MN 54. KINH POTALIYA

(Potaliyasutta)Bản tóm tắt→

1. Tôi đã nghe như vầy — một thời Thế Tôn đang lưu trú tại dân chúng Aṅguttarāpa, ở thị trấn của dân chúng Aṅguttarāpa tên là Āpaṇa.

2. Rồi Thế Tôn vào buổi sáng, mặc y, mang bát đi vào Āpaṇa để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Āpaṇa, ăn xong và trên đường trở về từ bữa ăn khất thực, Ngài đi đến một khu rừng nọ để nghỉ trưa. Sau khi đi sâu vào khu rừng ấy, Ngài ngồi nghỉ trưa dưới gốc của một cây nọ.

3. Lúc bấy giờ, gia chủ Potaliya, mặc y phục chỉnh tề, che dù, mang giày, đang đi dạo và đi loanh quanh để thư giãn chân, đi đến khu rừng ấy; sau khi đến và đi sâu vào khu rừng, ông đi đến nơi Thế Tôn đang ở; sau khi đến, ông chào hỏi Thế Tôn. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi và thân hữu, ông đứng sang một bên. Khi gia chủ Potaliya đang đứng một bên, Thế Tôn nói với ông điều này: "Này gia chủ, có những chỗ ngồi; nếu muốn, ông hãy ngồi xuống."

Khi được nói như vậy, gia chủ Potaliya nghĩ: "Sa-môn Gotama gọi ta bằng từ 'gia chủ'", ông trở nên tức giận, không hài lòng và giữ im lặng.

Lần thứ hai, Thế Tôn [...lặp lại...] Lần thứ ba, Thế Tôn nói với gia chủ Potaliya điều này: "Này gia chủ, có những chỗ ngồi; nếu muốn, ông hãy ngồi xuống."

Khi được nói như vậy, gia chủ Potaliya nghĩ: "Sa-môn Gotama gọi ta bằng từ 'gia chủ'", ông trở nên tức giận, không hài lòng và nói với Thế Tôn điều này: "Thưa tôn giả Gotama, điều này không phù hợp, điều này không đúng đắn, khi ngài gọi tôi bằng từ 'gia chủ'."

"Này gia chủ, ông có những biểu hiện, những đặc điểm, những dấu hiệu của một gia chủ."

"Dù vậy, thưa tôn giả Gotama, tôi đã từ chối mọi công việc, tôi đã từ bỏ việc thế tục (đoạn tuyệt thế vụ / vohārasamuccheda)."

"Này gia chủ, ông đã từ chối mọi công việc, đã từ bỏ việc thế tục theo cách nào?"

"Ở đây, thưa tôn giả Gotama, bất cứ tài sản, ngũ cốc, bạc hay vàng nào tôi có, tôi đều đã giao lại làm tài sản thừa kế cho các con. Tại đó, tôi không khuyên bảo, không chê trách, tôi sống chỉ với thức ăn và y phục là mức tối đa. Thưa tôn giả Gotama, theo cách này, tôi đã từ chối mọi công việc, đã từ bỏ việc thế tục."

"Này gia chủ, ông nói về việc từ bỏ việc thế tục theo một cách khác, nhưng sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh (trong giới luật bậc thánh / ariyassa vinaye) lại là một cách khác."

"Thưa ngài, sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh là như thế nào? Thưa ngài, thật tốt lành nếu Thế Tôn giảng dạy Giáo pháp (pháp / dhamma) cho tôi để tôi hiểu sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh là như thế nào."

"Vậy thì, này gia chủ, hãy lắng nghe, suy nghĩ (tác ý / manasikāra) kỹ lưỡng, Ta sẽ nói."

"Vâng, thưa ngài," gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn.

4. Thế Tôn nói điều này:

"Này gia chủ, có tám Điều (pháp / dhammā) này dẫn đến sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh. Tám điều nào? Sống theo không giết hại, từ bỏ việc giết hại ; sống theo 'chỉ lấy những gì được cho', từ bỏ việc lấy của không cho; sống theo nói lời chân thật, từ bỏ việc nói dối; sống theo nói lời không chia rẽ, từ bỏ nói lời chia rẽ ; sống theo 'không tham lam bám víu', từ bỏ sự tham lam bám víu; sống theo không chê bai tức giận, từ bỏ sự chê bai tức giận; sống theo không phẫn nộ bực tức, từ bỏ sự phẫn nộ bực tức; sống theo không ngạo mạn, sự ngạo mạn cần được từ bỏ. Này gia chủ, tám Điều này được nói một cách tóm tắt, chưa được phân tích chi tiết, dẫn đến sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh."

