MN 99. Kinh Subha
(Subha Sutta)
1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn (Blessed One - Bậc được tôn kính, Giác ngộ) trú tại thành Xá-vệ (Sāvatthī), trong vườn ông Jeta (Kỳ-đà), khu vườn của ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc).
2. Vào lúc ấy, chàng thanh niên Bà-la-môn Subha, con trai ông Todeyya, đang ở tại nhà một gia chủ (householder - người chủ gia đình, người tại gia) nào đó tại thành Xá-vệ vì một công việc. [^908] Rồi chàng thanh niên Bà-la-môn Subha, con trai ông Todeyya, hỏi người gia chủ nơi mình đang ở: “Thưa gia chủ, tôi nghe nói thành Xá-vệ không phải là không có các vị A-la-hán (arahants - bậc thánh đã giác ngộ, giải thoát hoàn toàn). Hôm nay chúng ta có thể đến thăm viếng vị sa môn (recluse - người xuất gia tu hành) hay Bà-la-môn (brahmin - tu sĩ thuộc giai cấp Bà-la-môn) nào?”
“Thưa tôn giả, Đức Thế Tôn đang trú tại thành Xá-vệ, trong vườn ông Jeta, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Tôn giả có thể đến thăm viếng Đức Thế Tôn.” [197]
3. Sau khi đồng ý với người gia chủ, chàng thanh niên Bà-la-môn Subha, con trai ông Todeyya, đến gặp Đức Thế Tôn và chào hỏi Ngài. Sau khi cuộc nói chuyện lịch sự và thân mật kết thúc, chàng ngồi xuống một bên và hỏi Đức Thế Tôn:
4. “Thưa Tôn giả Gotama, các vị Bà-la-môn nói rằng: ‘Người gia chủ đang thực hành con đường chân chính, Pháp lành mạnh (Dhamma that is wholesome - Giáo pháp thiện lành, đúng đắn). Người xuất gia (one gone forth - người từ bỏ đời sống gia đình để tu hành) không thực hành con đường chân chính, Pháp lành mạnh.’ Tôn giả Gotama nói gì về điều này?”
“Này thanh niên, ở đây, Ta là người nói sau khi đã phân tích (analysis - sự xem xét, chia tách vấn đề để hiểu rõ); Ta không nói một chiều. Ta không tán dương lối thực hành sai lầm, dù là của người gia chủ hay người xuất gia; vì dù là người gia chủ hay người xuất gia, người đã đi vào lối thực hành sai lầm, do lối thực hành sai lầm của mình, thì không thực hành được con đường chân chính, Pháp lành mạnh. Ta tán dương lối thực hành đúng đắn, dù là của người gia chủ hay người xuất gia; vì dù là người gia chủ hay người xuất gia, người đã đi vào lối thực hành đúng đắn, do lối thực hành đúng đắn của mình, thì đang thực hành con đường chân chính, Pháp lành mạnh.”
5. “Thưa Tôn giả Gotama, các vị Bà-la-môn nói rằng: ‘Vì công việc của đời sống gia đình bao gồm nhiều hoạt động, nhiều phận sự, nhiều ràng buộc, và nhiều công trình lớn lao, nên nó có quả lớn (great fruit - kết quả to lớn, lợi ích nhiều). Vì công việc của người xuất gia bao gồm ít hoạt động, ít phận sự, ít ràng buộc, và ít công trình nhỏ bé, nên nó có quả nhỏ (small fruit - kết quả ít ỏi, lợi ích không nhiều).’ Tôn giả Gotama nói gì về điều này?”
“Ở đây cũng vậy, này thanh niên, Ta là người nói sau khi đã phân tích; Ta không nói một chiều. Có công việc bao gồm nhiều hoạt động, nhiều phận sự, nhiều ràng buộc, và nhiều công trình lớn lao, mà khi thất bại, lại có quả nhỏ. Có công việc bao gồm nhiều hoạt động, nhiều phận sự, nhiều ràng buộc, và nhiều công trình lớn lao, mà khi thành công, lại có quả lớn. Có công việc bao gồm ít hoạt động, ít phận sự, ít ràng buộc, và ít công trình nhỏ bé, mà khi thất bại, lại có quả nhỏ. Có công việc bao gồm ít hoạt động, ít phận sự, ít ràng buộc, và ít công trình nhỏ bé, mà khi thành công, lại có quả lớn.”
