MN 101. Tại Devadaha
(Kinh Devadaha)
[214] 1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn trú ở xứ Sakya (Thích Ca), tại một thị trấn của người Sakya tên là Devadaha. Tại đó, Đức Thế Tôn gọi các vị tỳ kheo (monks-bhikkhus-nhà sư): “Này các Tỳ kheo.” - “Bạch Thế Tôn,” các vị ấy đáp lời. Đức Thế Tôn nói điều này:
2. "Này các Tỳ kheo, có một số sa môn và bà la môn chủ trương học thuyết và quan điểm như sau: ‘Bất cứ cảm giác nào người này cảm nhận, dù là lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc, tất cả đều do những gì đã làm trong quá khứ. [^922] Vì vậy, bằng cách diệt trừ nghiệp quá khứ bằng khổ hạnh (asceticism - sự tu hành ép xác) [^923] và không tạo nghiệp mới, sẽ không có hậu quả trong tương lai. Không có hậu quả trong tương lai thì nghiệp bị hủy diệt. Nghiệp bị hủy diệt thì khổ đau bị hủy diệt. Khổ đau bị hủy diệt thì cảm thọ bị hủy diệt. Cảm thọ bị hủy diệt thì mọi khổ đau sẽ chấm dứt.’ Này các Tỳ kheo, đó là lời của các Ni kiền tử (Niganthas - các đạo sĩ lõa thể thuộc Kỳ Na giáo).
3. "Ta đến gặp các Ni kiền tử nói như vậy và hỏi: ‘Này các đạo hữu Ni kiền tử, có thật là các vị chủ trương học thuyết và quan điểm như sau: “Bất cứ cảm giác nào người này cảm nhận… mọi khổ đau sẽ chấm dứt” không?’ Nếu, khi được hỏi như vậy, các Ni kiền tử thừa nhận điều này và nói ‘Vâng,’ Ta nói với họ:
4. "‘Nhưng, này các đạo hữu, các vị có biết rằng mình đã tồn tại trong quá khứ, chứ không phải là không tồn tại không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’ - ‘Nhưng, này các đạo hữu, các vị có biết rằng mình đã làm điều ác trong quá khứ và không tránh xa chúng không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’ - ‘Nhưng, này các đạo hữu, các vị có biết rằng bao nhiêu khổ đau đã được đoạn trừ, hay bao nhiêu khổ đau còn phải đoạn trừ, hay khi nào bao nhiêu khổ đau được đoạn trừ thì tất cả khổ đau sẽ được đoạn trừ không?’ - [215] ‘Thưa không, đạo hữu.’ - ‘Nhưng, này các đạo hữu, các vị có biết sự từ bỏ các trạng thái bất thiện (unwholesome states - các pháp bất thiện, điều xấu ác) là gì và sự tu tập các trạng thái thiện (wholesome states - các pháp thiện, điều tốt lành) là gì ngay trong hiện tại không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’
5. "‘Vậy thì, này các đạo hữu, dường như các vị không biết rằng mình đã tồn tại trong quá khứ và không phải là không tồn tại; hay rằng các vị đã làm điều ác trong quá khứ và không tránh xa chúng; hay rằng các vị đã làm những điều ác như thế này thế kia; hay rằng bao nhiêu khổ đau đã được đoạn trừ, hay bao nhiêu khổ đau còn phải đoạn trừ, hay khi nào bao nhiêu khổ đau được đoạn trừ thì tất cả khổ đau sẽ được đoạn trừ; hay sự từ bỏ các trạng thái bất thiện là gì và sự tu tập các trạng thái thiện là gì ngay trong hiện tại. Nếu vậy, thật không hợp lý khi các đạo hữu Ni kiền tử đáng kính tuyên bố: “Bất cứ cảm giác nào người này cảm nhận, dù là lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc, tất cả đều do những gì đã làm trong quá khứ. Vì vậy, bằng cách diệt trừ nghiệp quá khứ bằng khổ hạnh và không tạo nghiệp mới, sẽ không có hậu quả trong tương lai. Không có hậu quả trong tương lai… mọi khổ đau sẽ chấm dứt.”’
