MN 93. Kinh Assalāyana
(Assalāyana Sutta)
[147] 1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn trú tại thành Xá-vệ (Sāvatthī), trong Rừng Kỳ-đà (Jeta’s Grove), vườn của ông Cấp Cô Độc (Anāthapiṇḍika).
2. Bấy giờ, có khoảng năm trăm vị Bà-la-môn từ nhiều tỉnh khác nhau đang ở tại Xá-vệ vì một công việc nào đó. Rồi các vị Bà-la-môn ấy suy nghĩ: “Vị Sa-môn Cồ-đàm này mô tả về sự thanh tịnh (purification - visuddhi - sự làm cho trong sạch, thoát khỏi ô nhiễm) cho cả bốn giai cấp. [^869] Ai có thể tranh luận với ông ấy về khẳng định này?”
3. Lúc đó, có một thanh niên Bà-la-môn tên là Assalāyana đang ở tại Xá-vệ. Chàng còn trẻ, đầu cạo trọc, mười sáu tuổi, thông thạo Ba kinh Vệ-đà cùng với từ vựng, nghi lễ, ngữ âm, từ nguyên, và lịch sử là phần thứ năm; giỏi về ngữ văn và ngữ pháp, hoàn toàn tinh thông triết học tự nhiên và các tướng của bậc Đại Nhân (marks of a Great Man - mahāpurisa lakkhaṇa - các dấu hiệu đặc biệt trên thân thể của một vị Phật hoặc Chuyển Luân Thánh Vương). Bấy giờ, các vị Bà-la-môn nghĩ: “Có chàng thanh niên Bà-la-môn tên Assalāyana này đang ở Xá-vệ. Chàng còn trẻ… hoàn toàn tinh thông triết học tự nhiên và các tướng của bậc Đại Nhân. Chàng sẽ có thể tranh luận với Sa-môn Cồ-đàm về khẳng định này.”
4. Thế là các vị Bà-la-môn đến gặp thanh niên Bà-la-môn Assalāyana và nói với chàng: “Thưa Tôn giả Assalāyana, vị Sa-môn Cồ-đàm này mô tả sự thanh tịnh cho cả bốn giai cấp. Mong Tôn giả Assalāyana hãy đến và tranh luận với Sa-môn Cồ-đàm về khẳng định này.”
Khi nghe vậy, thanh niên Bà-la-môn Assalāyana đáp: “Thưa quý vị, Sa-môn Cồ-đàm là người nói Giáo Pháp (Dhamma - lời dạy của Đức Phật, chân lý). Mà những người nói Giáo Pháp thì rất khó tranh luận. Tôi không thể tranh luận với Sa-môn Cồ-đàm về khẳng định này.”
Lần thứ hai, các vị Bà-la-môn nói với chàng: “Thưa Tôn giả Assalāyana, vị Sa-môn Cồ-đàm này mô tả sự thanh tịnh cho cả bốn giai cấp. Mong Tôn giả Assalāyana hãy đến [148] và tranh luận với Sa-môn Cồ-đàm về khẳng định này. Vì việc tu học của một người Bà-la-môn đã được Tôn giả Assalāyana hoàn tất.” [^870]
Lần thứ hai, thanh niên Bà-la-môn Assalāyana đáp: “Thưa quý vị, Sa-môn Cồ-đàm là người nói Giáo Pháp. Mà những người nói Giáo Pháp thì rất khó tranh luận. Tôi không thể tranh luận với Sa-môn Cồ-đàm về khẳng định này.”
Lần thứ ba, các vị Bà-la-môn nói với chàng: “Thưa Tôn giả Assalāyana, vị Sa-môn Cồ-đàm này mô tả sự thanh tịnh cho cả bốn giai cấp. Mong Tôn giả Assalāyana hãy đến và tranh luận với Sa-môn Cồ-đàm về khẳng định này. Vì việc tu học của một người Bà-la-môn đã được Tôn giả Assalāyana hoàn tất. Mong Tôn giả Assalāyana đừng để bị đánh bại mà chưa hề ra trận.”