6. “Này thanh niên, [198] công việc nào bao gồm nhiều hoạt động… mà khi thất bại, lại có quả nhỏ? Nghề nông là công việc bao gồm nhiều hoạt động… mà khi thất bại, lại có quả nhỏ. Và này thanh niên, công việc nào bao gồm nhiều hoạt động… mà khi thành công, lại có quả lớn? Nghề nông lại là công việc bao gồm nhiều hoạt động… mà khi thành công, lại có quả lớn. Và này thanh niên, công việc nào bao gồm ít hoạt động… mà khi thất bại, lại có quả nhỏ? Nghề buôn là công việc bao gồm ít hoạt động… mà khi thất bại, lại có quả nhỏ. [^910] Và này thanh niên, công việc nào bao gồm ít hoạt động… mà khi thành công, lại có quả lớn? Nghề buôn lại là công việc bao gồm ít hoạt động… mà khi thành công, lại có quả lớn.”
7. “Cũng như nghề nông, này thanh niên, là công việc bao gồm nhiều hoạt động… nhưng có quả nhỏ khi thất bại, thì công việc của đời sống gia đình cũng bao gồm nhiều hoạt động, nhiều phận sự, nhiều ràng buộc, và nhiều công trình lớn lao, nhưng có quả nhỏ khi thất bại. Cũng như nghề nông là công việc bao gồm nhiều hoạt động… và có quả lớn khi thành công, thì công việc của đời sống gia đình cũng bao gồm nhiều hoạt động, nhiều phận sự, nhiều ràng buộc, và nhiều công trình lớn lao, và có quả lớn khi thành công. Cũng như nghề buôn là công việc bao gồm ít hoạt động… và có quả nhỏ khi thất bại, thì công việc của người xuất gia cũng bao gồm ít hoạt động, ít phận sự, ít ràng buộc, và ít công trình nhỏ bé, và có quả nhỏ khi thất bại. Cũng như nghề buôn là công việc bao gồm ít hoạt động… nhưng có quả lớn khi thành công, thì [199] công việc của người xuất gia cũng bao gồm ít hoạt động, ít phận sự, ít ràng buộc, và ít công trình nhỏ bé, nhưng có quả lớn khi thành công.”
8. “Thưa Tôn giả Gotama, các vị Bà-la-môn quy định năm điều để tạo công đức (merit - phước báu, việc làm tốt lành), để thực hiện điều thiện lành (wholesome - tốt đẹp, không gây hại).”
“Nếu không phiền cho thanh niên, xin hãy trình bày cho hội chúng này năm điều mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành.”
“Không phiền gì cho tôi, thưa Tôn giả Gotama, khi có những bậc đáng kính như Ngài và những vị khác đang ngồi [trong hội chúng].”
“Vậy hãy trình bày đi, này thanh niên.”
9. “Thưa Tôn giả Gotama, sự thật (truth - sacca - nói lời chân thật, không dối trá) là điều thứ nhất mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành. Khổ hạnh (asceticism - tapo - sự tu tập ép xác, tự hành hạ thân thể) là điều thứ hai… Phạm hạnh (celibacy - brahmacariya - đời sống trong sạch, đặc biệt là không dâm dục) là điều thứ ba… Học tập (study - ajjhena - nghiên cứu kinh điển, học hỏi giáo lý) là điều thứ tư… Bố thí (generosity - cāga - sự cho đi, cúng dường) là điều thứ năm mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành. Đây là năm điều mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành. Tôn giả Gotama nói gì về điều này?”
“Vậy thì, này thanh niên, [^911] trong số các vị Bà-la-môn, có dù chỉ một vị Bà-la-môn nào nói rằng: ‘Tôi tuyên bố kết quả của năm điều này sau khi tự mình chứng ngộ bằng thắng trí (direct knowledge - abhiññā - sự hiểu biết trực tiếp, siêu việt, không qua suy luận)’ không?” - “Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Vậy thì, này thanh niên, trong số các vị Bà-la-môn, có dù chỉ một vị thầy hay thầy của thầy cho đến bảy đời thầy nào nói rằng: ‘Tôi tuyên bố kết quả của năm điều này sau khi tự mình chứng ngộ bằng thắng trí’ không?” - “Không, thưa Tôn giả Gotama.” [200]
“Vậy thì, này thanh niên, những nhà hiền triết (seers - isi - những vị thấy biết, đạo sĩ cổ xưa) Bà-la-môn thời xưa, những người sáng tác thánh ca, những người soạn thánh ca, mà những bài thánh ca cổ xưa của họ trước đây được tụng đọc, xướng lên, và biên soạn, ngày nay các vị Bà-la-môn vẫn tụng đọc và lặp lại, lặp lại những gì đã được nói, đọc lại những gì đã được đọc - đó là Atṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamataggi, Angirasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, và Bhagu - liệu những nhà hiền triết Bà-la-môn cổ xưa này có nói rằng: ‘Chúng tôi tuyên bố kết quả của năm điều này sau khi tự mình chứng ngộ bằng thắng trí’ không?” - “Không, thưa Tôn giả Gotama.”
