MN 41. Kinh Người Dân Làng Sālā

(Sāleyyaka Sutta)

[285] 1. Tôi nghe như vầy. Một thời Thế Tôn (Blessed One - Bậc được tôn kính) đang du hành tuần tự ở nước Kosala cùng với một Tăng đoàn đông đảo các vị tỳ kheo (bhikkhus - nhà sư), và cuối cùng Ngài đến một làng Bà-la-môn của xứ Kosala tên là Sālā.

2. Các gia chủ Bà-la-môn ở Sālā nghe tin: “Sa-môn Cồ-đàm (Gotama), người con của dòng họ Thích Ca (Sakyan) đã xuất gia từ dòng họ Thích Ca, đang du hành ở nước Kosala cùng một Tăng đoàn đông đảo các vị tỳ kheo và đã đến Sālā. Tiếng lành đồn xa về Tôn giả Cồ-đàm như sau: ‘Vị Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán (arahant - bậc xứng đáng cúng dường, đã hoàn thiện), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác (fully enlightened - bậc giác ngộ hoàn toàn), Minh Hạnh Túc (perfect in true knowledge and conduct - đầy đủ trí tuệ và đức hạnh), Thiện Thệ (sublime - bậc đi đến nơi tốt đẹp), Thế Gian Giải (knower of worlds - bậc hiểu biết thế gian), Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu (incomparable leader of persons to be tamed - bậc lãnh đạo tối cao cho những người cần được điều phục), Thiên Nhân Sư (teacher of gods and humans - bậc thầy của trời và người), là Phật (enlightened - bậc giác ngộ), là Thế Tôn. Ngài tuyên thuyết thế giới này với các vị trời, Ma vương, Phạm thiên, cùng thế hệ này với các sa-môn và Bà-la-môn, vua chúa và dân chúng, những điều mà chính Ngài đã chứng ngộ qua thắng trí (direct knowledge - sự hiểu biết trực tiếp, siêu việt). Ngài giảng dạy Giáo Pháp (Dhamma - lời dạy của Đức Phật, quy luật tự nhiên) tốt đẹp ở phần đầu, tốt đẹp ở phần giữa, tốt đẹp ở phần cuối, đầy đủ ý nghĩa và lời văn, và Ngài trình bày đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh.’ Thật tốt đẹp thay khi được gặp những bậc A-la-hán như vậy.”

41. KINH SÀLEYYAKA

41. KINH SÀLEYYAKA (Sàleyyaka Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn đang du hành trong nước Kosala (Kiều tất la) cùng với Ðại chúng Tỷ-kheo đi đến một làng Bà-la-môn của dân chúng Kosala tên là Sala.

Các gia chủ Bà-la-môn ở Sala nghe rằng: "Người ta nói Sa-môn Gotama, là Thích Tử, xuất gia từ gia tộc Sakya, đang du hành trong nước Kosala với Ðại chúng Tỷ-kheo, và đã đến Sa-la. Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Tôn giả Gotama: “Ðây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Với thắng trí, Ngài tự thân chứng ngộ thế giới này cùng với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, các loài Trời và Người. Khi đã chứng ngộ, Ngài còn tuyên thuyết điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, đầy đủ văn nghĩa. Ngài truyền dạy phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ trong sạch. Lành thay nếu được yết kiến một A-la-hán như vậy!”

3. Sau đó, các gia chủ Bà-la-môn ở Sālā đã đến gặp Thế Tôn. Một số đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số chào hỏi Ngài, và sau khi trao đổi những lời thăm hỏi thân tình, họ ngồi xuống một bên; một số chắp tay cung kính hướng về Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số nói rõ tên và dòng họ của mình trước sự hiện diện của Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số giữ im lặng rồi ngồi xuống một bên.

4. Khi đã ngồi yên, họ bạch Thế Tôn: “Thưa Tôn giả Cồ-đàm, do nhân gì, duyên gì mà một số chúng sinh ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, lại tái sinh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, thậm chí địa ngục (states of deprivation, unhappy destination, perdition, hell - những cảnh giới đau khổ, nơi đến không vui, nơi sa đọa, địa ngục)? Và do nhân gì, duyên gì mà một số chúng sinh ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, lại tái sinh vào cõi lành, thiện thú, thậm chí cõi trời (happy destination, heavenly world - nơi đến hạnh phúc, thế giới chư thiên)?”

5. “Này các gia chủ, chính vì hành vi không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện (conduct not in accordance with the Dhamma, unrighteous conduct - cách cư xử không hợp với giáo pháp, cách cư xử không đúng đắn, xấu ác) mà một số chúng sinh ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, tái sinh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, thậm chí địa ngục. Chính vì hành vi đúng Chánh Pháp, hành vi thiện (conduct in accordance with the Dhamma, righteous conduct - cách cư xử hợp với giáo pháp, cách cư xử đúng đắn, tốt lành) mà một số chúng sinh ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, tái sinh vào cõi lành, thiện thú, thậm chí cõi trời.” [286]

6. “Chúng con không hiểu ý nghĩa chi tiết lời dạy của Tôn giả Cồ-đàm, điều mà Ngài đã nói tóm tắt mà không giải thích chi tiết. Xin Tôn giả Cồ-đàm hãy giảng dạy Giáo Pháp cho chúng con để chúng con có thể hiểu ý nghĩa chi tiết lời dạy của Ngài.”

