MN 53. KINH NGƯỜI TU HỌC

(Sekhasutta)

1. Tôi đã nghe như vầy — Một thời, Thế Tôn trú ở Kapilavatthu, tại khu vườn Nigrodha của những người Sakya.

2. Lúc bấy giờ, những người Sakya ở Kapilavatthu vừa mới xây xong một hội trường (giảng đường / santhāgāra) mới, chưa từng có một sa-môn, bà-la-môn hay bất kỳ con người nào sử dụng. Khi ấy, những người Sakya ở Kapilavatthu đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, những người Sakya ở Kapilavatthu bạch Thế Tôn điều này:

“Bạch Thế Tôn, ở đây những người Sakya tại Kapilavatthu vừa mới xây xong một hội trường mới, chưa từng có một sa-môn, bà-la-môn hay bất kỳ con người nào sử dụng. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy là người sử dụng đầu tiên. Sau khi Thế Tôn sử dụng đầu tiên, những người Sakya ở Kapilavatthu sẽ sử dụng sau. Điều đó sẽ đem lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho những người Sakya ở Kapilavatthu.” Thế Tôn im lặng nhận lời.

3. Khi ấy, những người Sakya ở Kapilavatthu biết Thế Tôn đã nhận lời, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu quanh Ngài rồi đi đến hội trường mới. Sau khi đến, họ trải thảm khắp hội trường, sắp xếp chỗ ngồi, đặt sẵn một lu nước, thắp lên ngọn đèn dầu, rồi đi đến chỗ Thế Tôn. Sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Đứng một bên, những người Sakya ở Kapilavatthu bạch Thế Tôn điều này: “Bạch Thế Tôn, hội trường đã được trải thảm khắp nơi, chỗ ngồi đã được sắp xếp, lu nước đã được đặt sẵn, đèn dầu đã được thắp lên. Bây giờ, bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy biết đã đến giờ.”

4. Khi ấy, Thế Tôn đắp y, mang theo y bát, cùng với hội chúng tỳ-kheo đi đến hội trường. Sau khi đến, Ngài rửa chân, bước vào hội trường và ngồi tựa lưng vào cây cột giữa, mặt hướng về phía đông. Hội chúng tỳ-kheo cũng rửa chân, bước vào hội trường và ngồi tựa lưng vào bức tường phía tây, mặt hướng về phía đông, để Thế Tôn ở phía trước mặt. Những người Sakya ở Kapilavatthu cũng rửa chân, bước vào hội trường và ngồi tựa lưng vào bức tường phía đông, mặt hướng về phía tây, để Thế Tôn ở phía trước mặt.

5. Khi ấy, Thế Tôn đã giảng về Giáo pháp (pháp thoại / dhammiyā kathāya) để chỉ dẫn, khích lệ, làm cho phấn khởi và làm cho hoan hỷ những người Sakya ở Kapilavatthu cho đến tận đêm khuya, rồi Ngài gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, hãy trình bày cho những người Sakya ở Kapilavatthu về lộ trình thực hành (đạo lộ / pāṭipado) của người tu học (hữu học / sekho). Lưng của Ta đang bị đau; Ta muốn nằm nghỉ một chút.”

“Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” Tôn giả Ānanda vâng đáp Thế Tôn. Khi ấy, Thế Tôn gấp y saṅghāṭi làm bốn, nằm nghiêng bên hông phải theo dáng nằm của sư tử, đặt chân này lên chân kia, chú tâm (chánh niệm / sato) và nhận biết rõ ràng (tỉnh giác / sampajāno), suy nghĩ (tác ý / manasi karitvā) đến Nhận Thức (tưởng / saññaṁ) về việc thức dậy.

53. KINH HỮU HỌC

(Sekha Sutta)

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn sống giữa các Sakya (Thích-ca), thành Kapilavatthu, tại tinh xá Nigrodha.

