MN 121. Tiểu Kinh Không

(Cūlasuññata Sutta)

[104] 1. Như vầy tôi nghe. Một thời Đức Thế Tôn trú ở Sāvatthī (Xá-vệ), tại Đông Viên (Eastern Park), trong Lộc Mẫu Giảng Đường (Palace of Migāra’s Mother).

2. Rồi vào buổi chiều, Đại đức Ānanda xuất thiền, đi đến chỗ Đức Thế Tôn, sau khi đảnh lễ Ngài, ngồi xuống một bên và bạch Đức Thế Tôn:

3. “Bạch Thế Tôn, có một lần Đức Thế Tôn trú ở xứ Sakya, tại một thị trấn của dòng họ Sakya tên là Nagaraka. Tại đó, bạch Thế Tôn, con đã được nghe và học điều này từ chính kim khẩu của Đức Thế Tôn: ‘Này Ānanda, Như Lai thường an trú trong tánh không (voidness - sự trống rỗng, không có tự ngã cố hữu, trạng thái tâm không bị che lấp bởi những nhận thức sai lầm). [^1137]’ Bạch Thế Tôn, con nghe vậy có đúng không, con học vậy có đúng không, con tác ý vậy có đúng không, con ghi nhớ vậy có đúng không?”

"Chắc chắn rồi, Ānanda, ông nghe vậy là đúng, học vậy là đúng, tác ý vậy là đúng, ghi nhớ vậy là đúng. Này Ānanda, như trước đây, nay Như Lai cũng thường an trú trong tánh không.

4. "Này Ānanda, ví như Lộc Mẫu Giảng Đường này trống không voi, bò, ngựa đực, ngựa cái; trống không vàng bạc; trống không sự tụ hội của đàn ông và đàn bà; và chỉ có sự không trống rỗng này hiện hữu, tức là tính duy nhất (singleness - sự đơn độc, sự tập trung vào một đối tượng duy nhất) phụ thuộc vào Tăng đoàn gồm các vị tỳ kheo (bhikkhus - nhà sư xuất gia nam theo Phật giáo Theravada); cũng vậy, một vị tỳ kheo – không tác ý đến tưởng về làng, không tác ý đến tưởng về người – tác ý đến tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về rừng. [^1138] Tâm vị ấy nhập vào tưởng về rừng đó và đạt được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán. Vị ấy hiểu rõ như sau: ‘Bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về làng, những thứ đó không có mặt ở đây; bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về người, những thứ đó không có mặt ở đây. Chỉ có chừng này sự phiền nhiễu hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về rừng.’ [^1139] Vị ấy hiểu: ‘Phạm vi nhận thức này trống không tưởng về làng; phạm vi nhận thức này trống không tưởng về người. Chỉ có sự không trống rỗng này hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về rừng.’ Như vậy, vị ấy xem nó là trống không những gì không có ở đó, nhưng đối với những gì [105] còn lại ở đó, vị ấy hiểu rõ cái đang hiện hữu như sau: ‘Cái này đang hiện hữu.’ Như vậy đó, Ānanda, đây là sự nhập vào tánh không chân chính, không xuyên tạc, thanh tịnh của vị ấy.

5. "Lại nữa, Ānanda, một vị tỳ kheo – không tác ý đến tưởng về người, không tác ý đến tưởng về rừng – tác ý đến tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về đất. [^1140] Tâm vị ấy nhập vào tưởng về đất đó và đạt được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán. Ví như tấm da bò được căng thẳng hoàn toàn bằng trăm cái cọc thì không còn nếp gấp; cũng vậy, một vị tỳ kheo – không tác ý đến bất kỳ chỗ lồi lõm nào của trái đất này, đến sông ngòi khe suối, những vùng gốc cây gai góc, núi non và những nơi không bằng phẳng – tác ý đến tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về đất. Tâm vị ấy nhập vào tưởng về đất đó và đạt được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán. Vị ấy hiểu rõ như sau: ‘Bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về người, những thứ đó không có mặt ở đây; bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về rừng, những thứ đó không có mặt ở đây. Chỉ có chừng này sự phiền nhiễu hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về đất.’ Vị ấy hiểu: ‘Phạm vi nhận thức này trống không tưởng về người; phạm vi nhận thức này trống không tưởng về rừng. Chỉ có sự không trống rỗng này hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về đất.’ Như vậy, vị ấy xem nó là trống không những gì không có ở đó, nhưng đối với những gì còn lại ở đó, vị ấy hiểu rõ cái đang hiện hữu như sau: ‘Cái này đang hiện hữu.’ Như vậy đó, Ānanda, đây cũng là sự nhập vào tánh không chân chính, không xuyên tạc, thanh tịnh của vị ấy.