Khi nghe vậy, thanh niên Bà-la-môn Assalāyana đáp: “Thưa quý vị, Sa-môn Cồ-đàm là người nói Giáo Pháp. Mà những người nói Giáo Pháp thì rất khó tranh luận. Tôi không thể tranh luận với Sa-môn Cồ-đàm về khẳng định này. Tuy nhiên, thưa quý vị, theo lời yêu cầu của quý vị, tôi sẽ đi.”
5. Sau đó, thanh niên Bà-la-môn Assalāyana cùng với một số đông Bà-la-môn đến gặp Đức Thế Tôn và chào hỏi Ngài. Sau khi cuộc nói chuyện lịch sự và thân mật kết thúc, chàng ngồi xuống một bên và thưa với Đức Thế Tôn: “Thưa Tôn giả Cồ-đàm, các vị Bà-la-môn nói như thế này: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất, các giai cấp khác đều thấp kém hơn; Bà-la-môn là giai cấp thanh bạch nhất, các giai cấp khác đều đen tối; chỉ có Bà-la-môn mới được thanh tịnh, không phải những người không phải Bà-la-môn; chỉ có Bà-la-môn mới là con của Phạm Thiên, là dòng dõi của Phạm Thiên, sinh ra từ miệng Ngài, sinh bởi Phạm Thiên, được tạo ra bởi Phạm Thiên, là người thừa kế của Phạm Thiên.’ Tôn giả Cồ-đàm nói gì về điều đó?”
“Này Assalāyana, người ta thấy phụ nữ Bà-la-môn có kinh nguyệt, mang thai, sinh con và cho con bú. [^871] Thế mà những người sinh ra từ bụng mẹ là phụ nữ Bà-la-môn lại nói như thế này: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… chỉ có Bà-la-môn mới là con của Phạm Thiên, là dòng dõi của Phạm Thiên, sinh ra từ miệng Ngài, sinh bởi Phạm Thiên, được tạo ra bởi Phạm Thiên, là người thừa kế của Phạm Thiên.’” [149]
6. “Mặc dù Tôn giả Cồ-đàm nói như vậy, nhưng các vị Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên.’”
“Này Assalāyana, ông nghĩ sao? Ông có nghe rằng ở xứ Yona và Kamboja [^872] và ở các xứ ngoại biên khác chỉ có hai giai cấp là chủ và nô lệ, và rằng chủ có thể trở thành nô lệ và nô lệ có thể trở thành chủ không?”
“Thưa Tôn giả, tôi có nghe như vậy.”
“Vậy thì dựa vào sức mạnh [lập luận] nào hay dựa vào sự hỗ trợ [uy quyền] nào mà các vị Bà-la-môn trong trường hợp này lại nói rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên’?”
7. “Mặc dù Tôn giả Cồ-đàm nói như vậy, nhưng các vị Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên.’”
“Này Assalāyana, ông nghĩ sao? [^873] Giả sử một người thuộc giai cấp quý tộc (Sát-đế-lỵ) sát sinh, lấy của không cho, tà dâm, nói dối, nói lời đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời phù phiếm, tham lam, có tâm sân hận, và giữ tà kiến (wrong view - micchā diṭṭhi - quan điểm sai lầm, không đúng sự thật, đặc biệt về nghiệp và quả). Sau khi thân hoại mạng chung, chỉ có người đó [có khả năng] tái sinh vào cõi khổ, cõi dữ, đọa xứ, thậm chí địa ngục (state of deprivation, unhappy destination, perdition, hell - apāya, duggati, vinipāta, niraya - các cảnh giới tái sinh đau khổ) – chứ không phải một người Bà-la-môn sao? Giả sử một người thương gia (Phệ-xá)… một người lao động (Thủ-đà-la) sát sinh… và giữ tà kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, chỉ có người đó [có khả năng] tái sinh vào cõi khổ, cõi dữ, đọa xứ, thậm chí địa ngục – chứ không phải một người Bà-la-môn sao?”