6. "‘Nếu, này đạo hữu Ni kiền tử, các vị biết rằng mình đã tồn tại trong quá khứ và không phải là không tồn tại; hay rằng các vị đã làm điều ác trong quá khứ và không tránh xa chúng; hay rằng các vị đã làm những điều ác như thế này thế kia; hay rằng bao nhiêu khổ đau đã được đoạn trừ, hay bao nhiêu khổ đau còn phải đoạn trừ, hay khi nào bao nhiêu khổ đau được đoạn trừ thì tất cả khổ đau sẽ được đoạn trừ; hay sự từ bỏ các trạng thái bất thiện là gì và sự tu tập các trạng thái thiện là gì ngay trong hiện tại; nếu vậy, thì thật hợp lý khi các đạo hữu Ni kiền tử đáng kính tuyên bố: “Bất cứ cảm giác nào người này cảm nhận…[216]… mọi khổ đau sẽ chấm dứt.”’
7. "‘Này đạo hữu Ni kiền tử, giả sử một người bị trúng mũi tên tẩm độc đậm đặc, và vì thế anh ta cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối. Rồi bạn bè, người thân, quyến thuộc của anh ta đưa đến một thầy thuốc giải phẫu. Thầy thuốc sẽ dùng dao rạch quanh miệng vết thương, dùng que dò tìm mũi tên, rút mũi tên ra, và dùng thuốc đốt vết thương vào miệng vết thương, và ở mỗi bước, người đó sẽ cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối. Rồi vào một dịp sau đó, khi vết thương đã lành và da đã liền lại, người đó sẽ khỏe mạnh và hạnh phúc, độc lập, tự chủ, có thể đi bất cứ đâu mình muốn. Anh ta có thể nghĩ: “Trước đây ta bị trúng mũi tên tẩm độc đậm đặc, và vì thế ta cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối. Rồi bạn bè, người thân, quyến thuộc của ta đưa đến một thầy thuốc giải phẫu. Thầy thuốc đã dùng dao rạch quanh miệng vết thương, dùng que dò tìm mũi tên, rút mũi tên ra, và dùng thuốc đốt vết thương vào miệng vết thương, và ở mỗi bước ta đều cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối. [217] Nhưng bây giờ vết thương đã lành và da đã liền lại, ta khỏe mạnh và hạnh phúc, độc lập, tự chủ, có thể đi bất cứ đâu ta muốn.”’
8. "‘Cũng vậy, này đạo hữu Ni kiền tử, nếu các vị biết rằng mình đã tồn tại trong quá khứ và không phải là không tồn tại… hay sự từ bỏ các trạng thái bất thiện là gì và sự tu tập các trạng thái thiện là gì ngay trong hiện tại; nếu vậy, thì thật hợp lý khi các đạo hữu Ni kiền tử đáng kính tuyên bố: “Bất cứ cảm giác nào người này cảm nhận… mọi khổ đau sẽ chấm dứt.”’
9. "‘Nhưng vì, này đạo hữu Ni kiền tử, các vị không biết rằng mình đã tồn tại trong quá khứ và không phải là không tồn tại… hay sự từ bỏ các trạng thái bất thiện là gì và sự tu tập các trạng thái thiện là gì ngay trong hiện tại, nên không hợp lý khi các đạo hữu Ni kiền tử đáng kính tuyên bố: “Bất cứ cảm giác nào người này cảm nhận… mọi khổ đau sẽ chấm dứt.”’
10. "Khi Ta nói điều này, các Ni kiền tử nói với Ta: [218] ‘Thưa đạo hữu, Ni kiền tử Nātaputta là bậc toàn tri và toàn kiến (omniscient and all-seeing - biết hết và thấy hết) và tuyên bố có tri kiến hoàn toàn (complete knowledge and vision - sự hiểu biết và thấy biết đầy đủ) như sau: “Dù ta đang đi, đứng, ngủ hay thức, tri kiến vẫn luôn hiện diện liên tục và không gián đoạn.” Ngài nói như vầy: “Này các Ni kiền tử, các ngươi đã làm điều ác trong quá khứ; hãy đoạn trừ chúng bằng cách thực hành các khổ hạnh khắc nghiệt. Và khi các ngươi ở đây và bây giờ thu thúc thân, khẩu, và ý, đó là không làm điều ác cho tương lai. Vì vậy, bằng cách diệt trừ nghiệp quá khứ bằng khổ hạnh và không tạo nghiệp mới, sẽ không có hậu quả trong tương lai. Không có hậu quả trong tương lai… mọi khổ đau sẽ chấm dứt.” Chúng tôi chấp thuận và tin nhận điều này, và vì vậy chúng tôi hài lòng.’