Lúc bấy giờ, một ngôi giảng đường mới được dựng lên không bao lâu cho các Sakya ở Kapilavatthu, và chưa được một Sa-môn, Bà-la-môn, hay một người nào đến ở. Rồi các Sakya ở Kapilavatthu đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Các Sakya ở Kapilavatthu đang ngồi một bên, bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, có một ngôi giảng đường mới, được dựng lên không bao lâu cho các Sakya ở Kapilavatthu, và chưa được một Sa-môn, Bà-la-môn, hay một người nào đến ở. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy dùng nhà giảng đường ấy trước tiên, rồi các Sakya ở Kapilavatthu sẽ dùng sau, và như vậy các vị Sakya ở Kapilavatthu sẽ hưởng hạnh phúc, an lạc lâu dài.

Thế Tôn im lặng nhận lời. Các vị Sakya ở Kapilavatthu, sau khi được biết Thế Tôn đã nhận lời, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài, rồi đi đến ngôi giảng đường, sau khi đến, cho lấy nệm trải khắp giảng đường, sắp đặt chỗ ngồi, đặt ghè nước, treo đèn dầu, rồi đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Các Sakya ở Kapilavatthu đứng một bên, bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, ngôi giảng đường đã được trải nệm tất cả, các chỗ ngồi đã được sắp đặt, ghè nước đã được đặt sẵn, đèn dầu đã được treo lên. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy làm những gì Thế Tôn nghĩ là hợp thời.

Rồi Thế Tôn đắp y, cầm y bát, cùng với chúng Tỷ-kheo Tăng đi đến giảng đường, sau khi đến Ngài rửa chân, bước vào ngôi giảng đường và ngồi xuống, dựa vào cột ở giữa, mặt hướng phía Ðông. Chúng Tỷ-kheo Tăng, sau khi rửa chân, bước vào giảng đường, ngồi dựa vào bức tường phía Tây, mặt hướng về phía Ðông, với Thế Tôn ngồi trước họ. Các Sakya ở thành Kapilavatthu cũng rửa chân, bước vào ngôi giảng đường, rồi ngồi xuống dựa vào bức tường phía Ðông, mặt hướng phía Tây, với Thế Tôn ngồi trước mặt. Rồi Thế Tôn cho đến quá nửa đêm, thuyết pháp, khai thị, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ các Sakya ở Kapilavatthu, rồi nói với Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, hãy giảng hữu học đạo cho các Sakya ở Kapilavatthu. Ta bị đau lưng. Ta sẽ nằm nghỉ.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn trải đại y gấp bốn lại, nằm xuống phía bên hông bên hữu như dáng nằm con sư tử chân gác trên chân với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng niệm đến lúc ngồi dậy lại.

6. Khi ấy, Tôn giả Ānanda gọi Mahānāma người Sakya:

"Ở đây, này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh có lối sống đạo đức (giới đức / sīlasampanno), bảo vệ các giác quan (hộ trì các căn / indriyesu guttadvāro), biết chừng mực trong ăn uống (tiết độ trong ăn uống / bhojane mattaññū), nỗ lực tỉnh thức (chú tâm cảnh giác / jāgariyaṁ anuyutto), được trang bị bảy điều tốt đẹp (diệu pháp / saddhammehi), và đạt được theo ý muốn, đạt được không khó khăn, đạt được không mệt nhọc bốn Thiền-na (thiền / jhānānaṁ) thuộc về tâm thức bậc cao (thuộc tăng thượng tâm / ābhicetasikānaṁ), giúp an trú hạnh phúc ngay trong hiện tại (hiện tại lạc trú / diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ).

Rồi Tôn giả Ananda nói với Sakya Mahanama:

– Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử, thành tựu giới hạnh, hộ trì các căn, biết tiết độ trong ăn uống, chú tâm cảnh giác, thành tựu bảy diệu pháp, hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức.

