MN 68. Tại Naḷakapāna

(Kinh Naḷakapāna)

1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn trú ở xứ Kosala, tại Naḷakapāna, trong rừng Palāsa.

2. Vào lúc ấy, có nhiều vị thiện gia nam tử rất nổi tiếng đã vì lòng tin (saddhā - niềm tin vào Tam Bảo và con đường giác ngộ) mà xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình theo Đức Thế Tôn – đó là Đại đức Anuruddha, Đại đức Nandiya, Đại đức Kimbila, Đại đức Bhagu, Đại đức Kundadhāna, Đại đức Revata, Đại đức Ānanda, và các vị thiện gia nam tử rất nổi tiếng khác.

3. Và vào lúc ấy, Đức Thế Tôn [463] đang ngồi ngoài trời, giữa Tăng đoàn tỳ kheo (bhikkhus - các vị sư nam). Bấy giờ, liên hệ đến các vị thiện gia nam tử ấy, Ngài nói với các tỳ kheo như sau: “Này các tỳ kheo, những thiện gia nam tử đã vì lòng tin mà xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình theo Ta – các vị ấy có hoan hỷ trong đời sống phạm hạnh (brahmacariya - con đường tu tập thanh tịnh để đạt đến giải thoát) không?”

Khi được hỏi vậy, các tỳ kheo ấy im lặng.

Lần thứ hai và lần thứ ba, liên hệ đến các vị thiện gia nam tử ấy, Ngài nói với các tỳ kheo như sau: “Này các tỳ kheo, những thiện gia nam tử đã vì lòng tin mà xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình theo Ta – các vị ấy có hoan hỷ trong đời sống phạm hạnh không?”

Lần thứ hai và lần thứ ba, các tỳ kheo ấy vẫn im lặng.

4. Bấy giờ, Đức Thế Tôn suy nghĩ: “Hay là Ta thử hỏi chính những thiện gia nam tử này?”

Rồi Ngài nói với Đại đức Anuruddha: “Này Anuruddha, tất cả các ông có hoan hỷ trong đời sống phạm hạnh không?”

“Bạch Thế Tôn, chắc chắn chúng con hoan hỷ trong đời sống phạm hạnh ạ.”

5. “Lành thay, lành thay, Anuruddha! Thật thích hợp cho tất cả các ông, những thiện gia nam tử đã vì lòng tin mà xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình, được hoan hỷ trong đời sống phạm hạnh. Các ông vẫn còn trẻ trung, tóc còn đen, đang trong tuổi thanh xuân sung sức, đáng lẽ có thể hưởng thụ các thú vui giác quan, vậy mà các ông đã xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Không phải vì bị vua chúa xua đuổi mà các ông xuất gia… không phải vì bị trộm cướp xua đuổi, hay vì nợ nần, sợ hãi, hoặc thiếu thốn sinh kế. Mà đúng hơn, có phải các ông đã vì lòng tin mà xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình, sau khi suy xét như vầy: ‘Ta chịu cảnh sanh, già, và chết, chịu cảnh sầu, bi, khổ, ưu, và não; ta chịu sự chi phối của khổ đau, bị khổ đau xâm chiếm. Chắc chắn phải có cách biết được sự chấm dứt toàn bộ khối khổ đau này’?” - “Bạch Thế Tôn, đúng vậy ạ.”

68. KINH NALAKAPÀNA

68. KINH NALAKAPÀNA (Nalakapàna Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kosala (Câu-tát-la) tại Nalakapana, rừng cây Palasa.

Lúc bấy giờ nhiều Thiện gia nam tử có danh tiếng, vì lòng tin Thế Tôn, đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, như Tôn giả Anuruddha (A-na-luật-đà), Tôn giả Nandiya, Tôn giả Kimbila, Tôn giả Bhagu, Tôn giả Kundadhana, Tôn giả Revata, Tôn giả Ananda và một số Thiện gia nam tử danh tiếng khác.

Lúc bấy giờ, Thế Tôn ngồi ở giữa trời, có chúng Tỷ-kheo vây quanh. Rồi Thế Tôn nhân vì các Thiện gia nam tử ấy, bảo các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, các Thiện gia nam tử ấy vì lòng tin Ta đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy có hoan hỷ trong Phạm hạnh không?

Khi được nói vậy, các Tỷ-kheo ấy giữ im lặng. Lần thứ hai… lần thứ ba, rồi Thế Tôn, nhân vì các Thiện gia nam tử ấy, bảo các Tỷ-kheo:

– Này các Tỷ-kheo, các Thiện gia nam tử ấy vì lòng tin Ta đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Này các Tỷ-kheo, các Tỷ-kheo ấy có hoan hỷ trong Phạm hạnh không?

Cho đến lần thứ ba, các Tỷ-kheo ấy giữ im lặng.

Rồi Thế Tôn suy nghĩ như sau: “Nay Ta hãy hỏi các Thiện gia nam tử ấy”.

Rồi Thế Tôn bảo Tôn giả Anuruddha:

– Này các Anuruddha, các Ông có hoan hỷ trong phạm hạnh không?

– Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con hoan hỷ trong Phạm hạnh.