11. "Khi điều này được nói, Ta nói với các Ni kiền tử: [^924] ‘Này đạo hữu Ni kiền tử, có năm điều có thể xảy ra theo hai cách khác nhau ngay trong hiện tại. Năm điều gì? Đó là: niềm tin (faith - saddhā - sự tin tưởng), sự chấp thuận (approval - ruci - sự ưa thích, đồng ý), truyền khẩu (oral tradition - anussava - sự nghe đi nghe lại, truyền miệng), suy luận có lý lẽ (reasoned cogitation - ākāraparivitakka - sự suy xét dựa trên lý do, hình thức), và sự chấp nhận quan điểm sau khi cân nhắc (reflective acceptance of a view - diṭṭhinijjhānakkhanti - sự chấp nhận một quan điểm sau khi đã suy xét kỹ). Năm điều này có thể xảy ra theo hai cách khác nhau ngay trong hiện tại. Ở đây, các đạo hữu Ni kiền tử đáng kính có loại niềm tin nào vào một vị thầy nói về quá khứ? Loại chấp thuận nào, loại truyền khẩu nào, loại suy luận có lý lẽ nào, loại chấp nhận quan điểm sau khi cân nhắc nào?’ Nói như vậy, này các Tỳ kheo, Ta không thấy bất kỳ sự biện hộ chính đáng nào cho lập trường của các Ni kiền tử.
12. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, Ta nói với các Ni kiền tử: ‘Các vị nghĩ sao, này đạo hữu Ni kiền tử? Khi có sự nỗ lực mãnh liệt, cố gắng mãnh liệt, các vị có cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực mãnh liệt không? Nhưng khi không có sự nỗ lực mãnh liệt, không có sự cố gắng mãnh liệt, các vị có không cảm thấy bất kỳ cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối nào do sự nỗ lực mãnh liệt không?’ - ‘Khi có sự nỗ lực mãnh liệt, thưa đạo hữu Gotama, cố gắng mãnh liệt, thì chúng tôi cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực mãnh liệt; [219] nhưng khi không có sự nỗ lực mãnh liệt, không có sự cố gắng mãnh liệt, thì chúng tôi không cảm thấy bất kỳ cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối nào do sự nỗ lực mãnh liệt.’
13. "‘Vậy thì dường như, này đạo hữu Ni kiền tử, khi có sự nỗ lực mãnh liệt… các vị cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực mãnh liệt; nhưng khi không có sự nỗ lực mãnh liệt… các vị không cảm thấy bất kỳ cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối nào do sự nỗ lực mãnh liệt. Nếu vậy, thật không hợp lý khi các đạo hữu Ni kiền tử đáng kính tuyên bố: [^225] “Bất cứ cảm giác nào người này cảm nhận, dù là lạc, khổ, hay bất khổ bất lạc, tất cả đều do những gì đã làm trong quá khứ. Vì vậy, bằng cách diệt trừ nghiệp quá khứ bằng khổ hạnh và không tạo nghiệp mới, sẽ không có hậu quả trong tương lai. Không có hậu quả… mọi khổ đau sẽ chấm dứt.”’
14. "‘Nếu, này đạo hữu Ni kiền tử, khi có sự nỗ lực mãnh liệt, cố gắng mãnh liệt, thì những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực mãnh liệt vẫn hiện diện, và khi không có sự nỗ lực mãnh liệt, không có sự cố gắng mãnh liệt, thì những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực mãnh liệt vẫn còn đó; nếu vậy, thì thật hợp lý khi các đạo hữu Ni kiền tử đáng kính tuyên bố: “Bất cứ cảm giác nào người này cảm nhận… mọi khổ đau sẽ chấm dứt.”’
15. "‘Nhưng vì, này đạo hữu Ni kiền tử, khi có sự nỗ lực mãnh liệt, cố gắng mãnh liệt, thì các vị cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực mãnh liệt, nhưng khi không có sự nỗ lực mãnh liệt, không có sự cố gắng mãnh liệt, thì các vị không cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực mãnh liệt, do đó các vị chỉ đang cảm nhận những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối của sự nỗ lực tự mình áp đặt, và chính do vô minh (ignorance - avijjā - sự không biết, không hiểu biết), không biết và si mê (delusion - moha - sự mê lầm) [220] mà các vị lầm tưởng rằng: “Bất cứ cảm giác nào người này cảm nhận… mọi khổ đau sẽ chấm dứt.”’ Nói như vậy, này các Tỳ kheo, Ta không thấy bất kỳ sự biện hộ chính đáng nào cho lập trường của các Ni kiền tử.
16. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, Ta nói với các Ni kiền tử: ‘Các vị nghĩ sao, này đạo hữu Ni kiền tử? Có thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận ngay trong hiện tại (action [whose result] is to be experienced here and now - diṭṭhadhammavedanīya kamma - nghiệp có kết quả trải nghiệm trong đời này) [^926] lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận trong đời sau (action [whose result] is to be experienced in the next life - upapajjavedanīya kamma - nghiệp có kết quả trải nghiệm khi tái sinh) không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’ - ‘Nhưng có thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận trong đời sau lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận ngay trong hiện tại không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’
17. "‘Các vị nghĩ sao, này đạo hữu Ni kiền tử? Có thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận là lạc lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận là khổ không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’ - ‘Nhưng có thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận là khổ lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận là lạc không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’
18. "'Các vị nghĩ sao, này đạo hữu Ni kiền tử? Có thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận trong [nhân cách] đã chín muồi lại có thể, bằng nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận trong [nhân cách] chưa chín muồi không?'927 - ‘Thưa không, đạo hữu.’ - ‘Nhưng có thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận trong [nhân cách] chưa chín muồi lại có thể, bằng nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận trong [nhân cách] đã chín muồi không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’
19. "‘Các vị nghĩ sao, này đạo hữu Ni kiền tử? [221] Có thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận nhiều lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận ít không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’ - ‘Nhưng có thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận ít lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận nhiều không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’
20. "'Các vị nghĩ sao, này đạo hữu Ni kiền tử? Có thể nào một nghiệp [có quả] phải cảm nhận lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] không phải cảm nhận không?'928 - ‘Thưa không, đạo hữu.’ - ‘Nhưng có thể nào một nghiệp [có quả] không phải cảm nhận lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] phải cảm nhận không?’ - ‘Thưa không, đạo hữu.’
21. "‘Vậy thì dường như, này đạo hữu Ni kiền tử, không thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận ngay trong hiện tại lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận trong đời sau, và không thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận trong đời sau lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận ngay trong hiện tại; không thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận là lạc lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận là khổ, và không thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận là khổ lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận là lạc; không thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận trong [nhân cách] đã chín muồi lại có thể, bằng nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận trong [nhân cách] chưa chín muồi, và không thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận trong [nhân cách] chưa chín muồi lại có thể, bằng nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận trong [nhân cách] đã chín muồi; không thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận nhiều lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận ít, và không thể nào một nghiệp [có quả] cảm nhận ít lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] cảm nhận nhiều; không thể nào một nghiệp [có quả] phải cảm nhận lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] không phải cảm nhận, và không thể nào một nghiệp [có quả] không phải cảm nhận lại có thể, thông qua nỗ lực và cố gắng, trở thành một nghiệp [có quả] phải cảm nhận. Nếu vậy, sự nỗ lực của các đạo hữu Ni kiền tử đáng kính là vô ích, [222] sự cố gắng của họ là vô ích.’
22. "Này các Tỳ kheo, đó là lời của các Ni kiền tử. Và vì các Ni kiền tử nói như vậy, có mười suy luận hợp lý từ những khẳng định của họ làm cơ sở để khiển trách họ:
(1) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do những gì đã làm trong quá khứ, thì chắc chắn các Ni kiền tử đã làm những việc xấu trong quá khứ, vì bây giờ họ cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối như vậy. (2) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do hành động sáng tạo của một Đấng Tối Cao (Supreme God - đấng sáng tạo tối thượng), [^929] thì chắc chắn các Ni kiền tử đã được tạo ra bởi một Đấng Tối Cao xấu xa, vì bây giờ họ cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối như vậy. (3) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do hoàn cảnh và bản chất (circumstance and nature - các yếu tố bên ngoài và đặc tính tự nhiên), [^930] thì chắc chắn các Ni kiền tử gặp phải vận rủi, vì bây giờ họ cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối như vậy. (4) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do giai cấp [trong sáu loại tái sinh] (class - abhijāti - nguồn gốc, dòng dõi, loại tái sinh), [^931] thì chắc chắn các Ni kiền tử thuộc về một giai cấp xấu, vì bây giờ họ cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối như vậy. (5) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do sự nỗ lực trong hiện tại, thì chắc chắn các Ni kiền tử đã nỗ lực một cách sai lầm trong hiện tại, vì bây giờ họ cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, nhức nhối như vậy. (6) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do những gì đã làm trong quá khứ, thì các Ni kiền tử đáng bị khiển trách; nếu không phải, thì các Ni kiền tử vẫn đáng bị khiển trách. (7) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do hành động sáng tạo của một Đấng Tối Cao, thì các Ni kiền tử đáng bị khiển trách; nếu không phải, họ vẫn đáng bị khiển trách. (8) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do ngẫu nhiên, thì các Ni kiền tử đáng bị khiển trách; nếu không phải, họ vẫn đáng bị khiển trách. (9) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do giai cấp, thì các Ni kiền tử đáng bị khiển trách; nếu không phải, họ vẫn đáng bị khiển trách. (10) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do sự nỗ lực trong hiện tại, [223] thì các Ni kiền tử đáng bị khiển trách; nếu không phải, họ vẫn đáng bị khiển trách.