6. "Lại nữa, Ānanda, một vị tỳ kheo – không tác ý đến tưởng về rừng, không tác ý đến tưởng về đất – tác ý đến tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Không vô biên xứ (base of infinite space - tầng thiền vô sắc thứ nhất, nơi tâm trải nghiệm không gian vô tận, không còn giới hạn vật chất). [^1141] Tâm vị ấy nhập vào tưởng về Không vô biên xứ đó và đạt được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán. Vị ấy hiểu rõ như sau: ‘Bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về rừng, những thứ đó không có mặt ở đây; bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có [106] do phụ thuộc vào tưởng về đất, những thứ đó không có mặt ở đây. Chỉ có chừng này sự phiền nhiễu hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Không vô biên xứ.’ Vị ấy hiểu: ‘Phạm vi nhận thức này trống không tưởng về rừng; phạm vi nhận thức này trống không tưởng về đất. Chỉ có sự không trống rỗng này hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Không vô biên xứ.’ Như vậy, vị ấy xem nó là trống không những gì không có ở đó, nhưng đối với những gì còn lại ở đó, vị ấy hiểu rõ cái đang hiện hữu như sau: ‘Cái này đang hiện hữu.’ Như vậy đó, Ānanda, đây cũng là sự nhập vào tánh không chân chính, không xuyên tạc, thanh tịnh của vị ấy.

7. "Lại nữa, Ānanda, một vị tỳ kheo – không tác ý đến tưởng về đất, không tác ý đến tưởng về Không vô biên xứ – tác ý đến tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Thức vô biên xứ (base of infinite consciousness - tầng thiền vô sắc thứ hai, nơi tâm trải nghiệm ý thức vô tận, không còn giới hạn). Tâm vị ấy nhập vào tưởng về Thức vô biên xứ đó và đạt được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán. Vị ấy hiểu rõ như sau: ‘Bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về đất, những thứ đó không có mặt ở đây; bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về Không vô biên xứ, những thứ đó không có mặt ở đây. Chỉ có chừng này sự phiền nhiễu hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Thức vô biên xứ.’ Vị ấy hiểu: ‘Phạm vi nhận thức này trống không tưởng về đất; phạm vi nhận thức này trống không tưởng về Không vô biên xứ. Chỉ có sự không trống rỗng này hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Thức vô biên xứ.’ Như vậy, vị ấy xem nó là trống không những gì không có ở đó, nhưng đối với những gì còn lại ở đó, vị ấy hiểu rõ cái đang hiện hữu như sau: ‘Cái này đang hiện hữu.’ Như vậy đó, Ānanda, đây cũng là sự nhập vào tánh không chân chính, không xuyên tạc, thanh tịnh của vị ấy.

8. "Lại nữa, Ānanda, một vị tỳ kheo – không tác ý đến tưởng về Không vô biên xứ, không tác ý đến tưởng về Thức vô biên xứ – tác ý đến tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Vô sở hữu xứ (base of nothingness - tầng thiền vô sắc thứ ba, nơi tâm trải nghiệm sự trống không hoàn toàn, không còn đối tượng nào của ý thức). Tâm vị ấy nhập vào tưởng về Vô sở hữu xứ đó và đạt được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán. Vị ấy hiểu rõ như sau: ‘Bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về Không vô biên xứ, những thứ đó không có mặt ở đây; bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về Thức vô biên xứ, những thứ đó không có mặt ở đây. Chỉ có chừng này sự phiền nhiễu hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Vô sở hữu xứ.’ Vị ấy hiểu: ‘Phạm vi nhận thức này trống không tưởng về Không vô biên xứ; [107] phạm vi nhận thức này trống không tưởng về Thức vô biên xứ. Chỉ có sự không trống rỗng này hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Vô sở hữu xứ.’ Như vậy, vị ấy xem nó là trống không những gì không có ở đó, nhưng đối với những gì còn lại ở đó, vị ấy hiểu rõ cái đang hiện hữu như sau: ‘Cái này đang hiện hữu.’ Như vậy đó, Ānanda, đây cũng là sự nhập vào tánh không chân chính, không xuyên tạc, thanh tịnh của vị ấy.