5. "Thưa ngài, tám Điều này đã được Thế Tôn nói một cách tóm tắt, chưa được phân tích chi tiết, dẫn đến sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh. Thưa ngài, thật tốt lành nếu Thế Tôn vì lòng thương xót mà phân tích chi tiết tám Điều này cho tôi."

"Vậy thì, này gia chủ, hãy lắng nghe, suy nghĩ kỹ lưỡng, Ta sẽ nói."

"Vâng, thưa ngài," gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói điều này:

6. "'Sống theo 'không giết hại', từ bỏ việc giết hại" điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc (kiết sử / saṁyojana) ta thành kẻ giết hại, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người giết hại, chính ta cũng từ chê trách mình vì giết hại; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã giết hại; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân giết hại. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí (triền cái / nīvaraṇa), tức là việc giết hại. Và những nguồn ác (lậu hoặc / āsava) cùng sự bực dọc và nóng nảy (tuyệt vọng nhiệt não / vighātapariḷāhā) nào có thể sinh ra do nguyên nhân giết hại, đối với người tránh xa việc giết hại, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại'. 'Sống theo 'không giết hại', từ bỏ việc giết hại ' — điều đã được nói dựa trên điều này.

7. 'Sống theo "chỉ lấy những gì được cho", từ bỏ việc lấy của không cho', điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ lấy của không cho, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người lấy của không cho, chính ta cũng từ chê trách mình vì lấy của không cho; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã lấy của không cho; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân lấy của không cho. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là việc lấy của không cho. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân lấy của không cho, đối với người tránh xa việc lấy của không cho, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại'. 'Sống theo chỉ lấy những gì được cho, từ bỏ việc lấy của không cho' — điều đã được nói dựa trên điều này.

'Sống theo nói lời chân thật, từ bỏ việc nói dối', điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ nói dối, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người nói dối, chính ta cũng từ chê trách mình vì nói dối; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã nói dối; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân nói dối. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là việc nói dối. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân nói dối, đối với người tránh xa việc nói dối, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại'. 'Sống theo nói lời chân thật, từ bỏ việc nói dối' — điều đã được nói dựa trên điều này.

'Sống theo nói lời không chia rẽ, từ bỏ nói lời chia rẽ', điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ nói lời chia rẽ, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người nói lời chia rẽ, chính ta cũng từ chê trách mình vì nói lời chia rẽ; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã nói lời chia rẽ; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân nói lời chia rẽ. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là lời nói chia rẽ. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân nói lời chia rẽ, đối với người tránh xa lời nói chia rẽ, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại'. 'Sống theo nói lời không chia rẽ, từ bỏ nói lời chia rẽ ' — điều đã được nói dựa trên điều này.

'Sống theo không tham lam bám víu, từ bỏ sự tham lam bám víu', điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ tham lam bám víu, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người tham lam bám víu, chính ta cũng từ chê trách mình vì tham lam bám víu; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã tham lam bám víu; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân tham lam bám víu. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là sự tham lam bám víu. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân tham lam bám víu, đối với người tránh xa sự tham lam bám víu, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại'. 'Sống theo không tham lam bám víu, sự tham lam bám víu cần được từ bỏ' — điều đã được nói dựa trên điều này.

'Sống theo không chê bai tức giận, từ bỏ sự chê bai tức giận', điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ chê bai tức giận, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người chê bai tức giận, chính ta cũng từ chê trách mình vì chê bai tức giận; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã chê bai tức giận; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân chê bai tức giận. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là sự chê bai tức giận. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân chê bai tức giận, đối với người không chê bai tức giận, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại'. 'Sống theo không chê bai tức giận, sự chê bai tức giận cần được từ bỏ' — điều đã được nói dựa trên điều này.

'Sống theo không phẫn nộ bực tức, từ bỏ sự phẫn nộ bực tức', điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ phẫn nộ bực tức, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người phẫn nộ bực tức, chính ta cũng từ chê trách mình vì phẫn nộ bực tức; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã phẫn nộ bực tức; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân phẫn nộ bực tức. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là sự phẫn nộ bực tức. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân phẫn nộ bực tức, đối với người không phẫn nộ bực tức, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại'. 'Sống theo không phẫn nộ bực tức, sự phẫn nộ bực tức cần được từ bỏ' — điều đã được nói dựa trên điều này.