– Lành thay, lành thay, các Anuruddha. Này các Anuruddha, thật xứng đáng cho các Ông, những Thiện gia nam tử, vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, các Ông có hoan hỷ trong Phạm hạnh. Này các Anuruddha, trong khi các Ông với tuổi trẻ tốt đẹp, trong tuổi thanh xuân, với tóc đen nhánh, có thể hưởng thụ các dục lạc, thời các Ông, này các Anuruddha, với tuổi trẻ tốt đẹp, trong tuổi thanh xuân, với tóc đen nhánh, lại xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Này các Anuruddha, các Ông không vì mệnh lệnh của vua mà xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Các Ông không vì mệnh lệnh của kẻ ăn trộm mà xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Các Ông không vì nợ nần, không vì sợ hãi, không vì mất nghề sinh sống mà xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Nhưng có phải với tư tưởng như sau: “Ta bị sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, não áp bức, bị khổ áp bức, bị khổ chi phối. Tuy vậy, ta mong có thể thấy được sự chấm dứt toàn bộ khổ uẩn này” mà các Ông, này các Anuruddha, vì lòng tin, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

6. "Này Anuruddha, người thiện gia nam tử đã xuất gia như vậy nên làm gì? Khi vị ấy chưa đạt được hỷ lạc phát sinh từ sự ly dục, ly bất thiện pháp (pīti-sukha vivekajaṃ akusalehi dhammehi vivekajam - niềm vui và hạnh phúc sinh ra từ sự tách biệt khỏi các thú vui giác quan và các trạng thái tâm bất thiện), hoặc một trạng thái an tịnh hơn thế, [^688] thì tham ái (abhijjhā - lòng tham muốn, ham muốn chiếm hữu) xâm chiếm tâm trí và tồn tại, sân hận (byāpāda - lòng căm ghét, ác ý) xâm chiếm tâm trí và tồn tại, hôn trầm và thụy miên (thīna-middha - trạng thái tâm lừ đừ, buồn ngủ, thiếu năng lực) xâm chiếm tâm trí và tồn tại, trạo cử và hối quá (uddhacca-kukkucca - tâm không yên, dao động và sự hối tiếc, ăn năn về việc đã làm hoặc chưa làm) xâm chiếm tâm trí và tồn tại, hoài nghi (vicikicchā - sự nghi ngờ không chắc chắn, đặc biệt về Tam Bảo và con đường tu tập) xâm chiếm [464] tâm trí và tồn tại, bất mãn (arati - sự không hài lòng, chán nản với đời sống tu tập hoặc hoàn cảnh) xâm chiếm tâm trí và tồn tại, mệt mỏi, uể oải (tandī - sự lười biếng, thiếu tinh tấn) xâm chiếm tâm trí và tồn tại. Điều đó xảy ra khi vị ấy chưa đạt được hỷ lạc phát sinh từ sự ly dục, ly bất thiện pháp, hoặc một trạng thái an tịnh hơn thế. Khi vị ấy đạt được hỷ lạc phát sinh từ sự ly dục, ly bất thiện pháp, hoặc một trạng thái an tịnh hơn thế, thì tham ái không xâm chiếm tâm trí và tồn tại, sân hận… hôn trầm và thụy miên… trạo cử và hối quá… hoài nghi… bất mãn… mệt mỏi, uể oải không xâm chiếm tâm trí và tồn tại. Điều đó xảy ra khi vị ấy đạt được hỷ lạc phát sinh từ sự ly dục, ly bất thiện pháp, hoặc một trạng thái an tịnh hơn thế.

7. "Vậy thì, này Anuruddha, có phải tất cả các ông nghĩ về Ta như thế này: ‘Như Lai (Tathāgata - danh hiệu chỉ Đức Phật, nghĩa là “Người đã đến/đi như vậy”) vẫn chưa đoạn trừ các lậu hoặc (āsava - những ô nhiễm làm vẩn đục tâm trí, dẫn đến tái sanh (punabbhava - sự tiếp nối vòng luân hồi), gây phiền não, trổ quả khổ đau, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai). Đó là lý do Như Lai sử dụng một điều sau khi quán xét, chịu đựng một điều sau khi quán xét, tránh né một điều sau khi quán xét, và loại trừ một điều sau khi quán xét’?"689

“Bạch Thế Tôn, không, chúng con không nghĩ về Đức Thế Tôn như vậy. Chúng con nghĩ về Đức Thế Tôn như thế này: ‘Như Lai đã đoạn trừ các lậu hoặc làm ô nhiễm, dẫn đến tái sanh, gây phiền não, trổ quả khổ đau, đưa đến sanh, già, và chết trong tương lai. Đó là lý do Như Lai sử dụng một điều sau khi quán xét, chịu đựng một điều sau khi quán xét, tránh né một điều sau khi quán xét, và loại trừ một điều sau khi quán xét.’”

"Lành thay, lành thay, Anuruddha! Như Lai đã đoạn trừ các lậu hoặc làm ô nhiễm, dẫn đến tái sanh, gây phiền não, trổ quả khổ đau, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai; Ngài đã chặt đứt tận gốc rễ, làm cho chúng như gốc cây thốt nốt bị chặt ngọn, đã loại trừ chúng để chúng không còn khả năng khởi sanh trong tương lai nữa. Cũng như cây thốt nốt bị chặt ngọn thì không thể mọc lại được nữa, cũng vậy, Như Lai đã đoạn trừ các lậu hoặc làm ô nhiễm… chặt đứt tận gốc rễ, làm cho chúng như gốc cây thốt nốt bị chặt ngọn, đã loại trừ chúng để chúng không còn khả năng khởi sanh trong tương lai nữa.