“Không, thưa Tôn giả Cồ-đàm. Dù là người quý tộc, Bà-la-môn, thương gia, hay người lao động – những người thuộc cả bốn giai cấp mà sát sinh [150]… và giữ tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, [đều có khả năng] tái sinh vào cõi khổ, cõi dữ, đọa xứ, thậm chí địa ngục.”
“Vậy thì dựa vào sức mạnh [lập luận] nào hay dựa vào sự hỗ trợ [uy quyền] nào mà các vị Bà-la-môn trong trường hợp này lại nói rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên’?”
8. “Mặc dù Tôn giả Cồ-đàm nói như vậy, nhưng các vị Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên.’”
“Này Assalāyana, ông nghĩ sao? Giả sử một người Bà-la-môn từ bỏ sát sinh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà dâm, từ bỏ nói dối, từ bỏ nói lời đâm thọc, từ bỏ nói lời thô ác, và từ bỏ nói lời phù phiếm, và không tham lam, có tâm không sân hận, và giữ chánh kiến (right view - sammā diṭṭhi - quan điểm đúng đắn, phù hợp sự thật, đặc biệt về nghiệp và quả, Tứ Diệu Đế). Sau khi thân hoại mạng chung, chỉ có người đó [có khả năng] tái sinh vào cõi lành, thậm chí cõi trời (happy destination, heavenly world - sugati, sagga loka - các cảnh giới tái sinh an vui) – chứ không phải một người quý tộc, thương gia, hay người lao động sao?”
“Không, thưa Tôn giả Cồ-đàm. Dù là người quý tộc, Bà-la-môn, thương gia, hay người lao động – những người thuộc cả bốn giai cấp mà từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, [đều có khả năng] tái sinh vào cõi lành, thậm chí cõi trời.”
“Vậy thì dựa vào sức mạnh [lập luận] nào hay dựa vào sự hỗ trợ [uy quyền] nào mà các vị Bà-la-môn trong trường hợp này lại nói rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên’?”
9. “Mặc dù Tôn giả Cồ-đàm nói như vậy, [151] nhưng các vị Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên.’”
“Này Assalāyana, ông nghĩ sao? Chỉ có người Bà-la-môn mới có khả năng phát triển tâm từ (loving-kindness - mettā - tâm mong muốn chúng sinh được an vui, không thù hận) đối với một vùng nào đó, không thù địch và không sân hận, chứ không phải người quý tộc, thương gia, hay người lao động sao?”
“Không, thưa Tôn giả Cồ-đàm. Dù là người quý tộc, Bà-la-môn, thương gia, hay người lao động – những người thuộc cả bốn giai cấp đều có khả năng phát triển tâm từ đối với một vùng nào đó, không thù địch và không sân hận.”
“Vậy thì dựa vào sức mạnh [lập luận] nào hay dựa vào sự hỗ trợ [uy quyền] nào mà các vị Bà-la-môn trong trường hợp này lại nói rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên’?”
10. “Mặc dù Tôn giả Cồ-đàm nói như vậy, nhưng các vị Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên.’”
“Này Assalāyana, ông nghĩ sao? Chỉ có người Bà-la-môn mới có khả năng lấy xơ mướp và bột tắm, đi ra sông, và gột rửa bụi bẩn, chứ không phải người quý tộc, thương gia, hay người lao động sao?”
“Không, thưa Tôn giả Cồ-đàm. Dù là người quý tộc, Bà-la-môn, thương gia, hay người lao động – những người thuộc cả bốn giai cấp đều có khả năng lấy xơ mướp và bột tắm, đi ra sông, và gột rửa bụi bẩn.”
