DN 21. Những Câu Hỏi Của Đế Thích

(Sakkapañhasutta)

Như vầy tôi nghe. 771 Một thời Thế Tôn trú ở xứ Ma-kiệt-đà, phía đông thành Vương Xá, có một làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā, phía bắc làng ấy, trên núi Vediyaka, là hang Indasāla (Indra’s hill cave / hang động trên đồi của Đế Thích). 772

Lúc bấy giờ, Đế Thích, vua các vị trời (Sakka, the lord of gods / Thiên chủ Đế Thích, vị vua của các vị trời), khởi lòng mong muốn được gặp Đức Phật. Ngài nghĩ: “Hiện nay Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán (perfected one / người đã hoàn thiện, giác ngộ), Phật, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đang ở đâu?”

Thấy Đức Phật đang ở tại hang Indasāla, ngài nói với chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba: “Này các hiền hữu, Đức Phật đang trú ở xứ Ma-kiệt-đà, tại hang Indasāla. Chúng ta hãy cùng đến yết kiến Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Phật, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, thì sao?”

“Thưa vâng, thưa ngài,” chư thiên đáp lời.

Rồi Đế Thích nói với nhạc sĩ Càn-thát-bà Pañcasikha (centaur Pañcasikha / gandhabba, một loại thiên thần nhạc công Pañcasikha): 773 “Này hiền giả Pañcasikha, Đức Phật đang trú ở xứ Ma-kiệt-đà, tại hang Indasāla. Chúng ta hãy cùng đến yết kiến Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Phật, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, thì sao?”

“Thưa vâng, thưa ngài,” nhạc sĩ Càn-thát-bà Pañcasikha đáp. Cầm lấy cây đàn tỳ-bà cong làm từ gỗ cây beluva vàng lợt (arched harp made from the pale timber of wood-apple / đàn cong làm từ gỗ cây táo rừng màu nhạt), ông đi theo hầu Đế Thích. 774

Sau đó, Đế Thích dẫn đầu đoàn tùy tùng gồm chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba và nhạc sĩ Càn-thát-bà Pañcasikha. 775 Như một người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại hay co cánh tay đang duỗi ra một cách dễ dàng, ngài biến mất khỏi cõi trời Ba Mươi Ba và hiện ra trên núi Vediyaka, phía bắc Ambasaṇḍā.

Lúc bấy giờ, một ánh sáng chói lòa xuất hiện trên núi Vediyaka và Ambasaṇḍā, như thường xảy ra do oai lực của chư thiên. Dân chúng trong các làng lân cận, kinh hãi, sửng sốt và kính sợ, nói rằng: “Hôm nay núi Vediyaka chắc đang bốc cháy, rực lửa và thiêu đốt! Ôi, tại sao một ánh sáng chói lòa như vậy lại xuất hiện trên núi Vediyaka và Ambasaṇḍā?”

Rồi Đế Thích nói với nhạc sĩ Càn-thát-bà Pañcasikha: “Này hiền giả Pañcasikha, thật khó cho một người như ta được đến gần bậc Như Lai (Realized Ones / Tathāgata, người đã đến/đi như vậy, một danh hiệu của Phật) khi các ngài đang nhập thất (retreat / ẩn tu), hành thiền, an hưởng thiền định. 776 Nhưng nếu hiền giả làm cho Đức Phật vui lòng trước, thì sau đó ta có thể đến yết kiến ngài.”

“Thưa vâng, thưa ngài,” nhạc sĩ Càn-thát-bà Pañcasikha đáp. Cầm lấy cây đàn tỳ-bà cong làm từ gỗ cây beluva vàng lợt, ông đến hang Indasāla. Khi đến gần, ông đứng sang một bên, nghĩ rằng: “Chỗ này không quá xa cũng không quá gần; và ngài sẽ nghe được tiếng của ta.”

21. KINH ÐẾ-THÍCH SỞ VẤN

(Sakka-panha Sutta)

Tụng Phẩm I

1. Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú tại Magadha (Ma-kiệt-đà) phía Ðông thành Vương Xá, tại làng Bà La Môn tên Ambasanda, (Am-bà-la) trên ngọn núi Vediya (Tỳ-đà Sơn) phía Bắc ngôi làng, trong hang Indasàla (Nhơn-đà-sa-la). Lúc bấy giờ, Thiên chủ Sakka (Ðế-thích) náo nức muốn chiêm ngưỡng Thế Tôn.