"Này các Tỳ kheo, đó là lời của các Ni kiền tử. Và vì các Ni kiền tử nói như vậy, mười suy luận hợp lý này từ những khẳng định của họ cung cấp cơ sở để khiển trách họ. Như vậy, sự nỗ lực của họ là vô ích, sự cố gắng của họ là vô ích.
23. "Và này các Tỳ kheo, thế nào là nỗ lực có kết quả, thế nào là cố gắng có kết quả? Ở đây, này các Tỳ kheo, một vị tỳ kheo không bị khổ đau áp đảo và không tự làm mình khổ đau; và vị ấy không từ bỏ lạc thú phù hợp với Pháp (Dhamma - Giáo pháp của Đức Phật), nhưng cũng không say đắm (infatuated - mucchita - bị mê hoặc, say đắm) lạc thú đó. [^932] Vị ấy biết như sau: ‘Khi ta nỗ lực với quyết tâm, nguồn gốc khổ đau đặc biệt này trong ta sẽ phai nhạt đi nhờ sự nỗ lực quyết tâm đó; và khi ta quan sát với tâm xả (equanimity - upekkhā - trạng thái tâm bình thản, không thiên vị, không phản ứng thái quá), nguồn gốc khổ đau đặc biệt này trong ta sẽ phai nhạt đi trong khi ta phát triển tâm xả.’ [^933] Vị ấy nỗ lực với quyết tâm đối với nguồn gốc khổ đau đặc biệt nào phai nhạt đi trong vị ấy nhờ sự nỗ lực quyết tâm đó; và vị ấy phát triển tâm xả đối với nguồn gốc khổ đau đặc biệt nào phai nhạt đi trong vị ấy trong khi vị ấy đang phát triển tâm xả. Khi vị ấy nỗ lực với quyết tâm, nguồn gốc khổ đau này hay kia phai nhạt đi trong vị ấy nhờ sự nỗ lực quyết tâm đó; như vậy khổ đau đó được đoạn trừ trong vị ấy. Khi vị ấy quan sát với tâm xả, nguồn gốc khổ đau này hay kia phai nhạt đi trong vị ấy trong khi vị ấy phát triển tâm xả; như vậy khổ đau đó được đoạn trừ trong vị ấy.
24. “Giả sử, này các Tỳ kheo, một người đàn ông yêu một người phụ nữ với tâm bị trói buộc vào cô ấy bởi ham muốn và đam mê mãnh liệt. Anh ta có thể thấy người phụ nữ đó đang đứng với một người đàn ông khác, trò chuyện, đùa giỡn và cười nói. Các vị nghĩ sao, này các Tỳ kheo? Liệu sầu, bi, khổ, ưu, não có khởi lên trong người đàn ông đó khi anh ta thấy người phụ nữ đó đang đứng với một người đàn ông khác, trò chuyện, đùa giỡn và cười nói không?”
“Bạch Thế Tôn, có ạ. Tại sao vậy? Bởi vì người đàn ông đó yêu người phụ nữ đó với tâm bị trói buộc vào cô ấy bởi ham muốn và đam mê mãnh liệt; [224] đó là lý do tại sao sầu, bi, khổ, ưu, não sẽ khởi lên trong anh ta khi anh ta thấy cô ấy đang đứng với một người đàn ông khác, trò chuyện, đùa giỡn và cười nói.”