9. "Lại nữa, Ānanda, một vị tỳ kheo – không tác ý đến tưởng về Thức vô biên xứ, không tác ý đến tưởng về Vô sở hữu xứ – tác ý đến tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ (base of neither-perception-nor-non-perception - tầng thiền vô sắc thứ tư, trạng thái tâm vi tế nhất, nơi nhận thức không thể nói là có hay không có). Tâm vị ấy nhập vào tưởng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ đó và đạt được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán. Vị ấy hiểu rõ như sau: ‘Bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về Thức vô biên xứ, những thứ đó không có mặt ở đây; bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về Vô sở hữu xứ, những thứ đó không có mặt ở đây. Chỉ có chừng này sự phiền nhiễu hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ.’ Vị ấy hiểu: ‘Phạm vi nhận thức này trống không tưởng về Thức vô biên xứ; phạm vi nhận thức này trống không tưởng về Vô sở hữu xứ. Chỉ có sự không trống rỗng này hiện hữu, tức là tính duy nhất phụ thuộc vào tưởng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ.’ Như vậy, vị ấy xem nó là trống không những gì không có ở đó, nhưng đối với những gì còn lại ở đó, vị ấy hiểu rõ cái đang hiện hữu như sau: ‘Cái này đang hiện hữu.’ Như vậy đó, Ānanda, đây cũng là sự nhập vào tánh không chân chính, không xuyên tạc, thanh tịnh của vị ấy.

10. "Lại nữa, Ānanda, một vị tỳ kheo – không tác ý đến tưởng về Vô sở hữu xứ, không tác ý đến tưởng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ – tác ý đến tính duy nhất phụ thuộc vào vô tướng tâm định (signless concentration of mind - sự tập trung tâm không còn bám chấp vào các dấu hiệu hay đặc điểm phân biệt của các pháp). [^1142] Tâm vị ấy nhập vào vô tướng tâm định đó và đạt được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán. Vị ấy hiểu rõ như sau: ‘Bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về Vô sở hữu xứ, những thứ đó không có mặt ở đây; bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào tưởng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ, những thứ đó không có mặt ở đây. Chỉ có chừng này sự phiền nhiễu hiện hữu, tức là cái liên quan đến sáu căn (six bases - mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) vốn phụ thuộc vào thân này và [108] được duyên sinh bởi mạng sống.’ Vị ấy hiểu: ‘Phạm vi nhận thức này trống không tưởng về Vô sở hữu xứ; phạm vi nhận thức này trống không tưởng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Chỉ có sự không trống rỗng này hiện hữu, tức là cái liên quan đến sáu căn vốn phụ thuộc vào thân này và được duyên sinh bởi mạng sống.’ Như vậy, vị ấy xem nó là trống không những gì không có ở đó, nhưng đối với những gì còn lại ở đó, vị ấy hiểu rõ cái đang hiện hữu như sau: ‘Cái này đang hiện hữu.’ Như vậy đó, Ānanda, đây cũng là sự nhập vào tánh không chân chính, không xuyên tạc, thanh tịnh của vị ấy.

11. "Lại nữa, Ānanda, một vị tỳ kheo – không tác ý đến tưởng về Vô sở hữu xứ, không tác ý đến tưởng về Phi tưởng phi phi tưởng xứ – tác ý đến tính duy nhất phụ thuộc vào vô tướng tâm định. Tâm vị ấy nhập vào vô tướng tâm định đó và đạt được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán. Vị ấy hiểu rõ như sau: ‘Vô tướng tâm định này là pháp hữu vi (conditioned - bị điều kiện hóa, do duyên tạo thành) và do chủ ý tạo tác (volitionally produced - được tạo ra một cách có chủ đích). Nhưng bất cứ cái gì là pháp hữu vi và do chủ ý tạo tác đều là vô thường (impermanent - không tồn tại mãi mãi, luôn thay đổi), chịu sự đoạn diệt (subject to cessation - có bản chất phải chấm dứt, không thể tồn tại vĩnh viễn).’ [^1143] Khi biết và thấy như vậy, tâm vị ấy được giải thoát khỏi dục lậu (taint of sensual desire - ô nhiễm tinh thần sâu kín do tham ái dục lạc), khỏi hữu lậu (taint of being - ô nhiễm tinh thần sâu kín do tham ái sự tồn tại trong các cõi), và khỏi vô minh lậu (taint of ignorance - ô nhiễm tinh thần sâu kín do sự không hiểu biết chân lý, đặc biệt là Tứ Diệu Đế). Khi đã giải thoát, trí tuệ khởi lên: ‘Đã giải thoát.’ Vị ấy hiểu rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh (holy life - đời sống thanh tịnh, hướng đến giải thoát) đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái nào nữa.’