8. "Này Anuruddha, ông nghĩ sao? Như Lai thấy có mục đích gì mà khi một vị đệ tử qua đời, Ngài lại tuyên bố về sự tái sanh (upapatti - sự sanh trở lại trong một cảnh giới nào đó sau khi chết) của vị ấy như sau: ‘Người này đã tái sanh ở nơi này, nơi kia; người kia đã tái sanh ở nơi này, nơi kia’?"690 [465]

“Bạch Thế Tôn, giáo pháp của chúng con có gốc rễ nơi Đức Thế Tôn, được Đức Thế Tôn hướng dẫn, lấy Đức Thế Tôn làm nơi nương tựa. Lành thay nếu Đức Thế Tôn giải thích ý nghĩa của những lời này. Sau khi nghe từ Đức Thế Tôn, các tỳ kheo sẽ ghi nhớ.”

– Và xuất gia như vậy, này các Anuruddha, người Thiện gia nam tử cần phải làm gì? Này các Anuruddha, ly dục, ly bất thiện pháp. Nếu không chứng được hỷ lạc hay một trạng thái khác an tịnh hơn, thời dục tham xâm chiếm tâm và an trú, sân xâm chiếm tâm và an trú, hôn trầm, thụy miên… trạo cử, hối quá… nghi hoặc… bất lạc… giải đãi xâm chiếm tâm và an trú. Này các Anuruddha, khi chưa ly dục, chưa ly bất thiện pháp, vị ấy không chứng được hỷ lạc hay một trạng thái khác an tịnh hơn. Này các Anuruddha, ly dục, ly bất thiện pháp, vị ấy chứng được hỷ lạc hay một trạng thái khác an tịnh hơn, thời dục tham không xâm chiếm tâm và an trú, sân không xâm chiếm tâm và an trú, hôn trầm thụy miên… trạo cử hối quá… nghi hoặc… bất lạc… giải đãi không xâm chiếm tâm và an trú. Này các Anuruddha, ly dục, ly bất thiện pháp, vị ấy chứng được hỷ lạc hay một trạng thái khác an tịnh hơn.

Này các Anuruddha, các Ông nghĩ về Ta như thế nào? Các lậu hoặc nào liên hệ đến phiền não sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ di thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, các lậu hoặc ấy chưa được Như Lai đoạn trừ. Do vậy Như Lai sau khi suy tư phân tích, thọ dụng một pháp; sau khi suy tư phân tích, nhẫn thọ một pháp; sau khi suy tư phân tích, từ bỏ một pháp, sau khi suy tư phân tích, đoạn trừ một pháp?

– Bạch Thế Tôn, chúng con không có nghĩ như vậy về Thế Tôn: “Các lậu hoặc nào liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, các lậu hoặc ấy chưa được Như Lai đoạn trừ. Do vậy Như Lai sau khi suy tư phân tích, thọ dụng một pháp; sau khi suy tư phân tích, nhẫn thọ một pháp; sau khi suy tư phân tích, từ bỏ một pháp; sau khi suy tư phân tích, đoạn trừ một pháp”. Bạch Thế Tôn, chúng con nghĩ về Thế Tôn như sau: "Các lậu hoặc nào liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, các lậu hoặc ấy đã được Như Lai đoạn trừ. Do vậy, Như Lai sau khi suy tư phân tích, thọ dụng một pháp; sau khi suy tư phân tích, nhẫn thọ một pháp, sau khi suy tư phân tích, từ bỏ một pháp; sau khi suy tư phân tích, đoạn trừ một pháp.

– Lành thay, lành thay, này các Anuruddha! Các lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai đã được Như Lai đoạn trừ, cắt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala không thể sanh lại, không thể sanh khởi trong tương lai. Ví như, này các Anuruddha, cây tala đầu cây đã bị chặt đứt, không thể lớn lên nữa, cũng vậy này các Anuruddha, các lậu hoặc liên hệ đến phiền não… đã được Như Lai đoạn trừ, cắt tận gốc rễ, làm cho như thân cây tala không thể sanh lại, không thể sanh khởi trong tương lai. Do vậy Như Lai sau khi suy tư phân tích, thọ dụng một pháp; sau khi suy tư phân tích, nhẫn thọ một pháp; sau khi suy tư phân tích, từ bỏ một pháp; sau khi suy tư phân tích, đoạn trừ một pháp.

Này các Anuruddha, các Ông nghĩ thế nào? Do thấy mục đích đặc biệt nào, Như Lai giải thích sự tái sanh của các đệ tử đã từ trần, đã mệnh chung, nói rằng. “Vị này tái sanh ở chỗ này, vị này tái sanh ở chỗ này”.

– Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, các pháp dựa Thế Tôn làm căn bản, hướng Thế Tôn làm lãnh đạo, nương tựa Thế Tôn làm y cứ. Bạch Thế Tôn, tốt lành thay nếu Thế Tôn thuyết giảng cho ý nghĩa này. Sau khi được nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

9. "Này Anuruddha, không phải vì mục đích mưu mẹo lừa dối người khác, hay vì mục đích tâng bốc người khác, hay vì mục đích lợi lộc, danh dự, tiếng tăm, hay với ý nghĩ ‘Hãy để mọi người biết ta là như vậy’, mà khi một vị đệ tử qua đời, Như Lai tuyên bố về sự tái sanh của vị ấy như sau: ‘Người này đã tái sanh ở nơi này, nơi kia; người kia đã tái sanh ở nơi này, nơi kia.’ Mà đúng hơn, là vì có những thiện gia nam tử có lòng tin, được truyền cảm hứng và phấn khởi bởi những điều cao thượng, khi nghe điều đó, họ hướng tâm đến trạng thái như vậy, và điều đó dẫn đến lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho họ.

