MN 10. Nền Tảng Của Chánh Niệm

(Kinh Satipatṭhāna)

1. Tôi nghe như vầy. [^133] Một lần nọ, Đức Phật (The Blessed One) đang ở tại xứ Kuru, trong một thị trấn của người Kuru tên là Kammāsadhamma. [^134] Tại đó, Ngài nói với các tỳ kheo (bhikkhus - các nhà sư) rằng: “Này các tỳ kheo.” - “Bạch Thế Tôn,” họ đáp. Đức Phật nói:

2. "Này các tỳ kheo, đây là con đường trực tiếp [^135] để thanh lọc chúng sinh [56], vượt qua sầu khổ và than khóc, chấm dứt khổ đau và buồn phiền, đạt được con đường chân chính, chứng ngộ Niết Bàn (Nibbāna - trạng thái giải thoát hoàn toàn) - đó chính là bốn nền tảng của chánh niệm. [^136]

3. "Bốn nền tảng đó là gì? Ở đây, này các tỳ kheo, một tỳ kheo [^137] an trú, quán sát thân thể như là thân thể, nhiệt tâm, tỉnh giác, và chánh niệm, loại bỏ tham ái và sầu muộn đối với thế gian. [^138] Vị ấy an trú, quán sát cảm thọ như là cảm thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, và chánh niệm, loại bỏ tham ái và sầu muộn đối với thế gian. Vị ấy an trú, quán sát tâm như là tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, và chánh niệm, loại bỏ tham ái và sầu muộn đối với thế gian. Vị ấy an trú, quán sát các đối tượng của tâm (mind-objects) như là các đối tượng của tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, và chánh niệm, loại bỏ tham ái và sầu muộn đối với thế gian. [^139]

10. KINH NIỆM XỨ

10. KINH NIỆM XỨ (Satipatthàna Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở xứ Kuru (Câu-lâu), Kammassadhamma (kiềm-ma sắt đàm) là đô thị của xứ Kuru. Rồi Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: – Này các Tỷ-kheo.

Các Tỷ-kheo vâng đáp Thế Tôn: – Bạch Thế Tôn.

Thế Tôn thuyết như sau: – Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết-bàn. Ðó là Bốn Niệm xứ.

Thế nào là bốn? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán thọ trên các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để chế ngự tham ưu ở đời.

(QUÁN SÁT THÂN THỂ)

(1. Chánh Niệm về Hơi Thở)

4. "Và này các tỳ kheo, làm thế nào một tỳ kheo an trú, quán sát thân thể như là thân thể? Ở đây, một tỳ kheo, đi vào rừng, đến gốc cây, hoặc đến một túp lều trống, ngồi xuống; xếp chân lại, giữ thân thẳng, và thiết lập chánh niệm trước mặt, luôn luôn tỉnh giác khi thở vào, tỉnh giác khi thở ra. Thở vào dài, vị ấy hiểu ‘Tôi đang thở vào dài’; hoặc thở ra dài, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang thở ra dài.’ Thở vào ngắn, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang thở vào ngắn’; hoặc thở ra ngắn, vị ấy hiểu: 'Tôi đang thở ra ngắn. [^140] Vị ấy luyện tập như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận toàn bộ thân thể [của hơi thở]’; vị ấy luyện tập như vầy: 'Tôi sẽ thở ra, cảm nhận toàn bộ thân thể [của hơi thở]. [^141] Vị ấy luyện tập như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, làm cho thân hành (bodily formation - các hoạt động của thân thể) được an tịnh’; vị ấy luyện tập như vầy: 'Tôi sẽ thở ra, làm cho thân hành được an tịnh. [^142] Giống như một người thợ tiện lành nghề hoặc người học việc của anh ta, khi thực hiện một vòng quay dài, hiểu: ‘Tôi đang thực hiện một vòng quay dài’; hoặc, khi thực hiện một vòng quay ngắn, hiểu: ‘Tôi đang thực hiện một vòng quay ngắn’; cũng vậy, khi thở vào dài, một tỳ kheo hiểu: ‘Tôi đang thở vào dài’… vị ấy luyện tập như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, làm cho thân hành được an tịnh.’

(Tuệ Giác - Insight)

5. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở bên trong, hoặc vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở bên ngoài, hoặc vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở cả bên trong lẫn bên ngoài. [^143] Hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố sinh khởi (arising factors) trong thân thể, hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố tan biến (vanishing factors) trong thân thể, hoặc vị ấy an trú, quán sát cả các yếu tố sinh khởi và tan biến trong thân thể. [^144] Hoặc chánh niệm rằng ‘có một thân thể’ được thiết lập đơn giản trong vị ấy, ở mức độ cần thiết cho sự hiểu biết đơn thuần và chánh niệm. [^145] Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó là cách một tỳ kheo an trú, quán sát thân thể như là thân thể.

(Quán thân)

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo đi đến khu rừng, đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống, và ngồi kiết già, lưng thẳng và an trú chánh niệm trước mặt. Tỉnh giác, vị ấy thở vô; tỉnh giác, vị ấy thở ra. Thở vô dài, vị ấy tuệ tri: “Tôi thở vô dài”; hay thở ra dài, vị ấy tuệ tri: “Tôi thở ra dài”; hay thở vô ngắn, vị ấy tuệ tri: “Tôi thở vô ngắn”; hay thở ra ngắn, vị ấy tuệ tri: “Tôi thở ra ngắn”. “Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập; “Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập; “An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập; “An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập. Này các Tỷ-kheo, như người thợ quay hay học trò người thợ quay thiện xảo khi quay dài, tuệ tri: “Tôi quay dài” hay khi quay ngắn, tuệ tri: “Tôi quay ngắn”. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo thở vô dài, tuệ tri: “Tôi thở vô dài”; hay thở ra dài, tuệ tri: “Tôi thở ra dài”; hay thở vô ngắn, tuệ tri: “Tôi thở vô ngắn”; hay thở ra ngắn, tuệ tri: “Tôi thở ra ngắn”. “Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập; “Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập; “An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập; “An tịnh toàn thân, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên cả nội thân, ngoại thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. “Có thân đây”, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy không nương tựa, không chấp trước vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