“Vậy thì dựa vào sức mạnh [lập luận] nào hay dựa vào sự hỗ trợ [uy quyền] nào mà các vị Bà-la-môn trong trường hợp này lại nói rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên’?”
11. “Mặc dù Tôn giả Cồ-đàm nói như vậy, nhưng các vị Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên.’”
"Này Assalāyana, ông nghĩ sao? [152] Giả sử một vị vua thuộc dòng dõi quý tộc đã làm lễ đăng quang tập hợp ở đây một trăm người thuộc các dòng dõi khác nhau và nói với họ: ‘Này quý vị, hãy đến đây, bất cứ ai sinh ra trong dòng dõi quý tộc, dòng dõi Bà-la-môn hoặc dòng dõi vua chúa, hãy lấy một thanh cọ lửa trên bằng gỗ Sa-la (sāla), gỗ Sa-la-la (salala), gỗ đàn hương (sandalwood), hoặc gỗ Pa-đu-ma-ka (padumaka) và nhóm lửa tạo ra hơi nóng. Và cũng vậy, bất cứ ai sinh ra trong dòng dõi tiện dân (outcast clan - caṇḍāla), dòng dõi thợ săn (trapper clan - nesāda), dòng dõi thợ đan lát (wicker workers’ clan - veṇa), dòng dõi thợ làm xe (cartwrights’ clan - rathakāra), hoặc dòng dõi người hốt rác (scavengers’ clan - pukkusa), hãy lấy một thanh cọ lửa trên làm từ máng uống nước của chó, từ máng ăn của heo, từ thùng rác, hoặc từ gỗ thầu dầu (castor-oil wood) và nhóm lửa tạo ra hơi nóng.’
“Này Assalāyana, ông nghĩ sao? Khi lửa được nhóm lên và hơi nóng được tạo ra bởi một người trong nhóm đầu tiên, ngọn lửa đó có ánh lửa, màu sắc và sự rực rỡ, và có thể dùng nó cho các mục đích của lửa không? Trong khi đó, khi lửa được nhóm lên và hơi nóng được tạo ra bởi một người trong nhóm thứ hai, ngọn lửa đó sẽ không có ánh lửa, không màu sắc, không rực rỡ, và không thể dùng nó cho các mục đích của lửa sao?”
“Không, thưa Tôn giả Cồ-đàm. Khi lửa được nhóm lên và hơi nóng được tạo ra bởi một người trong nhóm đầu tiên, ngọn lửa đó sẽ có ánh lửa, màu sắc và sự rực rỡ, và có thể dùng nó cho các mục đích của lửa. Và khi lửa được nhóm lên và hơi nóng được tạo ra bởi một người trong nhóm thứ hai, ngọn lửa đó cũng sẽ có ánh lửa, màu sắc và sự rực rỡ, và cũng có thể dùng nó cho các mục đích của lửa. Vì tất cả lửa đều có ánh lửa, [153] màu sắc và sự rực rỡ, và có thể dùng tất cả lửa cho các mục đích của lửa.”
“Vậy thì dựa vào sức mạnh [lập luận] nào hay dựa vào sự hỗ trợ [uy quyền] nào mà các vị Bà-la-môn trong trường hợp này lại nói rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên’?”
12. “Mặc dù Tôn giả Cồ-đàm nói như vậy, nhưng các vị Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên.’”
“Này Assalāyana, ông nghĩ sao? Giả sử một thanh niên quý tộc chung sống với một cô gái Bà-la-môn, và một đứa con trai được sinh ra từ sự chung sống đó. Đứa con trai sinh ra từ một thanh niên quý tộc và một cô gái Bà-la-môn nên được gọi là người quý tộc theo cha hay người Bà-la-môn theo mẹ?”
“Thưa Tôn giả Cồ-đàm, nó có thể được gọi bằng cả hai.”