10. "Ở đây, một vị tỳ kheo nghe như vầy: ‘Vị tỳ kheo tên là như vậy đã qua đời; Đức Thế Tôn đã tuyên bố về vị ấy: “Vị ấy đã đạt được chánh trí cuối cùng (aññā - sự hiểu biết hoàn toàn, trí tuệ giải thoát cuối cùng của một vị A-la-hán).”’ [^691] Và vị tỳ kheo này hoặc đã tự mình gặp vị đại đức ấy, hoặc đã nghe nói về vị ấy: ‘Giới hạnh (sīla - các quy tắc đạo đức) của vị đại đức ấy là như vậy, trạng thái định (samādhi - sự tập trung tâm ý) của vị ấy là như vậy, tuệ (paññā - trí tuệ hiểu biết bản chất sự vật) của vị ấy là như vậy, sự an trú (vihāra - trạng thái tâm an trú trong các tầng thiền hoặc quả vị) của vị ấy là như vậy, sự giải thoát (vimutti - sự giải thoát khỏi khổ đau và luân hồi) của vị ấy là như vậy.’ Khi nhớ lại lòng tin, giới hạnh, sự học hỏi, lòng quảng đại và trí tuệ của vị ấy, vị tỳ kheo này hướng tâm đến trạng thái như vậy. Bằng cách này, một vị tỳ kheo có được sự an trú thoải mái.

11. "Ở đây, một vị tỳ kheo nghe như vầy: ‘Vị tỳ kheo tên là như vậy đã qua đời; Đức Thế Tôn đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử (pañca orambhāgiyāni saṃyojanāni - năm trói buộc đầu tiên giữ chúng sanh trong cõi dục: thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ, tham dục, sân hận), vị ấy đã hóa sanh (upapanna - sanh ra một cách tự nhiên không qua thai bào) [tại cõi Tịnh Cư (Suddhāvāsā - các cõi trời dành riêng cho các vị Bất Lai)] và sẽ đạt được Niết-bàn cuối cùng (parinibbāna - sự tịch diệt hoàn toàn, không còn tái sanh) tại đó, không bao giờ trở lại từ cõi đó (anāgāmī - Bất Lai, người không còn quay lại cõi dục).”’ Và vị tỳ kheo này hoặc đã tự mình gặp vị đại đức ấy… vị ấy hướng tâm đến trạng thái như vậy. Bằng cách này, một vị tỳ kheo cũng có được sự an trú thoải mái.

12. "Ở đây, một vị tỳ kheo nghe như vầy: ‘Vị tỳ kheo tên là như vậy đã qua đời; Đức Thế Tôn đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ ba kiết sử (tīṇi saṃyojanāni - ba trói buộc đầu tiên bị đoạn trừ bởi người Nhập Lưu: thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ) và với sự làm suy yếu tham, sân, si (rāga-dosa-moha tanuttā), vị ấy đã trở thành bậc Nhất Lai (sakadāgāmī - người chỉ còn quay lại cõi dục một lần nữa), chỉ trở lại thế giới này một lần nữa để chấm dứt khổ đau.”’ Và vị tỳ kheo này hoặc đã tự mình gặp vị đại đức ấy… [466] vị ấy hướng tâm đến trạng thái như vậy. Bằng cách này, một vị tỳ kheo cũng có được sự an trú thoải mái.

13. "Ở đây, một vị tỳ kheo nghe như vầy: ‘Vị tỳ kheo tên là như vậy đã qua đời; Đức Thế Tôn đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ ba kiết sử, vị ấy đã trở thành bậc Nhập Lưu (sotāpanna - người đã bước vào dòng thánh, chắc chắn đạt Niết-bàn), không còn bị đọa vào đường ác (avinipātadhamma - không còn sanh vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh), chắc chắn [hướng đến giải thoát], hướng đến giác ngộ (niyato sambodhiparāyaṇo).”’ Và vị tỳ kheo này hoặc đã tự mình gặp vị đại đức ấy… vị ấy hướng tâm đến trạng thái như vậy. Bằng cách này, một vị tỳ kheo cũng có được sự an trú thoải mái.

14. "Ở đây, một vị tỳ kheo ni (bhikkhunī - nữ tu sĩ Phật giáo đã thọ đại giới) nghe như vầy: ‘Vị tỳ kheo ni tên là như vậy đã qua đời; Đức Thế Tôn đã tuyên bố về vị ấy: “Vị ấy đã đạt được chánh trí cuối cùng.”’ Và vị ni sư này hoặc đã tự mình gặp vị ni sư ấy, hoặc đã nghe nói về vị ấy: ‘Giới hạnh của vị ni sư ấy là như vậy, trạng thái định của vị ấy là như vậy, tuệ của vị ấy là như vậy, sự an trú của vị ấy là như vậy, sự giải thoát của vị ấy là như vậy.’ Khi nhớ lại lòng tin, giới hạnh, sự học hỏi, lòng quảng đại và trí tuệ của vị ấy, vị tỳ kheo ni này hướng tâm đến trạng thái như vậy. Bằng cách này, một vị tỳ kheo ni có được sự an trú thoải mái.