(2. Bốn Tư Thế)

6. "Lại nữa, này các tỳ kheo, khi đi, một tỳ kheo hiểu: ‘Tôi đang đi’; khi đứng, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang đứng’; khi ngồi, [57] vị ấy hiểu: ‘Tôi đang ngồi’; khi nằm, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang nằm’; hoặc vị ấy hiểu một cách tương ứng bất cứ tư thế nào của thân thể. [^146]

7. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở bên trong, bên ngoài, và cả bên trong lẫn bên ngoài… Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó cũng là cách một tỳ kheo an trú, quán sát thân thể như là thân thể.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đi, tuệ tri: “Tôi đi”, hay đứng, tuệ tri: “Tôi đứng”, hay ngồi, tuệ tri: “Tôi ngồi”, hay nằm, tuệ tri: “Tôi nằm”. Thân thể được sử dụng như thế nào, vị ấy tuệ tri thân như thế ấy.

Vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay vị ấy sống quán thân trên ngoại thân; hay vị ấy sống quán thân trên nội thân, ngoại thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay vị ấy sống quán tánh diệt tận trên thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh diệt trên thân. “Có thân đây”, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một

vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

(3. Tỉnh Giác Hoàn Toàn)

8. "Lại nữa, này các tỳ kheo, một tỳ kheo là người hành động với sự tỉnh giác hoàn toàn khi đi tới và đi lui; [^147] người hành động với sự tỉnh giác hoàn toàn khi nhìn phía trước và nhìn ra xa; người hành động với sự tỉnh giác hoàn toàn khi co và duỗi tay chân; người hành động với sự tỉnh giác hoàn toàn khi mặc áo cà sa và mang bát; người hành động với sự tỉnh giác hoàn toàn khi ăn, uống, nhai, và nếm; người hành động với sự tỉnh giác hoàn toàn khi đại tiện và tiểu tiện; người hành động với sự tỉnh giác hoàn toàn khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, và im lặng.

9. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở bên trong, bên ngoài, và cả bên trong lẫn bên ngoài… Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó cũng là cách một tỳ kheo an trú, quán sát thân thể như là thân thể.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo, khi bước tới bước lui, biết rõ việc mình đang làm; khi ngó tới ngó lui, biết rõ việc mình đang làm; khi co tay, khi duỗi tay, biết rõ việc mình đang làm; khi mang áo Sanghati (Tăng già lê), mang bát, mang y, biết rõ việc mình đang làm; khi ăn, uống, nhai, nếm, biết rõ việc mình đang làm; khi đại tiện, tiểu tiện, biết rõ việc mình đang làm; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im lặng, biết rõ việc mình đang làm.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên cả nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. “Có thân đây”, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

(4. Tính Chất Bất Tịnh - Các Bộ Phận Của Cơ Thể)

10. "Lại nữa, này các tỳ kheo, một tỳ kheo xem xét chính thân thể này, từ lòng bàn chân trở lên và từ đỉnh đầu trở xuống, được bao bọc bởi da, chứa đầy những thứ bất tịnh khác nhau như sau: 'Trong thân thể này có tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, cơ hoành, lá lách, phổi, ruột già, ruột non, dạ dày, phân, mật, đờm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước bọt, nước mũi, dịch khớp, và nước tiểu. [^148] Giống như có một cái túi có hai đầu mở, chứa đầy các loại ngũ cốc khác nhau, chẳng hạn như gạo đồi, gạo đỏ, đậu, đậu Hà Lan, kê, và gạo trắng, và một người có mắt sáng mở nó ra và xem xét như sau: ‘Đây là gạo đồi, đây là gạo đỏ, đây là đậu, đây là đậu Hà Lan, đây là kê, đây là gạo trắng’; cũng vậy, một tỳ kheo xem xét chính thân thể này… chứa đầy những thứ bất tịnh khác nhau như sau: ‘Trong thân thể này có tóc… và nước tiểu.’

11. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở bên trong, bên ngoài, và cả bên trong lẫn bên ngoài… Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó cũng là cách một tỳ kheo an trú, quán sát thân thể như là thân thể.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này, dưới từ bàn chân trở lên, trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt. Trong thân này: “Ðây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, thận, tủy, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bụng, phân, mật, đàm mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, niêm dịch, nước ở khớp xương, nước tiểu”. Này các Tỷ-kheo, cũng như một bao đồ, hai đầu trống đựng đầy các loại hột như gạo, lúa, đậu xanh, đậu lớn, mè, gạo đã xay rồi. Một người có mắt, đổ các hột ấy ra và quán sát: “Ðây là hột gạo, đây là hột lúa, đây là đậu xanh, đây là đậu lớn, đây là mè, đây là hột lúa đã xay rồi”. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo quán sát thân này dưới từ bàn chân trở lên trên cho đến đảnh tóc, bao bọc bởi da và chứa đầy những vật bất tịnh sai biệt. Trong thân này: “Ðây là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bụng, phân, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, niêm dịch, nước ở khớp xương, nước tiểu”.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân, hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. “Có thân đây”, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

(5. Các Yếu Tố)

12. "Lại nữa, này các tỳ kheo, một tỳ kheo xem xét chính thân thể này, dù nó được đặt ở đâu, dù nó được bố trí như thế nào, bao gồm các yếu tố như sau: 'Trong thân thể này có yếu tố đất, yếu tố nước, yếu tố lửa, và yếu tố gió. [^149] [58] Giống như một người đồ tể lành nghề hoặc người học việc của anh ta đã giết một con bò và đang ngồi ở ngã tư đường với nó được cắt thành từng mảnh; cũng vậy, một tỳ kheo xem xét chính thân thể này… bao gồm các yếu tố như sau: ‘Trong thân thể này có yếu tố đất, yếu tố nước, yếu tố lửa, và yếu tố gió.’

13. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở bên trong, bên ngoài, và cả bên trong lẫn bên ngoài… Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó cũng là cách một tỳ kheo an trú, quán sát thân thể như là thân thể.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này về các vị trí các giới và sự sắp đặt các giới: “Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại”. Này các Tỷ-kheo, như một người đồ tể thiện xảo, hay đệ tử của một người đổ tể giết một con bò, ngồi cắt chia từng thân phần tại ngã tư đường. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát thân này về vị trí các giới và về sự sắp đặt các giới: “Trong thân này có địa đại, thủy đại, hỏa đại và phong đại”.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. “Có thân đây”, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

(6-14. Chín Pháp Quán Tử Thi)

14. "Lại nữa, này các tỳ kheo, như thể vị ấy nhìn thấy một xác chết bị bỏ ở nghĩa địa, một, hai, hoặc ba ngày chết, sưng phồng, xanh tím, và rỉ dịch, một tỳ kheo so sánh chính thân thể này với nó như sau: 'Thân thể này cũng có cùng bản chất, nó sẽ như thế, nó không tránh khỏi số phận đó. [^150]

15. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở bên trong, bên ngoài, và cả bên trong lẫn bên ngoài… Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó cũng là cách một tỳ kheo an trú, quán sát thân thể như là thân thể.

16. "Lại nữa, như thể vị ấy nhìn thấy một xác chết bị bỏ ở nghĩa địa, bị quạ, diều hâu, kền kền, chó, chó rừng, hoặc các loại sâu bọ khác nhau ăn, một tỳ kheo so sánh chính thân thể này với nó như sau: ‘Thân thể này cũng có cùng bản chất, nó sẽ như thế, nó không tránh khỏi số phận đó.’

17. "…Đó cũng là cách một tỳ kheo an trú, quán sát thân thể như là thân thể.

18-24. "Lại nữa, như thể vị ấy nhìn thấy một xác chết bị bỏ ở nghĩa địa, một bộ xương còn thịt và máu, được nối với nhau bằng gân… một bộ xương không còn thịt, dính máu, được nối với nhau bằng gân… một bộ xương không còn thịt và máu, được nối với nhau bằng gân… xương cốt rời rạc, rải rác khắp nơi - đây là xương tay, kia là xương chân, đây là xương ống chân, kia là xương đùi, đây là xương hông, kia là xương sống, đây là xương sườn, kia là xương ức, đây là xương cánh tay, kia là xương vai, đây là xương cổ, kia là xương hàm, đây là răng, kia là sọ - một tỳ kheo so sánh chính thân thể này với nó như sau: 'Thân thể này cũng có cùng bản chất, nó sẽ như thế, nó không tránh khỏi số phận đó. [^151]

25. "…Đó cũng là cách một tỳ kheo an trú, quán sát thân thể như là thân thể.

26-30. "Lại nữa, như thể vị ấy nhìn thấy một xác chết bị bỏ ở nghĩa địa, xương trắng bệch, màu vỏ sò… xương chất đống, hơn một năm tuổi… xương mục nát và vỡ vụn thành bụi [59], một tỳ kheo so sánh chính thân thể này với nó như sau: ‘Thân thể này cũng có cùng bản chất, nó sẽ như thế, nó không tránh khỏi số phận đó.’

(Tuệ Giác - Insight)

31. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở bên trong, hoặc vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở bên ngoài, hoặc vị ấy an trú, quán sát thân thể như là thân thể ở cả bên trong lẫn bên ngoài. Hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố sinh khởi trong thân thể, hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố tan biến trong thân thể, hoặc vị ấy an trú, quán sát cả các yếu tố sinh khởi và tan biến trong thân thể. Hoặc chánh niệm rằng ‘có một thân thể’ được thiết lập đơn giản trong vị ấy, ở mức độ cần thiết cho sự hiểu biết đơn thuần và chánh niệm. Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó cũng là cách một tỳ kheo an trú, quán sát thân thể như là thân thể.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa một ngày, hai ngày, ba ngày, thi thể ấy trương phồng lên, xanh đen lại, nát thối ra. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: “Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy”.

Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. “Có thân đây”, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, bị các loài quạ ăn, hay bị các loài diều hâu ăn, hay bị các chim kên ăn, hay bị các loài chó ăn, hay bị các loài giả can ăn, hay bị các loài côn trùng ăn. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: “Thân này tánh chất là như vậy, bản chất là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy”.

Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. “Có thân đây”, vị ấy an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, với các bộ xương còn liên kết với nhau, còn dính thịt và máu, còn được các đường gân cột lại… với các bộ xương còn liên kết với nhau, không còn dính thịt nhưng còn dính máu, còn được các đường gân cột lại… với các bộ xương không còn dính thịt, dính máu, còn được các đường gân cột lại, chỉ còn có xương không dính lại với nhau, rải rác chỗ này chỗ kia. Ở đây là xương tay, ở đây là xương chân, ở đây là xương ống, ở đây là xương bắp vế, ở đây là xương mông, ở đây là xương sống, ở đây là xương đầu. Tỷ-kheo quán thân ấy như sau: “Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy”.