25. “Khi đó, này các Tỳ kheo, người đàn ông đó có thể nghĩ: ‘Ta yêu người phụ nữ này với tâm bị trói buộc vào cô ấy bởi ham muốn và đam mê mãnh liệt; do đó sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên trong ta khi ta thấy cô ấy đang đứng với một người đàn ông khác, trò chuyện, đùa giỡn và cười nói. Sẽ thế nào nếu ta từ bỏ ham muốn và dục vọng (desire and lust - chanda-rāga - sự mong muốn và tham ái) đối với người phụ nữ đó?’ Anh ta sẽ từ bỏ ham muốn và dục vọng đối với người phụ nữ đó. Vào một dịp sau đó, anh ta có thể thấy người phụ nữ đó đang đứng với một người đàn ông khác, trò chuyện, đùa giỡn và cười nói. Các vị nghĩ sao, này các Tỳ kheo? Liệu sầu, bi, khổ, ưu, não có khởi lên trong người đàn ông đó khi anh ta thấy người phụ nữ đó đang đứng với một người đàn ông khác…?”
“Bạch Thế Tôn, không ạ. Tại sao vậy? Bởi vì người đàn ông đó không còn yêu người phụ nữ đó nữa; đó là lý do tại sao sầu, bi, khổ, ưu, não không khởi lên trong anh ta khi anh ta thấy người phụ nữ đó đang đứng với một người đàn ông khác…”
26. "Cũng vậy, này các Tỳ kheo, khi một vị tỳ kheo không bị khổ đau áp đảo và không tự làm mình khổ đau… (như trong §23 ở trên) [225]… như vậy khổ đau đó được đoạn trừ trong vị ấy. Như vậy, này các Tỳ kheo, nỗ lực là có kết quả, cố gắng là có kết quả.
27. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, một vị tỳ kheo suy xét như sau: ‘Khi ta sống theo ý thích của mình, các trạng thái bất thiện tăng trưởng trong ta và các trạng thái thiện suy giảm; nhưng khi ta nỗ lực trong sự đau khổ, các trạng thái bất thiện suy giảm trong ta và các trạng thái thiện tăng trưởng. Sẽ thế nào nếu ta nỗ lực trong sự đau khổ?’ Vị ấy nỗ lực trong sự đau khổ. Khi làm như vậy, các trạng thái bất thiện suy giảm trong vị ấy và các trạng thái thiện tăng trưởng. [^934] Vào một thời điểm sau đó, vị ấy không còn nỗ lực trong sự đau khổ nữa. Tại sao vậy? Mục đích mà vị tỳ kheo đó đã nỗ lực trong sự đau khổ đã đạt được; đó là lý do tại sao vào một thời điểm sau đó, vị ấy không còn nỗ lực trong sự đau khổ nữa.
28. "Giả sử, này các Tỳ kheo, một người thợ làm tên đang hơ và nung một cán tên giữa hai ngọn lửa, làm cho nó thẳng và dễ uốn nắn. Khi cán tên đã được hơ và nung giữa hai ngọn lửa và đã được làm cho thẳng và dễ uốn nắn, thì vào một thời điểm sau đó, người thợ sẽ không hơ và nung cán tên lần nữa và làm cho nó thẳng và dễ uốn nắn. Tại sao vậy? Mục đích mà người thợ làm tên đó đã hơ và nung mũi tên và làm cho nó thẳng và dễ uốn nắn đã đạt được; đó là lý do tại sao vào một thời điểm sau đó, người thợ sẽ không hơ và nung cán tên lần nữa và làm cho nó thẳng và dễ uốn nắn.
29. "Cũng vậy, một vị tỳ kheo suy xét như sau… (như trong §27 ở trên) [226]… đó là lý do tại sao vào một thời điểm sau đó, vị ấy không còn nỗ lực trong sự đau khổ nữa. Như vậy nữa, này các Tỳ kheo, nỗ lực là có kết quả, cố gắng là có kết quả.
30-37. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, ở đây một vị Như Lai (Tathāgata - bậc đã đến như vậy/đi như vậy, một danh hiệu của Phật) xuất hiện trên thế gian, là bậc A la hán (accomplished - arahaṃ - bậc xứng đáng, đã hoàn toàn giải thoát), Chánh Đẳng Giác (fully enlightened - sammāsambuddho - bậc giác ngộ hoàn toàn và đúng đắn)… (như Kinh 51, §§12-19)… vị ấy thanh lọc tâm khỏi hoài nghi (purification of doubt - kankhāvitaraṇavisuddhi - sự thanh lọc vượt qua hoài nghi).