15. "Ở đây, một vị tỳ kheo ni nghe như vầy: 'Vị tỳ kheo ni tên là như vậy đã qua đời; Đức Thế Tôn đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy đã hóa sanh [tại cõi Tịnh Cư] và sẽ đạt được Niết-bàn cuối cùng tại đó, không bao giờ trở lại từ cõi đó.”…

16. "'Ngài đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ ba kiết sử và với sự làm suy yếu tham, sân, si, vị ấy đã trở thành bậc Nhất Lai, chỉ trở lại thế giới này một lần nữa để chấm dứt khổ đau.”…

17. "‘Ngài đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ ba kiết sử, vị ấy đã trở thành bậc Nhập Lưu, không còn bị đọa vào đường ác, chắc chắn [hướng đến giải thoát], hướng đến giác ngộ.”’ [467] Và vị ni sư này hoặc đã tự mình gặp vị ni sư ấy… vị ấy hướng tâm đến trạng thái như vậy. Bằng cách này, một vị tỳ kheo ni cũng có được sự an trú thoải mái.

18. "Ở đây, một nam cư sĩ (upāsaka - người nam tại gia quy y Tam Bảo) nghe như vầy: 'Nam cư sĩ tên là như vậy đã qua đời; Đức Thế Tôn đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy đã hóa sanh [tại cõi Tịnh Cư] và sẽ đạt được Niết-bàn cuối cùng tại đó, không bao giờ trở lại từ cõi đó.”…

19. "'Ngài đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ ba kiết sử và với sự làm suy yếu tham, sân, si, vị ấy đã trở thành bậc Nhất Lai, chỉ trở lại thế giới này một lần nữa để chấm dứt khổ đau.”…

20. "‘Ngài đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ ba kiết sử, vị ấy đã trở thành bậc Nhập Lưu, không còn bị đọa vào đường ác, chắc chắn [hướng đến giải thoát], hướng đến giác ngộ.”’ Và vị nam cư sĩ này hoặc đã tự mình gặp vị thiện gia nam tử ấy, hoặc đã nghe nói về vị ấy: ‘Giới hạnh của vị thiện gia nam tử ấy là như vậy, trạng thái định của vị ấy là như vậy, tuệ của vị ấy là như vậy, sự an trú của vị ấy là như vậy, sự giải thoát của vị ấy là như vậy.’ Khi nhớ lại lòng tin, giới hạnh, sự học hỏi, lòng quảng đại và trí tuệ của vị ấy, vị nam cư sĩ này hướng tâm đến trạng thái như vậy. Bằng cách này, một nam cư sĩ cũng có được sự an trú thoải mái.

21. "Ở đây, một nữ cư sĩ (upāsikā - người nữ tại gia quy y Tam Bảo) nghe như vầy: 'Nữ cư sĩ tên là như vậy đã qua đời; Đức Thế Tôn đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy đã hóa sanh [tại cõi Tịnh Cư] và sẽ đạt được Niết-bàn cuối cùng tại đó, không bao giờ trở lại từ cõi đó.” [468]…

22. "'Ngài đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ ba kiết sử và với sự làm suy yếu tham, sân, si, vị ấy đã trở thành bậc Nhất Lai, chỉ trở lại thế giới này một lần nữa để chấm dứt khổ đau.”…

23. "‘Ngài đã tuyên bố về vị ấy: “Với sự đoạn trừ ba kiết sử, vị ấy đã trở thành bậc Nhập Lưu, không còn bị đọa vào đường ác, chắc chắn [hướng đến giải thoát], hướng đến giác ngộ.”’ Và vị nữ cư sĩ này hoặc đã tự mình gặp vị thiện nữ nhân ấy, hoặc đã nghe nói về vị ấy: ‘Giới hạnh của vị thiện nữ nhân ấy là như vậy, trạng thái định của vị ấy là như vậy, tuệ của vị ấy là như vậy, sự an trú của vị ấy là như vậy, sự giải thoát của vị ấy là như vậy.’ Khi nhớ lại lòng tin, giới hạnh, sự học hỏi, lòng quảng đại và trí tuệ của vị ấy, vị nữ cư sĩ này hướng tâm đến trạng thái như vậy. Bằng cách này, một nữ cư sĩ cũng có được sự an trú thoải mái.

24. “Vậy nên, Anuruddha, không phải vì mục đích mưu mẹo lừa dối người khác, hay vì mục đích tâng bốc người khác, hay vì mục đích lợi lộc, danh dự, tiếng tăm, hay với ý nghĩ ‘Hãy để mọi người biết ta là như vậy’, mà khi một vị đệ tử qua đời, Như Lai tuyên bố về sự tái sanh của vị ấy như sau: ‘Người này đã tái sanh ở nơi này, nơi kia; người kia đã tái sanh ở nơi này, nơi kia.’ Mà đúng hơn, là vì có những thiện gia nam tử có lòng tin, được truyền cảm hứng và phấn khởi bởi những điều cao thượng, khi nghe điều đó, họ hướng tâm đến trạng thái như vậy, và điều đó dẫn đến lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho họ.”

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã nói. Đại đức Anuruddha đã hài lòng và hoan hỷ với những lời dạy của Đức Thế Tôn.