“Vậy thì, này các gia chủ, hãy lắng nghe và chú tâm kỹ những gì Ta sẽ nói.”

“Vâng, thưa Tôn giả,” họ đáp lời. Thế Tôn dạy như sau:

Rồi các gia chủ Bà-la-môn ở Sa-la đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, một số đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số nói lên những lời chào đón, thân hữu xã giao với Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số chấp tay vái Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số nói lên tên họ của mình trước mặt Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số giữ im lặng rồi ngồi xuống một bên.

Sau khi ngồi xuống một bên, các gia chủ Bà-la-môn ở Sa-la bạch Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, một số hữu tình sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục? Này Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, một số loài hữu tình sau khi thân hoại mạng chung được sanh vào thiện thú, Thiên giới, đời này?

– Này các Gia chủ, do nhân hành phi pháp, hành phi pháp chánh đạo, này các Gia chủ, mà như vậy, ở đây có một số loài hữu tình, sau khi thân hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Do nhân hành đúng pháp, hành đúng chánh đạo, này các gia chủ, mà như vậy, ở đây có một số loài hữu tình sau khi thân hoại mạng chung được sanh thiện thú, Thiên giới, đời này.

– Chúng con không thể hiểu đầy đủ những gì Tôn giả Gotama thuyết một cách vắn tắt nếu không được giải thích rộng rãi. Lành thay, nếu Tôn giả Gotama thuyết pháp cho chúng con để chúng con có thể hiểu đầy đủ những gì Tôn giả Gotama thuyết một cách vắn tắt!

– Như vậy, này các Gia chủ, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Tôn giả.

Các vị gia chủ Bà-la-môn, ở Sa-la vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

7. "Này các gia chủ, có ba loại hành vi về thân không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện. Có bốn loại hành vi về lời nói không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện. Có ba loại hành vi về ý không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện.

8. "Và này các gia chủ, thế nào là ba loại hành vi về thân không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện? Ở đây, có người sát sinh; người ấy là kẻ giết người, tay vấy máu, quen dùng đòn roi và bạo lực, không có lòng thương xót chúng sinh. Người ấy lấy của không cho; người ấy trộm cắp tài sản và của cải của người khác trong làng hoặc trong rừng. Người ấy tà dâm trong các dục (misconducts himself in sensual pleasures - hành vi sai trái liên quan đến các thú vui giác quan); người ấy giao cấu với những phụ nữ được mẹ, cha, cha mẹ, anh, chị, hoặc bà con bảo vệ, những người đã có chồng, những người được pháp luật bảo vệ, và ngay cả những người đã được nhận vòng hoa đính ước. Đó là ba loại hành vi về thân không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện.

9. "Và này các gia chủ, thế nào là bốn loại hành vi về lời nói không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện? Ở đây, có người nói dối; khi được gọi ra tòa, hoặc ra hội đồng, hoặc đến trước mặt bà con, hoặc đến hội đoàn, hoặc đến trước hoàng tộc, và được hỏi với tư cách nhân chứng rằng: ‘Này người kia, hãy nói những gì ông biết,’ dù không biết, người ấy nói: ‘Tôi biết,’ hoặc biết, lại nói: ‘Tôi không biết’; không thấy, nói: ‘Tôi thấy,’ hoặc thấy, lại nói: ‘Tôi không thấy’; người ấy cố ý nói dối vì lợi ích của mình, hoặc vì lợi ích của người khác, hoặc vì một lợi ích nhỏ nhặt nào đó của thế gian. Người ấy nói lời đâm thọc, chia rẽ; người ấy nghe điều gì ở đây liền đi nói chỗ khác để gây chia rẽ [những người đó] với những người này, hoặc nghe điều gì ở chỗ khác liền đi nói với những người này để gây chia rẽ [những người này] với những người kia; như vậy, người ấy là kẻ chia rẽ những người đang đoàn kết, tạo ra sự chia rẽ, thích thú sự bất hòa, vui mừng trong sự bất hòa, hoan hỷ trong sự bất hòa, là người nói những lời gây chia rẽ. Người ấy nói lời thô ác, nặng nề; người ấy nói những lời cộc cằn, cứng rắn, làm tổn thương người khác, xúc phạm người khác, gần với sự tức giận, không dẫn đến sự định tâm (concentration - sự tập trung tâm ý). [287] Người ấy nói lời phù phiếm, vô ích; người ấy nói không đúng lúc, nói điều không thật, nói điều vô dụng, nói trái với Giáo Pháp và Giới Luật; nói không đúng lúc những lời không đáng giá, vô lý, không chừng mực và không lợi ích. Đó là bốn loại hành vi về lời nói không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện.