Rồi Thiên chủ Sakka suy nghĩ: “Nay Thế Tôn ở tại chỗ nào, vị A La Hán, Chánh Ðẳng Giác?” Thiên chủ Sakka thấy Thế Tôn trú tại Magadha, phía Ðông thành Vương Xá tại làng Bà La Môn tên Ambasanda, trên ngọn núi Vediya, phía Bắc ngôi làng trong hang Indasala. Thấy vậy, Thiên chủ Sakka nói với chư Thiên ở Tam thập tam thiên:

− Này Quý vị, Thế Tôn trú ngụ tại Magadha, phía Ðông thành Vương Xá, tại làng Bà La Môn tên Ambasanda, trên ngọn núi Veidya, phía Bắc ngôi làng, trong hang núi Indasala. Này quí vị, chúng ta hãy đến chiêm ngưỡng Thế Tôn, bậc A La Hán, Chánh Ðẳng Giác.

− Xin vâng, mong an lành đến cho Ngài. - Chư Thiên ở Tam thập tam thiên trả lời Thiên chủ Sakka.

2. Rồi Thiên chủ Sakka, nói với Pancasikha (Ngũ Kế), con của Càn Thát Bà:

− Này Khanh Pancasikha, Thế Tôn nay trú tại Magadha, phía Ðông thành Vương Xá, tại làng Bà La Môn tên Ambasanda, trên ngọn núi Vediya phía Bắc ngôi làng, trong hang núi Indasàla. Này Khanh Pancasikha, chúng ta hãy đến chiêm ngưỡng Thế Tôn, bậc A La Hán, Chánh Ðẳng Giác.

− Xin vâng, mong an lành đến cho Ngài.

Pancasikha, con của Càn Thát Bà, vâng lời Thiên chủ Sakka, cầm cây đàn cầm bằng gỗ vàng Beluva và đi theo Thiên chủ Sakka.

Rồi Thiên chủ Sakka, với chư Thiên ở Tam thập tam thiên tháp tùng xung quanh, với Pancasikha, con của Càn Thát Bà đi trước, như người lực sĩ duỗi cánh tay co lại, hay co lại cánh tay duỗi ra, biến mất ở cõi Tam thập tam thiên, hiện ra ở Magadha, phía Ðông thành Vương Xá, tại làng Bà La Môn Ambasandà và đứng trên núi Vediya, phía Bắc ngôi làng.

3. Lúc bấy giờ núi Vediya chói hào quang rực rỡ, ngôi làng Bà La Môn Ambasandà cũng vậy, đều nhờ thần lực chư Thiên. Và dân chúng ở những làng xung quanh nói rằng:

− Núi Vediya hôm nay thật sự bị cháy, núi Veidya hôm nay thật sự có lửa đỏ rực, núi Vediya lại chói hào quang rực rỡ, làng Bà La Môn Ambasandà cũng vậy.

Và dân chúng lo âu, lông tóc dựng ngược.

4. Rồi Thiên chủ Sakka nói với Pancasikha, con của Càn Thát Bà:

− Này Khanh Pancasikha, chư Như Lai thật khó lại gần đối với người như ta. Các Ngài nhập Thiền, hoan hỷ trong Thiền, và với mục đích ấy, an lặng tịnh cư. Vậy Khanh Pancasikha trước tiên làm cho Thế Tôn hoan hỷ, sau sự hoan hỷ do Khanh tác động, chúng ta mới đến yết kiến Thế Tôn, bậc A La Hán, Chánh Ðẳng Giác.

− Xin vâng, mong an lành đến với Ngài.

Pancasikha, con của Càn Thát Bà vâng lời Thiên chủ Sakka, cầm cây đàn cầm bằng gỗ vàng Beluva và đến tại hang núi Indasala. Khi đến xong, Pancasikha đứng lại một bên và suy nghĩ: “Ta đứng đây, không quá xa Thế Tôn, cũng không quá gần. Và tiếng sẽ được Ngài nghe”.