13. 'Sống theo không ngạo mạn, từ bỏ sự ngạo mạn', điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ ngạo mạn, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người ngạo mạn, chính ta cũng từ chê trách mình vì ngạo mạn; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã ngạo mạn; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân ngạo mạn. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là sự ngạo mạn. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân ngạo mạn, đối với người không ngạo mạn, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại'. 'Sống theo không ngạo mạn, sự ngạo mạn cần được từ bỏ' — điều đã được nói dựa trên điều này.

14. Này gia chủ, tám Điều này đã được nói một cách tóm tắt, được phân tích chi tiết, dẫn đến sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh; nhưng cho đến chừng đó, sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh vẫn chưa hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách."

"Thưa ngài, sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách là như thế nào? Thưa ngài, thật tốt lành nếu Thế Tôn giảng dạy Giáo pháp cho tôi để tôi hiểu sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách là như thế nào."

"Vậy thì, này gia chủ, hãy lắng nghe, suy nghĩ kỹ lưỡng, Ta sẽ nói."

"Vâng, thưa ngài," gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói điều này:

1. Lời Bàn Về Sự Nguy Hiểm Của Bản Năng

(Kāmādīnavakathā)

15. "Này gia chủ, ví như một con chó bị đói khát và suy nhược đang đứng chầu chực bên thớt của người đồ tể. Một người đồ tể khéo léo hoặc người học việc của đồ tể ném cho nó một khúc xương đã được lóc sạch, lóc nhẵn, không còn thịt, chỉ dính máu. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, liệu con chó ấy gặm khúc xương đã được lóc sạch, lóc nhẵn, không còn thịt, chỉ dính máu đó, có thể xua tan được sự đói khát và suy nhược không?"

"Thưa ngài, không thể được." "Nguyên nhân vì sao?" "Thưa ngài, vì đó chỉ là một khúc xương đã được lóc sạch, lóc nhẵn, không còn thịt, chỉ dính máu. Con chó ấy chỉ chuốc lấy sự mệt mỏi và bực dọc mà thôi."

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Bản năng (dục / kāmā) được Thế Tôn ví như khúc xương khô, có nhiều đau khổ (khổ / dukkha), nhiều bực tức, sự nguy hiểm (nguy hiểm / ādīnava) ở đây càng nhiều hơn.' Sau khi thấy điều này đúng như thật bằng trí tuệ đúng đắn, vị ấy tránh xa sự bình thản (xả / upekkhā) dựa trên sự đa dạng, liên hệ đến sự đa dạng; và vị ấy rèn luyện sự bình thản dựa trên sự đồng nhất, liên hệ đến sự đồng nhất, nơi mà mọi sự bám giữ (chấp thủ / upādāna) vào mồi nhử thế gian bị làm ngưng (diệt / nirujjhati) không còn dư tàn.

16. Này gia chủ, ví như một con kền kền, con diều hâu hay con chim ưng quắp một miếng thịt bay lên. Các con kền kền, diều hâu hay chim ưng khác cứ bay theo, bay theo để mổ xẻ, giằng xé nó. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, nếu con kền kền, diều hâu hay chim ưng đó không nhanh chóng nhả miếng thịt ấy ra, nó có thể vì nguyên nhân đó mà đi đến cái chết hoặc chịu đau khổ gần như chết không?"

"Thưa ngài, đúng vậy."

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Bản năng được Thế Tôn ví như miếng thịt, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.' Sau khi thấy điều này đúng như thật bằng trí tuệ đúng đắn, vị ấy rời bỏ tâm bình thản đa dạng ((xả đa dạng/upekkhā nānattā), liên hệ đến sự đa dạng; và vị ấy rèn luyện sự tâm bình thản đồng nhất (xả đồng nhất/(upekkhā ekattā)) 1, liên hệ đến sự đồng nhất, nơi mà mọi sự bám giữ vào mồi nhử thế gian bị làm ngưng lại không còn dư tàn.

17. Này gia chủ, ví như một người cầm một ngọn đuốc cỏ đang cháy đi ngược chiều gió. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, nếu người đó không nhanh chóng vứt bỏ ngọn đuốc cỏ đang cháy ấy, ngọn đuốc cỏ đang cháy đó sẽ đốt cháy bàn tay, đốt cháy cánh tay, hoặc đốt cháy một bộ phận nào đó trên cơ thể, người đó có thể vì nguyên nhân đó mà đi đến cái chết hoặc chịu đau khổ gần như chết không?"