– Này các Anuruddha, Như Lai không vì mục đích lường gạt quần chúng, không vì mục đích nịnh hót quần chúng, không vì mục đích lợi lộc, trọng vọng, danh xưng, quyền lợi vật chất, không vì với ý nghĩ: Như vậy quần chúng sẽ biết Ta"; mà Như Lai giải thích sự tái sanh các vị đệ tử đã từ trần đã mệnh chung, nói rằng: “Vị này tái sanh ở chỗ này, vị này tái sanh ở chỗ này”. Và này các Anuruddha, có những Thiện gia nam tử có tin tưởng với tín thọ cao thượng, với hoan hỷ cao thượng, sau khi được nghe như vậy, sẽ chú tâm trên như thật (Tathata). Như vậy, này các Anuruddha, là hạnh phúc, là an lạc lâu đời cho các vị ấy.

Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo có nghe: "Tỷ-kheo với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Vị ấy an trú chánh trí”. Vị Tôn giả ấy đã được thấy hay đã được nghe: “Tôn giả này có giới hạnh như vậy, Tôn giả này có pháp như vậy, Tôn giả này có trí tuệ như vậy, Tôn giả này có an trú như vậy, Tôn giả này có giải thoát như vậy”. Tỷ-kheo khi nhớ đến lòng tin, giới hạnh, đa văn, bố thí và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-kheo được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo có nghe: "Tỷ-kheo với tên như thế này, đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử vị ấy được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại chỗ ấy, không còn phải trở lui ở đời này nữa”. Tôn giả ấy đã được thấy hay đã được nghe: “Tôn giả này có giới hạnh như vậy, Tôn giả này có pháp như vậy… có trí tuệ như vậy,… có an trú như vậy, Tôn giả này có giải thoát như vậy”. Tỷ-kheo khi nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-kheo được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo có nghe: "Tỷ-kheo với tâm như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi diệt trừ ba kiết sử, sau khi làm cho nhẹ bớt tham , sân, si, vị ấy chứng Nhất Lai, chỉ phải trở lui đời này một lần nữa rồi sẽ diệt tận khổ đau”. Tôn giả ấy đã được thấy hay đã được nghe: “Tôn giả này có giới hạnh như vậy… Tôn giả này có giải thoát như vậy”. Tỷ-kheo khi nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-kheo được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anurudha, Tỷ-kheo có nghe: "Tỷ-kheo với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi diệt trừ ba kiết sử, chứng quả Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn chứng được chánh giác”. Tôn giả ấy đã được thấy hay đã được nghe: “Tôn giả này có giới hạnh như vậy… Tôn giả này có giải thoát như vậy”. Tỷ-kheo khi nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-kheo được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni có nghe: "Tỷ-kheo-ni với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Vị ấy an trú chánh trí”. Tôn ni ấy đã được thấy hay đã được nghe: "Tôn ni này có giới hạnh như vậy, Tôn ni này có pháp như vậy, Tôn ni này có an trú như vậy, Tôn ni này có giải thoát như vậy. Tỷ-kheo-ni khi nhớ đến lòng tin… khi nhớ đến trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni có nghe: "Tỷ-kheo-ni với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại chỗ ấy, không còn phải trở lui ở đời này nữa”. Tôn ni ấy đã được thấy hay đã được nghe: “Tôn ni này có giới hạnh như vậy… Tôn ni này có giải thoát như vậy”. Tỷ-kheo-ni nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, vị Tỷ-kheo-ni có nghe: "Tỷ-kheo-ni với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi diệt trừ ba kiết sử, sau khi làm cho nhẹ bớt tham, sân, si, vị ấy chứng Nhứt lai, chỉ phải trở lui đời này một lần nữa rồi sẽ diệt tận khổ đau”. Tôn ni ấy đã được thấy hay đã được nghe: “Tôn ni này có giới hạnh như vậy…Tôn ni này có giải thoát như vậy”. Tỷ-kheo-ni khi nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni có nghe: "Tỷ-kheo-ni với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi diệt trừ ba kiết sử, chứng quả Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn chứng được chánh giác”. Tôn ni ấy đã được thấy hay đã được nghe: “Tôn ni này có giới hạnh như vậy … Tôn ni này có giải thoát như vậy”. Tỷ-kheo-ni khi nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, Tỷ-kheo-ni được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, nam cư sĩ có nghe: "Nam cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại chỗ ấy, không còn phải trở lui đời này nữa”. Tôn giả ấy đã được thấy hay được nghe: “Tôn giả này có giới hạnh như vậy… có pháp như vậy… có trí tuệ như vậy… có an trú như vậy… Tôn giả này có giải thoát như vậy”. Nam cư sĩ khi nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, liền chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha nam cư sĩ được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, nam cư sĩ có nghe: "Nam cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi diệt trừ ba kiết sử, sau khi làm cho nhẹ bớt tham, sân, si, vị ấy chứng Nhất lai chỉ phải trở lui đời này một lần nữa rồi sẽ diệt tận khổ đau”. Tôn giả ấy đã được thấy hay đã được nghe: “Tôn giả này có giới hạnh như vậy… Tôn giả này có giải thoát như vậy”. Nam cư sĩ, khi nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, nam cư sĩ được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, nam cư sĩ có nghe: "Nam cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi diệt trừ ba kiết sử, chứng quả Dự lưu không còn bị đọa lạc, chắc chắn chứng được chánh giác”. Tôn giả ấy đã được thấy hay đã được nghe: "Tôn giả này có giới hạnh như vậy… có giải thoát như vậy. Tôn giả ấy khi nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, nam cư sĩ được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, nữ cư sĩ có nghe: "Nữ cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại chỗ ấy, không còn phải trở lui ở đời này nữa”. Nữ nhân ấy đã được thấy hay đã được nghe: “Nữ nhân này có giới hạnh như vậy… có pháp như vậy… có trí tuệ như vậy… có an trú như vậy… nữ nhân này có giải thoát như vậy”. Nữ cư sĩ, khi nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, liền chú tâm trên sự thật. Như vậy, này các Anuruddha, nữ cư sĩ được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anurudha nữ cư sĩ có nghe: "Nữ cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi diệt trừ ba kiết sử, sau khi làm cho nhẹ bớt tham, sân, si, vị ấy chứng Nhất lai, chỉ phải trở lui đời này một lần nữa, rồi sẽ diệt tận khổ đau”. Nữ nhân ấy đã được thấy hay đã được nghe: “Nữ nhân này có giới hạnh như vậy … nữ nhân này có giải thoát như vậy”. Nữ cư sĩ, khi nhớ đến lòng tin… và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, nữ cư sĩ được sống lạc trú.