10. "Và này các gia chủ, thế nào là ba loại hành vi về ý không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện? Ở đây, có người tham lam (covetous - lòng ham muốn tài sản của người khác); người ấy thèm muốn tài sản và của cải của người khác rằng: ‘Ôi, mong sao những gì thuộc về người khác lại là của mình!’ Hoặc người ấy có tâm sân hận và ý định ác độc (mind of ill will and intentions of hate - tâm trạng không hài lòng, muốn người khác gặp điều xấu) rằng: ‘Mong cho những chúng sinh này bị giết, bị tàn sát, mong cho chúng bị tiêu diệt, diệt vong, hoặc bị hủy diệt!’ Hoặc người ấy có tà kiến (wrong view - cái thấy sai lầm, không đúng sự thật), cái nhìn sai lệch rằng: ‘Không có bố thí, không có cúng dường, không có tế lễ; không có quả báo của nghiệp thiện và ác (good and bad actions - hành động tốt và xấu, tạo ra nghiệp); không có đời này, không có đời sau; không có công ơn cha, không có công ơn mẹ; không có chúng sinh hóa sinh (beings who are reborn spontaneously - chúng sinh sinh ra một cách tự nhiên không qua thai bào, như chư thiên, ngạ quỷ, chúng sinh địa ngục); không có các sa-môn, Bà-la-môn chân chính, đức hạnh trên đời, những người đã tự mình chứng ngộ bằng thắng trí và tuyên bố về đời này và đời sau.’ [^1425] Đó là ba loại hành vi về ý không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện. Như vậy, này các gia chủ, chính vì những hành vi không đúng Chánh Pháp, những hành vi bất thiện như thế mà một số chúng sinh ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, tái sinh vào cõi khổ, ác thú, đọa xứ, thậm chí địa ngục.

11. "Này các gia chủ, có ba loại hành vi về thân đúng Chánh Pháp, hành vi thiện. Có bốn loại hành vi về lời nói đúng Chánh Pháp, hành vi thiện. Có ba loại hành vi về ý đúng Chánh Pháp, hành vi thiện.

12. "Và này các gia chủ, thế nào là ba loại hành vi về thân đúng Chánh Pháp, hành vi thiện? Ở đây, có người từ bỏ sát sinh, tránh xa sát sinh; bỏ gậy, bỏ kiếm, hiền hòa, từ ái, sống với lòng thương xót tất cả chúng sinh. Từ bỏ lấy của không cho, người ấy tránh xa lấy của không cho; người ấy không trộm cắp tài sản và của cải của người khác trong làng hoặc trong rừng. Từ bỏ tà dâm trong các dục, người ấy tránh xa tà dâm trong các dục; người ấy không giao cấu với những phụ nữ được mẹ, cha, cha mẹ, anh, chị, hoặc bà con bảo vệ, những người đã có chồng, những người được pháp luật bảo vệ, hoặc những người đã được nhận vòng hoa đính ước. Đó là ba loại hành vi về thân đúng Chánh Pháp, hành vi thiện. [288]

13. "Và này các gia chủ, thế nào là bốn loại hành vi về lời nói đúng Chánh Pháp, hành vi thiện? Ở đây, có người từ bỏ nói dối, tránh xa nói dối; khi được gọi ra tòa, hoặc ra hội đồng, hoặc đến trước mặt bà con, hoặc đến hội đoàn, hoặc đến trước hoàng tộc, và được hỏi với tư cách nhân chứng rằng: ‘Này người kia, hãy nói những gì ông biết,’ không biết, người ấy nói: ‘Tôi không biết,’ hoặc biết, nói: ‘Tôi biết’; không thấy, nói: ‘Tôi không thấy,’ hoặc thấy, nói: ‘Tôi thấy’; người ấy không cố ý nói dối vì lợi ích của mình, hoặc vì lợi ích của người khác, hoặc vì một lợi ích nhỏ nhặt nào đó của thế gian. Từ bỏ nói lời đâm thọc, chia rẽ, người ấy tránh xa nói lời đâm thọc, chia rẽ; người ấy không nghe điều gì ở đây liền đi nói chỗ khác để gây chia rẽ [những người đó] với những người này, cũng không nghe điều gì ở chỗ khác liền đi nói với những người này để gây chia rẽ [những người này] với những người kia; như vậy, người ấy là người hàn gắn những người chia rẽ, vun đắp tình bằng hữu, thích sự hòa hợp, vui mừng trong sự hòa hợp, hoan hỷ trong sự hòa hợp, là người nói những lời thúc đẩy sự hòa hợp. Từ bỏ nói lời thô ác, nặng nề, người ấy tránh xa nói lời thô ác, nặng nề; người ấy nói những lời nhu hòa, dễ nghe, đáng yêu, đi vào lòng người, lịch sự, được nhiều người mong muốn và hài lòng. Từ bỏ nói lời phù phiếm, vô ích, người ấy tránh xa nói lời phù phiếm, vô ích; người ấy nói đúng lúc, nói đúng sự thật, nói về điều tốt đẹp, nói về Giáo Pháp và Giới Luật; nói đúng lúc những lời đáng ghi nhớ, hợp lý, chừng mực và lợi ích. Đó là bốn loại hành vi về lời nói đúng Chánh Pháp, hành vi thiện.