7. Và này Mahānāma, thế nào là vị đệ tử của bậc thánh có lối sống đạo đức? Ở đây, này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh có đạo đức, được bảo vệ bởi giới luật Pātimokkha (sống thu thúc trong giới bổn / pātimokkhasaṁvarasaṁvuto), có cách cư xử đúng đắn (oai nghi chánh hạnh / ācāragocarasampanno), thấy rõ sự nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt (thấy sợ hãi trong các lỗi nhỏ nhặt / aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī), rèn luyện và học tập theo các điều học (thọ trì và học tập các giới điều / samādāya sikkhati sikkhāpadesu). Như vậy, này Mahānāma, là vị đệ tử của bậc thánh có lối sống đạo đức.

Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử thành tựu giới hạnh ? Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử có giới hạnh, sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn Patimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học các học pháp. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử thành tựu giới hạnh.

8. Và này Mahānāma, thế nào là vị đệ tử của bậc thánh bảo vệ các giác quan? Ở đây, này Mahānāma, khi vị đệ tử của bậc thánh nhìn thấy một hình ảnh (sắc / rūpaṁ) qua giác quan mắt (nhãn căn / cakkhunā), vị ấy không nắm giữ tướng (nimitta) chung, không nắm giữ các chi tiết phụ. Nếu vị ấy sống mà không bảo vệ giác quan mắt (cakkhundriyaṁ) này, thì lòng tham (tham / abhijjhā) và ưu phiền (sân / domanassā) — những điều không thiện (bất thiện pháp / akusalā dhammā) và xấu xa — sẽ tràn vào. Vị ấy thực hành để bảo vệ nó, canh giữ giác quan mắt, đạt được sự bảo vệ nơi giác quan mắt. Khi nghe một âm thanh bằng tai […lặp lại…] khi ngửi một mùi bằng mũi […lặp lại…] khi nếm một vị bằng lưỡi […lặp lại…] khi chạm một xúc giác bằng thân […lặp lại…] khi nhận biết một Điều (pháp / dhammaṁ) bằng trí não (ý / manasā), vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ các chi tiết phụ. Nếu vị ấy sống mà không bảo vệ giác quan trí não (ý căn / manindriyaṁ) này, thì lòng tham và ưu phiền — những điều không thiện và xấu xa — sẽ tràn vào. Vị ấy thực hành để bảo vệ nó, canh giữ giác quan trí não, đạt được sự bảo vệ nơi giác quan trí não. Như vậy, này Mahānāma, là vị đệ tử của bậc thánh bảo vệ các giác quan.

Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử hộ trì các căn ? Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử, khi mắt thấy sắc, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì vì nhãn căn không được chế ngự, khiến tham ưu, các ác, bất thiện pháp khởi lên, vị ấy tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thực hành sự hộ trì nhãn căn. Khi tai nghe tiếng… mũi ngửi hương… lưỡi nếm vị… thân cảm xúc… ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì vì ý căn không được chế ngự, khiến tham ưu, các ác, bất thiện pháp khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử hộ trì các căn.

9. Và này Mahānāma, thế nào là vị đệ tử của bậc thánh biết chừng mực trong ăn uống? Ở đây, này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh thận trọng suy xét (như lý giác sát / paṭisaṅkhā yoniso) khi dùng thức ăn: ‘Không phải để vui đùa, không phải để say sưa, không phải để làm đẹp, không phải để trang sức; mà chỉ cốt để duy trì và nuôi dưỡng thân này, để chấm dứt sự khó chịu, để hỗ trợ đời sống thánh thiện. Bằng cách này, ta sẽ diệt trừ Cảm Thọ (thọ / vedanaṁ) cũ và không làm sinh khởi Cảm Thọ mới, ta sẽ duy trì mạng sống, không phạm lỗi lầm và sống được thoải mái.’ Như vậy, này Mahānāma, là vị đệ tử của bậc thánh biết chừng mực trong ăn uống.

Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử biết tiết độ trong ăn uống ? Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử chơn chánh giác sát, thọ dụng món ăn, không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình, chỉ để thân này được duy trì, được bảo dưỡng, khỏi bị gia hại, để chấp trì Phạm hạnh, nghĩ rằng: “Như vậy ta diệt trừ các cảm thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới; và ta sẽ không phạm lỗi lầm, sống được an ổn”. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử biết tiết độ trong sự ăn uống.