12. "Vị ấy hiểu rõ như sau: ‘Bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào dục lậu, những thứ đó không có mặt ở đây; bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào hữu lậu, những thứ đó không có mặt ở đây; bất kỳ sự phiền nhiễu nào có thể có do phụ thuộc vào vô minh lậu, những thứ đó không có mặt ở đây. Chỉ có chừng này sự phiền nhiễu hiện hữu, tức là cái liên quan đến sáu căn vốn phụ thuộc vào thân này và được duyên sinh bởi mạng sống.’ Vị ấy hiểu: ‘Phạm vi nhận thức này trống không dục lậu; phạm vi nhận thức này trống không hữu lậu; phạm vi nhận thức này trống không vô minh lậu. Chỉ có sự không trống rỗng này hiện hữu, tức là cái liên quan đến sáu căn vốn phụ thuộc vào thân này và được duyên sinh bởi mạng sống.’ Như vậy, vị ấy xem nó là trống không những gì không có ở đó, nhưng đối với những gì còn lại ở đó, vị ấy hiểu rõ cái đang hiện hữu như sau: ‘Cái này đang hiện hữu.’ Như vậy đó, Ānanda, đây là sự nhập vào tánh không [109] chân chính, không xuyên tạc, thanh tịnh, tối thượng và vô thượng (supreme and unsurpassed - cao cả nhất, không gì sánh bằng, không thể vượt qua) của vị ấy. [^1144]

13. “Này Ānanda, bất kỳ vị Sa môn (recluses - người xuất gia tu hành khổ hạnh hoặc thiền định) và Bà la môn (brahmins - tu sĩ thuộc giai cấp Bà la môn trong xã hội Ấn Độ cổ đại) nào trong quá khứ đã nhập và an trú trong tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô thượng, tất cả đều đã nhập và an trú trong chính tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô thượng này. Bất kỳ vị Sa môn và Bà la môn nào trong tương lai sẽ nhập và an trú trong tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô thượng, tất cả sẽ nhập và an trú trong chính tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô thượng này. Bất kỳ vị Sa môn và Bà la môn nào trong hiện tại đang nhập và an trú trong tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô thượng, tất cả đang nhập và an trú trong chính tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô thượng này. Vì vậy, Ānanda, các ông nên tu tập như sau: ‘Chúng ta sẽ nhập và an trú trong tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô thượng.’”

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã dạy. Đại đức Ānanda hoan hỷ và tín thọ lời Đức Thế Tôn dạy.

121. KINH TIỂU KHÔNG

121. KINH TIỂU KHÔNG (Cùlasunnata Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), tại Pubbarama (Ðông Viên), lâu đài của Migaramatu (Lộc Mẫu). Rồi Tôn giả Ananda, vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Một thời, bạch Thế Tôn, Thế Tôn trú giữa các Sakka (Thích-ca). Nagaraka là tên một thị trấn của các Sakka. Tại đấy, bạch Thế Tôn, con được nghe trước mặt Thế Tôn, con được ghi nhớ trước mặt (Thế Tôn) như sau: “Này Ananda, Ta nhờ an trú không, nên nay an trú rất nhiều”. Phải chăng, bạch Thế Tôn, điều con đã nghe là nghe đúng, ghi nhớ đúng, tác ý đúng, thọ trì đúng?

– Thật vậy, này Ananda, điều Ông đã nghe là nghe đúng, ghi nhớ đúng, tác ý đúng, thọ trì đúng. Thuở xưa và nay, này Ananda, Ta nhờ an trú không, nên nay an trú rất nhiều.