Như vậy, vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay vị ấy sống quán tánh diệt tận trên thân; hay vị ấy sống quán tánh sanh diệt trên thân. “Có thân đây”, vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì ở trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo như thấy một thi thể bị quăng bỏ trong nghĩa địa, chỉ còn toàn xương trắng màu vỏ ốc… chỉ còn một đống xương lâu hơn ba năm… chỉ còn là xương thối trở thành bột. Tỷ- kheo quán thân ấy như sau: “Thân này tánh chất là như vậy, bản tánh là như vậy, không vượt khỏi tánh chất ấy”.

Như vậy vị ấy sống quán thân trên nội thân; hay sống quán thân trên ngoại thân; hay sống quán thân trên nội thân, ngoại thân. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên thân; hay sống quán tánh diệt tận trên thân; hay sống quán tánh sanh diệt trên thân. “Có thân đây”, vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán thân trên thân.

(QUÁN SÁT CẢM THỌ)

32. "Và này các tỳ kheo, làm thế nào một tỳ kheo an trú, quán sát cảm thọ như là cảm thọ? [^152] Ở đây, khi cảm thấy một cảm thọ dễ chịu, một tỳ kheo hiểu: ‘Tôi đang cảm thấy một cảm thọ dễ chịu’; khi cảm thấy một cảm thọ khó chịu, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang cảm thấy một cảm thọ khó chịu’; khi cảm thấy một cảm thọ không-dễ-chịu-cũng-không-khó-chịu, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang cảm thấy một cảm thọ không-dễ-chịu-cũng-không-khó-chịu.’ Khi cảm thấy một cảm thọ dễ chịu thuộc về thế gian, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang cảm thấy một cảm thọ dễ chịu thuộc về thế gian’; khi cảm thấy một cảm thọ dễ chịu không thuộc về thế gian, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang cảm thấy một cảm thọ dễ chịu không thuộc về thế gian’; khi cảm thấy một cảm thọ khó chịu thuộc về thế gian, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang cảm thấy một cảm thọ khó chịu thuộc về thế gian’; khi cảm thấy một cảm thọ khó chịu không thuộc về thế gian, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang cảm thấy một cảm thọ khó chịu không thuộc về thế gian’; khi cảm thấy một cảm thọ không-dễ-chịu-cũng-không-khó-chịu thuộc về thế gian, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang cảm thấy một cảm thọ không-dễ-chịu-cũng-không-khó-chịu thuộc về thế gian’; khi cảm thấy một cảm thọ không-dễ-chịu-cũng-không-khó-chịu không thuộc về thế gian, vị ấy hiểu: ‘Tôi đang cảm thấy một cảm thọ không-dễ-chịu-cũng-không-khó-chịu không thuộc về thế gian.’

(Tuệ Giác - Insight)

33. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát cảm thọ như là cảm thọ ở bên trong, hoặc vị ấy an trú, quán sát cảm thọ như là cảm thọ ở bên ngoài, hoặc vị ấy an trú, quán sát cảm thọ như là cảm thọ ở cả bên trong lẫn bên ngoài. Hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố sinh khởi trong cảm thọ, hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố tan biến trong cảm thọ, hoặc vị ấy an trú, quán sát cả các yếu tố sinh khởi và tan biến trong cảm thọ. [^153] Hoặc chánh niệm rằng ‘có cảm thọ’ được thiết lập đơn giản trong vị ấy, ở mức độ cần thiết cho sự hiểu biết đơn thuần và chánh niệm. Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó là cách một tỳ kheo an trú, quán sát cảm thọ như là cảm thọ.

(Quán thọ)

Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo sống quán thọ trên các thọ? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo khi cảm giác lạc thọ, tuệ tri: “Tôi cảm giác lạc thọ”; khi cảm giác khổ thọ, tuệ tri: “Tôi cảm giác khổ thọ”; khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ, tuệ tri: “Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ”. Hay khi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất, tuệ tri: “Tôi cảm giác lạc thọ thuộc vật chất”; hay khi cảm giác lạc thọ không thuộc vật chất, tuệ tri: “Tôi cảm giác lạc thọ không thuộc vật chất”. Hay khi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất, tuệ tri: “Tôi cảm giác khổ thọ thuộc vật chất”; hay khi cảm giác khổ thọ không thuộc vật chất, tuệ tri: “Tôi cảm giác khổ thọ không thuộc vật chất”. Hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ thuộc vật chất, tuệ tri: “Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ thuộc vật chất”; hay khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ không thuộc vật chất, tuệ tri: “Tôi cảm giác bất khổ bất lạc thọ không thuộc vật chất”.

Như vậy, vị ấy sống quán thọ trên các nội thọ; hay sống quán thọ trên các ngoại thọ; hay sống quán thọ trên các nội thọ, ngoại thọ. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các thọ, hay sống quán tánh diệt tận trên các thọ; hay sống quán tánh sanh diệt trên các thọ. “Có thọ đây”, vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy Tỷ-kheo sống quán thọ trên các thọ.

(QUÁN SÁT TÂM)

