MN 9. Chánh Kiến

(Sammāditthi Sutta)

1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī (Xá-vệ), trong vườn Jeta (Kỳ-đà lâm), tại tu viện của ông Anāthapiṇ̣̂ika (Cấp Cô Độc). Tại đấy, trưởng lão Sāriputta (Xá-lợi-phất) gọi các Tỳ-khưu: “Này chư vị Tỳ-khưu.” - “Thưa vâng,” các vị ấy đáp. Trưởng lão Sāriputta nói như sau:

2. “‘Bậc có chánh kiến, bậc có chánh kiến,’ được nói như vậy, này chư vị. Như thế nào một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến, người có quan điểm đúng đắn, người có lòng tin hoàn toàn vào Pháp (Dhamma), và đã đạt đến Chân Pháp (true Dhamma) này?”

“Thưa trưởng lão, chúng con từ phương xa đến đây để học hỏi từ trưởng lão Sāriputta về ý nghĩa của lời nói này. Thật tốt nếu trưởng lão Sāriputta giải thích ý nghĩa của lời nói này. Sau khi nghe từ trưởng lão, các Tỳ-khưu sẽ ghi nhớ.”

“Vậy thì, này chư vị, hãy lắng nghe và chú ý kỹ những gì ta sẽ nói.”

“Thưa vâng, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu đáp. Trưởng lão Sāriputta nói như sau:

9. KINH CHÁNH TRI KIẾN

9. KINH CHÁNH TRI KIẾN (Sammàditthi Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Savatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Ðộc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Sariputta (Xá-lợi-phất) gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo”.–“Hiền giả”, các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền, chánh tri kiến, chánh tri kiến, được gọi là như vậy. Chư Hiền, cho đến như thế nào, một Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này?

– Chúng tôi từ xa đến để được hiểu ý nghĩa lời nói ấy từ Tôn giả Sariputta. Thật lành thay, nếu Tôn giả Sariputta giảng cho ý nghĩa lời nói ấy. Sau khi nghe Tôn giả Sariputta, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Chư Hiền, vậy hãy nghe, hãy khéo tác ý. Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Hiền giả! - Các Tỷ-kheo vâng đáp Tôn giả Sariputta.

Tôn giả Sariputta nói như sau:

(THIỆN VÀ BẤT THIỆN)

3. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về bất thiện (unwholesome) và gốc rễ của bất thiện, về thiện (wholesome) và gốc rễ của thiện, [47] như vậy người ấy là bậc có chánh kiến, người có quan điểm đúng đắn, người có lòng tin hoàn toàn vào Pháp và đã đạt đến Chân Pháp này.

4. "Và này chư vị, thế nào là bất thiện, thế nào là gốc rễ của bất thiện, thế nào là thiện, thế nào là gốc rễ của thiện? Sát sanh là bất thiện; trộm cắp là bất thiện; tà dâm là bất thiện; nói dối là bất thiện; nói lời đâm thọc là bất thiện; nói lời thô ác là bất thiện; nói lời phù phiếm là bất thiện; tham lam là bất thiện; sân hận (ill will) là bất thiện; tà kiến (wrong view) là bất thiện. Đây gọi là bất thiện. [^115]

5. "Và thế nào là gốc rễ của bất thiện? Tham (greed) là gốc rễ của bất thiện; sân (hate) là gốc rễ của bất thiện; si (delusion) là gốc rễ của bất thiện. Đây gọi là gốc rễ của bất thiện. [^116]

6. "Và thế nào là thiện? Không sát sanh là thiện; không trộm cắp là thiện; không tà dâm là thiện; không nói dối là thiện; không nói lời đâm thọc là thiện; không nói lời thô ác là thiện; không nói lời phù phiếm là thiện; không tham lam (uncovetousness) là thiện; không sân hận (non-ill will) là thiện; chánh kiến (right view) là thiện. Đây gọi là thiện. [^117]

7. "Và thế nào là gốc rễ của thiện? Không tham (non-greed) là gốc rễ của thiện; không sân (non-hate) là gốc rễ của thiện; không si (non-delusion) là gốc rễ của thiện. Đây gọi là gốc rễ của thiện.

8. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về bất thiện và gốc rễ của bất thiện, về thiện và gốc rễ của thiện, [^118] người ấy hoàn toàn đoạn trừ khuynh hướng ngủ ngầm về dục ái (lust), người ấy diệt trừ khuynh hướng ngủ ngầm về sân hận (aversion), người ấy tận diệt khuynh hướng ngủ ngầm về kiến chấp và ngã mạn ‘Ta là,’ và bằng cách đoạn trừ vô minh (ignorance) và phát sinh chân trí (true knowledge), người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau (suffering). [^119] Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến, người có quan điểm đúng đắn, người có lòng tin hoàn toàn vào Pháp, và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Thiện và bất thiện)

– Chư Hiền, khi Thánh đệ tử tuệ tri được bất thiện và tuệ tri được căn bổn bất thiện, tuệ tri được thiện và tuệ tri được căn bổn thiện, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là bất thiện, thế nào là căn bổn bất thiện, thế nào là thiện, thế nào là căn bổn thiện? Chư Hiền, sát sanh là bất thiện, lấy của không cho là bất thiện, tà hạnh trong các dục là bất thiện, nói láo là bất thiện, nói hai lưỡi là bất thiện, ác khẩu là bất thiện, nói phù phiếm là bất thiện, tham dục là bất thiện, sân là bất thiện, tà kiến là bất thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là bất thiện.