Ở đây, này các Anuruddha, nữ cư sĩ có nghe: "Nữ cư sĩ với tên như thế này đã mệnh chung. Thế Tôn có tuyên bố về vị này: “Sau khi diệt trừ ba kiết sử, chứng quả Dự lưu không còn bị đọa lạc, chắc chắn được chánh giác”. Nữ nhân ấy đã được thấy hay đã được nghe. “Nữ nhân này có giới hạnh như vậy, nữ nhân này có pháp như vậy, nữ nhân này có trí tuệ như vậy, nữ nhân này có an trú như vậy, nữ nhân này có giải thoát như vậy”. Nữ nhân ấy khi nhớ đến lòng tin, giới hạnh, sự đa văn, bố thí và trí tuệ của vị kia, bèn chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, nữ cư sĩ được sống lạc trú.

Như vậy, này các Anuruddha, Như Lại không vì mục đích lường gạt quần chúng, không vì mục đích nịnh hót quần chúng, không vì mục đích được lợi lộc, trọng vọng, danh xưng, quyền lợi vật chất, không vì với ý nghĩ: “Như vậy quần chúng sẽ biết Ta”, mà Như Lai giải thích sự tái sanh của các đệ tử đã từ trần, đã mệnh chung, nói rằng: “Vị này tái sanh ở chỗ này, vị này tái sanh ở chỗ này”. Và này các Anuruddha, có những Thiện gia nam tử có tin tưởng, với tín thọ cao thượng, với hoan hỷ cao thượng, sau khi được nghe như vậy, sẽ chú tâm trên như thật. Như vậy, này các Anuruddha, là hạnh phúc, là an lạc lâu đời cho các vị ấy.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Anurudda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• lòng tin / saddhā / faith: Niềm tin vào Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) và con đường giác ngộ, một yếu tố quan trọng trong tu tập.
• tỳ kheo / bhikkhu / monk: Vị sư nam đã thọ đại giới trong Phật giáo.
• đời sống phạm hạnh / brahmacariya / holy life: Con đường tu tập thanh tịnh, bao gồm việc giữ giới, thực hành thiền định và phát triển trí tuệ, nhằm mục đích đạt đến giải thoát.
• hỷ lạc phát sinh từ sự ly dục, ly bất thiện pháp / pīti-sukha vivekajaṃ akusalehi dhammehi vivekajam / rapture and pleasure secluded from sensual pleasures and unwholesome states: Niềm vui (hỷ) và hạnh phúc (lạc) sinh khởi khi tâm tách rời khỏi các ham muốn giác quan và các trạng thái tâm tiêu cực, thường đạt được trong thiền định (Jhana).
• tham ái / abhijjhā / covetousness: Lòng tham muốn, ham muốn chiếm hữu đối với những gì không phải của mình, một trong những chướng ngại tâm (triền cái).
• sân hận / byāpāda / ill will: Lòng căm ghét, ác ý, mong muốn làm hại người khác, một trong những chướng ngại tâm.
• hôn trầm và thụy miên / thīna-middha / sloth and torpor: Trạng thái tâm lừ đừ, uể oải (hôn trầm) và sự buồn ngủ, rã rời của cơ thể (thụy miên), làm cản trở sự tinh tấn tu tập.
• trạo cử và hối quá / uddhacca-kukkucca / restlessness and remorse: Tâm không yên, dao động, phóng dật (trạo cử) và sự hối tiếc, ăn năn về những việc đã làm hoặc chưa làm trong quá khứ (hối quá), gây bất an.
• hoài nghi / vicikicchā / doubt: Sự nghi ngờ, do dự, không chắc chắn, đặc biệt là về Phật, Pháp, Tăng, giới luật, và con đường tu tập, làm cản trở sự tiến bộ.
• bất mãn / arati / discontent: Sự không hài lòng, chán nản với đời sống tu tập, hoàn cảnh hiện tại, hoặc sự cô tịch.
• mệt mỏi, uể oải / tandī / weariness: Sự lười biếng, thiếu năng lượng, thiếu tinh tấn trong tu tập.
• Như Lai / Tathāgata / Thus Gone One: Danh hiệu chỉ Đức Phật, có nghĩa là “Người đã đến như vậy” hoặc “Người đã đi như vậy”, thể hiện sự giác ngộ hoàn toàn thực tại.
• lậu hoặc / āsava / taints, outflows, effluents: Những ô nhiễm tinh thần sâu kín làm vẩn đục tâm trí, trói buộc chúng sanh trong vòng luân hồi (samsara). Có bốn loại chính: dục lậu (kāmāsava), hữu lậu (bhavāsava), kiến lậu (diṭṭhāsava), và vô minh lậu (avijjāsava).
• tái sanh / punabbhava / renewal of being: Sự tiếp nối của vòng đời, sự sanh trở lại trong một cảnh giới khác sau khi chết, do nghiệp (kamma) và lậu hoặc chi phối.