Ví như lâu đài Lộc Mẫu này không có voi, bò, ngựa, ngựa cái, không có vàng và bạc, không có đàn bà, đàn ông tụ hội, và chỉ có một cái không phải không, tức là sự nhất trí (ekattam) do duyên chúng Tỷ- kheo; cũng vậy, này Ananda, Tỷ-kheo không tác ý thôn tưởng, không tác ý nhơn tưởng, chỉ tác ý sự nhất trí, do duyên lâm tưởng. Tâm của vị ấy được thích thú hân hoan, an trú, hướng đến lâm tưởng. Vị ấy tuệ tri như sau: “Các ưu phiền do duyên thôn tưởng không có mặt ở đây; các ưu phiền do duyên nhân tưởng không có mặt ở đây. Và chỉ có một ưu phiền này, tức là sự nhất trí do duyên lâm tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có thôn tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có nhân tưởng”. Và chỉ có một cái này không phải không, tức là sự nhất trí (ekattam) do duyên lâm tưởng". Và cái gì không có mặt ở đây, vị ấy xem cái ấy là không có. Nhưng đối với cái còn lại, ở đây, vị ấy tuệ tri: “Cái kia có, cái này có”. Như vậy, này Ananda, cái này đối với vị ấy là như vậy, thật có, không điên đảo, sự thực hiện hoàn toàn thanh tịnh, không tánh.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không tác ý nhân tưởng, không tác ý lâm tưởng, chỉ tác ý sự nhất trí do duyên địa tưởng. Tâm vị ấy được thích thú, hân hoan, an trú, hướng đến địa tưởng. Ví như, này Ananda, tấm da con bò đực được căng thẳng trên một trăm cọc gỗ, đặc tánh tấm da được đoạn trừ (vigatavasika); cũng vậy, này Ananda, Tỷ-kheo, không tác ý đối với tất cả vật gì trên đất này: đất khô và vùng lầy, sông và vùng lầy, các cây có thân và có gai, núi và đất bằng, vị ấy tác ý sự nhất trí do duyên địa tưởng. Tâm vị ấy được thích thú, hân hoan, an trú, hướng đến địa tưởng. Vị ấy tuệ tri như sau: “Các ưu phiền do duyên nhân tưởng không có mặt ở đây; các ưu phiền do duyên lâm tưởng không có mặt ở đây. Và chỉ có một ưu phiền này, sự nhất trí do duyên địa tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có nhơn tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có lâm tưởng, và chỉ có một cái này không phải không, tức là sự nhất trí do duyên địa tưởng”. Và cái gì không có mặt ở đây, vị ấy xem cái ấy là không có. Nhưng đối với cái còn lại, ở đây vị ấy tuệ tri: “Cái kia có, cái này có”. Này Ananda, cái này đối với vị ấy là như vậy, thật có, không điên đảo, sự thực hiện hoàn toàn thanh tịnh, không tánh.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo không tác ý lâm tưởng, không tác ý địa tưởng, tác ý sự nhất trí do duyên Không vô biên xứ. Tâm vị ấy được thích thú, hân hoan, an trú, hướng đến Không vô biên xứ. Vị ấy tuệ tri như sau: “Các ưu phiền, do duyên lâm tưởng không có mặt ở đây; các ưu phiền do duyên địa tưởng không có mặt ở đây. Và chỉ có một ưu phiền này, tức là sự nhất trí do duyên Không vô biên xứ tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có lâm tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có địa tưởng, và chỉ có một cái này không phải không, tức là sự nhất trí do duyên Không vô biên xứ tưởng”. Và cái gì không có mặt ở đây, vị ấy xem cái ấy là không có. Nhưng đối với cái còn lại, ở đây vị ấy biết: “Cái kia có, cái này có”. Này Ananda, cái này đối với vị ấy là như vậy, thật có, không điên đảo, sự thực hiện hoàn toàn thanh tịnh, không tánh.