Và chư Hiền, thế nào là căn bổn bất thiện? Tham là căn bổn bất thiện, sân là căn bổn bất thiện, si là căn bổn bất thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn bất thiện.

Và này chư Hiền, thế nào là thiện? Từ bỏ sát sanh là thiện, từ bỏ lấy của không cho là thiện, từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện, từ bỏ nói láo là thiện, từ bỏ nói hai lưỡi là thiện, từ bỏ ác khẩu là thiện, từ bỏ nói phù phiếm là thiện, không tham dục là thiện, không sân là thiện, chánh tri kiến là thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là thiện.

Chư Hiền, thế nào là căn bổn thiện? Không tham là căn bổn thiện, không sân là căn bổn thiện, không si là căn bổn thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn thiện.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri bất thiện như vậy, tuệ tri căn bổn bất thiện như vậy, tuệ tri thiện như vậy, tuệ tri căn bổn thiện như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên “Tôi là”, đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

(THỰC PHẨM)

9. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

10. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về thực phẩm (nutriment), nguồn gốc của thực phẩm, sự đoạn diệt của thực phẩm, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của thực phẩm, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt [48] đến Chân Pháp này.

11. "Và thế nào là thực phẩm, thế nào là nguồn gốc của thực phẩm, thế nào là sự đoạn diệt của thực phẩm, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thực phẩm? Có bốn loại thực phẩm để duy trì các loài hữu tình đã sinh ra và để hỗ trợ những loài đang tìm kiếm sự tái sinh. Bốn loại nào? Đó là: vật thực thô hoặc tế (physical food) làm thực phẩm; xúc (contact) là thứ hai; tư niệm (mental volition) là thứ ba; và thức (consciousness) là thứ tư. [^120] Với sự phát sinh của ái dục (craving) có sự phát sinh của thực phẩm. Với sự đoạn diệt của ái dục có sự đoạn diệt của thực phẩm. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của thực phẩm chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) (Noble Eightfold Path) này; đó là, chánh kiến, chánh tư duy (right intention), chánh ngữ (right speech), chánh nghiệp (right action), chánh mạng (right livelihood), chánh tinh tấn (right effort), chánh niệm (right mindfulness), và chánh định (right concentration).

12. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về thực phẩm, nguồn gốc của thực phẩm, sự đoạn diệt của thực phẩm, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của thực phẩm, người ấy hoàn toàn đoạn trừ khuynh hướng ngủ ngầm về tham ái (greed), người ấy diệt trừ khuynh hướng ngủ ngầm về sân hận (aversion), người ấy tận diệt khuynh hướng ngủ ngầm về kiến chấp và ngã mạn ‘Ta là,’ và bằng cách đoạn trừ vô minh và phát sinh chân trí, người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến, người có quan điểm đúng đắn, người có lòng tin hoàn toàn vào Pháp, và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Thức ăn)

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta và hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn, tuệ tri tập khởi của thức ăn, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn, và tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, chư Hiền khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức ăn, thế nào là tập khởi của thức ăn, thế nào là đoạn diệt của thức ăn, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn? Chư Hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Thế nào là bốn? Ðoàn thực, loại thô hay loại tế, xúc thực là thứ hai, tư niệm thực là thứ ba, thức thực là thứ tư. Từ tập khởi của ái có tập khởi của thức ăn, từ đoạn diệt của ái có đoạn diệt của thức ăn. Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, tức là: Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh Niệm, Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn như vậy, tuệ tri tập khởi của thức ăn như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên “Tôi là”, đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

(TỨ DIỆU ĐẾ)

13. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến… và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

14. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về khổ (suffering), nguồn gốc của khổ, sự đoạn diệt của khổ, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.

15. "Và thế nào là khổ, thế nào là nguồn gốc của khổ, thế nào là sự đoạn diệt của khổ, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ? Sinh là khổ; già là khổ; bệnh là khổ; chết là khổ; sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ; không đạt được điều mong muốn là khổ; tóm lại, năm uẩn (five aggregates) bị chấp thủ là khổ. Đây gọi là khổ.