14. "Và này các gia chủ, thế nào là ba loại hành vi về ý đúng Chánh Pháp, hành vi thiện? Ở đây, có người không tham lam; người ấy không thèm muốn tài sản và của cải của người khác rằng: ‘Ôi, mong sao những gì thuộc về người khác lại là của mình!’ Tâm người ấy không có sân hận và có ý định không ác độc rằng: ‘Mong cho những chúng sinh này không còn oan trái, phiền não và lo âu! Mong cho chúng được sống hạnh phúc!’ Người ấy có chánh kiến (right view - cái thấy đúng đắn, phù hợp sự thật), cái nhìn không sai lệch rằng: ‘Có bố thí, có cúng dường, có tế lễ; có quả báo của nghiệp thiện và ác; có đời này và đời sau; có công ơn cha và mẹ; có chúng sinh hóa sinh; có các sa-môn, Bà-la-môn chân chính, đức hạnh trên đời, những người đã tự mình chứng ngộ bằng thắng trí và tuyên bố về đời này và đời sau.’ Đó là ba loại hành vi về ý đúng Chánh Pháp, hành vi thiện. Như vậy, này các gia chủ, chính vì những hành vi đúng Chánh Pháp, những hành vi thiện như thế mà một số chúng sinh ở đây, sau khi thân hoại mạng chung, tái sinh vào cõi lành, thiện thú, thậm chí cõi trời. [289]

15. "Này các gia chủ, nếu một người thực hành hành vi đúng Chánh Pháp, hành vi thiện, khởi lên mong muốn: ‘Ôi, mong sao sau khi thân hoại mạng chung, ta được tái sinh vào giới quý tộc (Sát-đế-lỵ) giàu có!’ thì điều đó có thể xảy ra, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sẽ tái sinh vào giới quý tộc giàu có. Tại sao vậy? Vì người ấy thực hành hành vi đúng Chánh Pháp, hành vi thiện.

16-17. "Này các gia chủ, nếu một người thực hành hành vi đúng Chánh Pháp, hành vi thiện, khởi lên mong muốn: ‘Ôi, mong sao sau khi thân hoại mạng chung, ta được tái sinh vào giới Bà-la-môn giàu có!.. vào giới gia chủ giàu có!’ thì điều đó có thể xảy ra, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sẽ tái sinh vào giới gia chủ giàu có. Tại sao vậy? Vì người ấy thực hành hành vi đúng Chánh Pháp, hành vi thiện.

18-42. "Này các gia chủ, nếu một người thực hành hành vi đúng Chánh Pháp, hành vi thiện, khởi lên mong muốn: ‘Ôi, mong sao sau khi thân hoại mạng chung, ta được tái sinh làm bạn đồng hành với chư thiên cõi Tứ Đại Thiên Vương!.. làm bạn đồng hành với chư thiên cõi Ba Mươi Ba (Đao Lợi)… chư thiên Dạ Ma… chư thiên Đâu Suất… chư thiên Hóa Lạc Thiên… chư thiên Tha Hóa Tự Tại Thiên… chư thiên cõi Phạm Chúng Thiên… chư thiên cõi Quang Âm Thiên [^426]… chư thiên cõi Thiểu Quang Thiên… chư thiên cõi Vô Lượng Quang Thiên… chư thiên cõi Quang Âm Thiên (Streaming Radiance)… chư thiên cõi Biến Tịnh Thiên… chư thiên cõi Thiểu Tịnh Thiên… chư thiên cõi Vô Lượng Tịnh Thiên… chư thiên cõi Quảng Quả Thiên… chư thiên Vô Phiền Thiên… chư thiên Vô Nhiệt Thiên… chư thiên Thiện Kiến Thiên… chư thiên Thiện Hiện Thiên… chư thiên Sắc Cứu Cánh Thiên… chư thiên cõi Không Vô Biên Xứ… chư thiên cõi Thức Vô Biên Xứ… chư thiên cõi Vô Sở Hữu Xứ… chư thiên cõi Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ!’ thì điều đó có thể xảy ra, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sẽ tái sinh làm bạn đồng hành với chư thiên cõi Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Tại sao vậy? Vì người ấy thực hành hành vi đúng Chánh Pháp, hành vi thiện.