"Thưa ngài, đúng vậy."

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Bản năng được Thế Tôn ví như ngọn đuốc cỏ, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.' Sau khi thấy điều này đúng như thật bằng trí tuệ đúng đắn [...lặp lại...] vị ấy rèn luyện sự bình thản ấy.

18. Này gia chủ, ví như một hố than hồng sâu hơn chiều cao một người, chứa đầy than hồng không có ngọn lửa, không có khói. Rồi một người đi đến, muốn sống, không muốn chết, muốn hạnh phúc, ghét đau khổ. Hai người đàn ông khỏe mạnh nắm lấy hai cánh tay người ấy và kéo đến hố than hồng. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, liệu người đó có vặn vẹo thân mình qua lại không?"

"Thưa ngài, đúng vậy." "Nguyên nhân vì sao?" "Thưa ngài, vì người đó biết rằng: 'Ta sẽ rơi vào hố than hồng này, và vì nguyên nhân đó ta sẽ đi đến cái chết hoặc chịu đau khổ gần như chết'."

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Bản năng được Thế Tôn ví như hố than hồng, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.' Sau khi thấy điều này đúng như thật bằng trí tuệ đúng đắn [...lặp lại...] vị ấy rèn luyện sự bình thản ấy.

19. Này gia chủ, ví như một người thấy một giấc mơ về những khu vườn xinh đẹp, những khu rừng xinh đẹp, những vùng đất xinh đẹp, những hồ sen xinh đẹp. Khi tỉnh dậy, người ấy không thấy gì cả.

Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Bản năng được Thế Tôn ví như giấc mơ, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.' [...lặp lại...] vị ấy rèn luyện sự bình thản ấy.

20. Này gia chủ, ví như một người mượn tài sản của người khác, mượn một cỗ xe sang trọng hay đôi khuyên tai nạm ngọc quý. Người ấy được bao quanh, được trang hoàng bởi những tài sản vay mượn đó và đi vào chợ. Mọi người thấy người ấy liền nói: 'Thật là một người giàu có, những người giàu có hưởng thụ tài sản như thế này đây'. Rồi những người chủ thực sự, hễ thấy người ấy ở đâu, họ liền lấy lại đồ của mình ở đó. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, liệu người đó có bị thay đổi thái độ không?"

"Thưa ngài, đúng vậy." "Nguyên nhân vì sao?" "Thưa ngài, vì những người chủ đã lấy lại đồ của họ."

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Bản năng được Thế Tôn ví như tài sản vay mượn, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.' [...lặp lại...] vị ấy rèn luyện sự bình thản ấy.

21. Này gia chủ, ví như không xa một ngôi làng hay thị trấn có một khu rừng rậm rạp. Ở đó có một cây đang ra quả chín và quả non, nhưng không có quả nào rụng xuống đất. Rồi một người đi đến, muốn tìm quả, tìm kiếm quả, đang đi tìm quả. Người ấy đi sâu vào khu rừng, thấy cây đó có quả chín và quả non. Người ấy nghĩ: 'Cây này có quả chín và quả non, nhưng không có quả nào rụng xuống đất. Ta biết cách trèo cây. Hay là ta trèo lên cây này, ăn cho thỏa thích và cất đầy quả vào túi áo'. Người ấy trèo lên cây, ăn cho thỏa thích và cất đầy quả vào túi áo. Rồi một người thứ hai đi đến, muốn tìm quả, tìm kiếm quả, đang đi tìm quả, mang theo một cái rìu sắc. Người ấy đi vào khu rừng, thấy cái cây đó với quả chín và quả non. Người ấy nghĩ: 'Cây này có quả chín và quả non, nhưng không có quả nào rụng xuống đất. Ta không biết cách trèo cây. Hay là ta chặt cây này từ gốc, ăn cho thỏa thích và cất đầy quả vào túi áo'. Người ấy liền chặt cây từ gốc. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, người đầu tiên đã trèo lên cây kia, nếu người đó không nhanh chóng trèo xuống, khi cây đổ xuống, nó sẽ làm gãy tay, gãy chân, hoặc gãy một bộ phận nào đó trên cơ thể, người đó có thể vì nguyên nhân đó mà đi đến cái chết hoặc chịu đau khổ gần như chết không?"

"Thưa ngài, đúng vậy."