“Như vậy, này thanh niên, dường như trong số các vị Bà-la-môn không có dù chỉ một vị Bà-la-môn nào nói rằng: ‘Tôi tuyên bố kết quả của năm điều này sau khi tự mình chứng ngộ bằng thắng trí.’ Và trong số các vị Bà-la-môn không có dù chỉ một vị thầy hay thầy của thầy cho đến bảy đời thầy nào nói rằng: ‘Tôi tuyên bố kết quả của năm điều này sau khi tự mình chứng ngộ bằng thắng trí.’ Và những nhà hiền triết Bà-la-môn thời xưa, những người sáng tác thánh ca, những người soạn thánh ca… ngay cả những nhà hiền triết Bà-la-môn cổ xưa này cũng không nói rằng: ‘Chúng tôi tuyên bố kết quả của năm điều này sau khi tự mình chứng ngộ bằng thắng trí.’ Giả sử có một hàng người mù, mỗi người chạm vào người kế tiếp: người đầu tiên không thấy, người ở giữa không thấy, và người cuối cùng cũng không thấy. Cũng vậy, này thanh niên, về lời tuyên bố của họ, các vị Bà-la-môn dường như giống như một hàng người mù: người đầu tiên không thấy, người ở giữa không thấy, và người cuối cùng cũng không thấy.”
10. Khi nghe điều này, chàng thanh niên Bà-la-môn Subha, con trai ông Todeyya, tức giận và không hài lòng với ví dụ về hàng người mù, và chàng đã mắng nhiếc, chê bai, và chỉ trích Đức Thế Tôn, nói rằng: “Sa môn Gotama sẽ thua cuộc.” Rồi chàng nói với Đức Thế Tôn: “Thưa Tôn giả Gotama, Bà-la-môn Pokkharasāti thuộc dòng họ Upamañña, chủ nhân của khu rừng Subhaga, nói rằng: [^912] ‘Một số sa môn và Bà-la-môn ở đây tự nhận có những trạng thái siêu phàm, những điểm đặc biệt trong tri kiến xứng đáng bậc thánh (superhuman states, distinctions in knowledge and vision worthy of the noble ones - những thành tựu tâm linh vượt trội hơn người thường, sự thấy biết đặc biệt của các bậc giác ngộ). Nhưng những gì họ nói [201] hóa ra lại lố bịch; hóa ra chỉ là lời nói suông, trống rỗng và vô nghĩa. Vì làm sao một con người có thể biết, thấy hay chứng ngộ một trạng thái siêu phàm, một điểm đặc biệt trong tri kiến xứng đáng bậc thánh? Điều đó là không thể.’”
11. “Vậy thì, này thanh niên, Bà-la-môn Pokkharasāti có hiểu được tâm của tất cả các sa môn và Bà-la-môn, bằng cách dùng tâm mình bao trùm tâm họ không?”
“Thưa Tôn giả Gotama, Bà-la-môn Pokkharasāti thậm chí còn không hiểu được tâm của nữ tỳ Puṇṇikā của ông ta, bằng cách dùng tâm mình bao trùm tâm cô ấy, thì làm sao ông ta có thể hiểu được tâm của tất cả các sa môn và Bà-la-môn như vậy?”
12. “Này thanh niên, giả sử có một người mù bẩm sinh không thể thấy các hình sắc tối và sáng, không thể thấy các hình sắc xanh, vàng, đỏ, hay hồng, không thể thấy cái gì bằng phẳng và không bằng phẳng, không thể thấy các vì sao hay mặt trời và mặt trăng. Người đó có thể nói rằng: ‘Không có hình sắc tối và sáng, và không có ai thấy hình sắc tối và sáng; không có hình sắc xanh, vàng, đỏ, hay hồng, và không có ai thấy hình sắc xanh, vàng, đỏ, hay hồng; không có gì bằng phẳng và không bằng phẳng, và không có ai thấy cái gì bằng phẳng và không bằng phẳng; không có các vì sao và không có mặt trời mặt trăng, và không có ai thấy các vì sao và mặt trời mặt trăng. Tôi không biết những thứ này, tôi không thấy những thứ này, do đó những thứ này không tồn tại.’ Nói như vậy, này thanh niên, liệu người đó có nói đúng không?”