34. "Và này các tỳ kheo, làm thế nào một tỳ kheo an trú, quán sát tâm như là tâm? [^154] Ở đây, một tỳ kheo hiểu tâm bị ảnh hưởng bởi tham dục là tâm bị ảnh hưởng bởi tham dục, và tâm không bị ảnh hưởng bởi tham dục là tâm không bị ảnh hưởng bởi tham dục. Vị ấy hiểu tâm bị ảnh hưởng bởi sân hận (hate) là tâm bị ảnh hưởng bởi sân hận, và tâm không bị ảnh hưởng bởi sân hận là tâm không bị ảnh hưởng bởi sân hận. Vị ấy hiểu tâm bị ảnh hưởng bởi si mê (delusion) là tâm bị ảnh hưởng bởi si mê, và tâm không bị ảnh hưởng bởi si mê là tâm không bị ảnh hưởng bởi si mê. Vị ấy hiểu tâm co rút (contracted mind) là tâm co rút, và tâm tán loạn (distracted mind) là tâm tán loạn. Vị ấy hiểu tâm cao thượng (exalted mind) là tâm cao thượng, và tâm không cao thượng (unexalted mind) là tâm không cao thượng. Vị ấy hiểu tâm còn bị vượt qua (surpassed mind) là tâm còn bị vượt qua, và tâm không còn bị vượt qua (unsurpassed mind) là tâm không còn bị vượt qua. Vị ấy hiểu tâm định tĩnh (concentrated mind) là tâm định tĩnh, và tâm không định tĩnh (unconcentrated mind) là tâm không định tĩnh. Vị ấy hiểu tâm giải thoát (liberated mind) là tâm giải thoát, và tâm không giải thoát (unliberated mind) là tâm không giải thoát. [^155]

(Tuệ Giác - Insight)

35. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát tâm như là tâm ở bên trong, hoặc vị ấy an trú, quán sát tâm như là tâm ở bên ngoài, hoặc vị ấy an trú, quán sát tâm như là tâm ở cả bên trong lẫn bên ngoài. Hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố sinh khởi trong tâm, [60] hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố tan biến trong tâm, hoặc vị ấy an trú, quán sát cả các yếu tố sinh khởi và tan biến trong tâm. [^156] Hoặc chánh niệm rằng ‘có tâm’ được thiết lập đơn giản trong vị ấy, ở mức độ cần thiết cho sự hiểu biết đơn thuần và chánh niệm. Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó là cách một tỳ kheo an trú, quán sát tâm như là tâm.

(Quán tâm)

Này các Tỷ-kheo, như thế nào là Tỷ-kheo sống quán tâm trên tâm? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo, với tâm có tham, tuệ tri: “Tâm có tham”; hay với tâm không tham, tuệ tri: “Tâm không tham”. Hay với tâm có sân, tuệ tri: “Tâm có sân”; hay với tâm không sân, tuệ tri: “Tâm không sân”. Hay với tâm có si, tuệ tri: “Tâm có si”; hay với tâm không si, tuệ tri: “Tâm không si”. Hay với tâm thâu nhiếp, tuệ tri: “Tâm được thâu nhiếp”. Hay với tâm tán loạn, tuệ tri: “Tâm bị tán loạn”. Hay với tâm quảng đại, tuệ tri: “Tâm được quảng đại”; hay với tâm không quảng đại, tuệ tri: “Tâm không được quảng đại”. Hay với tâm hữu hạn, tuệ tri: “Tâm hữu hạn”. Hay với tâm vô thượng, tuệ tri: “Tâm vô thượng”. Hay với tâm có định, tuệ tri: “Tâm có định”; hay với tâm không định, tuệ tri: “Tâm không định”. Hay với tâm giải thoát, tuệ tri: “Tâm có giải thoát”; hay với tâm không giải thoát, tuệ tri: “Tâm không giải thoát”.

Như vậy vị ấy sống quán tâm trên nội tâm; hay sống quán tâm trên ngoại tâm; hay sống quán tâm trên nội tâm, ngoại tâm. Hay sống quán tánh sanh khởi trên tâm; hay sống quán tánh diệt tận trên tâm; hay sống quán tánh sanh diệt trên tâm. “Có tâm đây”, vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán tâm trên tâm.

(QUÁN SÁT CÁC ĐỐI TƯỢNG CỦA TÂM - Mind-Objects)

(1. Năm Chướng Ngại - The Five Hindrances)

36. "Và này các tỳ kheo, làm thế nào một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm? [^157] Ở đây, một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo năm chướng ngại. [^158] Và làm thế nào một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo năm chướng ngại? Ở đây, khi có dục vọng (sensual desire) trong vị ấy, một tỳ kheo hiểu: ‘Có dục vọng trong tôi’; hoặc khi không có dục vọng trong vị ấy, vị ấy hiểu: ‘Không có dục vọng trong tôi’; và vị ấy cũng hiểu làm thế nào dục vọng chưa sinh khởi lại sinh khởi, và làm thế nào dục vọng đã sinh khởi bị loại bỏ, và làm thế nào dục vọng đã bị loại bỏ không sinh khởi trở lại trong tương lai.’

"Khi có sân hận (ill will) trong vị ấy… Khi có hôn trầm và thụy miên (sloth and torpor) trong vị ấy… Khi có trạo cử và hối hận (restlessness and remorse) trong vị ấy… Khi có nghi ngờ (doubt) trong vị ấy, một tỳ kheo hiểu: ‘Có nghi ngờ trong tôi’; hoặc khi không có nghi ngờ trong vị ấy, vị ấy hiểu: ‘Không có nghi ngờ trong tôi’; và vị ấy hiểu làm thế nào nghi ngờ chưa sinh khởi lại sinh khởi, và làm thế nào nghi ngờ đã sinh khởi bị loại bỏ, và làm thế nào nghi ngờ đã bị loại bỏ không sinh khởi trở lại trong tương lai.

(Tuệ Giác - INSIGHT)

37. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm ở bên trong, hoặc vị ấy an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm ở bên ngoài, hoặc vị ấy an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm ở cả bên trong lẫn bên ngoài. Hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố sinh khởi trong các đối tượng của tâm, hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố tan biến trong các đối tượng của tâm, hoặc vị ấy an trú, quán sát cả các yếu tố sinh khởi và tan biến trong các đối tượng của tâm. Hoặc chánh niệm rằng ‘có các đối tượng của tâm’ được thiết lập đơn giản trong vị ấy, ở mức độ cần thiết cho sự hiểu biết đơn thuần và chánh niệm. Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó là cách một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo năm chướng ngại.