10. Và này Mahānāma, thế nào là vị đệ tử của bậc thánh nỗ lực tỉnh thức? Ở đây, này Mahānāma, vào ban ngày, trong khi đi kinh hành và ngồi, vị đệ tử của bậc thánh gột rửa tâm khỏi những điều làm mờ yếu (chướng ngại pháp / āvaraṇīyehi dhammehi). Vào canh đầu của đêm, trong khi đi kinh hành và ngồi, vị ấy gột rửa tâm khỏi những điều làm mờ yếu. Vào canh giữa của đêm, vị ấy nằm nghiêng bên hông phải theo dáng nằm của sư tử, đặt chân này lên chân kia, chú tâm và nhận biết rõ ràng, suy nghĩ đến Nhận Thức về việc thức dậy. Vào canh cuối của đêm, sau khi thức dậy, trong khi đi kinh hành và ngồi, vị ấy gột rửa tâm khỏi những điều làm mờ yếu. Như vậy, này Mahānāma, là vị đệ tử của bậc thánh nỗ lực tỉnh thức.

Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử chú tâm cảnh giác ? Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử ban ngày trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp, ban đêm trong canh một, trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp, ban đêm trong canh giữa, vị này nằm xuống phía hông bên phải, như dáng nằm con sư tử, chân gác trên chân với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng niệm đến lúc ngồi dậy lại. Ban đêm trong canh cuối, khi đã thức dậy, trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử chú tâm cảnh giác.

11. Và này Mahānāma, thế nào là vị đệ tử của bậc thánh được trang bị bảy điều tốt đẹp? Ở đây, này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh có niềm tin (tín / saddho), tin tưởng vào sự giác ngộ của Như Lai: ‘Đó là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, trọn vẹn hiểu biết và cách cư xử (minh hạnh túc / vijjācaraṇasampanno), Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu, Bậc Thầy của chư thiên và loài người, Phật, Thế Tôn.’

12. Vị ấy biết hổ thẹn (tàm / hirimā), hổ thẹn với những hành động sai trái của thân, lời nói sai trái, suy nghĩ sai trái; hổ thẹn khi vướng vào những điều không thiện và xấu xa.

13. Vị ấy biết e sợ (quý / ottappī), e sợ những hành động sai trái của thân, lời nói sai trái, suy nghĩ sai trái; e sợ khi vướng vào những điều không thiện và xấu xa.

14. Vị ấy nghe nhiều học rộng (đa văn / bahussuto), ghi nhớ những gì đã nghe, tích lũy những gì đã nghe. Những Giáo pháp (pháp / dhammā) nào tốt đẹp ở đoạn đầu, tốt đẹp ở đoạn giữa, tốt đẹp ở đoạn cuối, đầy đủ ý nghĩa và văn tự, tuyên thuyết một đời sống thánh thiện hoàn toàn trọn vẹn và trong sạch; những Giáo pháp như vậy vị ấy đã nghe nhiều, đã ghi nhớ, đã đọc tụng bằng lời, đã quán sát bằng trí não, đã thấu hiểu rõ ràng bằng quan điểm.

15. Vị ấy sống nỗ lực kiên trì (tinh cần / āraddhavīriyo) để từ bỏ (đoạn trừ / pahānāya) những điều không thiện, phát triển những điều thiện (thiện pháp / kusalānaṁ dhammānaṁ), có sức mạnh, kiên quyết tiến bước, không trút bỏ gánh nặng đối với những điều thiện.

16. Vị ấy là người chú tâm (chánh niệm / satimā), được trang bị sự chú tâm và trí tuệ tối thượng, có thể nhớ lại và nhớ lại nhiều lần những gì đã làm từ lâu, những gì đã nói từ lâu.

17. Vị ấy có trí tuệ (trí tuệ / paññavā), được trang bị trí tuệ thấu suốt sự sinh ra và sự suy tàn (sinh diệt), trí tuệ của bậc thánh, có khả năng xuyên thấu, dẫn đến sự chấm dứt đau khổ (đoạn tận khổ / dukkhakkhayagāminiyā) một cách trọn vẹn. Như vậy, này Mahānāma, là vị đệ tử của bậc thánh được trang bị bảy điều tốt đẹp.