38. "Sau khi đã từ bỏ năm triền cái (five hindrances - pañca nīvaraṇāni - năm pháp che lấp tâm trí: tham dục, sân hận, hôn trầm thụy miên, trạo cử hối quá, hoài nghi) này, những cấu uế của tâm làm suy yếu trí tuệ, hoàn toàn ly dục (secluded from sensual pleasures - vivicceva kāmehi - xa lìa các dục vọng), ly bất thiện pháp (secluded from unwholesome states - vivicca akusalehi dhammehi - xa lìa các pháp bất thiện), vị ấy chứng và trú sơ thiền (first jhāna - pathama jhāna - tầng thiền thứ nhất), một trạng thái có tầm và tứ (applied and sustained thought - vitakka-vicāra - sự hướng tâm đến đối tượng và sự duy trì tâm trên đối tượng), với hỷ lạc do ly dục sinh (rapture and pleasure born of seclusion - vivekaja pīti-sukha - niềm vui và hạnh phúc sinh ra từ sự xa lìa). Như vậy nữa, này các Tỳ kheo, nỗ lực là có kết quả, cố gắng là có kết quả.
39. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, với sự chấm dứt tầm và tứ, vị tỳ kheo chứng và trú nhị thiền (second jhāna - dutiya jhāna - tầng thiền thứ hai), một trạng thái nội tĩnh nhất tâm (self-confidence - sampasādana - sự lắng yên bên trong, sự tin tưởng vững chắc) (singleness of mind - cetaso ekodibhāva - trạng thái tâm chuyên nhất), không tầm không tứ, với hỷ lạc do định sinh (rapture and pleasure born of concentration - samādhija pīti-sukha - niềm vui và hạnh phúc sinh ra từ sự tập trung). Như vậy nữa, này các Tỳ kheo, nỗ lực là có kết quả, cố gắng là có kết quả.
40. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, với sự ly hỷ, vị tỳ kheo trú xả, chánh niệm tỉnh giác (mindful and fully aware - sato ca sampajāno - có niệm và biết rõ), thân cảm lạc thọ, vị ấy chứng và trú tam thiền (third jhāna - tatiya jhāna - tầng thiền thứ ba), mà các bậc Thánh (noble ones - ariyā - những bậc đã chứng đắc các đạo quả) gọi là ‘người có trú xứ an lạc là người có tâm xả và chánh niệm.’ Như vậy nữa, này các Tỳ kheo, nỗ lực là có kết quả, cố gắng là có kết quả.
41. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, với sự xả lạc xả khổ, và với sự diệt trừ ưu hỷ đã có từ trước, vị tỳ kheo chứng và trú tứ thiền (fourth jhāna - catuttha jhāna - tầng thiền thứ tư), một trạng thái không khổ không lạc (neither-pain-nor-pleasure - adukkhamasukha - trạng thái không khổ không lạc), xả niệm thanh tịnh (purity of mindfulness due to equanimity - upekkhāsatipārisuddhi - sự thanh tịnh của niệm nhờ tâm xả). Như vậy nữa, này các Tỳ kheo, nỗ lực là có kết quả, cố gắng là có kết quả.
42. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã thanh tịnh, trong sáng, không tỳ vết, không cấu uế, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc và đạt đến trạng thái bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến Túc mạng minh (knowledge of the recollection of past lives - pubbenivāsānussatiñāṇa - trí tuệ nhớ lại các đời sống quá khứ). Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ của mình, tức là một kiếp, hai kiếp… (như Kinh 51, §24)… Như vậy, với các khía cạnh và chi tiết, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ của mình. Như vậy nữa, này các Tỳ kheo, nỗ lực là có kết quả, cố gắng là có kết quả.
43. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã thanh tịnh, trong sáng, không tỳ vết, không cấu uế, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc và đạt đến trạng thái bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến Thiên nhãn minh (knowledge of the passing away and reappearance of beings - cutūpapātañāṇa - trí tuệ thấy rõ sự sinh tử của chúng sinh)… (như Kinh 51, §25)… Như vậy, với thiên nhãn (divine eye - dibbacakkhu - con mắt của chư thiên, khả năng thấy xa và thấy rõ), vốn thanh tịnh và vượt xa mắt người thường, vị ấy thấy chúng sinh chết đi và tái sinh, hạ liệt và cao sang, xinh đẹp và xấu xí, may mắn và bất hạnh, và vị ấy hiểu rõ chúng sinh tiếp diễn như thế nào tùy theo nghiệp của họ. Như vậy nữa, này các Tỳ kheo, nỗ lực là có kết quả, cố gắng là có kết quả. [227]
44. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã thanh tịnh, trong sáng, không tỳ vết, không cấu uế, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc và đạt đến trạng thái bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến Lậu tận minh (knowledge of the destruction of the taints - āsavakkhayañāṇa - trí tuệ đoạn trừ các lậu hoặc). Vị ấy hiểu biết như thật: ‘Đây là khổ’;…‘Đây là nguồn gốc của khổ’;…‘Đây là sự diệt khổ’;…‘Đây là con đường dẫn đến sự diệt khổ’;…‘Đây là các lậu hoặc (taints - āsava - những ô nhiễm, phiền não làm tâm rỉ chảy, trầm luân)’;…‘Đây là nguồn gốc của các lậu hoặc’;…‘Đây là sự chấm dứt các lậu hoặc’;…‘Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt các lậu hoặc.’
45. "Khi vị ấy biết và thấy như vậy, tâm của vị ấy được giải thoát (liberated - vimutta - được giải thoát khỏi ràng buộc) khỏi dục lậu (taint of sensual desire - kāmāsava - lậu hoặc do tham ái dục lạc), khỏi hữu lậu (taint of being - bhavāsava - lậu hoặc do tham ái sự tồn tại), và khỏi vô minh lậu (taint of ignorance - avijjāsava - lậu hoặc do sự không hiểu biết Tứ Thánh Đế). Khi tâm được giải thoát, khởi lên trí tuệ: ‘Đã được giải thoát’. Vị ấy hiểu biết: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Như vậy nữa, này các Tỳ kheo, nỗ lực là có kết quả, cố gắng là có kết quả.
46. "Này các Tỳ kheo, Như Lai nói như vậy. Và vì Như Lai nói như vậy, có mười cơ sở hợp lý để tán thán Ngài:
(1) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do những gì đã làm trong quá khứ, thì chắc chắn Như Lai đã làm những việc tốt trong quá khứ, vì bây giờ Ngài cảm nhận những cảm giác lạc không còn lậu hoặc như vậy. (2) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do hành động sáng tạo của một Đấng Tối Cao, thì chắc chắn Như Lai đã được tạo ra bởi một Đấng Tối Cao tốt lành, vì bây giờ Ngài cảm nhận những cảm giác lạc không còn lậu hoặc như vậy. (3) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do hoàn cảnh và bản chất, thì chắc chắn Như Lai gặp được may mắn, vì bây giờ Ngài cảm nhận những cảm giác lạc không còn lậu hoặc như vậy. (4) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do giai cấp [trong sáu loại tái sinh], thì chắc chắn Như Lai thuộc về một giai cấp tốt, vì bây giờ Ngài cảm nhận những cảm giác lạc không còn lậu hoặc như vậy. (5) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do sự nỗ lực trong hiện tại, thì chắc chắn Như Lai đã nỗ lực một cách đúng đắn trong hiện tại, vì bây giờ Ngài cảm nhận những cảm giác lạc không còn lậu hoặc như vậy. (6) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do những gì đã làm trong quá khứ, thì Như Lai đáng được tán thán; nếu không phải, thì Như Lai vẫn đáng được tán thán. (7) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do hành động sáng tạo của một Đấng Tối Cao, thì Như Lai đáng được tán thán; nếu không phải, thì Như Lai vẫn đáng được tán thán. (8) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do ngẫu nhiên, thì Như Lai đáng được tán thán; nếu không phải, thì Như Lai vẫn đáng được tán thán. (9) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do giai cấp, thì Như Lai đáng được tán thán; nếu không phải, thì Như Lai vẫn đáng được tán thán. (10) "Nếu lạc và khổ mà chúng sinh cảm nhận là do sự nỗ lực trong hiện tại, thì Như Lai đáng được tán thán; nếu không phải, [228] thì Như Lai vẫn đáng được tán thán.
“Này các Tỳ kheo, Như Lai nói như vậy. Và vì Như Lai nói như vậy, có mười cơ sở hợp lý này để tán thán Ngài.”
Đó là những gì Đức Thế Tôn đã nói. Các vị tỳ kheo hoan hỷ và tín thọ lời dạy của Đức Thế Tôn.