“Không, thưa Tôn giả Gotama. Có các hình sắc tối và sáng, và có những người thấy các hình sắc tối và sáng… có các vì sao và mặt trời mặt trăng, và có những người thấy các vì sao và mặt trời mặt trăng. [202] Nói rằng, ‘Tôi không biết những thứ này, tôi không thấy những thứ này, do đó những thứ này không tồn tại,’ người đó sẽ không nói đúng.”
13. “Cũng vậy, này thanh niên, Bà-la-môn Pokkharasāti là người mù, không có mắt thấy. Việc ông ta có thể biết, thấy hay chứng ngộ một trạng thái siêu phàm, một điểm đặc biệt trong tri kiến xứng đáng bậc thánh (noble ones - ariya - những người đã đạt được các cấp độ giác ngộ) - điều này là không thể. Thanh niên nghĩ sao? Đối với những Bà-la-môn giàu có ở xứ Kosala như Bà-la-môn Caṅkī, Bà-la-môn Tārukkha, Bà-la-môn Pokkharasāti, Bà-la-môn Jāṇussoṇi, hay cha của thanh niên là Bà-la-môn Todeyya, điều gì tốt hơn: những lời họ nói phù hợp với quy ước thế gian hay đi ngược lại quy ước thế gian?” - “Phù hợp với quy ước thế gian, thưa Tôn giả Gotama.”
“Điều gì tốt hơn cho họ: những lời họ nói có suy xét hay thiếu suy xét?” - “Có suy xét, thưa Tôn giả Gotama.” - “Điều gì tốt hơn cho họ: họ nói sau khi suy ngẫm hay không suy ngẫm?” - “Sau khi suy ngẫm, thưa Tôn giả Gotama.” - “Điều gì tốt hơn cho họ: những lời họ nói có lợi ích hay không có lợi ích?” - “Có lợi ích, thưa Tôn giả Gotama.”
14. “Thanh niên nghĩ sao? Nếu vậy, lời tuyên bố của Bà-la-môn Pokkharasāti có phù hợp với quy ước thế gian hay đi ngược lại quy ước thế gian?” - “Đi ngược lại quy ước thế gian, thưa Tôn giả Gotama.” - “Lời tuyên bố đó có suy xét hay thiếu suy xét?” - “Thiếu suy xét, thưa Tôn giả Gotama.” - “Lời tuyên bố đó được nói ra sau khi suy ngẫm hay không suy ngẫm?” - “Không suy ngẫm, thưa Tôn giả Gotama.” - “Lời tuyên bố đó có lợi ích hay không có lợi ích?” - “Không có lợi ích, thưa Tôn giả Gotama.” [203]
15. “Này thanh niên, có năm triền cái (hindrances - nīvaraṇa - những chướng ngại tâm lý ngăn cản thiền định và trí tuệ) này. Năm triền cái là gì? Triền cái tham dục (sensual desire - kāmacchanda - ham muốn các đối tượng giác quan), triền cái sân hận (ill will - byāpāda - ác ý, thù ghét), triền cái hôn trầm thụy miên (sloth and torpor - thīna-middha - sự lười biếng, buồn ngủ, uể oải của tâm và thân), triền cái trạo cử hối quá (restlessness and remorse - uddhacca-kukkucca - sự bồn chồn, lo lắng và hối tiếc về việc đã làm hoặc chưa làm), và triền cái nghi ngờ (doubt - vicikicchā - sự hoài nghi, do dự về Tam Bảo và con đường tu tập). Đây là năm triền cái. Bà-la-môn Pokkharasāti bị năm triền cái này che lấp, ngăn ngại, cản trở, và bao phủ. Việc ông ta có thể biết, thấy hay chứng ngộ một trạng thái siêu phàm, một điểm đặc biệt trong tri kiến xứng đáng bậc thánh - điều này là không thể.”