1. Bài Hát Của Pañcasikha

Đứng sang một bên, Pañcasikha gảy cây đàn tỳ-bà cong của mình, và hát những vần kệ này về Đức Phật, về giáo pháp, về Tăng đoàn (Saṅgha / cộng đồng các vị xuất gia), về các bậc A-la-hán, và về tình yêu nhục dục (sensual love / tình yêu ái dục). 777

"Hỡi nàng Bhaddā Suriyavaccasā, Ánh Dương yêu quý của ta, 778
Ta xin đảnh lễ phụ thân nàng, Timbaru, 779
Người đã sinh ra một thiếu nữ tuyệt vời như vậy,
Để lòng ta tràn ngập một niềm vui chưa từng biết.

Ngọt ngào như làn gió thoảng cho người đang đổ mồ hôi,
Hay khi khát, một thức uống ngọt ngào và mát lạnh,
Nàng Aṅgīrasi (Aṅgīrasi / một dòng dõi Bà-la-môn, cũng là một biệt hiệu của Đức Phật) ơi, nàng thật thân thương với ta— 780
Giống như giáo pháp đối với tất cả các bậc thánh! 781

Như một liều thuốc khi người bị sốt cao nguy kịch,
Hay thức ăn để làm dịu cơn đói đau đớn,
Thôi nào, Bhaddā, xin hãy dập tắt ngọn lửa lòng ta, 782
Hãy làm dịu ta như nước đổ vào ngọn lửa.

Như voi bị thiêu đốt trong nắng hè oi bức,
Chìm mình xuống ao sen để nghỉ ngơi,
Mát mẻ, đầy cánh hoa và phấn hoa—
Ta cũng muốn đắm mình vào lòng nàng như thế.

Như voi phá tung xiềng xích trong mùa động dục, 783
Chống lại những mũi giáo và lao nhọn—
Ta không hiểu tại sao
Ta lại si mê cặp đùi thon thả của nàng đến thế!

Vì nàng, trái tim ta đầy đam mê,
Ta đang trong trạng thái say đắm.
Không thể quay lại được nữa, ta không thể,
Ta như con cá mắc câu.

Thôi nào, Bhaddā của ta, hãy ôm lấy ta, hỡi nàng có cặp đùi đẹp!
Hãy ôm ta, hỡi thiếu nữ có đôi mắt quyến rũ!
Hãy ôm ta vào lòng, người đẹp của ta,
Đó là tất cả những gì ta mong muốn.

A, khi ấy ham muốn của ta thật nhỏ bé,
Người yêu dấu của ta, với mái tóc xoăn bồng bềnh;
Giờ đây, như vật cúng dường cho các bậc A-la-hán,
Nó đã lớn lên rất nhiều từ đó.

Bất cứ công đức nào ta đã tạo được
Bằng cách cúng dường cho những bậc hoàn thiện như vậy—
Mong rằng, hỡi người đẹp tuyệt trần của ta,
Sẽ kết thành quả ngọt là được ở bên nàng. 784

Bất cứ công đức nào ta đã tạo được
Trong lãnh thổ rộng lớn này,
Mong rằng, hỡi người đẹp tuyệt trần của ta,
Sẽ kết thành quả ngọt là được ở bên nàng.

Như người họ Thích Ca, nhập định, thiền quán
Nhất tâm, tỉnh giác, và chánh niệm,
Bậc hiền triết tìm kiếm trạng thái bất tử (state free of death / cảnh giới không còn chết)— 785
Ta cũng vậy, ôi Ánh Dương của ta, ta tìm kiếm nàng!

Và giống như bậc hiền triết sẽ vui mừng,
Khi đã giác ngộ chân lý,
Ta cũng sẽ vui mừng, hỡi người đẹp của ta,
Nếu ta được hòa làm một với nàng.

Nếu Đế Thích ban cho ta một điều ước, 786
Với tư cách là Chúa của Ba Mươi Ba vị trời,
Bhaddā của ta, nàng là tất cả những gì ta ước ao,
Tình yêu trong ta mãnh liệt đến thế.

Như cây sa-la mới nở hoa
Là phụ thân nàng, hỡi người đẹp trí tuệ của ta.
Ta xin đảnh lễ ngài, cúi đầu khiêm cung,
Người có con gái tuyệt vời như vậy."