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo không tác ý địa tưởng, không tác ý Không vô biên xứ tưởng, chỉ tác ý sự nhất trí do duyên Thức vô biên xứ. Tâm vị ấy được thích thú, hân hoan, an trú, hướng đến Thức vô biên xứ. Vị ấy tuệ tri như sau: “Các ưu phiền do duyên địa tưởng không có mặt ở đây; các ưu phiền do duyên Không vô biên xứ tưởng không có mặt ở đây. Và chỉ có một ưu phiền này, tức là sự nhất trí do duyên Thức vô biên xứ tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có địa tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có Không vô biên xứ tưởng, và chỉ có một cái này không phải không, tức là sự nhất trí do duyên Thức vô biên xứ tưởng”. Và cái gì không có mặt ở đây, vị ấy xem cái ấy là không có. Nhưng đối với cái còn lại, ở đây vị ấy tuệ tri: “Cái kia có, cái này có”. Này Ananda, cái này đối với vị ấy là như vậy, thật có, không điên đảo, sự thực hiện hoàn toàn thanh tịnh, không tánh.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo không tác ý Không vô biên xứ tưởng, không tác ý Thức vô biên xứ tưởng, chỉ tác ý sự nhất trí do duyên Vô sở hữu xứ tưởng. Tâm vị ấy được thích thú, hân hoan, an trú, hướng đến Vô sở hữu xứ. Vị ấy tuệ tri như sau: “Các ưu phiền do duyên Không vô biên xứ tưởng không có mặt ở đây; các ưu phiền do duyên Thức vô biên xứ tưởng không có mặt ở đây. Và chỉ có một ưu phiền này, tức là sự nhất trí do duyên Vô sở hữu xứ tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có Không vô biên xứ tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có Thức vô biên xứ tưởng, và chỉ có một cái này không phải không, tức là sự nhất trí do duyên Vô sở hữu xứ tưởng”. Và cái gì không có mặt ở đây, vị ấy xem cái ấy là không có. Nhưng đối với cái còn lại, ở đây, vị ấy tuệ tri: “Cái kia có, cái này có”. Này Ananda, cái này đối với vị ấy là như vậy, thật có, không điên đảo, sự thực hiện hoàn toàn thanh tịnh, không tánh.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo không tác ý Thức vô biên xứ tưởng, không tác ý Vô sở hữu xứ tưởng, chỉ tác ý sự nhất trí do duyên Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Tâm vị ấy được thích thú, hân hoan, an trú, hướng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị ấy biết như sau: "Các ưu phiền do duyên Thức vô biên xứ tưởng không có mặt ở đây; các ưu phiền do duyên Vô sở hữu xứ tưởng không có mặt ở đây. Và chỉ có một ưu phiền này, tức là sự nhất trí do duyên Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có Thức vô biên xứ tưởng”. Vị ấy tuệ tri: "Loại tưởng này không có Vô sở hữu xứ tưởng, và chỉ có một cái này không phải không, tức là sự nhất trí do duyên Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng. Và cái gì không có mặt ở đây, vị ấy xem cái ấy là không có. Nhưng đối với cái còn lại, ở đây, vị ấy tuệ tri: “Cái kia có, cái này có”. Này Ananda, cái này đối với vị ấy là như vậy, thật có, không điên đảo, sự thực hiện hoàn toàn thanh tịnh, không tánh.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo không tác ý Vô sở hữu xứ tưởng, không có tác ý Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tác ý sự nhất trí do duyên Vô tướng tâm định Tâm vị ấy được thích thú, hân hoan, an trú, hướng đến Vô tướng tâm định. Vị ấy tuệ tri như sau: “Các ưu phiền do duyên Vô sở hữu xứ tưởng không có mặt ở đây; các ưu phiền do duyên Phi tưởng phi phi tưởng xứ không có mặt ở đây. Và chỉ có một ưu phiền này, tức là sáu nhập duyên mạng, duyên với thân này”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có Vô sở hữu xứ tưởng”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng. Và chỉ có một cái này không phải không, tức là sáu nhập duyên mạng, duyên với thân này”. Và cái gì không có mặt ở đây, vị ấy xem cái ấy là không có. Nhưng đối với cái còn lại, ở đây vị ấy tuệ tri: “Cái kia có, cái này có”. Này Ananda, cái này đối với vị ấy là như vậy, thật có, không điên đảo, sự thực hiện hoàn toàn thanh tịnh, không tánh.