• tái sanh / upapatti / reappearance: Sự sanh trở lại trong một cảnh giới nào đó sau khi chết. Thường dùng để chỉ sự tái sanh cụ thể vào một nơi chốn.
• chánh trí cuối cùng / aññā / final knowledge: Sự hiểu biết hoàn toàn, trí tuệ giải thoát cuối cùng của một vị A-la-hán, đánh dấu sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau và tái sanh.
• giới hạnh / sīla / virtue: Các quy tắc đạo đức, giới luật mà người tu sĩ hoặc tại gia Phật tử thực hành để thanh lọc thân, khẩu, ý.
• định / samādhi / concentration: Sự tập trung tâm ý vào một đối tượng duy nhất, làm cho tâm trở nên vững vàng, yên tĩnh.
• tuệ / paññā / wisdom: Trí tuệ phát sinh từ sự hiểu biết đúng đắn về bản chất của thực tại (vô thường, khổ, vô ngã), là yếu tố then chốt để đạt giải thoát.
• trú / vihāra / abiding (in attainments): Trạng thái tâm an trú, thường chỉ sự an trú trong các tầng thiền (jhāna) hoặc các quả vị thánh.
• giải thoát / vimutti / deliverance: Sự giải thoát hoàn toàn khỏi khổ đau, phiền não và vòng luân hồi (samsara).
• năm hạ phần kiết sử / pañca orambhāgiyāni saṃyojanāni / five lower fetters: Năm trói buộc đầu tiên giữ chúng sanh trong cõi dục (kāmaloka): thân kiến (sakkāya-diṭṭhi), hoài nghi (vicikicchā), giới cấm thủ (sīlabbata-parāmāsa), tham dục (kāmacchanda), sân hận (byāpāda).
• hóa sanh / upapanna / spontaneous reappearance: Sanh ra một cách tự nhiên, không qua thai bào, thường chỉ sự tái sanh của chư thiên, phạm thiên, hoặc chúng sanh trong địa ngục.
• cõi Tịnh Cư / Suddhāvāsā / Pure Abodes: Năm cõi trời cao nhất trong Sắc giới, là nơi tái sanh của các vị Bất Lai (Anāgāmī) để chứng đắc Niết-bàn tại đó.
• Niết-bàn cuối cùng / parinibbāna / final Nibbāna: Sự tịch diệt hoàn toàn các uẩn (khandha), chấm dứt mọi khổ đau và tái sanh, trạng thái cuối cùng của một vị Phật hoặc A-la-hán sau khi chết.
• Bất Lai / anāgāmī / non-returner: Vị thánh đã đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, sẽ không còn quay trở lại cõi dục sau khi chết, mà tái sanh vào cõi Tịnh Cư để đạt Niết-bàn.
• ba kiết sử / tīṇi saṃyojanāni / three fetters: Ba trói buộc đầu tiên bị đoạn trừ bởi người Nhập Lưu (Sotāpanna): thân kiến (sakkāya-diṭṭhi), hoài nghi (vicikicchā), giới cấm thủ (sīlabbata-parāmāsa).
• làm suy yếu tham, sân, si / rāga-dosa-moha tanuttā / attenuation of lust, hate, and delusion: Trạng thái mà tham lam, sân hận và si mê đã bị làm cho mỏng nhẹ đi rất nhiều, đặc trưng của vị Nhất Lai (Sakadāgāmī).
• Nhất Lai / sakadāgāmī / once-returner: Vị thánh đã đoạn trừ ba kiết sử đầu tiên và làm suy yếu tham, sân, si; vị ấy chỉ còn quay lại cõi người hoặc cõi trời dục giới một lần nữa để chấm dứt khổ đau.
• Nhập Lưu (Dự Lưu) / sotāpanna / stream-enterer: Vị thánh đã đoạn trừ ba kiết sử đầu tiên (thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ), đã bước vào dòng thánh đạo, chắc chắn đạt Niết-bàn trong tối đa bảy kiếp nữa và không còn bị đọa vào các đường ác.
• không còn bị đọa vào đường ác / avinipātadhamma / no longer subject to perdition: Đặc tính của vị Nhập Lưu, không còn khả năng tái sanh vào các cõi khổ (địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh).
• chắc chắn [hướng đến giải thoát], hướng đến giác ngộ / niyato sambodhiparāyaṇo / bound [for deliverance], headed for enlightenment: Đặc tính của vị Nhập Lưu, có số phận chắc chắn là giải thoát và đích đến cuối cùng là giác ngộ hoàn toàn.
• tỳ kheo ni / bhikkhunī / nun: Nữ tu sĩ Phật giáo đã thọ đại giới, tương đương với tỳ kheo.
• nam cư sĩ / upāsaka / male lay follower: Người nam tại gia đã quy y Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) và thực hành theo lời Phật dạy.
• nữ cư sĩ / upāsikā / female lay follower: Người nữ tại gia đã quy y Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) và thực hành theo lời Phật dạy.