Và này Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử thành tựu bảy diệu pháp ? Ở đây, này Mahanama, vị Thánh đệ tử có lòng tin, có lòng tin ở sự giác ngộ của Như Lai: Ngài là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Vị này có lòng tàm, tự xấu hổ vì thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, tự xấu hổ vì thành tựu ác, bất thiện pháp. Vị này có lòng quý, tự sợ hãi vì thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, tự sợ hãi vì thành tựu ác, bất thiện pháp. Vị này là vị đa văn, nhớ nghĩ những điều đã nghe, tích tụ những điều đã nghe. Những pháp nào, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, nói lên phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh, những pháp như vậy, vị ấy nghe nhiều, thọ trì, đọc tụng bằng lời, được ý suy tư, được chánh kiến thể nhập. Vị ấy sống tinh cần tinh tấn, trừ bỏ các pháp bất thiện, thành tựu các thiện pháp, nỗ lực, kiên trì, không từ bỏ gánh nặng đối với các thiện pháp. Vị ấy có niệm, thành tựu niệm tuệ tối thắng, nhớ lại, nhớ lại nhiều lần những gì đã làm từ lâu, đã nói từ lâu. Vị ấy có trí tuệ, thành tựu trí tuệ về sanh diệt, thành tựu Thánh thể nhập đưa đến chơn chánh đoạn tận khổ đau. Này Mahanama, như vậy vị Thánh đệ tử thành tựu bảy diệu pháp.

18. Và này Mahānāma, thế nào là vị đệ tử của bậc thánh đạt được theo ý muốn, đạt được không khó khăn, đạt được không mệt nhọc bốn Thiền-na thuộc về tâm thức bậc cao, giúp an trú hạnh phúc ngay trong hiện tại? Ở đây, này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh rời bỏ khỏi (ly / vivicceva) các bản năng (dục / kāmehi) […lặp lại…] bước vào và an trú trong Thiền-na thứ nhất; với sự làm ngưng (diệt / vūpasamā) của chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (tầm tứ / vitakkavicārānaṁ), đạt được sự lắng trong nội tại (nội tĩnh / ajjhattaṁ sampasādanaṁ) […lặp lại…] bước vào và an trú trong Thiền-na thứ hai; với sự cạn hết đắm nhiễm (ly tham / virāgā) đối với sự hân hoan (hỷ / pītiyā) […lặp lại…] bước vào và an trú trong Thiền-na thứ ba; với sự từ bỏ (đoạn trừ / pahānā) hạnh phúc (lạc / sukhassa) và từ bỏ đau khổ (khổ / dukkhassa), cùng với sự tan biến (diệt / atthaṅgamā) của sự thư thái (hỷ / somanassa) và ưu phiền (ưu / domanassānaṁ) từ trước […lặp lại…] bước vào và an trú trong Thiền-na thứ tư. Như vậy, này Mahānāma, là vị đệ tử của bậc thánh đạt được theo ý muốn, đạt được không khó khăn, đạt được không mệt nhọc bốn Thiền-na thuộc về tâm thức bậc cao, giúp an trú hạnh phúc ngay trong hiện tại.

19. Này Mahānāma, khi vị đệ tử của bậc thánh có lối sống đạo đức như vậy, bảo vệ các giác quan như vậy, biết chừng mực trong ăn uống như vậy, nỗ lực tỉnh thức như vậy, được trang bị bảy điều tốt đẹp như vậy, đạt được theo ý muốn, đạt được không khó khăn, đạt được không mệt nhọc bốn Thiền-na thuộc về tâm thức bậc cao, giúp an trú hạnh phúc ngay trong hiện tại như vậy; này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh này được gọi là người đang học tập đang đi trên lộ trình thực hành, đã đạt đến sự trưởng thành trọn vẹn (không bị ung/thối), có khả năng phá vỡ [vỏ bọc vô minh], có khả năng đạt đến giác ngộ, có khả năng đạt đến sự an toàn vô thượng khỏi các ách trói buộc.