13. “Này Assalāyana, ông nghĩ sao? Giả sử một thanh niên Bà-la-môn ở đây chung sống với một cô gái quý tộc, và một đứa con trai được sinh ra từ sự chung sống đó. Đứa con trai sinh ra từ một thanh niên Bà-la-môn và một cô gái quý tộc nên được gọi là người quý tộc theo mẹ hay người Bà-la-môn theo cha?”
“Thưa Tôn giả Cồ-đàm, nó có thể được gọi bằng cả hai.”
14. “Này Assalāyana, ông nghĩ sao? Giả sử một con ngựa cái được phối giống với một con lừa đực, và một con la con được sinh ra. Con la con đó nên được gọi là ngựa theo mẹ hay lừa theo cha?” “Thưa Tôn giả Cồ-đàm, đó là con la, vì nó không thuộc về loại nào cả. [154] Tôi thấy sự khác biệt trong trường hợp cuối cùng này, nhưng tôi không thấy sự khác biệt nào trong hai trường hợp trước.”
15. “Này Assalāyana, ông nghĩ sao? Giả sử có hai anh em học trò Bà-la-môn, cùng một mẹ sinh ra, một người chăm học và thông minh, còn người kia không chăm học cũng không thông minh. Các vị Bà-la-môn sẽ mời ai ăn trước trong một bữa cúng giỗ, hay trong một lễ cúng dường cơm sữa, hay trong một bữa tiệc tế lễ, hay trong một bữa tiệc đãi khách?”
“Trong những dịp như vậy, thưa Tôn giả Cồ-đàm, các vị Bà-la-môn sẽ mời người chăm học và thông minh ăn trước; vì làm sao vật cúng dường cho người không chăm học cũng không thông minh lại có thể mang lại quả lớn (great fruit - mahapphala - kết quả tốt đẹp, lợi ích to lớn từ hành động thiện)?”
16. “Này Assalāyana, ông nghĩ sao? Giả sử có hai anh em học trò Bà-la-môn, cùng một mẹ sinh ra, một người chăm học và thông minh, nhưng phạm giới và có tánh xấu (immoral, bad character - dussīla, pāpadhamma - người không giữ gìn giới luật, có hành vi và tâm tính xấu ác), còn người kia không chăm học cũng không thông minh, nhưng giữ giới và có tánh tốt (virtuous, good character - sīlavantu, kalyāṇadhamma - người giữ gìn giới luật, có hành vi và tâm tính tốt đẹp). Các vị Bà-la-môn sẽ mời ai ăn trước trong một bữa cúng giỗ, hay trong một lễ cúng dường cơm sữa, hay trong một bữa tiệc tế lễ, hay trong một bữa tiệc đãi khách?”
“Trong những dịp như vậy, thưa Tôn giả Cồ-đàm, các vị Bà-la-môn sẽ mời người không chăm học cũng không thông minh, nhưng giữ giới và có tánh tốt ăn trước; vì làm sao vật cúng dường cho người phạm giới và có tánh xấu lại có thể mang lại quả lớn?”
17. “Này Assalāyana, trước tiên, ông đứng trên lập trường về sanh (birth - jāti - sự sinh ra, nguồn gốc dòng dõi), sau đó ông đứng trên lập trường về học vấn kinh điển (scriptural learning - ajjhena - sự học thuộc và hiểu biết các kinh sách Vệ-đà), và sau đó ông đã đi đến chỗ đứng trên chính nền tảng rằng sự thanh tịnh là dành cho cả bốn giai cấp, như Ta mô tả.”