16. "Và thế nào là nguồn gốc của khổ? Đó là ái dục (craving), thứ đưa đến tái sinh, đi kèm với hỷ lạc và tham ái, và thích thú cái này cái kia; đó là, dục ái (craving for sensual pleasures) [49], hữu ái (craving for being), và vô hữu ái (craving for non-being). Đây gọi là nguồn gốc của khổ.

17. "Và thế nào là sự đoạn diệt của khổ? Đó là sự tàn lụi và đoạn diệt hoàn toàn, sự từ bỏ, sự buông bỏ, sự giải thoát, và sự khước từ chính ái dục ấy. Đây gọi là sự đoạn diệt của khổ.

18. "Và thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ? Đó chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định. Đây gọi là con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ.

19. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về khổ, nguồn gốc của khổ, sự đoạn diệt của khổ, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến… và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Tứ diệu đế)

– Lành thay, Hiền giả!

Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ, tuệ tri Tập khởi của khổ, tuệ tri Ðoạn diệt của khổ, tuệ tri con Ðường đưa đến đoạn diệt của khổ, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là Khổ, thế nào là Tập khởi của khổ, thế nào là Ðoạn diệt của khổ, thế nào là con Ðường đưa đến đoạn diệt của khổ? Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ, sầu bi khổ ưu não là khổ, cầu không được là khổ, tóm lại năm thủ uẩn là khổ. Chư Hiền, như vậy gọi là Khổ.

Chư Hiền, thế nào là Tập khởi của khổ? Chính là ái đưa đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và tham hướng đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục ái, hữu ái, phi hữu ái. Chư Hiền, như vậy gọi là Tập khởi của khổ.

Chư Hiền, thế nào là Ðoạn diệt của khổ? Ðó là sự đoạn diệt ly tham, không có dư tàn, sự quăng bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp khát ái ấy.

Chư Hiền, thế nào là con Ðường đưa đến đoạn diệt của khổ? Chính là Thánh Ðạo Tám Ngành đưa đến khổ diệt, tức là Chánh tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ như vậy, tuệ tri Tập khởi của khổ như vậy, tuệ tri Ðoạn diệt của khổ như vậy, tuệ tri con Ðường đưa đến đoạn diệt của khổ như vậy, khi ấy vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên,… (như trên)… và thành tựu diệu pháp này.

(GIÀ VÀ CHẾT)

20. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

21. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về già và chết (ageing and death), nguồn gốc của già và chết, sự đoạn diệt của già và chết, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của già và chết, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này. [^121]

22. "Và thế nào là già và chết, thế nào là nguồn gốc của già và chết, thế nào là sự đoạn diệt của già và chết, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của già và chết? Sự già đi của các loài hữu tình trong các giới hữu tình khác nhau, tuổi già của họ, răng gãy, tóc bạc, da nhăn, suy giảm tuổi thọ, suy yếu các căn - đây gọi là ‘già’. Sự ra đi của các loài hữu tình ra khỏi các giới hữu tình khác nhau, sự qua đời của họ, sự tan rã, sự biến mất, sự chết, sự hoàn thành thời gian, sự tan rã của các uẩn, [^122] sự bỏ lại thân xác - đây gọi là chết. Vậy già này và chết này là cái được gọi là già và chết. Với sự phát sinh của sinh (birth) có sự phát sinh của già và chết. Với sự đoạn diệt của sinh có sự đoạn diệt của già và chết. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của già và chết chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

23. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về già và chết, nguồn gốc của già và chết, sự đoạn diệt của già và chết, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của già và chết…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Già và chết)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử… (như trên)… thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết, tuệ tri tập khởi của già chết, tuệ tri đoạn diệt của già chết, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến,… (như trên)… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là già chết, thế nào là tập khởi của già chết, thế nào là đoạn diệt của già chết, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của già chết? Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào, trong từng mỗi loại hữu tình, sự già cả, suy lão, rụng răng, tóc bạc da nhăn, tuổi thọ ngày một hao mòn, bại hoại các căn; chư Hiền, như vậy gọi là già. Chư Hiền thế nào là chết? Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung, hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy gọi là chết. Già như vậy và chết như vậy, chư Hiền, như vậy gọi là già chết. Từ sự tập khởi của sanh, có sự tập khởi của già chết, từ sự đoạn diệt của sanh, có sự đoạn diệt của già chết. Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của già chết, tức là: Chánh Tri kiến… (như trên)… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết như vậy, tuệ tri tập khởi của già chết như vậy, tuệ tri đoạn diệt của già chết như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên… (như trên)…, và thành tựu diệu pháp này.

(SINH)

24. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– [50] "Có thể có, này chư vị.

25. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về sinh (birth), nguồn gốc của sinh, sự đoạn diệt của sinh, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của sinh, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.