Và này, Mahanama, thế nào là vị Thánh đệ tử hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức? Ở đây, này Mahanama, (vị ấy) ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Diệt tầm và tứ, vị ấy chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, vị ấy chứng và trú Thiền thứ ba. Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, vị ấy chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này Mahanama, như vậy là vị Thánh đệ tử hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức.

Này Mahanama, khi một vị Thánh đệ tử thành tựu giới hạnh như vậy, hộ trì các căn như vậy, biết tiết độ trong ăn uống như vậy, chú tâm cảnh giác như vậy, đầy đủ bảy diệu pháp như vậy, hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức như vậy, này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là đang đi trên con đường hữu học, có trứng không bị hư hoại, có khả năng phá vỡ, có khả năng giác ngộ, có khả năng chứng đạt vô thượng an ổn khỏi các ách phược.

Này Mahānāma, giống như một con gà mái có tám, mười, hoặc mười hai quả trứng. Những quả trứng đó được con gà mái ấp ủ đúng cách, sưởi ấm đúng cách, nuôi dưỡng đúng cách. Dù cho con gà mái ấy không khởi lên mong muốn: ‘Ôi, mong sao những chú gà con của ta dùng móng chân hay mỏ để phá vỡ vỏ trứng và chui ra một cách an toàn!’, thì những chú gà con ấy vẫn có khả năng dùng móng chân hay mỏ để phá vỡ vỏ trứng và chui ra một cách an toàn.

Cũng vậy, này Mahānāma, khi vị đệ tử của bậc thánh có lối sống đạo đức như vậy, bảo vệ các giác quan như vậy, biết chừng mực trong ăn uống như vậy, nỗ lực tỉnh thức như vậy, được trang bị bảy điều tốt đẹp như vậy, đạt được theo ý muốn, đạt được không khó khăn, đạt được không mệt nhọc bốn Thiền-na thuộc về tâm thức bậc cao, giúp an trú hạnh phúc ngay trong hiện tại như vậy; này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh này được gọi là người đang học tập đang đi trên lộ trình thực hành, đã đạt đến sự trưởng thành trọn vẹn, có khả năng phá vỡ [vỏ bọc vô minh], có khả năng đạt đến giác ngộ, có khả năng đạt đến sự an toàn vô thượng khỏi các ách trói buộc.

20. Này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh ấy, dựa vào sự thuần khiết vô thượng của sự bình thản (xả / upekkhā) và chú tâm này, nhớ lại các đời sống quá khứ (túc mạng minh / pubbenivāsaṁ anussarati) nhiều đời khác nhau, cụ thể là — một đời, hai đời […lặp lại…] vị ấy nhớ lại các đời sống quá khứ nhiều đời khác nhau cùng với các chi tiết và bối cảnh. Đây là sự phá vỡ vỏ bọc lần thứ nhất của vị ấy, giống như chú gà con phá vỡ vỏ trứng.

21. Này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh ấy, dựa vào sự thuần khiết vô thượng của sự bình thản và chú tâm này, với mắt thần (thiên nhãn / dibbena cakkhunā) thanh tịnh vượt quá giới hạn của con người, nhìn thấy các chúng sinh chết đi và tái sinh, thấp kém và cao trọng, xinh đẹp và xấu xí, hạnh phúc và đau khổ […lặp lại…] vị ấy biết rõ (tuệ tri / pajānāti) các chúng sinh đi theo nghiệp của mình. Đây là sự phá vỡ vỏ bọc lần thứ hai của vị ấy, giống như chú gà con phá vỡ vỏ trứng.