16. “Này thanh niên, có năm sợi dây dục lạc (cords of sensual pleasure - kāmaguṇa - năm đối tượng của giác quan gây ra ham muốn và trói buộc chúng sinh) này. Năm sợi dây là gì? Các hình sắc mà mắt nhận biết, được mong muốn, ưa thích, dễ chịu, đáng yêu, liên quan đến ham muốn dục lạc và kích thích lòng ham muốn. Các âm thanh mà tai nhận biết… Các mùi hương mà mũi nhận biết… Các vị nếm mà lưỡi nhận biết… Các vật xúc chạm mà thân nhận biết, được mong muốn, ưa thích, dễ chịu, đáng yêu, liên quan đến ham muốn dục lạc và kích thích lòng ham muốn. Đây là năm sợi dây dục lạc. Bà-la-môn Pokkharasāti bị trói buộc vào năm sợi dây dục lạc này, say đắm chúng và hoàn toàn lệ thuộc vào chúng; ông ta hưởng thụ chúng mà không thấy sự nguy hiểm (seeing the danger - nhận ra tác hại, hậu quả xấu) trong đó hay hiểu được lối thoát (understanding the escape - biết cách thoát ra khỏi sự trói buộc) khỏi chúng. Việc ông ta có thể biết, thấy hay chứng ngộ một trạng thái siêu phàm, một điểm đặc biệt trong tri kiến xứng đáng bậc thánh - điều này là không thể.”
17. “Thanh niên nghĩ sao? Trong hai ngọn lửa này, ngọn lửa nào sẽ có ngọn lửa, màu sắc và ánh sáng [tốt hơn] - một ngọn lửa cháy dựa vào nhiên liệu, như cỏ và gỗ, hay một ngọn lửa cháy không cần nhiên liệu, như cỏ và gỗ?”
“Nếu có thể, thưa Tôn giả Gotama, một ngọn lửa cháy không cần nhiên liệu như cỏ và gỗ, thì ngọn lửa đó sẽ có ngọn lửa, màu sắc và ánh sáng [tốt hơn].”
“Điều đó là không thể, này thanh niên, không thể xảy ra việc một ngọn lửa có thể cháy mà không cần nhiên liệu như cỏ hay gỗ, trừ khi thông qua [việc thực hành] thần thông (supernormal power - iddhi - năng lực phi thường do tu tập thiền định). Giống như ngọn lửa cháy dựa vào nhiên liệu như cỏ và gỗ, Ta nói, là niềm hỷ (rapture - pīti - niềm vui thích, phấn khởi phát sinh trong thiền định) phụ thuộc vào năm sợi dây dục lạc. [204] Giống như ngọn lửa cháy không cần nhiên liệu như cỏ và gỗ, Ta nói, là niềm hỷ tách rời khỏi các dục lạc, tách rời khỏi các bất thiện pháp (unwholesome states - akusala dhamma - các trạng thái tâm tiêu cực, có hại như tham, sân, si). Và này thanh niên, niềm hỷ tách rời khỏi các dục lạc, tách rời khỏi các bất thiện pháp là gì? Ở đây, hoàn toàn ly dục, ly bất thiện pháp (seclusion - viveka - sự xa lìa dục vọng và các pháp bất thiện), một vị tỳ kheo (bhikkhu - nhà sư Phật giáo đã thọ giới cụ túc) nhập và trú vào sơ thiền (first jhāna - tầng thiền thứ nhất), một trạng thái có tầm và tứ (applied and sustained thought - vitakka-vicāra - sự hướng tâm và duy trì tâm trên đối tượng thiền), với hỷ và lạc do ly dục sinh. Đây là niềm hỷ tách rời khỏi các dục lạc, tách rời khỏi các bất thiện pháp. Lại nữa, với sự chấm dứt tầm và tứ, một vị tỳ kheo nhập và trú vào nhị thiền (second jhāna - tầng thiền thứ hai), một trạng thái có nội tĩnh nhất tâm (self-confidence and singleness of mind - ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ - sự yên lặng, tin tưởng bên trong và sự hợp nhất của tâm), không tầm không tứ, với hỷ và lạc do định (concentration - samādhi - sự tập trung tâm ý cao độ) sinh. Đây cũng là niềm hỷ tách rời khỏi các dục lạc, tách rời khỏi các bất thiện pháp.”
18. “Trong năm điều đó, này thanh niên, mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành, họ quy định điều nào trong năm điều đó là có quả lớn nhất để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành?”
“Trong năm điều đó, thưa Tôn giả Gotama, mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành, họ quy định bố thí là có quả lớn nhất để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành.”