Khi Pañcasikha nói xong, Đức Phật bảo ông: “Pañcasikha, tiếng đàn của ngươi hòa quyện rất hay với tiếng hát của ngươi, 787 đến nỗi không bên nào lấn át bên nào. Nhưng ngươi đã sáng tác những vần kệ về Đức Phật, giáo pháp, Tăng đoàn, các bậc A-la-hán, và tình yêu nhục dục này khi nào?” 788

"Thưa ngài, có một lần, khi ngài mới giác ngộ, ngài đang trú ở Ưu-lâu-tần-loa, tại cây đa của người chăn dê bên bờ sông Nerañjarā. Và lúc đó, con đang yêu một thiếu nữ tên là Bhaddā Suriyavaccasā, ‘Ánh Dương yêu quý’, con gái của vua Càn-thát-bà Timbaru. Nhưng cô ấy lại yêu một người khác. 789 Đó là người tên Sikhaṇḍī, con trai của người đánh xe Mātali, người mà nàng yêu. 790 Vì con không thể chiếm được trái tim cô ấy bằng bất cứ cách nào, con đã mang cây đàn tỳ-bà cong của mình đến nhà Timbaru, nơi con đã đàn hát những vần kệ đó.

Khi con hát xong, Suriyavaccasā nói với con: ‘Thưa ngài, tôi chưa từng đích thân gặp Đức Phật. Nhưng tôi đã nghe nói về ngài khi tôi đến múa cho chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba trong Pháp Đình Sudhammā. Vì ngài ca ngợi Đức Phật, chúng ta hãy gặp nhau hôm nay.’ Và đó là khi con gặp cô ấy. Nhưng chúng con chưa gặp lại nhau kể từ đó."

Ðứng một bên, Pancasikha, con của Càn Thát Bà gảy cây đàn cầm bằng gỗ vàng Beluva và nói lên bài kệ, liên hệ đến Phật, đến Pháp, đến A La Hán và đến ái dục:

5. Ôi Suriya Vaccasa!
Ta đảnh lễ Timbaru,
Bậc phụ thân của nàng,
Ðã sanh nàng thiện nữ,
Nguồn hạnh phúc của ta,
Như gió cho kẻ mệt.
Như nước cho kẻ khát,
Nàng là tình của ta.
Như pháp với Ứng Cúng,
Như thuốc cho kẻ bệnh,
Như đồ ăn kẻ đói,
Thiên nữ với nước mắt.
Hãy dập tắt lửa tình!
Như voi bị nắng thiêu,
Tẩm mình hồ nước mát,
Có cánh sen, nhụy sen.
Cũng vậy, ta muốn chìm,
Chìm sâu vào ngực nàng.
Như voi bị xiềng xích,
Hất móc câu, gậy nhọn,
Ta điên vì ngực nàng,
Hành động ta rối loạn.
Tâm ta bị nàng trói,
Di chuyển thật vô phương,
Rút lui cũng bất lực,
Như cá đã mắc câu.
Hiền nữ hãy ôm ta,
Trong cánh tay của nàng!
Hãy ôm ta, nhìn ta,
Trong ánh mắt dịu hiền.
Hãy ghì chặt lấy ta,
Thiện nữ! Ta van nàng!
Ôi Hiền nữ suối tóc,
Ái dục ta có bao!
Nhưng nay đã tăng bội,
Như đồ chúng La Hán!
Mọi công đức ta làm,
Dâng lên bậc La Hán,
Ôi Kiều nữ toàn thiện,
Nàng là quả cho ta.
Công đức khác của ta,
Ðã làm trên đời này!
Ôi Kiều nữ toàn thiện,
Nàng là quả của ta!
Vị Thích tử thiền tu,
Nhứt tâm và giác tỉnh,
Tìm cầu đạo Bất tử,
Cũng vậy ta cầu nàng!
Như người tu sung sướng,
Chứng Bồ Ðề tối thượng.
Kiều nữ, ta sung sướng,
Ðược nhập một với nàng,
Nếu Thiên chủ Sakka,
Cho ta một ước nguyện,
Ta ước nguyện được nàng,
Vì ta quá yêu nàng!
Như ta-la sanh quả,
Tuệ Nữ, phụ thân nàng!
Ta sẽ đảnh lễ ngài,
Vì sanh nàng vẹn toàn!