43. “Này các gia chủ, nếu một người thực hành hành vi đúng Chánh Pháp, hành vi thiện, khởi lên mong muốn: 'Ôi, mong sao do tự mình chứng ngộ bằng thắng trí, ngay trong hiện tại, ta có thể chứng đạt và an trú trong tâm giải thoát, tuệ giải thoát (deliverance of mind and deliverance by wisdom - sự giải thoát của tâm khỏi tham ái và sự giải thoát bằng trí tuệ khỏi vô minh) vốn vô lậu do đoạn trừ các lậu hoặc (taintless with the destruction of the taints - không còn ô nhiễm do đã diệt trừ các phiền não căn bản làm chúng sinh rỉ chảy trong vòng luân hồi)!’ thì điều đó có thể xảy ra, do tự mình chứng ngộ bằng thắng trí, người ấy sẽ ngay trong hiện tại chứng đạt và an trú trong tâm giải thoát, tuệ giải thoát vốn vô lậu do đoạn trừ các lậu hoặc. Tại sao vậy? Vì người ấy thực hành hành vi đúng Chánh Pháp, hành vi thiện.” [^427] [290]

44. Khi nghe những lời này, các gia chủ Bà-la-môn ở Sālā bạch Thế Tôn: “Thật vi diệu thay, Tôn giả Cồ-đàm! Thật vi diệu thay, Tôn giả Cồ-đàm! Tôn giả Cồ-đàm đã làm sáng tỏ Giáo Pháp bằng nhiều cách, như thể lật ngửa những gì bị úp xuống, phơi bày những gì bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc, hay giơ cao ngọn đèn trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy được các hình sắc. Chúng con xin quy y (go for refuge - nương tựa, tìm nơi ẩn náu) Tôn giả Cồ-đàm, quy y Giáo Pháp và quy y Tăng đoàn các tỳ kheo. Kể từ hôm nay, xin Tôn giả Cồ-đàm chấp nhận chúng con là những người cư sĩ (lay followers - Phật tử tại gia) đã quy y cho đến trọn đời.”

– Này các gia chủ, có ba loại thân hành phi pháp, phi chánh đạo, có bốn loại khẩu hành phi pháp, phi chánh đạo, có ba loại ý hành phi pháp, phi chánh đạo. Này các gia chủ, thế nào là ba loại thân hành phi pháp, phi chánh đạo? Ở đây, này các Gia chủ, có người sát sanh, tàn nhẫn, tay lấm máu, tâm chuyên sát hại đả thương, tâm không từ bi đối với các loài hữu tình. Người này lấy của không cho, bất cứ tài vật gì của người khác hoặc tại thôn làng hoặc tại rừng núi không cho người ấy, người ấy lấy trộm tài vật ấy. Người ấy sống tà hạnh đối với các dục lạc, giao cấu với các hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha che chở, có mẹ cha che chở, có anh che chở, có chị che chở, có bà con che chở, đã có chồng, được hình phạt

gậy gộc bảo vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng vòng hoa. Như vậy, này các Gia chủ, là ba loại thân hành phi pháp, phi chánh đạo.

Này các Gia chủ, thế nào là bốn loại khẩu hành phi pháp, phi chánh đạo? Ở đây, này các Gia chủ, có người vọng ngữ, đến chỗ tập hội, hay đến chỗ chúng hội, hay đến giữa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay đến giữa vương tộc, khi được dẫn ra làm chứng và được hỏi: “Này người kia, hãy nói những gì Ông biết”; dầu cho người ấy không biết, người ấy nói: “Tôi biết”; dầu cho người ấy biết, người ấy nói: “Tôi không biết”; hay dầu cho người ấy không thấy, người ấy nói: “Tôi thấy”; hay dầu cho người ấy thấy, người ấy nói: “Tôi không thấy”. Như vậy, lời nói của người ấy trở thành cố ý vọng ngữ, hoặc vì nguyên nhân tự kỷ, hoặc vì nguyên nhân tha nhân, hoặc vì nguyên nhân một vài quyền lợi gì. Và người ấy là người nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, đến chỗ kia, nói dễ sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều gì ở chỗ kia, đi nói với những người này để sanh chia rẽ ở những người kia. Như vậy, người ấy ly gián những kẻ hòa hợp hay xúi dục những kẻ ly gián, ưa thích phá hoại, vui thích phá hoại, thích thú phá hoại, nói những lời đưa đến phá hoại. Và người ấy là người nói lời thô ác. Bất cứ lời gì thô ác, tàn ác, khiến người đau khổ, khiến người tức giận, liên hệ đến phẫn nộ, không đưa đến Thiền định, người ấy nói những lời như vậy. Và người ấy nói những lời phù phiếm, nói phi thời, nói những lời phi chơn, nói những lời không lợi ích, nói những lời phi pháp, nói những lời phi luật, nói những lời không đáng gìn giữ. Vì nói phi thời, nên lời nói không có thuận lý, không có mạch lạc, hệ thống, không có lợi ích. Như vậy, này các Gia chủ, có bốn loại khẩu hành phi pháp, phi chánh đạo.