19. “Thanh niên nghĩ sao? Giả sử ở đây một vị Bà-la-môn đang tổ chức một buổi tế lễ lớn, và hai vị Bà-la-môn khác đến đó với ý định tham gia buổi tế lễ lớn đó. Một trong hai vị Bà-la-môn đó nghĩ rằng: ‘Ồ, ước gì chỉ có mình ta được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, thức ăn cúng dường tốt nhất trong nhà ăn; ước gì không có vị Bà-la-môn nào khác được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, thức ăn cúng dường tốt nhất trong nhà ăn!’ Và có thể là vị Bà-la-môn kia, chứ không phải vị Bà-la-môn này, lại được chỗ ngồi tốt nhất, nước uống tốt nhất, thức ăn cúng dường tốt nhất trong nhà ăn. Nghĩ về điều này, [205] vị Bà-la-môn đầu tiên có thể trở nên tức giận và không hài lòng. Các vị Bà-la-môn mô tả kết quả nào cho việc này?”
“Thưa Tôn giả Gotama, các vị Bà-la-môn không bố thí theo cách như vậy, nghĩ rằng: ‘Hãy để những người khác trở nên tức giận và không hài lòng vì điều này.’ Thay vào đó, các vị Bà-la-môn bố thí vì lòng bi mẫn (compassion - anukampā/karuṇā - lòng thương xót đối với chúng sinh đau khổ).”
“Nếu vậy, này thanh niên, chẳng phải đây là nền tảng thứ sáu của các vị Bà-la-môn để tạo công đức, đó là, động cơ của lòng bi mẫn sao?”[^913]
“Nếu vậy, thưa Tôn giả Gotama, đây là nền tảng thứ sáu của các vị Bà-la-môn để tạo công đức, đó là, động cơ của lòng bi mẫn.”
20. “Năm điều đó, này thanh niên, mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành - thanh niên thường thấy năm điều đó ở đâu nhiều hơn, giữa những người gia chủ hay giữa những người xuất gia?”
“Năm điều đó, thưa Tôn giả Gotama, mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành, tôi thường thấy ở những người xuất gia, hiếm khi ở những người gia chủ. Vì người gia chủ có nhiều hoạt động, nhiều phận sự, nhiều ràng buộc, và nhiều công trình lớn lao: họ không thường xuyên và luôn luôn nói sự thật, thực hành khổ hạnh, giữ phạm hạnh, tham gia học tập, hay thực hành bố thí. Nhưng người xuất gia có ít hoạt động, ít phận sự, ít ràng buộc, và ít công trình nhỏ bé: họ thường xuyên và luôn luôn nói sự thật, thực hành khổ hạnh (theo nghĩa đúng đắn, không phải ép xác), giữ phạm hạnh, tham gia học tập, và thực hành bố thí. Do đó, năm điều mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành, tôi thường thấy ở những người xuất gia, hiếm khi ở những người gia chủ.”
21. “Năm điều đó, này thanh niên, mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành, [206] Ta gọi là hành trang cho tâm (equipment of the mind - cittassa parikkhārā - những yếu tố hỗ trợ, chuẩn bị cho sự phát triển tâm), nghĩa là, để phát triển một tâm không sân hận (without hostility - abyāpajjha) và không ác ý (without ill will - avera). Ở đây, này thanh niên, một vị tỳ kheo là người nói sự thật. Nghĩ rằng, ‘Ta là người nói sự thật,’ vị ấy có được cảm hứng về ý nghĩa, cảm hứng về Pháp (Dhamma - Giáo pháp của Đức Phật), có được niềm vui liên quan đến Pháp. Chính niềm vui liên quan đến điều thiện lành đó mà Ta gọi là hành trang cho tâm. Ở đây, này thanh niên, một vị tỳ kheo là người thực hành khổ hạnh (chân chính)… là người giữ phạm hạnh… là người tham gia học tập… là người thực hành bố thí. Nghĩ rằng, ‘Ta là người thực hành bố thí,’ vị ấy có được cảm hứng về ý nghĩa, cảm hứng về Pháp, có được niềm vui liên quan đến Pháp. Chính niềm vui liên quan đến điều thiện lành đó mà Ta gọi là hành trang cho tâm. Như vậy, năm điều mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành, Ta gọi là hành trang cho tâm, nghĩa là, để phát triển một tâm không sân hận và không ác ý.”
22. Khi nghe điều này, chàng thanh niên Bà-la-môn Subha, con trai ông Todeyya, nói với Đức Thế Tôn: “Thưa Tôn giả Gotama, tôi nghe nói sa môn Gotama biết con đường đến cõi Phạm thiên (path to the company of Brahmā - con đường dẫn đến thế giới của vị trời Brahmā).”