26. "Và thế nào là sinh, thế nào là nguồn gốc của sinh, thế nào là sự đoạn diệt của sinh, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của sinh? Sự sinh ra của các loài hữu tình trong các giới hữu tình khác nhau, sự xuất hiện của họ, sự thụ thai [trong bụng mẹ], sự sinh ra, sự hiển hiện của các uẩn, sự đạt được các xứ (bases) để xúc chạm [^123] - đây gọi là sinh. Với sự phát sinh của hữu (being) có sự phát sinh của sinh. Với sự đoạn diệt của hữu có sự đoạn diệt của sinh. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của sinh chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

27. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về sinh, nguồn gốc của sinh, sự đoạn diệt của sinh, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của sinh…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Sanh)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sanh, tuệ tri tập khởi của sanh, tuệ tri đoạn diệt của sanh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sanh, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến… (như trên)… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là sanh, thế nào là tập khởi của sanh, thế nào là đoạn diệt của sanh, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sanh? Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện, hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đắc các xứ; Chư Hiền, như vậy gọi là sanh. Từ sự tập khởi của hữu có sự tập khởi của sanh, từ sự đoạn diệt của hữu, có sự đoạn diệt của sanh, và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của sanh, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri được sanh như vậy, tuệ tri được tập khởi của sanh như vậy, tuệ tri được đoạn diệt của sanh như vậy, tuệ tri được con đường đưa đến đoạn diệt của sanh như vậy, khi ấy, vị

ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên… (như trên)… như vậy… (như trên)… và thành tựu diệu pháp này.

(HỮU)

28. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến… và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

29. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về hữu (being), nguồn gốc của hữu, sự đoạn diệt của hữu, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của hữu, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.

30. "Và thế nào là hữu, thế nào là nguồn gốc của hữu, thế nào là sự đoạn diệt của hữu, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của hữu? Có ba loại hữu này: dục hữu (sense-sphere being), sắc hữu (fine-material being), và vô sắc hữu (immaterial being). [^124] Với sự phát sinh của chấp thủ (clinging) có sự phát sinh của hữu. Với sự đoạn diệt của chấp thủ có sự đoạn diệt của hữu. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của hữu chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

31. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về hữu, nguồn gốc của hữu, sự đoạn diệt của hữu, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của hữu…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Hữu)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có pháp môn nào khác…?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu, tuệ tri tập khởi của hữu, tuệ tri đoạn diệt của hữu, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến… (như trên)… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hữu, thế nào là tập khởi của hữu, thế nào là đoạn diệt của hữu, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu? Chư Hiền, có ba hữu này: dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu. Từ tập khởi của thủ, có tập khởi của hữu; từ đoạn diệt của thủ có đoạn diệt của hữu và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu như vậy, tuệ tri tập khởi của hữu như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hữu như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên… và thành tựu diệu pháp này.

(CHẤP THỦ)

32. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

33. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về chấp thủ (clinging), nguồn gốc của chấp thủ, sự đoạn diệt của chấp thủ, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của chấp thủ, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến… và đã đạt đến Chân Pháp này.

34. "Và thế nào là chấp thủ, thế nào là nguồn gốc của chấp thủ, thế nào là sự đoạn diệt của chấp thủ, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của chấp thủ? Có bốn loại chấp thủ này [51]: dục ái chấp thủ (clinging to sensual pleasures), kiến chấp thủ (clinging to views), giới cấm thủ (clinging to rules and observances), và ngã chấp thủ (clinging to a doctrine of self). [^125] Với sự phát sinh của ái dục (craving) có sự phát sinh của chấp thủ. Với sự đoạn diệt của ái dục có sự đoạn diệt của chấp thủ. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của chấp thủ chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

35. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về chấp thủ, nguồn gốc của chấp thủ, sự đoạn diệt của chấp thủ, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của chấp thủ…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến… và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Thủ)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

• Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri tập khởi của thủ, tuệ tri đoạn diệt của thủ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thủ, thế nào là tập khởi của thủ, thế nào là đoạn diệt của thủ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ? Chư Hiền, có bốn thủ này: dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã luận thủ. Từ tập khởi của ái, có tập khởi của thủ; từ đoạn diệt của ái, có đoạn diệt của thủ; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thủ như vậy, tuệ tri tập khởi của thủ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thủ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên và thành tựu diệu pháp này.

(ÁI DỤC)

36. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

37. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về ái dục (craving), nguồn gốc của ái dục, sự đoạn diệt của ái dục, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của ái dục, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến… và đã đạt đến Chân Pháp này.