Khi nghe vậy, thanh niên Bà-la-môn Assalāyana ngồi im lặng, bối rối, vai rũ xuống, đầu cúi gằm, buồn rầu, và không đáp lại được. Biết được điều này, Đức Thế Tôn nói với chàng:
18. "Này Assalāyana, xưa kia, khi bảy vị đạo sĩ (seers - isi - người tu hành khổ hạnh, thường sống ẩn dật) Bà-la-môn đang sống trong những túp lều lá trong rừng, một ác kiến (pernicious view - pāpakaṃ diṭṭhigataṃ - quan điểm sai lầm và tai hại) này đã khởi lên trong họ: ‘Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất…[155]…là người thừa kế của Phạm Thiên.’ Bấy giờ, đạo sĩ Devala Hắc Ám (Devala the Dark - Devala Kaṇha) nghe được điều này. [^874] Rồi ông sửa lại tóc và râu, mặc y phục màu vàng sẫm, mang đôi dép chắc chắn, và cầm một cây gậy bằng vàng, xuất hiện trong sân của bảy vị đạo sĩ Bà-la-môn. Sau đó, trong khi đi tới đi lui trong sân của bảy vị đạo sĩ Bà-la-môn, đạo sĩ Devala Hắc Ám nói như thế này: ‘Các vị đạo sĩ Bà-la-môn đáng kính ấy đã đi đâu rồi? Các vị đạo sĩ Bà-la-môn đáng kính ấy đã đi đâu rồi?’ Bấy giờ, bảy vị đạo sĩ Bà-la-môn nghĩ: ‘Ai đang đi tới đi lui trong sân của bảy vị đạo sĩ Bà-la-môn như một kẻ quê mùa nói rằng: “Các vị đạo sĩ Bà-la-môn đáng kính ấy đã đi đâu rồi? Các vị đạo sĩ Bà-la-môn đáng kính ấy đã đi đâu rồi?” Chúng ta hãy nguyền rủa hắn!’ Rồi bảy vị đạo sĩ Bà-la-môn nguyền rủa đạo sĩ Devala Hắc Ám như thế này: ‘Hãy thành tro bụi, kẻ đê tiện kia! Hãy thành tro bụi, kẻ đê tiện kia!’ Nhưng bảy vị đạo sĩ Bà-la-môn càng nguyền rủa ông, đạo sĩ Devala Hắc Ám lại càng trở nên ưa nhìn, xinh đẹp và khôi ngô hơn. Bấy giờ, bảy vị đạo sĩ Bà-la-môn nghĩ: ‘Sự khổ hạnh (asceticism - tapa - sự tu hành ép xác, hành hạ thân thể) của chúng ta thật vô ích, đời sống phạm hạnh (holy life - brahmacariya - đời sống trong sạch, thường chỉ việc tu hành xuất gia hoặc giữ giới nghiêm túc) của chúng ta thật vô ích; vì trước đây khi chúng ta nguyền rủa bất cứ ai rằng: “Hãy thành tro bụi, kẻ đê tiện kia! Hãy thành tro bụi, kẻ đê tiện kia!” thì người đó luôn biến thành tro bụi; nhưng chúng ta càng nguyền rủa người này, ông ta lại càng trở nên ưa nhìn, xinh đẹp và khôi ngô hơn.’
"‘Thưa quý vị, sự khổ hạnh của quý vị không vô ích, đời sống phạm hạnh của quý vị không vô ích. Nhưng, thưa quý vị, hãy từ bỏ lòng căm ghét đối với tôi.’ [156]
"‘Thưa ngài, chúng tôi đã từ bỏ lòng căm ghét đối với ngài. Ngài là ai?’
"‘Thưa quý vị, quý vị có nghe nói về đạo sĩ Devala Hắc Ám không?’ - ‘Thưa ngài, có.’ - ‘Thưa quý vị, tôi chính là ông ấy.’
"Rồi bảy vị đạo sĩ Bà-la-môn đến gặp đạo sĩ Devala Hắc Ám và tỏ lòng kính trọng ông. Sau đó, ông nói với họ: ‘Thưa quý vị, tôi nghe rằng khi bảy vị đạo sĩ Bà-la-môn đang sống trong những túp lều lá trong rừng, ác kiến này đã khởi lên trong họ: “Bà-la-môn là giai cấp cao quý nhất… là người thừa kế của Phạm Thiên.”’ - ‘Thưa ngài, đúng vậy.’