(Quán pháp)

Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo nội tâm có ái dục, tuệ tri: “Nội tâm tôi có ái dục”; hay nội tâm không có ái dục, tuệ tri: “Nội tâm tôi không có ái dục”. Và với ái dục chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với ái dục đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với ái dục đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Hay nội tâm có sân hận, tuệ tri: “Nội tâm tôi có sân hận”; hay nội tâm không có sân hận, tuệ tri: “Nội tâm tôi không có sân hận”. Và với sân hận chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với sân hận đã sanh, nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với sân hận đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có hôn trầm thụy miên, tuệ tri: “Nội tâm tôi có hôn trầm thụy miên”; hay nội tâm không có hôn trầm thụy miên, tuệ tri: “Nội tâm tôi không có hôn trầm thụy miên”. Và với hôn trầm thụy miên chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với hôn trầm thụy miên đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với hôn trầm thụy miên đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có trạo hối, tuệ tri: “Nội tâm tôi có trạo hối”; hay nội tâm không có trạo hối, tuệ tri: “Nội tâm tôi không có trạo hối”. Và với trạo hối chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với trạo hối đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với trạo hối đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy. Hay nội tâm có nghi, tuệ tri: “Nội tâm tôi có nghi”; hay nội tâm không có nghi, tuệ tri: “Nội tâm tôi không có nghi”. Và với nghi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với nghi đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với nghi đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. “Có những pháp ở đây”, vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm triền cái.

(2. Năm Uẩn - The Five Aggregates)

38. "Lại nữa, này các tỳ kheo, một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm [61] theo năm uẩn (aggregates) bị ảnh hưởng bởi chấp thủ (clinging). [^159] Và làm thế nào một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo năm uẩn bị ảnh hưởng bởi chấp thủ? Ở đây, một tỳ kheo hiểu: ‘Đây là sắc (material form), đây là nguồn gốc của sắc, đây là sự biến mất của sắc; đây là thọ (feeling), đây là nguồn gốc của thọ, đây là sự biến mất của thọ; đây là tưởng (perception), đây là nguồn gốc của tưởng, đây là sự biến mất của tưởng; đây là các hành (formations), đây là nguồn gốc của các hành, đây là sự biến mất của các hành; đây là thức (consciousness), đây là nguồn gốc của thức, đây là sự biến mất của thức.’

39. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm ở bên trong, bên ngoài, và cả bên trong lẫn bên ngoài… Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó là cách một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo năm uẩn bị ảnh hưởng bởi chấp thủ.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn. Này các Tỷ- kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn? Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo suy tư: “Ðây là sắc, đây là sắc tập, đây là sắc diệt. Ðây là thọ, đây là thọ tập, đây là thọ diệt. Ðây là tưởng, đây là tưởng tập; đây là tưởng diệt. Ðây là hành, đây là hành tập, đây là hành diệt. Ðây là thức, đây là thức tập, đây là thức diệt”. Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. “Có những pháp ở đây”, vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với năm thủ uẩn.

(3. Sáu Căn - The Six Bases)

40. "Lại nữa, này các tỳ kheo, một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo sáu căn bên trong và bên ngoài. [^160] Và làm thế nào một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo sáu căn bên trong và bên ngoài? Ở đây, một tỳ kheo hiểu mắt, vị ấy hiểu các hình sắc (forms), và vị ấy hiểu kiết sử (fetter - sự trói buộc) sinh khởi phụ thuộc vào cả hai; và vị ấy cũng hiểu làm thế nào kiết sử chưa sinh khởi lại sinh khởi, và làm thế nào kiết sử đã sinh khởi bị loại bỏ, và làm thế nào kiết sử đã bị loại bỏ không sinh khởi trở lại trong tương lai.

"Vị ấy hiểu tai, vị ấy hiểu âm thanh… Vị ấy hiểu mũi, vị ấy hiểu mùi… Vị ấy hiểu lưỡi, vị ấy hiểu vị… Vị ấy hiểu thân, vị ấy hiểu xúc chạm… Vị ấy hiểu ý, vị ấy hiểu các đối tượng của tâm, và vị ấy hiểu kiết sử sinh khởi phụ thuộc vào cả hai; và vị ấy cũng hiểu làm thế nào kiết sử chưa sinh khởi lại sinh khởi, và làm thế nào kiết sử đã sinh khởi bị loại bỏ, và làm thế nào kiết sử đã bị loại bỏ không sinh khởi trở lại trong tương lai.

41. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm ở bên trong, bên ngoài, và cả bên trong lẫn bên ngoài… Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó là cách một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo sáu căn bên trong và bên ngoài.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ. Này các Tỷ- kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo tuệ tri con mắt và tuệ tri các sắc, do duyên hai pháp này, kiết sử sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Tỷ-kheo tuệ tri tai và tuệ tri các tiếng… tuệ tri mũi và tuệ tri các hương… tuệ tri lưỡi… và tuệ tri các vị… tuệ tri thân và tuệ tri các xúc, tuệ tri ý và tuệ tri các pháp; do duyên hai pháp này, kiết sử sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử đã sanh nay được đoạn diệt, vị ấy tuệ tri như vậy; và với kiết sử đã được đoạn diệt, tương lai không sanh khởi nữa, vị ấy tuệ tri như vậy.

Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. “Có những pháp ở đây”, vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với sáu nội ngoại xứ.