38. "Và thế nào là ái dục, thế nào là nguồn gốc của ái dục, thế nào là sự đoạn diệt của ái dục, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của ái dục? Có sáu loại ái dục này: ái dục đối với sắc (craving for forms), ái dục đối với thanh (craving for sounds), ái dục đối với hương (craving for odours), ái dục đối với vị (craving for flavours), ái dục đối với xúc (craving for tangibles), ái dục đối với pháp (craving for mind-objects). [^126] Với sự phát sinh của cảm thọ (feeling) có sự phát sinh của ái dục. Với sự đoạn diệt của cảm thọ có sự đoạn diệt của ái dục. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của ái dục chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

39. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về ái dục, nguồn gốc của ái dục, sự đoạn diệt của ái dục, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của ái dục…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến… và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Ái)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có pháp môn nào khác…?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái, tuệ tri tập khởi của ái, tuệ tri đoạn diệt của ái, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là ái, thế nào là tập khởi của ái, thế nào là đoạn diệt của ái, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của ái? Chư Hiền, có sáu loại ái này: sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái. Từ tập khởi của thọ, có tập của ái, từ đoạn diệt của thọ, có đoạn diệt của ái, và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của ái, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái như vậy, tuệ tri tập khởi của ái như vậy, tuệ tri đoạn diệt của ái

như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên… và thành tựu diệu pháp.

(CẢM THỌ)

40. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

41. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về cảm thọ (feeling), nguồn gốc của cảm thọ, sự đoạn diệt của cảm thọ, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của cảm thọ, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.

42. "Và thế nào là cảm thọ, thế nào là nguồn gốc của cảm thọ, thế nào là sự đoạn diệt của cảm thọ, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của cảm thọ? Có sáu loại cảm thọ này: cảm thọ sinh khởi từ nhãn xúc (feeling born of eye-contact), cảm thọ sinh khởi từ nhĩ xúc (feeling born of ear-contact), cảm thọ sinh khởi từ tỷ xúc (feeling born of nose-contact), cảm thọ sinh khởi từ thiệt xúc (feeling born of tongue-contact), cảm thọ sinh khởi từ thân xúc (feeling born of body-contact), cảm thọ sinh khởi từ ý xúc (feeling born of mind-contact). Với sự phát sinh của xúc (contact) có sự phát sinh của cảm thọ. Với sự đoạn diệt của xúc có sự đoạn diệt của cảm thọ. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của cảm thọ chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến… chánh định. [52]

43. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về cảm thọ, nguồn gốc của cảm thọ, sự đoạn diệt của cảm thọ, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của cảm thọ…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Thọ)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ, tuệ tri tập khởi của thọ, tuệ tri đoạn diệt của thọ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thọ, thế nào là tập khởi của thọ, thế nào là đoạn diệt của thọ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ? Chư Hiền, có sáu loại thọ này: thọ do nhãn xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc sanh, thọ do ý xúc sanh. Từ tập khởi của xúc, có tập khởi của thọ; từ đoạn diệt của xúc, có đoạn diệt của thọ; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ như vậy, tuệ tri tập khởi của thọ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thọ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên… và thành tựu diệu pháp này.

(XÚC)

44. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

45. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về xúc (contact), nguồn gốc của xúc, sự đoạn diệt của xúc, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của xúc, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.

46. "Và thế nào là xúc, thế nào là nguồn gốc của xúc, thế nào là sự đoạn diệt của xúc, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của xúc? Có sáu loại xúc này: nhãn xúc (eye-contact), nhĩ xúc (ear-contact), tỷ xúc (nose-contact), thiệt xúc (tongue-contact), thân xúc (body-contact), ý xúc (mind-contact). [^127] Với sự phát sinh của lục nhập xứ (sixfold base) có sự phát sinh của xúc. Với sự đoạn diệt của lục nhập xứ có sự đoạn diệt của xúc. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của xúc chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

47. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về xúc, nguồn gốc của xúc, sự đoạn diệt của xúc, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của xúc…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Xúc)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc, tuệ tri tập khởi của xúc, tuệ tri đoạn diệt của xúc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là xúc, thế nào là tập khởi của xúc, thế nào là đoạn diệt của xúc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc? Chư Hiền, có sau loại xúc này: nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc. Từ tập khởi của sáu nhập, có tập khởi từ xúc; từ đoạn diệt của sáu nhập, có đoạn diệt của xúc, và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc như vậy, tuệ tri tập khởi của xúc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của xúc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên… và thành tựu diệu pháp này.

(LỤC NHẬP XỨ)

48. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

49. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về lục nhập xứ (sixfold base), nguồn gốc của lục nhập xứ, sự đoạn diệt của lục nhập xứ, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của lục nhập xứ, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.