“Thanh niên nghĩ sao? Làng Nalakāra có gần đây không, không xa đây chứ?”
“Vâng, thưa Ngài, làng Nalakāra ở gần đây, không xa đây.”
“Thanh niên nghĩ sao? Giả sử có một người sinh ra và lớn lên ở làng Nalakāra, và ngay khi người đó vừa rời khỏi Nalakāra, người ta hỏi anh ta về con đường đến làng. Liệu người đó có chậm chạp hay do dự khi trả lời không?”
“Không, thưa Tôn giả Gotama. Tại sao vậy? Bởi vì người đó đã sinh ra và lớn lên ở Nalakāra, và rất quen thuộc với tất cả các con đường đến làng.”
“Tuy nhiên, một người sinh ra và lớn lên ở làng Nalakāra [207] có thể chậm chạp hoặc do dự khi được hỏi về con đường đến làng, nhưng một vị Như Lai (Tathāgata - danh hiệu của Đức Phật, nghĩa là ‘người đã đến như vậy’ hoặc ‘người đã đi như vậy’), khi được hỏi về cõi Phạm thiên (Brahma-world - brahmaloka - thế giới của các vị trời Phạm thiên) hoặc con đường dẫn đến cõi Phạm thiên, sẽ không bao giờ chậm chạp hay do dự khi trả lời. Ta hiểu Phạm thiên (Brahmā - vị trời đứng đầu cõi Phạm thiên), này thanh niên, và Ta hiểu cõi Phạm thiên, và Ta hiểu con đường dẫn đến cõi Phạm thiên, và Ta hiểu cách thực hành để tái sinh vào cõi Phạm thiên (reappear in the Brahma-world - sinh lại vào cõi Phạm thiên sau khi chết).”[^914]
23. “Thưa Tôn giả Gotama, tôi nghe nói sa môn Gotama dạy con đường đến cõi Phạm thiên. Thật tốt nếu Tôn giả Gotama dạy cho tôi con đường đến cõi Phạm thiên.”
“Vậy thì, này thanh niên, hãy lắng nghe và chú ý kỹ những gì Ta sẽ nói.”
“Vâng, thưa Ngài,” chàng đáp. Đức Thế Tôn nói điều này:
24. “Này thanh niên, con đường đến cõi Phạm thiên là gì? Ở đây, một vị tỳ kheo an trú, biến mãn một phương với tâm thấm nhuần tâm từ (loving-kindness - mettā - lòng yêu thương không phân biệt, mong cho tất cả chúng sinh được an vui), cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư; như thế nào, trên, dưới, ngang, khắp nơi, và với tất cả như với chính mình, vị ấy an trú biến mãn toàn thế giới với tâm thấm nhuần tâm từ, rộng lớn, cao thượng, vô lượng, không sân hận, không ác ý. Khi tâm giải thoát (deliverance of mind - cetovimutti - sự giải thoát của tâm khỏi các phiền não, ràng buộc) bằng tâm từ được phát triển như vậy, không còn nghiệp hữu hạn (limiting action - pamāṇakataṃ kammaṃ - hành động có giới hạn, thường chỉ nghiệp trong cõi Dục hoặc nghiệp chưa đạt đến mức độ vô lượng của thiền) nào tồn tại ở đó, không còn nghiệp nào kéo dài ở đó. Cũng như một người thổi tù và mạnh mẽ có thể làm cho mình được nghe thấy không khó khăn ở bốn phương, cũng vậy, khi tâm giải thoát bằng tâm từ được phát triển như vậy, không còn nghiệp hữu hạn nào tồn tại ở đó, không còn nghiệp nào kéo dài ở đó. [^915] Đây là con đường đến cõi Phạm thiên.”
25-27. “Lại nữa, một vị tỳ kheo an trú, biến mãn một phương với tâm thấm nhuần tâm bi (compassion - karuṇā - lòng thương xót, mong cho chúng sinh thoát khổ)… với tâm thấm nhuần tâm hỷ (appreciative joy - muditā - niềm vui khi thấy người khác hạnh phúc, thành công)… với tâm thấm nhuần tâm xả (equanimity - upekkhā - sự bình thản, không thiên vị, không bám víu hay ghét bỏ), cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư; như thế nào, trên, dưới, ngang, khắp nơi, và với tất cả như với chính mình, vị ấy an trú biến mãn toàn thế giới với tâm thấm nhuần tâm xả, rộng lớn, cao thượng, [208] vô lượng, không sân hận, không ác ý. Khi tâm giải thoát bằng tâm xả được phát triển như vậy, không còn nghiệp hữu hạn nào tồn tại ở đó, không còn nghiệp nào kéo dài ở đó. Cũng như một người thổi tù và mạnh mẽ có thể làm cho mình được nghe thấy không khó khăn ở bốn phương, cũng vậy, khi tâm giải thoát bằng tâm xả được phát triển như vậy, không còn nghiệp hữu hạn nào tồn tại ở đó, không còn nghiệp nào kéo dài ở đó. Đây cũng là con đường đến cõi Phạm thiên.”