6. Khi được nghe vậy, Thế Tôn nói với Pancasikha, con của Càn Thát Bà:

− Này Pancasikha, huyền âm của Ngươi khéo hòa điệu với giọng ca của Ngươi, và giọng ca của Ngươi khéo hòa điệu với huyền âm của Ngươi. Này Pancasikha, do vậy huyền âm của Ngươi không thêm mầu sắc cho giọng ca, hay giọng ca của Ngươi không thêm màu sắc cho huyền âm của Ngươi. Này Pancasikha, Ngươi học tại chỗ nào những bài kệ liên hệ đến Phật, Pháp, đến A La Hán, đến ái dục như vậy?

− Bạch Thế Tôn, một thời Thế Tôn an trú ở Uruvelà, bên bờ sông Neranjara (Ni-liên-thiền), dưới gốc cây Ajapàla-Nigrodha, khi mới thành Chánh Ðẳng Giác. Lúc bấy giờ, con yêu con gái của Timbaru, vua Càn Thát Bà, tên là Bhaddà với biệt hiệu Suriya Vaccasà. Nhưng bạch Thế Tôn, thiếu nữ lại yêu một người khác, tên là Sikhaddhi, con của Màtali người đánh xe. Bạch Thế Tôn, con không có phương tiện nào khác để chiếm được thiếu nữ. Con cầm đàn cầm bằng gỗ vàng Beluva, đến tại trú xá của Timbaru, vua Càn Thát Bà. Khi đến xong, con gảy đàn cầm bằng gỗ vàng Beluva và nói lên bài kệ này, liên hệ đến Phật, đến Pháp, đến A La Hán và đến ái dục:

7. Ôi Suriya Vaccasa!
Ta đảnh lễ Timbaru,
Bậc phụ thân của nàng,
Ðã sanh nàng thiện nữ,
Nguồn hạnh phúc của ta,
Như gió cho kẻ mệt.
Như nước cho kẻ khát,
Nàng là tình của ta.
Như pháp với Ứng Cúng,
Như thuốc cho kẻ bệnh,
Như đồ ăn kẻ đói,
Thiên nữ với nước mắt.
Hãy dập tắt lửa tình!
Như voi bị nắng thiêu,
Tẩm mình hồ nước mát,
Có cánh sen, nhụy sen.
Cũng vậy, ta muốn chìm,
Chìm sâu vào ngực nàng.
Như voi bị xiềng xích,
Hất móc câu, gậy nhọn,
Ta điên vì ngực nàng,
Hành động ta rối loạn.
Tâm ta bị nàng trói,
Di chuyển thật vô phương,
Rút lui cũng bất lực,
Như cá đã mắc câu.
Hiền nữ hãy ôm ta,
Trong cánh tay của nàng!
Hãy ôm ta, nhìn ta,
Trong ánh mắt dịu hiền.
Hãy ghì chặt lấy ta,
Thiện nữ! Ta van nàng!
Ôi Hiền nữ suối tóc,
Ái dục ta có bao!
Nhưng nay đã tăng bội,
Như đồ chúng La Hán!
Mọi công đức ta làm,
Dâng lên bậc La Hán,
Ôi Kiều nữ toàn thiện,
Nàng là quả cho ta.
Công đức khác của ta,
Ðã làm trên đời này!
Ôi Kiều nữ toàn thiện,
Nàng là quả của ta!
Vị Thích tử thiền tu,
Nhứt tâm và giác tỉnh,
Tìm cầu đạo Bất tử,
Cũng vậy ta cầu nàng!
Như người tu sung sướng,
Chứng Bồ Ðề tối thượng.
Kiều nữ, ta sung sướng,
Ðược nhập một với nàng,
Nếu Thiên chủ Sakka,
Cho ta một ước nguyện,
Ta ước nguyện được nàng,
Vì ta quá yêu nàng!
Như ta-la sanh quả,
Tuệ Nữ, phụ thân nàng!
Ta sẽ đảnh lễ ngài,
Vì sanh nàng vẹn toàn!