50. "Và thế nào là lục nhập xứ, thế nào là nguồn gốc của lục nhập xứ, thế nào là sự đoạn diệt của lục nhập xứ, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của lục nhập xứ? Có sáu xứ này: nhãn xứ (eye-base), nhĩ xứ (ear-base), tỷ xứ (nose-base), thiệt xứ (tongue-base), thân xứ (body-base), ý xứ (mind-base). [^128] Với sự phát sinh của danh sắc (mentality-materiality) có sự phát sinh của lục nhập xứ. Với sự đoạn diệt của danh sắc có sự đoạn diệt của lục nhập xứ. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của lục nhập xứ chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

51. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về lục nhập xứ, nguồn gốc của lục nhập xứ, sự đoạn diệt của lục nhập xứ, và [53] con đường đưa đến sự đoạn diệt của lục nhập xứ…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Nhập)

– Lành thay, Hiền giả…câu hỏi như sau: Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập, tuệ tri tập khởi của sáu nhập, tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là sáu nhập, thế nào là tập khởi của sáu nhập, thế nào là đoạn diệt của sáu nhập, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập? Chư Hiền, có sáu nhập này: nhãn nhập, nhĩ nhập, tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập, ý nhập. Từ tập khởi của danh sắc có tập khởi của sáu nhập; từ đoạn diệt của danh sắc có đoạn diệt của sáu nhập; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào vị Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập như vậy, tuệ tri tập khởi của sáu nhập như vậy, tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên… và thành tựu diệu hạnh pháp này.

(DANH SẮC)

52. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

53. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về danh sắc (mentality-materiality), nguồn gốc của danh sắc, sự đoạn diệt của danh sắc, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của danh sắc, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này. [^129]

54. "Và thế nào là danh sắc, thế nào là nguồn gốc của danh sắc, thế nào là sự đoạn diệt của danh sắc, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của danh sắc? Cảm thọ, tri giác (perception), tư (volition), xúc, và tác ý (attention) - đây gọi là danh (mentality). Tứ đại (four great elements) và sắc pháp (material form) sinh ra từ tứ đại - đây gọi là sắc (materiality). Vậy danh này và sắc này là cái được gọi là danh sắc. Với sự phát sinh của thức (consciousness) có sự phát sinh của danh sắc. Với sự đoạn diệt của thức có sự đoạn diệt của danh sắc. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của danh sắc chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

55. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về danh sắc, nguồn gốc của danh sắc, sự đoạn diệt của danh sắc, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của danh sắc…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Danh sắc)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc, tuệ tri tập khởi của danh sắc, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là danh sắc, thế nào là tập khởi của danh sắc, thế nào là đoạn diệt của danh sắc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc? Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý, chư Hiền, như vậy gọi là danh; bốn đại và sắc do bốn đại tạo thành, chư Hiền, như vậy gọi là sắc; như vậy đây là danh và đây là sắc, Chư Hiền, như vậy gọi là danh sắc. Từ tập khởi của thức, có tập khởi của danh sắc; từ đoạn diệt của thức, có đoạn diệt của danh sắc; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc như vậy, tuệ tri tập khởi của danh sắc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên… và thành tựu diệu pháp này.

(THỨC)

56. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

57. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về thức (consciousness), nguồn gốc của thức, sự đoạn diệt của thức, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của thức, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.

58. "Và thế nào là thức, thế nào là nguồn gốc của thức, thế nào là sự đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thức? Có sáu loại thức này: nhãn thức (eye-consciousness), nhĩ thức (ear-consciousness), tỷ thức (nose-consciousness), thiệt thức (tongue-consciousness), thân thức (body-consciousness), ý thức (mind-consciousness). [^130] Với sự phát sinh của hành (formations) có sự phát sinh của thức. Với sự đoạn diệt của hành có sự đoạn diệt của thức. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của thức chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

59. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về thức, nguồn gốc của thức, sự đoạn diệt của thức, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của thức [54]…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Thức)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức, tuệ tri tập khởi của thức, tuệ tri đoạn diệt của thức, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là thức, thế nào là tập khởi của thức, thế nào là đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức? Chư Hiền, có sáu loại thức này: nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Từ tập khởi của hành, có tập khởi của thức; từ đoạn diệt của hành có đoạn diệt của thức; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thức, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức như vậy, tuệ tri tập khởi của thức như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên… và thành tựu diệu pháp này.

(HÀNH)

60. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

61. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về hành (formations), nguồn gốc của hành, sự đoạn diệt của hành, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của hành, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.

62. "Và thế nào là hành, thế nào là nguồn gốc của hành, thế nào là sự đoạn diệt của hành, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của hành? Có ba loại hành này: thân hành (bodily formation), khẩu hành (verbal formation), ý hành (mental formation). [^131] Với sự phát sinh của vô minh (ignorance) có sự phát sinh của hành. Với sự đoạn diệt của vô minh có sự đoạn diệt của hành. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của hành chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

63. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về hành, nguồn gốc của hành, sự đoạn diệt của hành, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của hành…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Hành)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành, tuệ tri tập khởi của hành, tuệ tri đoạn diệt của hành, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là hành, thế nào là tập khởi của hành, thế nào là đoạn diệt của hành, thế nào là con

đường đưa đến đoạn diệt của hành? Chư Hiền, có ba loại hành này: thân hành, ngữ hành, tâm hành. Từ tập khởi của vô minh, có tập khởi của hành; từ đoạn diệt của vô minh, có đoạn diệt của hành; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của hành, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành như vậy, tuệ tri tập khởi của hành như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hành như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên… và thành tựu diệu pháp này.