28. Khi nghe điều này, chàng thanh niên Bà-la-môn Subha, con trai ông Todeyya, nói với Đức Thế Tôn: “Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama đã làm sáng tỏ Pháp bằng nhiều cách, như thể lật ngửa cái bị úp, tiết lộ cái bị che giấu, chỉ đường cho người bị lạc, hay giơ cao ngọn đèn trong bóng tối cho những người có mắt thấy được các hình sắc. Con xin quy y (refuge - saraṇa - sự nương tựa, tìm nơi ẩn náu an toàn) Tôn giả Gotama, quy y Pháp, và quy y Tăng đoàn các tỳ kheo (Sangha of bhikkhus - cộng đồng các nhà sư). Xin Tôn giả Gotama ghi nhớ con là một cư sĩ (lay follower - upāsaka - người tại gia theo đạo Phật) đã quy y Ngài trọn đời.”
29. “Và bây giờ, thưa Tôn giả Gotama, chúng con xin phép đi. Chúng con bận rộn và có nhiều việc phải làm.”
“Bây giờ là lúc, này thanh niên, để làm những gì thanh niên thấy phù hợp.”
Rồi chàng thanh niên Bà-la-môn Subha, con trai ông Todeyya, sau khi hoan hỷ và vui mừng với lời dạy của Đức Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, và sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn, giữ Ngài ở bên phải mình, chàng ra đi.
30. Vào lúc ấy, Bà-la-môn Jāṇussoṇi đang lái xe ra khỏi thành Xá-vệ vào giữa trưa trên một cỗ xe toàn màu trắng do những con ngựa cái trắng kéo. [^916] Ông thấy chàng thanh niên Bà-la-môn Subha, con trai ông Todeyya, đang đi tới từ xa và hỏi: “Này Tôn giả Bhāradvāja, giữa trưa thế này ngài từ đâu đến?”
“Thưa ngài, tôi vừa từ chỗ sa môn Gotama đến.”
“Tôn giả Bhāradvāja nghĩ gì về sự sáng suốt của trí tuệ (lucidity of wisdom - paññāveyyattiya - sự thông tuệ, minh mẫn, sắc bén của trí tuệ) của sa môn Gotama? Ngài ấy là người trí tuệ, phải không?” [209]
“Thưa ngài, tôi là ai mà biết được sự sáng suốt của trí tuệ của sa môn Gotama? Chắc chắn phải là người ngang bằng với Ngài mới biết được sự sáng suốt của trí tuệ của sa môn Gotama.”
“Tôn giả Bhāradvāja ca ngợi sa môn Gotama bằng lời ca ngợi cao quý thật sự.”
“Thưa ngài, tôi là ai mà ca ngợi sa môn Gotama? Sa môn Gotama được những người đáng ca ngợi ca ngợi là bậc tối thượng giữa trời và người. Thưa ngài, năm điều mà các vị Bà-la-môn quy định để tạo công đức, để thực hiện điều thiện lành, sa môn Gotama gọi là hành trang cho tâm, nghĩa là, để phát triển một tâm không sân hận và không ác ý.”
31. Khi nghe điều này, Bà-la-môn Jāṇussoṇi xuống khỏi cỗ xe toàn màu trắng do những con ngựa cái trắng kéo, và sau khi sửa lại áo choàng trên một vai, ông chắp tay vái về phía Đức Thế Tôn và thốt lên lời cảm thán này: “Thật là một lợi ích cho vua Pasenadi xứ Kosala, thật là một lợi ích lớn lao cho vua Pasenadi xứ Kosala khi Như Lai, bậc A-la-hán (accomplished - arahaṃ - người đã hoàn thiện, đạt giải thoát), bậc Chánh Đẳng Giác (fully enlightened - sammāsambuddha - người tự mình giác ngộ hoàn toàn) đang sống trong vương quốc của vua!”