Lại nữa, này Ananda, vị Tỷ-kheo không tác ý Vô sở hữu xứ tưởng, không tác ý Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng, tác ý sự nhứt trí do duyên Vô tướng tâm định. Tâm vị ấy được thích thú, hân hoan, an trú, hướng đến Vô tướng tâm định. Vị ấy tuệ tri như sau: “Vô tướng tâm định này thuộc hữu vi, do tâm tư tạo nên. Phàm cái gì thuộc hữu vi, do tâm tư tạo nên, cái ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt”, vị ấy tuệ tri như vậy. Do vị ấy tuệ tri như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải thoát, là sự hiểu biết (nana) rằng đã được giải thoát. Vị ấy tuệ tri: “Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những việc nên làm đã làm, không còn phải trở lại trạng thái này nữa”. Vị ấy tuệ tri: "Các ưu phiền do duyên dục lậu không có mặt ở đây; các

ưu phiền do duyên hữu lậu không có mặt có ở đây; các ưu phiền do duyên vô minh lậu không có mặt ở đây. Và chỉ ở một ưu phiền này, tức là sáu nhập duyên mạng, duyên với thân này". Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có dục lậu”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có hữu lậu”. Vị ấy tuệ tri: “Loại tưởng này không có vô minh lậu. Và chỉ có một cái này không phải không, tức là sáu nhập duyên mạng, duyên với thân này”. Và cái gì không có mặt ở đây, vị ấy xem cái ấy là không có. Nhưng đối với cái còn lại, ở đây vị ấy biết: “Cái kia có, cái này có”. Này Ananda, cái này đối với vị ấy là như vậy, thật có, không điên đảo, sự thực hiện hoàn toàn thanh tịnh, Không tánh.