(VÔ MINH)

64. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

65. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về vô minh (ignorance), nguồn gốc của vô minh, sự đoạn diệt của vô minh, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của vô minh, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.

66. "Và thế nào là vô minh, thế nào là nguồn gốc của vô minh, thế nào là sự đoạn diệt của vô minh, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của vô minh? Không biết về khổ (suffering), không biết về nguồn gốc của khổ, không biết về sự đoạn diệt của khổ, không biết về con đường đưa đến sự đoạn diệt của khổ - đây gọi là vô minh. Với sự phát sinh của lậu hoặc (taints) có sự phát sinh của vô minh. Với sự đoạn diệt của lậu hoặc có sự đoạn diệt của vô minh. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của vô minh chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến…chánh định.

67. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về vô minh, nguồn gốc của vô minh, sự đoạn diệt của vô minh, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của vô minh…người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến…và đã đạt đến Chân Pháp này.”

(Vô minh)

– Lành thay, Hiền giả… (như trên)… Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh, tuệ tri tập khởi của vô minh, tuệ tri đoạn diệt của vô minh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của vô minh, khi ấy, Thánh đệ tử có chánh tri kiến… (như trên)… và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là vô minh, thế nào là tập khởi của vô minh, thế nào là đoạn diệt của vô minh, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của vô minh? Sự không tuệ tri về khổ, không tuệ tri về khổ tập, không tuệ tri về khổ diệt, không tuệ tri về con đường đưa đến khổ diệt, Chư Hiền, như vậy gọi là vô minh. Từ tập khởi của lậu hoặc, có tập khởi của vô minh; từ đoạn diệt của lậu hoặc, có đoạn diệt của vô minh; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của vô minh, tức là: Chánh Tri kiến… Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh như vậy, tuệ tri tập khởi của vô minh như vậy, tuệ tri đoạn diệt của vô minh như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của vô minh như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên… và thành tựu diệu pháp này.

(LẬU HOẶC)

68. Nói, “Hay thay, thưa trưởng lão,” các Tỳ-khưu hoan hỷ và vui mừng với lời của trưởng lão Sāriputta. Rồi họ hỏi ngài một câu hỏi nữa: “Nhưng, thưa trưởng lão, có thể có cách nào khác [55] mà một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến, người có quan điểm đúng đắn, người có lòng tin hoàn toàn vào Pháp, và đã đạt đến Chân Pháp này không?”

– "Có thể có, này chư vị.

69. "Khi, này chư vị, một vị thánh đệ tử hiểu biết về lậu hoặc (taints), nguồn gốc của lậu hoặc, sự đoạn diệt của lậu hoặc, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của lậu hoặc, như vậy người ấy là bậc có chánh kiến, người có quan điểm đúng đắn, người có lòng tin hoàn toàn vào Pháp, và đã đạt đến Chân Pháp này.

70. "Và thế nào là lậu hoặc, thế nào là nguồn gốc của lậu hoặc, thế nào là sự đoạn diệt của lậu hoặc, thế nào là con đường đưa đến sự đoạn diệt của lậu hoặc? Có ba lậu hoặc này: dục lậu (taint of sensual desire), hữu lậu (taint of being), và vô minh lậu (taint of ignorance). Với sự phát sinh của vô minh (ignorance) có sự phát sinh của lậu hoặc. [^132] Với sự đoạn diệt của vô minh có sự đoạn diệt của lậu hoặc. Con đường đưa đến sự đoạn diệt của lậu hoặc chính là Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) này; đó là, chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định.

71. “Khi một vị thánh đệ tử đã hiểu biết như vậy về lậu hoặc, nguồn gốc của lậu hoặc, sự đoạn diệt của lậu hoặc, và con đường đưa đến sự đoạn diệt của lậu hoặc, người ấy hoàn toàn đoạn trừ khuynh hướng ngủ ngầm về dục ái (lust), người ấy diệt trừ khuynh hướng ngủ ngầm về sân hận (aversion), người ấy tận diệt khuynh hướng ngủ ngầm về kiến chấp và ngã mạn ‘Ta là,’ và bằng cách đoạn trừ vô minh và phát sinh chân trí, người ấy ngay trong hiện tại chấm dứt khổ đau. Như vậy nữa, một vị thánh đệ tử là bậc có chánh kiến, người có quan điểm đúng đắn, người có lòng tin hoàn toàn vào Pháp, và đã đạt đến Chân Pháp này.”

Đó là những gì trưởng lão Sāriputta đã nói. Các Tỳ-khưu hài lòng và hoan hỷ với lời của trưởng lão Sāriputta.

(Lậu hoặc)

– Lành thay, Hiền giả!

Các vị Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sariputta, liền hỏi thêm Tôn giả Sariputta câu hỏi như sau:

– Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này?

– Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc. Chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Chư Hiền, thế nào là lậu hoặc, thế nào là tập khởi của lậu hoặc, thế nào là đoạn diệt của lậu hoặc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc? Chư Hiền, có ba lậu hoặc này: dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Từ tập khởi của vô minh có tập khởi của lậu hoặc; từ đoạn diệt của vô minh có đoạn diệt của lậu hoặc và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc, tức là: Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh Niệm, Chánh Ðịnh.

Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc như vậy, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, khi ấy, vị ấy

đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên “Tôi là”, đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sariputta.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• chánh kiến / sammāditthi / right view: quan điểm đúng đắn, sự hiểu biết chân chính theo Phật pháp.
• Pháp / Dhamma / Dhamma: Giáo pháp, lời dạy của Đức Phật, chân lý.
• bất thiện / akusala / unwholesome: không tốt, có hại về mặt đạo đức, dẫn đến đau khổ.
• thiện / kusala / wholesome: tốt, có lợi về mặt đạo đức, dẫn đến hạnh phúc.
• tham / lobha / greed: lòng tham, sự ham muốn quá độ.
• sân / dosa / hate: sự giận dữ, thù hận.
• si / moha / delusion: sự mê muội, ảo tưởng, không hiểu rõ chân lý.
• dục ái / kāma / lust: tham muốn về dục lạc, khoái lạc giác quan.
• sân hận / paṭigha / aversion: sự ghét bỏ, ác cảm, không thích.
• vô minh / avijjā / ignorance: sự thiếu hiểu biết, không rõ ràng về chân lý, gốc rễ của luân hồi.
• khổ / dukkha / suffering: trạng thái đau khổ, không hài lòng, một trong Tứ Diệu Đế.
• ái dục / taṇhā / craving: sự khao khát, mong muốn mạnh mẽ, nguồn gốc của đau khổ.
• chấp thủ / upādāna / clinging: sự bám víu, dính mắc vào các đối tượng, nguyên nhân của đau khổ.
• hữu / bhava / being: sự tồn tại, trạng thái hiện hữu.
• xúc / phassa / contact: sự tiếp xúc, sự chạm vào giữa căn, trần và thức.
• lục nhập xứ / saḷāyatana / sixfold base: sáu giác quan (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) và đối tượng của chúng.
• danh sắc / nāmarūpa / mentality-materiality: tổ hợp của phần tinh thần (danh) và vật chất (sắc) tạo nên con người.
• thức / viññāṇa / consciousness: sự nhận biết, ý thức.
• hành / saṅkhāra / formations: các hoạt động tâm lý tạo tác, tạo nghiệp.
• lậu hoặc / āsava / taints: các chất gây say, các ô nhiễm tinh thần, các phiền não sâu kín.
• Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo) / Ariya aṭṭhaṅgika magga / Noble Eightfold Path: con đường tám nhánh cao quý dẫn đến giải thoát.
• giới cấm thủ / sīlabbataparāmāsa / clinging to rules and observances: sự chấp thủ vào các quy tắc và nghi lễ một cách mù quáng, cho rằng chúng có thể mang lại giải thoát mà không cần thực hành đúng đắn.
• ngã chấp thủ / attavādupādāna / clinging to a doctrine of self: sự chấp thủ vào quan điểm về một cái tôi thường hằng, bất biến.
• chân trí / vijjā / true knowledge: sự hiểu biết chân thật, trí tuệ giác ngộ.
• Tứ Diệu Đế / cattāri ariyasaccāni / Four Noble Truths: bốn chân lý cao quý về khổ, nguồn gốc của khổ, sự diệt khổ và con đường diệt khổ.
• năm uẩn / pañcakkhandha / five aggregates: năm nhóm yếu tố tạo nên con người (sắc, thọ, tưởng, hành, thức).
• dục hữu / kāma-bhava / sense-sphere being: cõi dục, cõi của những ham muốn giác quan.
• sắc hữu / rūpa-bhava / fine-material being: cõi sắc, cõi của những trạng thái thiền định sâu sắc hơn, nhưng vẫn còn hình tướng vật chất.
• vô sắc hữu / arūpa-bhava / immaterial being: cõi vô sắc, cõi của những trạng thái thiền định cao nhất, vượt lên trên hình tướng vật chất.
• thân hành / kāya-saṅkhāra / bodily formation: hành động của thân, hơi thở vào ra.
• khẩu hành / vacī-saṅkhāra / verbal formation: hành động của lời nói, tầm và tứ (suy tư và quán xét).
• ý hành / citta-saṅkhāra / mental formation: hành động của ý, thọ và tưởng (cảm giác và tri giác).
• tứ đại / cattāro mahābhūtā / four great elements: bốn yếu tố vật chất cơ bản (đất, nước, lửa, gió).
• sắc pháp / rūpa / material form: hình tướng vật chất, các yếu tố vật lý.