22. Này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh ấy, dựa vào sự thuần khiết vô thượng của sự bình thản và chú tâm này, thông qua sự cạn kiệt (đoạn tận / khayā) của các nguồn ác (lậu hoặc / āsavānaṁ), tự mình trực tiếp chứng nghiệm, đạt đến và an trú ngay trong hiện tại tâm được giải thoát (tâm giải thoát / cetovimuttiṁ) không còn nguồn ác, và giải thoát bằng trí tuệ (tuệ giải thoát / paññāvimuttiṁ). Đây là sự phá vỡ vỏ bọc lần thứ ba của vị ấy, giống như chú gà con phá vỡ vỏ trứng.

23. Này Mahānāma, việc vị đệ tử của bậc thánh có lối sống đạo đức — điều này thuộc về cách cư xử (hạnh / caraṇasmiṁ) của vị ấy. Việc vị đệ tử của bậc thánh bảo vệ các giác quan — điều này thuộc về cách cư xử của vị ấy. Việc vị đệ tử của bậc thánh biết chừng mực trong ăn uống — điều này thuộc về cách cư xử của vị ấy. Việc vị đệ tử của bậc thánh nỗ lực tỉnh thức — điều này thuộc về cách cư xử của vị ấy. Việc vị đệ tử của bậc thánh được trang bị bảy điều tốt đẹp — điều này thuộc về cách cư xử của vị ấy. Việc vị đệ tử của bậc thánh đạt được theo ý muốn, đạt được không khó khăn, đạt được không mệt nhọc bốn Thiền-na thuộc về tâm thức bậc cao, giúp an trú hạnh phúc ngay trong hiện tại — điều này thuộc về cách cư xử của vị ấy.

24. Và này Mahānāma, việc vị đệ tử của bậc thánh nhớ lại các đời sống quá khứ nhiều đời khác nhau, cụ thể là — một đời, hai đời […lặp lại…] vị ấy nhớ lại các đời sống quá khứ nhiều đời khác nhau cùng với các chi tiết và bối cảnh — điều này thuộc về hiểu biết (minh / vijjāya) của vị ấy. Việc vị đệ tử của bậc thánh với mắt thần thanh tịnh vượt quá giới hạn của con người, nhìn thấy các chúng sinh chết đi và tái sinh, thấp kém và cao trọng, xinh đẹp và xấu xí, hạnh phúc và đau khổ […lặp lại…] vị ấy biết rõ các chúng sinh đi theo nghiệp của mình — điều này thuộc về hiểu biết của vị ấy. Việc vị đệ tử của bậc thánh thông qua sự cạn kiệt của các nguồn ác, tự mình trực tiếp chứng nghiệm, đạt đến và an trú ngay trong hiện tại tâm được giải thoát không còn nguồn ác, và giải thoát bằng trí tuệ — điều này thuộc về hiểu biết của vị ấy.

25. Này Mahānāma, vị đệ tử của bậc thánh này được gọi là người trọn vẹn về hiểu biết, cũng là người trọn vẹn về cách cư xử, cũng là người trọn vẹn hiểu biết và cách cư xử.

Này Mahānāma, Phạm thiên Sanaṅkumāra cũng đã nói bài kệ này:

Sát-đế-lỵ tối thắng,
Giữa những người trọng họ;
Minh hạnh túc viên mãn,
Tối thắng giữa trời người.

Và này Mahānāma, bài kệ này của Phạm thiên Sanaṅkumāra đã được hát lên đúng đắn, không phải hát sai; đã được nói lên đúng đắn, không phải nói sai; mang lại lợi ích, không phải không mang lại lợi ích; và đã được Thế Tôn chấp thuận."

26. Khi ấy, Thế Tôn thức dậy và gọi Tôn giả Ānanda: “Lành thay, lành thay, này Ānanda. Lành thay, này Ānanda, ông đã trình bày cho những người Sakya ở Kapilavatthu về lộ trình thực hành của người đang học tập.”

Tôn giả Ānanda đã nói như vậy. Bậc Đạo Sư chấp thuận. Những người Sakya ở Kapilavatthu vui mừng đón nhận lời dạy của Tôn giả Ānanda.

Kết thúc Kinh Người Đang Học Tập, bài kinh thứ ba.