Bạch Thế Tôn, sau khi nghe nói vậy, Bhaddà Suriya Vaccasà nói với con như sau:

“Này Hiền giả, tôi chưa được thấy Thế Tôn tận mặt. Nhưng tôi có nghe đến Thế Tôn, khi tôi đến múa tại Thiện Pháp đường của chư Thiên ở Tam thập tam thiên. Vì Hiền giả đã tán dương Thế Tôn như vậy, vậy hôm nay chúng ta sẽ gặp nhau”.

Bạch Thế Tôn, rồi con được gặp nàng, không phải hôm ấy, nhưng về sau.

2. Sự Tiếp Cận Của Đế Thích

Lúc ấy, Đế Thích, vua các vị trời, nghĩ: “Pañcasikha đang trao đổi những lời thân mật với Đức Phật.”

Vì vậy, ngài nói với Pañcasikha: “Này hiền giả Pañcasikha, xin hãy thay ta đảnh lễ Đức Phật, nói rằng: ‘Bạch Thế Tôn, Đế Thích, vua các vị trời, cùng các vị bộ trưởng và đoàn tùy tùng, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân ngài.’”

“Thưa vâng, thưa ngài,” Pañcasikha đáp. Ông đảnh lễ Đức Phật và nói: “Bạch Thế Tôn, Đế Thích, vua các vị trời, cùng các vị bộ trưởng và đoàn tùy tùng, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân ngài.”

“Vậy mong rằng Đế Thích cùng các vị bộ trưởng và đoàn tùy tùng được an vui, Pañcasikha,” Đức Phật nói, “vì tất cả đều muốn được an vui—dù là chư thiên, loài người, A-tu-la (titans / asura, một loài chúng sinh thường đối nghịch với chư thiên), loài rồng (Nāga / loài rắn thần), Càn-thát-bà, hay bất kỳ loài chúng sinh đa dạng nào khác.”

Vì đó là cách các bậc Như Lai chào đón những vị thần linh cao quý như vậy. Và được Đức Phật chào đón, Đế Thích bước vào hang Indasāla, đảnh lễ Đức Phật, và đứng sang một bên. Chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba cũng làm như vậy, và Pañcasikha cũng vậy.

Và lúc đó, những chỗ gồ ghề trở nên bằng phẳng, những chỗ chật hẹp trở nên rộng rãi, bóng tối tan biến trong hang và ánh sáng xuất hiện, như thường xảy ra do oai lực của chư thiên.

Rồi Đức Phật nói với Đế Thích: “Thật không thể tin được và thật đáng kinh ngạc khi ngài, tôn giả Kosiya, người có rất nhiều phận sự và công việc, lại đến đây.” 791

"Từ lâu con đã muốn đến yết kiến Đức Phật, nhưng không thể, vì bị ngăn trở bởi nhiều phận sự và trách nhiệm đối với chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba. Có một lần, thưa ngài, Đức Phật đang trú gần thành Xá-vệ trong túp lều hương (frankincense-tree hut / gandhakuṭī, tịnh thất hương). Khi ấy con đến Xá-vệ để yết kiến Đức Phật. Nhưng lúc đó Đức Phật đang ngồi nhập một loại thiền định nào đó. Và một thiên nữ của Đại vương Vessavaṇa (Great King Vessavaṇa / Tỳ Sa Môn Thiên Vương, một trong Tứ Thiên Vương, cai quản phương Bắc) tên là Bhūjati đang hầu cận Đức Phật, đứng đó chắp tay đảnh lễ ngài. 792

Vì vậy, con nói với cô ấy: ‘Này chị, xin hãy thay tôi đảnh lễ Đức Phật, nói rằng: “Bạch Thế Tôn, Đế Thích, vua các vị trời, cùng các vị bộ trưởng và đoàn tùy tùng, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân ngài.”’

Khi con nói điều này, cô ấy nói với con: ‘Không phải lúc thích hợp để yết kiến Đức Phật, vì ngài đang nhập thất.’

‘Vậy thì, chị ơi, xin hãy chuyển lời của tôi khi Đức Phật xuất thiền.’ Con hy vọng cô ấy đã đảnh lễ ngài? Ngài có nhớ những gì cô ấy nói không?"