"‘Nhưng, thưa quý vị, quý vị có biết người mẹ đã sinh ra quý vị chỉ quan hệ với người Bà-la-môn mà chưa bao giờ với người không phải Bà-la-môn không?’ - ‘Thưa ngài, không.’
"‘Nhưng, thưa quý vị, quý vị có biết các bà mẹ của mẹ quý vị cho đến bảy đời trước chỉ quan hệ với người Bà-la-môn mà chưa bao giờ với người không phải Bà-la-môn không?’ - ‘Thưa ngài, không.’
"‘Nhưng, thưa quý vị, quý vị có biết người cha đã sinh ra quý vị chỉ quan hệ với phụ nữ Bà-la-môn mà chưa bao giờ với phụ nữ không phải Bà-la-môn không?’ - ‘Thưa ngài, không.’
"‘Nhưng, thưa quý vị, quý vị có biết các ông cha của cha quý vị cho đến bảy đời trước chỉ quan hệ với phụ nữ Bà-la-môn mà chưa bao giờ với phụ nữ không phải Bà-la-môn không?’ - ‘Thưa ngài, không.’
"‘Nhưng, thưa quý vị, quý vị có biết sự thụ thai (conception of an embryo - gabbhassa avakkanti - quá trình hình thành bào thai trong bụng mẹ) trong bụng mẹ diễn ra như thế nào không?’
"‘Thưa ngài, chúng tôi biết sự thụ thai trong bụng mẹ diễn ra như thế nào. [157] Ở đây, có sự giao hợp của cha và mẹ, và đó là lúc người mẹ có thể thụ thai, và chúng sanh sắp tái sanh (being to be reborn - gandhabba - thực thể trung gian giữa hai kiếp sống, chờ đợi điều kiện để nhập thai) có mặt. Như vậy, sự thụ thai trong bụng mẹ diễn ra thông qua sự kết hợp của ba yếu tố này.’ [^875]
"‘Vậy thì, thưa quý vị, quý vị có biết chắc chắn rằng chúng sanh sắp tái sanh đó là người quý tộc, Bà-la-môn, thương gia, hay người lao động không?’
"‘Thưa ngài, chúng tôi không biết chắc chắn rằng chúng sanh sắp tái sanh đó là người quý tộc, Bà-la-môn, thương gia, hay người lao động.’
"‘Nếu vậy, thưa quý vị, thì quý vị là gì?’
"‘Nếu vậy, thưa ngài, chúng tôi không biết chúng tôi là gì.’
“Này Assalāyana, ngay cả bảy vị đạo sĩ Bà-la-môn đó, khi bị đạo sĩ Devala Hắc Ám gặng hỏi, chất vấn và vặn hỏi về chính khẳng định của họ về sanh, cũng không thể bảo vệ được nó. Vậy làm sao ông, khi bị Ta gặng hỏi, chất vấn và vặn hỏi bây giờ về khẳng định của ông về sanh, lại có thể bảo vệ được nó? Ông, người dựa vào giáo lý của các bậc thầy, thậm chí [còn không xứng đáng] làm người giữ muỗng Punna cho họ.” [^876]
19. Khi nghe vậy, thanh niên Bà-la-môn Assalāyana thưa với Đức Thế Tôn: “Thật vi diệu, thưa Tôn giả Cồ-đàm! Thật vi diệu, thưa Tôn giả Cồ-đàm!.. (như Kinh 91, §37)… Kể từ hôm nay, xin Tôn giả Cồ-đàm hãy ghi nhớ con là một cư sĩ tại gia (lay follower - upāsaka - người Phật tử tại gia) đã quy y (gone for refuge - saraṇaṃ gata - tìm đến nương tựa nơi Tam Bảo: Phật, Pháp, Tăng) Ngài trọn đời.”