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: 'Bản năng được Thế Tôn ví như trái chín cây trên cây, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.' Sau khi thấy điều này đúng như thật bằng trí tuệ đúng đắn, vị ấy tránh xa sự tâm bình thản đa dạng, liên hệ đến sự đa dạng; vị ấy rèn luyện sự tâm bình thản đồng nhất, liên hệ đến sự đồng nhất, nơi mà mọi sự bám giữ vào mồi nhử của thế gian bị làm ngưng không còn dư tàn.

22. Này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh ấy, dựa vào sự quan sát được thanh tịnh tối thương nhờ tâm bình thản (xả niệm thanh tịnh/anuttaraṁ upekkhāsatipārisuddhi), nhớ lại nhiều kiếp sống quá khứ (túc mạng / pubbenivāsa), một kiếp, hai kiếp [...lặp lại...] vị ấy nhớ lại nhiều kiếp sống quá khứ cùng với các đặc điểm và chi tiết.

23. Này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh ấy, dựa vào sự quan sát được thanh tịnh tối thương nhờ tâm bình thản, với mắt thần (thiên nhãn / dibbena cakkhunā) thanh tịnh siêu nhiên, vị ấy thấy chúng sinh chết đi và tái sinh, thấp hèn và cao quý, xinh đẹp và xấu xí, hạnh phúc và đau khổ [...lặp lại...] vị ấy biết rõ chúng sinh đi theo nghiệp của mình.

24. Này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh ấy, dựa vào sự quan sát được thanh tịnh tối thương nhờ tâm bình thản, do sự cạn kiệt của các nguồn ác, vị ấy tự mình trực tiếp chứng nghiệm (chứng ngộ / sacchikatvā), đạt được và an trú ngay trong hiện tại tâm được giải thoát (tâm giải thoát / cetovimutti), giải thoát bằng trí tuệ (tuệ giải thoát / paññāvimutti) không còn nguồn ác (vô lậu / anāsava).

25. Này gia chủ, cho đến mức độ này, sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh mới hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách.

Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, so với sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách, ông có thấy sự từ bỏ việc thế tục như vậy nơi chính mình không?"

"Thưa ngài, tôi là ai, và sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách là gì? Thưa ngài, tôi còn cách rất xa sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách. Thưa ngài, trước đây, đối với những du sĩ ngoại đạo giống như những con ngựa tồi, chúng tôi lại nghĩ họ là những con ngựa tốt; đối với những người giống như ngựa tồi, chúng tôi lại cho họ ăn thức ăn của ngựa tốt, chúng tôi lại đặt họ vào vị trí của ngựa tốt. Còn đối với các tỳ kheo giống như những con ngựa tốt, thưa ngài, chúng tôi lại nghĩ họ là những con ngựa tồi; đối với những người giống như ngựa tốt, chúng tôi lại cho họ ăn thức ăn của ngựa tồi, chúng tôi lại đặt họ vào vị trí của ngựa tồi. Nhưng từ nay trở đi, thưa ngài, đối với những du sĩ ngoại đạo giống như những con ngựa tồi, chúng tôi sẽ biết họ là những con ngựa tồi; đối với những người giống như ngựa tồi, chúng tôi sẽ cho họ ăn thức ăn của ngựa tồi, chúng tôi sẽ đặt họ vào vị trí của ngựa tồi. Còn đối với các tỳ kheo giống như những con ngựa tốt, thưa ngài, chúng tôi sẽ biết họ là những con ngựa tốt; đối với những người giống như ngựa tốt, chúng tôi sẽ cho họ ăn thức ăn của ngựa tốt, chúng tôi sẽ đặt họ vào vị trí của ngựa tốt. Thưa ngài, Thế Tôn thực sự đã khơi dậy trong tôi tình thương mến đối với các sa-môn, niềm tin tuyệt đối đối với các sa-môn, sự tôn kính đối với các sa-môn.

26. Thật tuyệt vời, thưa ngài! Thật tuyệt vời, thưa ngài! Thưa ngài, ví như người ta lật ngửa lại những gì bị úp sấp, mở phơi ra những gì bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc, hay cầm ngọn đèn sáng mang vào bóng tối để những ai có mắt có thể thấy được hình ảnh; cũng vậy, Giáo pháp đã được Thế Tôn làm sáng tỏ qua nhiều phương tiện. Thưa ngài, tôi xin nương tựa Thế Tôn, nương tựa Giáo pháp và nương tựa hội chúng tỳ kheo. Xin Thế Tôn nhận tôi làm cư sĩ, đã nương tựa từ hôm nay cho đến trọn đời."

Kinh Potaliya kết thúc, là bài kinh thứ tư.