Và này các Gia chủ, thế nào là ba loại ý hành phi pháp, phi chánh đạo? Ở đây, này các Gia chủ, có người có tham ái, tham lam tài vật kẻ khác, nghĩ rằng: “Ôi, mong rằng mọi tài vật của người khác trở thành của mình!” Lại có người có tâm sân, khởi lên hại ý, hại niệm như sau: “Mong rằng những loài hữu tình này bị giết, hay bị tàn sát, hay bị tiêu diệt, hay bị tàn hại, hay mong chúng không còn tồn tại!” Lại có người có tà kiến, có tưởng điên đảo như: “Không có bố thí, không có kết quả của bố thí, không có tế lễ, không có cúng dường, các hành vi thiện ác, không có kết quả dị thục, không có đời này, không có đời sau, không có mẹ, không có cha, không có các loại hóa sanh, trong đời không có các Sa-môn, Bà-la-môn chân chính hành trì, chân chánh thành tựu, sau khi tự tri, tự chứng lại tuyên bố cho đời này và cho đời sau”. Như vậy, này các Gia chủ, là ba ý hành phi pháp, phi chánh đạo. Như vậy do nhân hành phi pháp, hành phi chánh đạo, này các Gia chủ, ở đây, một số loài hữu tình sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Này các Gia chủ, có ba loại thân hành đúng pháp, đúng chánh đạo, có bốn loại khẩu hành đúng pháp, đúng chánh đạo, có ba loại ý hành đúng pháp, đúng chánh đạo. Này các Gia chủ, thế nào là ba loại thân hành đúng pháp, đúng thánh đạo? Ở đây, này các Gia chủ, có người từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loại hữu tình; từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của không cho, bất cứ tài vật gì của người khác, hoặc tại thôn làng, hoặc tại rừng núi không cho người ấy, người ấy không lấy trộm tài vật ấy; từ bỏ sống theo tà hạnh đối với các dục, không giao cấu với các hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha che chở, có mẹ cha che chở, có anh che chở, có chị che chở, có bà con che chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc bảo vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng vòng hoa. Như vậy, này các Gia chủ, là ba loại thân hành đúng pháp, đúng chánh đạo.

Và này các Gia chủ, thế nào là bốn loại khẩu hành đúng pháp, đúng chánh đạo? Ở đây, này các Gia chủ, có người từ bỏ vọng ngữ, tránh xa vọng ngữ, đến chỗ tập hội, hay đến chỗ chúng hội, hay đến giũa các thân tộc, hay đến giữa các tổ hợp, hay đến giữa vương tộc, khi được dẫn ra làm chứng và được hỏi: “Này người kia, hãy nói những gì Ông biết”, nếu biết người ấy nói “Tôi biết”; nếu không biết, người ấy nói: “Tôi không biết”; hay nếu không thấy, người ấy nói: “Tôi không thấy”; nếu thấy, người ấy nói: “Tôi thấy”. Như vậy, lời nói của người ấy không trở thành cố ý vọng ngữ, hoặc vì nguyên nhân tự kỷ, hoặc vì nguyên nhân tha nhân, hoặc vì nguyên nhân một vài quyền lợi gì. Từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, không đi đến chỗ kia nói để sanh chia rẽ ở những người này, nghe điều gì ở

chỗ kia không đi nói với những người này để sanh chia rẽ ở những người kia; như vậy, người ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, tăng trưởng những kẻ hòa hợp, ưa thích hòa hợp, vui thích hòa hợp, thích thú hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp. Từ bỏ lời nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác, những lời nói nhu hòa, đẹp tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người, vui lòng nhiều người, người ấy nói những lời như vậy. Từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù phiếm, nói đúng thời, người ấy nói những lời chân thật, nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về Chánh pháp, nói những lời về Luật, nói những lời đáng được gìn giữ. Vì nói hợp thời, nên lời nói thuận lý, có mạch lạc, hệ thống, có ích lợi. Như vậy, này các Gia chủ, có bốn loại khẩu hành đúng pháp, đúng chánh đạo.

Và này các Gia chủ, thế nào là ba loại ý hành đúng pháp, đúng chánh đạo? Ở đây, này các Gia chủ, có người không có tham ái, không tham lam tài vật của kẻ khác, nghĩ rằng: “Ôi, mong rằng mọi tài vật của người khác trở thành của mình!” Lại có người không có tâm sân, không có khởi lên hại ý, hại niệm, nhưng nghĩ rằng: “Mong rằng những loài hữu tình này sống không thù hận, không oán thù, không nhiễu loạn, được an lạc, lo nghĩ tự thân!” Người ấy có chánh kiến, không có tưởng điên đảo: “Có bố thí, có kết quả của bố thí, có tế lễ, có cúng dường, các hành vi thiện ác có kết quả dị thục, có đời này, có đời sau, có mẹ, có cha, có các loại hóa sanh, trong đời, có các Sa-môn, Bà-la-môn chân chánh hành trì, chân chánh thành tựu, sau khi tự tri, tự chứng lại tuyên bố cho đời này và đời sau”. Như vậy, này các Gia chủ, có ba loại ý hành đúng pháp, đúng chánh đạo. Như vậy, do nhân hành đúng pháp, hành đúng chánh đạo, này các Gia chủ, ở đây, một số loài hữu tình sau khi thân hoại mạng chung được sanh vào thiện thú, Thiên giới, đời này.