(4. Bảy Yếu Tố Giác Ngộ - The Seven Enlightenment Factors)

42. "Lại nữa, này các tỳ kheo, một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo bảy yếu tố giác ngộ. [^161] Và làm thế nào một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo bảy yếu tố giác ngộ? Ở đây, khi có yếu tố giác ngộ về chánh niệm (mindfulness enlightenment factor) trong vị ấy, một tỳ kheo hiểu: ‘Có yếu tố giác ngộ về chánh niệm trong tôi’; hoặc khi không có yếu tố giác ngộ về chánh niệm trong vị ấy, vị ấy hiểu: [62] ‘Không có yếu tố giác ngộ về chánh niệm trong tôi’; và vị ấy cũng hiểu làm thế nào yếu tố giác ngộ về chánh niệm chưa sinh khởi lại sinh khởi, và làm thế nào yếu tố giác ngộ về chánh niệm đã sinh khởi được phát triển đầy đủ.

"Khi có yếu tố giác ngộ về trạch pháp (investigation-of-states enlightenment factor - sự xem xét, phân tích các pháp) trong vị ấy [^162]… Khi có yếu tố giác ngộ về tinh tấn (energy enlightenment factor) trong vị ấy… Khi có yếu tố giác ngộ về hỷ (rapture enlightenment factor) trong vị ấy… Khi có yếu tố giác ngộ về khinh an (tranquillity enlightenment factor) trong vị ấy… Khi có yếu tố giác ngộ về định (concentration enlightenment factor) trong vị ấy… Khi có yếu tố giác ngộ về xả (equanimity enlightenment factor) trong vị ấy, một tỳ kheo hiểu: ‘Có yếu tố giác ngộ về xả trong tôi’; hoặc khi không có yếu tố giác ngộ về xả trong vị ấy, vị ấy hiểu: ‘Không có yếu tố giác ngộ về xả trong tôi’; và vị ấy cũng hiểu làm thế nào yếu tố giác ngộ về xả chưa sinh khởi lại sinh khởi, và làm thế nào yếu tố giác ngộ về xả đã sinh khởi được phát triển đầy đủ. [^163]

43. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm ở bên trong, bên ngoài, và cả bên trong lẫn bên ngoài… Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó là cách một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo bảy yếu tố giác ngộ.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi. Này các Tỷ- kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi? Này các Tỷ-kheo, ở đây Tỷ-kheo nội tâm có niệm giác chi, tuệ tri: “Nội tâm tôi có niệm giác chi”; hay nội tâm không có niệm giác chi, tuệ tri: “Nội tâm tôi không có ý niệm giác chi”. Và với niệm giác chi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy, và với niệm giác chi đã sanh, nay được tu tập viên thành, vị ấy tuệ tri như vậy.

Hay Tỷ-kheo nội tâm có trạch pháp giác chi… (như trên)… hay nội tâm có tinh tấn giác chi… (như trên)… hay nội tâm có hỷ giác chi… (như trên)… hay nội tâm có khinh an giác chi… (như trên)… hay nội tâm có định giác chi… (như trên)… hay nội tâm có xả giác chi, tuệ tri: “Nội tâm tôi có xả giác chi”; hay nội tâm không có xả giác chi, tuệ tri: “Nội tâm tôi không có xả giác chi”. Và với xả giác chi chưa sanh nay sanh khởi, vị ấy tuệ tri như vậy, và với xả giác chi đã sanh nay được tu tập viên thành, vị ấy tuệ tri như vậy.

Như vậy vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. “Có những pháp ở đây”, vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bảy Giác chi.

(5. Bốn Chân Lý Cao Quý - The Four Noble Truths)

44. "Lại nữa, này các tỳ kheo, một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo Bốn Chân Lý Cao Quý. [^164] Và làm thế nào một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo Bốn Chân Lý Cao Quý? Ở đây, một tỳ kheo hiểu đúng như thật: ‘Đây là khổ (suffering)’; vị ấy hiểu đúng như thật: ‘Đây là nguyên nhân của khổ’; vị ấy hiểu đúng như thật: ‘Đây là sự chấm dứt khổ’; vị ấy hiểu đúng như thật: ‘Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ.’

(Tuệ Giác - Insight)

45. "Bằng cách này, vị ấy an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm ở bên trong, hoặc vị ấy an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm ở bên ngoài, hoặc vị ấy an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm ở cả bên trong lẫn bên ngoài. Hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố sinh khởi trong các đối tượng của tâm, hoặc vị ấy an trú, quán sát các yếu tố tan biến trong các đối tượng của tâm, hoặc vị ấy an trú, quán sát cả các yếu tố sinh khởi và tan biến trong các đối tượng của tâm. Hoặc chánh niệm rằng ‘có các đối tượng của tâm’ được thiết lập đơn giản trong vị ấy, ở mức độ cần thiết cho sự hiểu biết đơn thuần và chánh niệm. Và vị ấy an trú độc lập, không bám víu vào bất cứ điều gì trên thế gian. Đó là cách một tỳ kheo an trú, quán sát các đối tượng của tâm như là các đối tượng của tâm theo Bốn Chân Lý Cao Quý.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị ấy sống quán pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế. Này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế? Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ- kheo như thật tuệ tri: “Ðây là Khổ”; như thật tuệ tri: “Ðây là Khổ tập”; như thật tuệ tri: “Ðây là Khổ diệt”; như thật tuệ tri: “Ðây là Con đường đưa đến Khổ diệt”.

Như vậy, vị ấy sống quán pháp trên các nội pháp; hay sống quán pháp trên các ngoại pháp; hay sống quán pháp trên các nội pháp, ngoại pháp. Hay vị ấy sống quán tánh sanh khởi trên các pháp; hay sống quán tánh diệt tận trên các pháp; hay sống quán tánh sanh diệt trên các pháp. “Có những pháp ở đây”, vị ấy sống an trú chánh niệm như vậy, với hy vọng hướng đến chánh trí, chánh niệm. Và vị ấy sống không nương tựa, không chấp trước một vật gì trên đời. Này các Tỷ-kheo, như vậy là Tỷ-kheo sống quán pháp trên các pháp đối với Bốn Thánh đế.