Này Mahanama, ví như có tám, có mười hay có mười hai trứng gà, được gà mái khéo ấp ngồi, khéo ấp nóng, khéo ấp dưỡng; dầu cho con gà mái ấy không khởi lên ý muốn: “Mong rằng, các con gà con của ta, sau khi phá vỡ vỏ trứng với móng chân, hay với mỏ của chúng, thoát ra ngoài một cách an toàn”. Những con gà con ấy, sau khi phá vỡ vỏ trứng với móng chân hay mỏ của chúng, có thể thoát ra ngoài một cách an toàn. Cũng vậy, này Mahanama khi một vị Thánh đệ tử, thành tựu giới hạnh như vậy, hộ trì các căn như vậy, biết tiết độ trong ăn uống như vậy, chú tâm cảnh giác như vậy, đầy đủ bảy diệu pháp như vậy, hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức như vậy, này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là đang đi trên con đường hữu học, có trứng không bị hư hoại, có khả năng phá vỡ, có khả năng giác ngộ, có khả năng chứng đạt vô thượng an ổn khỏi các ách phược.

Này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng được vô thượng xả niệm thanh tịnh này, nhớ đến các đời sống quá khứ sai biệt, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, hai mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: “Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây”. Như vậy vị ấy nhớ đến những đời sống quá khứ, cũng với các nét đại cương và các chi tiết. Ðây là sự phá vỡ thứ nhất của con gà con ra khỏi vỏ trứng.

Này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng được vô thượng xả niệm thanh tịnh này, với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Vị ấy nghĩ rằng: "Thật sự những vị chúng sanh này thành tựu những ác hạnh về thân, thành tựu những ác hạnh về lời nói, thành tựu những ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những vị chúng sanh này thành tựu những thiện hạnh về thân, thành tựu những thiện hạnh về lời nói, thành tựu những thiện hạnh về ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, Thiên giới, trên đời này. Như vậy, vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Ðây là sự phá vỡ thứ hai của con gà con ra khỏi vỏ trứng.

Này Mahanama, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng được vô thượng xả niệm thanh tịnh này, với sự đoạn tận các lậu hoặc, tự mình ngay trong hiện tại với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại, vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Ðây là sự phá vỡ thứ ba của con gà con ra khỏi vỏ trứng.

Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào thành tựu giới hạnh, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào hộ trì các căn, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào có tiết độ trong ăn uống, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào chú tâm cảnh giác, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào đầy đủ bảy diệu pháp, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt

nhọc, chứng đắc không phí sức, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy.

Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào, nhớ đến các đời sống quá khứ sai biệt, như một đời, hai đời… (như trên)… cùng với các nét đại cương và các chi tiết, như vậy thuộc về trí đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh… (như trên)… đều do hạnh nghiệp của họ, như vậy thuộc về trí đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào với sự đoạn tận các lậu hoặc, tự mình ngay trong hiện tại với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, như vậy thuộc về trí đức của vị ấy.

Như vậy, này Mahanama, vị Thánh đệ tử được gọi là minh cụ túc, hạnh cụ túc, minh hạnh cụ túc. Này Mahanama, Phạm thiên Sanankumara (Thường Ðồng Hình Phạm thiên) có nói bài kệ như sau:

Chúng sanh tin giai cấp
Vương tộc là tối thượng.
Vị minh hạnh cụ túc,
Tối thắng ở Nhơn Thiên.

Này Mahanama, bài kệ ấy được Phạm thiên Sanankumara khéo hát, không phải vụng hát, khéo nói, không phải vụng nói, có ý nghĩa, không phải vô nghĩa, và được Thế Tôn ấn khả.

Rồi Thế Tôn ngồi dậy, nói với Tôn giả Ananda:

– Lành thay, lành thay Ananda ! Thật lành thay, này Ananda, người đã giảng hữu học đạo cho các Sakya (Thích ca) ở Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ).

Tôn giả Ananda thuyết giảng như vậy, bậc Ðạo Sư ấn khả. Các vị Sakya ở Kapilavatthu hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Ananda dạy.

-ooOoo-