Này Ananda, phàm có những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ sau khi chứng đạt, đã an trú cứu cánh vô thượng thanh tịnh Không tánh (Sunnatam), tất cả các vị ấy sau khi chứng đạt đều chỉ an trú cứu cánh vô thượng thanh tịnh Không tánh này. Này Ananda, phàm có những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai, sau khi chứng đạt sẽ an trú cứu cánh vô thượng thanh tịnh Không tánh, tất cả các vị ấy sau khi chứng đạt đều sẽ an trú cứu cánh vô thượng thanh tịnh Không tánh này. Này Ananda, phàm có những Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong hiện tại, sau khi chứng đạt và an trú cứu cánh vô thượng thanh tịnh Không tánh, tất cả các vị ấy sau khi chứng đạt nếu an trú cứu cánh vô thượng thanh tịnh Không tánh này. Do vậy, này Ananda, sau khi chứng đạt Ta sẽ an trú cứu cánh vô thượng thanh tịnh Không tánh. Như vậy, này Ananda, các Ông cần phải học tập.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• tánh không / suññatā / voidness: Trạng thái trống rỗng, không có một thực thể cố hữu, một cái “tôi” hay “ngã” thường hằng bất biến. Trong kinh này, nó được giải thích qua việc loại bỏ dần các đối tượng nhận thức (tưởng) để thấy rõ sự trống không đối với những gì đã được loại bỏ và cái gì còn lại.
• tỳ kheo / bhikkhu / bhikkhu: Nhà sư nam đã thọ giới cụ túc trong Phật giáo Theravada, sống đời sống xuất gia, tuân thủ giới luật.
• tính duy nhất / ekaggatā / singleness: Trạng thái tâm tập trung vào một đối tượng duy nhất, không phân tán; sự đơn nhất của đối tượng nhận thức còn lại sau khi đã loại bỏ các đối tượng khác.
• Không vô biên xứ / ākāsānañcāyatana / base of infinite space: Tầng thiền định vô sắc thứ nhất, nơi hành giả vượt qua mọi nhận thức về vật chất, tác ý đến không gian vô biên và an trú trong đó.
• Thức vô biên xứ / viññāṇañcāyatana / base of infinite consciousness: Tầng thiền định vô sắc thứ hai, nơi hành giả vượt qua Không vô biên xứ, tác ý đến thức trải rộng vô biên và an trú trong đó.
• Vô sở hữu xứ / ākiñcaññāyatana / base of nothingness: Tầng thiền định vô sắc thứ ba, nơi hành giả vượt qua Thức vô biên xứ, tác ý đến sự trống không, không có gì cả, và an trú trong đó.
• Phi tưởng phi phi tưởng xứ / nevasaññānāsaññāyatana / base of neither-perception-nor-non-perception: Tầng thiền định vô sắc thứ tư và cao nhất, trạng thái tâm cực kỳ vi tế, nơi nhận thức (tưởng) không thể nói là có mặt hay không có mặt.
• vô tướng tâm định / animitta cetosamādhi / signless concentration of mind: Trạng thái định tâm không còn bám chấp vào các dấu hiệu, đặc điểm (tướng) của các pháp hữu vi (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp); thường liên quan đến thiền quán về vô thường, khổ, vô ngã dẫn đến giải thoát.
• sáu căn / saḷāyatana / six bases: Sáu cơ quan cảm giác nội tại: mắt (nhãn căn), tai (nhĩ căn), mũi (tỷ căn), lưỡi (thiệt căn), thân (thân căn), và ý (ý căn). Chúng là nền tảng cho sự tiếp xúc và nhận thức thế giới.
• hữu vi / saṅkhata / conditioned: Các pháp được tạo tác, hình thành do duyên khởi, bị các điều kiện chi phối; chúng có đặc tính vô thường, khổ, vô ngã. Đối lập với pháp vô vi (Nibbāna).
• do chủ ý tạo tác / abhisaṅkhata / volitionally produced: Được tạo ra một cách có chủ đích, có sự tham gia của ý chí (cetanā); nhấn mạnh vai trò của ý định trong việc hình thành các pháp hữu vi, đặc biệt là các trạng thái thiền định.
• vô thường / anicca / impermanent: Một trong ba đặc tính của các pháp hữu vi (tam tướng), chỉ tính chất không bền vững, luôn luôn thay đổi, sinh rồi diệt của mọi sự vật, hiện tượng.
• chịu sự đoạn diệt / nirodhadhamma / subject to cessation: Có bản chất phải đi đến sự chấm dứt, không thể tồn tại vĩnh viễn. Đây là hệ quả của tính vô thường.
• lậu hoặc / āsava / taint: Những ô nhiễm tinh thần sâu kín, tiềm ẩn, làm “rỉ chảy” khiến chúng sinh trôi lăn trong vòng luân hồi. Ba lậu hoặc chính là dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.
• dục lậu / kāmāsava / taint of sensual desire: Sự ô nhiễm do tham ái, dính mắc vào các đối tượng dục lạc qua sáu căn.
• hữu lậu / bhavāsava / taint of being: Sự ô nhiễm do tham ái, dính mắc vào sự tồn tại trong các cõi (dục giới, sắc giới, vô sắc giới), mong muốn được tiếp tục hiện hữu.
• vô minh lậu / avijjāsava / taint of ignorance: Sự ô nhiễm do không hiểu biết Tứ Diệu Đế, Duyên Khởi, và bản chất vô thường, khổ, vô ngã của các pháp. Đây là gốc rễ của các lậu hoặc khác và của khổ đau.
• phạm hạnh / brahmacariya / holy life: Đời sống thanh tịnh, cao thượng, đặc biệt là đời sống xuất gia, nhằm mục đích tu tập để đạt đến giải thoát, chấm dứt khổ đau.
• tối thượng và vô thượng / anuttara / supreme and unsurpassed: Cao cả nhất, không gì sánh bằng, không thể vượt qua. Thường dùng để mô tả Đức Phật, Giáo Pháp, hoặc trạng thái giải thoát (Nibbāna).
• Sa môn / samaṇa / recluse: Thuật ngữ chỉ những người từ bỏ đời sống thế tục, sống không gia đình, tu hành để tìm cầu giải thoát, phổ biến ở Ấn Độ thời Đức Phật, bao gồm cả các vị Tỳ kheo Phật giáo và các tu sĩ thuộc truyền thống khác.
• Bà la môn / brāhmaṇa / brahmin: Thành viên của giai cấp tu sĩ và học giả trong hệ thống đẳng cấp Ấn Độ cổ đại. Một số Bà la môn đã trở thành đệ tử của Đức Phật.
• Đức Thế Tôn / Bhagavā / Blessed One: Một danh hiệu tôn kính dành cho Đức Phật, có nghĩa là Bậc Tôn Quý, Bậc có đầy đủ phước đức và trí tuệ, người đã chiến thắng ma quân và phiền não.
• Đại đức / Āyasmā / Venerable: Kính ngữ dùng để gọi các vị Tỳ kheo lớn tuổi hoặc có đức hạnh.
• Tăng đoàn / Saṅgha / Sangha: Cộng đồng những người xuất gia theo lời dạy của Đức Phật (Tỳ kheo và Tỳ kheo ni), hoặc rộng hơn là cộng đồng bốn chúng đệ tử (Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di).
• Tưởng / Saññā / Perception: Một trong năm uẩn (khandha), là sự nhận biết, ghi nhận các đặc điểm của đối tượng thông qua các giác quan và ý thức; sự hình thành khái niệm, ý niệm.
• Tác ý / Manasikāra / Attend to: Sự hướng tâm, chú ý đến một đối tượng. Tác ý đúng đắn (yoniso manasikāra) là yếu tố quan trọng trong tu tập.
• Phiền nhiễu / Darathā / Disturbances: Sự xáo trộn, bất ổn, chướng ngại trong tâm, phát sinh do các nhận thức hoặc trạng thái tâm thấp hơn.