(KẾT LUẬN)

46. "Này các tỳ kheo, nếu bất kỳ ai phát triển bốn nền tảng chánh niệm này theo cách như vậy trong bảy năm, thì có thể mong đợi một trong hai kết quả cho vị ấy: hoặc là chứng ngộ (final knowledge) ngay trong hiện tại, hoặc nếu còn một chút chấp thủ (clinging), thì sẽ đạt được quả vị Bất Lai (non-return - không còn tái sinh vào cõi dục). [^165]

"Đừng nói đến bảy năm, này các tỳ kheo. [63] Nếu bất kỳ ai phát triển bốn nền tảng chánh niệm này theo cách như vậy trong sáu năm… trong năm năm… trong bốn năm… trong ba năm… trong hai năm… trong một năm, thì có thể mong đợi một trong hai kết quả cho vị ấy: hoặc là chứng ngộ ngay trong hiện tại, hoặc nếu còn một chút chấp thủ, thì sẽ đạt được quả vị Bất Lai.

"Đừng nói đến một năm, này các tỳ kheo. Nếu bất kỳ ai phát triển bốn nền tảng chánh niệm này theo cách như vậy trong bảy tháng… trong sáu tháng… trong năm tháng… trong bốn tháng… trong ba tháng… trong hai tháng… trong một tháng… trong nửa tháng, thì có thể mong đợi một trong hai kết quả cho vị ấy: hoặc là chứng ngộ ngay trong hiện tại, hoặc nếu còn một chút chấp thủ, thì sẽ đạt được quả vị Bất Lai.

"Đừng nói đến nửa tháng, này các tỳ kheo. Nếu bất kỳ ai phát triển bốn nền tảng chánh niệm này theo cách như vậy trong bảy ngày, thì có thể mong đợi một trong hai kết quả cho vị ấy: hoặc là chứng ngộ ngay trong hiện tại, hoặc nếu còn một chút chấp thủ, thì sẽ đạt được quả vị Bất Lai.

47. “Vì vậy, chính vì điều này mà đã nói: ‘Này các tỳ kheo, đây là con đường trực tiếp để thanh lọc chúng sinh, vượt qua sầu khổ và than khóc, chấm dứt khổ đau và buồn phiền, đạt được con đường chân chính, chứng ngộ Niết Bàn - đó chính là bốn nền tảng của chánh niệm.’”

Đó là những gì Đức Phật đã nói. Các tỳ kheo hoan hỷ và hài lòng với lời dạy của Đức Phật.

(Kết luận)

Này các Tỷ-kheo, vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này như vậy trong bảy năm, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn.

Này các Tỷ-kheo, không cần gì đến bảy năm, một vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này như vậy trong sáu năm, trong năm năm, trong bốn năm, trong ba năm, trong hai năm, trong một năm, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn.

Này các Tỷ-kheo, không cần gì đến một năm, một vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này trong bảy tháng, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn. Này các Tỷ-kheo, không cần gì bảy tháng, một vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này trong sáu tháng, trong năm tháng, trong bốn tháng, trong ba tháng, trong hai tháng, trong một tháng, trong nửa tháng, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hay nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn.

Này các Tỷ-kheo, không cần gì nửa tháng, một vị nào tu tập Bốn Niệm xứ này trong bảy ngày, vị ấy có thể chứng một trong hai quả sau đây: Một là chứng Chánh trí ngay trong hiện tại, hai là nếu còn hữu dư y, thì chứng quả Bất hoàn. Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu Chánh trí, chứng ngộ Niết-bàn. Ðó là Bốn Niệm xứ.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn

-ooOoo-

Từ ngữ:

• Chánh niệm / sati / mindfulness: sự chú tâm, tỉnh giác vào hiện tại.
• Tỳ kheo / bhikkhu / monk: nhà sư.
• Niết Bàn / Nibbāna / Nirvana: trạng thái giải thoát hoàn toàn khỏi khổ đau.
• Thân hành / kāyasaṅkhāra / bodily formation: các hoạt động của thân thể.
• Yếu tố sinh khởi / samudaya-dhammā / arising factors: các yếu tố làm phát sinh.
• Yếu tố tan biến / vaya-dhammā / vanishing factors: các yếu tố làm tan biến.
• Dục vọng / kāmacchanda / sensual desire: ham muốn các đối tượng giác quan.
• Sân hận / byāpāda / ill will: sự tức giận, thù hận.
• Hôn trầm và thụy miên / thīna-middha / sloth and torpor: sự lười biếng, uể oải, buồn ngủ.
• Trạo cử và hối hận / uddhacca-kukkucca / restlessness and remorse: sự bồn chồn, lo lắng, hối hận.
• Nghi ngờ / vicikicchā / doubt: sự hoài nghi, do dự.
• Năm uẩn / pañcupādānakkhandhā / five aggregates affected by clinging: năm nhóm tạo nên một chúng sinh (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) và là đối tượng của sự chấp thủ.
• Sáu căn / ajjhattikāni bāhirāni āyatanāni / six internal and external sense bases: sáu giác quan (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) và sáu đối tượng tương ứng (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp).
• Kiết sử / saṃyojana / fetter: sự trói buộc, ràng buộc chúng sinh trong vòng luân hồi.
• Bảy yếu tố giác ngộ / satta bojjhaṅgā / seven enlightenment factors: bảy yếu tố giúp đạt được giác ngộ (niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả).
• Bốn Chân Lý Cao Quý / cattāri ariyasaccāni / Four Noble Truths: bốn sự thật về khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, và con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ.
• Chứng ngộ / aññā / final knowledge: sự hiểu biết tối thượng, giải thoát hoàn toàn.
• Bất Lai / anāgāmī / non-returner: người không còn tái sinh vào cõi dục.