Này các Gia chủ, nếu một vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo, mong ước: “Ôi, mong rằng sau khi thân hoại mạng chung, tôi được sanh vào đại phú gia, vương tộc Sát-đế-lị!” Sự kiện này xảy ra, vị ấy sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào đại phú gia, vương tộc Sát-đế-lị. Vì sao vậy? Vì vị ấy là vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo.

Này các Gia chủ, nếu một vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo, mong ước: “Ôi, mong rằng sau khi thân hoại mạng chung, tôi được sanh vào đại phú gia Bà-la-môn… đại phú gia gia chủ!” Sự kiện này xảy ra, vị ấy sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào đại phú gia gia chủ. Vì sao vậy? Vì vị ấy là vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo. Này các Gia chủ, nếu một vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo mong ước: “Ôi, mong rằng sau khi thân hoại mạng chung, tôi được sanh thân hữu với chư thiên Tứ thiên vương… với chư thiên cõi trời Ba mươi ba… với chư thiên Dạ ma với chư thiên Ðâu-suất-đà… với chư thiên Hóa lạc… với chư thiên Tha hóa tự tại… với chư thiên Phạm chúng… với chư thiên Quang thiên… với chư thiên Thiểu Quang thiên… với chư thiên Vô lượng quang thiên… với chư thiên Quang âm thiên… với chư thiên Tịnh thiên… với chư thiên Thiểu tịnh thiên… với chư thiên Vô lượng tịnh thiên… với chư thiên Biến tịnh thiên… với chư thiên Quảng quả thiên… với chư thiên Vô phiền thiên… với chư thiên Vô nhiệt thiên… với chư thiên Thiện hiện thiên… với chư thiên Thiện kiến thiên… với chư thiên Sắc cứu kính thiên… với chư thiên Hư không vô biên xứ thiên… với chư thiên Thức Vô biên xứ thiên… với chư thiên Vô sở hữu xứ thiên… với chư thiên Phi tưởng Phi phi tưởng xứ thiên”! Sự kiện này xảy ra, vị ấy sau khi thân hoại mạng chung được sanh thân hữu với chư thiên Phi tưởng Phi phi tưởng xứ thiên. Vì sao vậy? Vì vị ấy là vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo.

Này các Gia chủ, nếu một vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo, mong ước: “Ôi, mong rằng, với sự đoạn trừ các lậu hoặc, với thắng trí, ta chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu !” Sự kiện này xảy ra, vị ấy với sự đoạn trừ các lậu hoặc, với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát vô lậu. Vì sao vậy? Vì vị ấy là vị hành đúng pháp, đúng chánh đạo.

Khi nghe nói vậy, các gia chủ Bà-la-môn ở Sa-la bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vị diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng lại

những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện để trình bày. Và nay chúng con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y chúng Tỷ-kheo Tăng, mong Tôn giả Gotama nhận chúng con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung, chúng con trọn đời quy ngưỡng!

-ooOoo-

Từ ngữ:

• Thế Tôn / Bhagavā / Blessed One: Danh hiệu tôn kính dành cho Đức Phật, có nghĩa là Bậc được tôn kính, Bậc có đầy đủ phước đức và trí tuệ.
• Tỳ kheo / Bhikkhu / Monk: Nam tu sĩ Phật giáo đã thọ giới cụ túc, sống đời sống xuất gia, khất thực để nuôi mạng.
• A-la-hán / Arahant / Accomplished one: Bậc Thánh đã đoạn trừ hoàn toàn các lậu hoặc (phiền não), chấm dứt sinh tử luân hồi, xứng đáng được cúng dường.
• Chánh Đẳng Chánh Giác / Sammāsambuddha / Fully enlightened: Bậc tự mình giác ngộ hoàn toàn chân lý một cách viên mãn, không thầy chỉ dạy.
• Minh Hạnh Túc / Vijjācaraṇasampanna / Perfect in true knowledge and conduct: Người đầy đủ cả trí tuệ (minh) và đức hạnh (hạnh).
• Thiện Thệ / Sugata / Sublime, Well-gone: Bậc đã đi đến nơi tốt đẹp (Niết-bàn), hoặc người nói lời chân thật, hữu ích.
• Thế Gian Giải / Lokavidū / Knower of worlds: Bậc hiểu biết tường tận về các thế giới (chúng sinh, cảnh giới).
• Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu / Anuttaro purisadammasārathi / Incomparable leader of persons to be tamed: Bậc Đạo sư tối cao không ai sánh bằng trong việc giáo hóa, điều phục những người cần được điều phục.
• Thiên Nhân Sư / Satthā devamanussānaṃ / Teacher of gods and humans: Bậc Thầy của cả chư thiên và loài người.
• Phật / Buddha / Enlightened: Bậc đã giác ngộ hoàn toàn chân lý.
• Thắng trí / Abhiññā / Direct knowledge: Sự hiểu biết trực tiếp, thấu suốt, vượt trội hơn kiến thức thông thường, thường đạt được qua thiền định.
• Giáo Pháp / Dhamma / Dhamma: Lời dạy của Đức Phật; quy luật tự nhiên của vạn vật; chân lý.
• Cõi khổ, ác thú, đọa xứ, địa ngục / Apāya, duggati, vinipāta, niraya / States of deprivation, unhappy destination, perdition, hell: Các cảnh giới tái sinh đau khổ, bất hạnh do nghiệp bất thiện gây ra, bao gồm địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, A-tu-la.
• Cõi lành, thiện thú, cõi trời / Sugati, sagga loka / Happy destination, heavenly world: Các cảnh giới tái sinh an vui, hạnh phúc do nghiệp thiện gây ra, bao gồm cõi người và các cõi trời.
• Hành vi không đúng Chánh Pháp, hành vi bất thiện / Adhammacariyā, visamacariyā / Conduct not in accordance with the Dhamma, unrighteous conduct: Cách cư xử, hành động (thân, khẩu, ý) sai trái, không phù hợp với lời dạy của Đức Phật, dẫn đến khổ đau.
• Hành vi đúng Chánh Pháp, hành vi thiện / Dhammacariyā, samacariyā / Conduct in accordance with the Dhamma, righteous conduct: Cách cư xử, hành động (thân, khẩu, ý) đúng đắn, phù hợp với lời dạy của Đức Phật, dẫn đến an vui.
• Tà dâm trong các dục / Kāmesu micchācāra / Misconduct in sensual pleasures: Hành vi tình dục sai trái, không đúng đối tượng, thời gian, hoàn cảnh, vi phạm chuẩn mực đạo đức xã hội và giới luật.
• Tham lam / Abhijjhā / Covetousness: Lòng tham muốn chiếm đoạt tài sản, sở hữu của người khác một cách bất chính.
• Sân hận / Byāpāda / Ill will: Tâm trạng tức giận, oán ghét, mong muốn người khác gặp điều xấu, đau khổ.
• Tà kiến / Micchā diṭṭhi / Wrong view: Cái thấy, quan điểm sai lầm, không phù hợp với sự thật, đặc biệt là phủ nhận luật nhân quả, nghiệp báo, sự tái sinh, công ơn cha mẹ, sự tồn tại của các bậc Thánh.
• Nghiệp / Kamma / Action, deed: Hành động có chủ ý qua thân, khẩu, ý, tạo ra kết quả tương ứng (quả báo) trong hiện tại hoặc tương lai.
• Chúng sinh hóa sinh / Opapātika / Spontaneously reborn beings: Chúng sinh được sinh ra một cách đột ngột, trọn vẹn hình hài mà không qua trung gian thai bào hay trứng, như chư thiên, chúng sinh địa ngục, ngạ quỷ.
• Chánh kiến / Sammā diṭṭhi / Right view: Cái thấy, quan điểm đúng đắn, phù hợp với sự thật, đặc biệt là hiểu rõ về Tứ Diệu Đế, luật nhân quả, nghiệp báo, duyên khởi.
• Tâm giải thoát / Cetovimutti / Deliverance of mind: Sự giải thoát của tâm khỏi sự trói buộc của tham ái và các phiền não liên quan đến cảm xúc.
• Tuệ giải thoát / Paññāvimutti / Deliverance by wisdom: Sự giải thoát nhờ trí tuệ, thấy rõ bản chất vô thường, khổ, vô ngã của vạn pháp, đoạn trừ vô minh.
• Lậu hoặc / Āsava / Taints, cankers, outflows: Những phiền não căn bản, sâu kín làm tâm ô nhiễm và khiến chúng sinh trôi lăn trong vòng sinh tử (dục lậu, hữu lậu, kiến lậu, vô minh lậu).
• Vô lậu / Anāsava / Taintless: Trạng thái không còn lậu hoặc, đã được đoạn trừ hoàn toàn.
• Quy y / Saraṇa / Refuge: Nương tựa, tìm nơi ẩn náu an ổn. Trong Phật giáo là quy y Tam Bảo: Phật, Pháp, Tăng.
• Cư sĩ / Upāsaka (nam), Upāsikā (nữ) / Lay follower: Phật tử tại gia, người đã quy y Tam Bảo nhưng không xuất gia.