“Cô ấy đã đảnh lễ, vua các vị trời, và ta nhớ những gì cô ấy nói. Ta cũng nhớ rằng chính tiếng bánh xe của ngài đã kéo ta ra khỏi thiền định đó.” 793

8. Rồi Thiên chủ Sakka suy nghĩ như sau:

“Pancasikha, con của Càn Thát Bà hoan hỷ đàm luận với Thế Tôn. Và Thế Tôn đối với Pancasikha cũng vậy”.

Rồi Thiên chủ Sakka nói với Pancasikha, con của Càn Thát Bà:

− Này Khanh Pancasikha, hãy thay mặt ta, đảnh lễ Thế Tôn và nói: “Bạch Thế Tôn, Thiên chủa Sakka cùng với đình thần và thuộc hạ đầu diện tiếp tục đảnh lễ Thế Tôn”.

− Xin vâng, mong an lành đến cho Ngài.

Pancasikha, con của Càn Thát Bà vâng theo lời dặn của Thiên chủ Sakka, đảnh lễ Thế Tôn và nói:

− Bạch Thế Tôn, Thiên chủ Sakka cùng với đình thần và thuộc hạ, đầu diện tiếp túc đảnh lễ Thế Tôn.

− Này Pancasikha, mong hạnh phúc đến với Thiên chủ Sakka, với các đình thần và các thuộc hạ! Chư Thiên, loài Người, Asurà, Nàgà, Gandhabba, đều ao ước hạnh phúc. Các loại chúng sanh khác cũng vậy.

Như vậy, các Như Lai chào đón thượng chúng. Ðược chào đón như vậy, Thiên chủ Sakka bước vào hang Indasàla của Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và đứng một bên. Chư Thiên ở Tam thập tam thiên cũng bước vào hang Indasàla, đảnh lễ Thế Tôn và đứng một bên. Pancasikha, con của Càn Thát Bà cũng bước vào hang Indasàla, đảnh lễ Thế Tôn và đứng một bên.

9. Lúc bấy giờ, trong hang Indasàla, những con đường gồ ghề được làm bằng phẳng, những khoảng chật hẹp được làm cho rộng rãi, trong hang tối tăm có hào quang chiếu sáng, đó là nhờ thần lực của chư Thiên. Rồi Thế Tôn nói với Thiên chủ Sakka:

− Thật là hy hữu, Ðại đức Kosiya! Thật là kỳ diệu, Ðại đức Kosiya, tuy có nhiều trách nhiệm phải gánh vác, có nhiều công tác phải làm, mà vẫn đến đây được!

− Bạch Thế Tôn, đã từ lâu con muốn đến để yết kiến Thế Tôn, nhưng bị ngăn trở bởi các công việc này, công việc khác phải làm cho chư Thiên ở Tam thập tam thiên, và do vậy không thể đến yết kiến Thế Tôn được. Bạch Thế Tôn, một thời, Thế Tôn trú ở Sàvatthi (Xá Vệ), tại cốc Salala. Bạch Thế Tôn, rồi con đến Sàvatthi để yết kiến Thế Tôn.

10. Lúc bấy giờ, Thế Tôn đang ngồi nhập định và Bhunjàti, vợ của Vessavana đang đứng hầu Thế Tôn, đảnh lễ chắp tay. Bạch Thế Tôn, rồi con nói với Bhunjàti:

“- Này Hiền tỷ, hãy thay mặt ta đảnh lễ Thế Tôn và thưa: “Bạch Thế Tôn, Thiên chủ Sakka với đình thần và thuộc hạ đầu diện tiếp tục đảnh lễ Thế Tôn”.

Ðược nghe nói vậy, Bhunjàti nói với con:

“- Thiện hữu, nay không phải thời để yết kiến Thế Tôn. Thế Tôn đang an lặng tịnh cư.

“- Này Hiền tỷ, khi nào xuất định, hãy thay mặt ta đảnh lễ Thế Tôn và thưa: “Bạch Thế Tôn, Thiên chủ Sakka cùng đình thần và thuộc hạ đầu diện tiếp tục đảnh lễ Thế Tôn”.

Bạch Thế Tôn, không hiểu Bhunjãti có thay mặt con đảnh lễ Thế Tôn không? Thế Tôn có nhớ lời bà ấy nói không?

− Này Thiên chủ, bà ấy có đảnh lễ Ta. Ta có nhớ lời bà ấy nói. Chính tiếng bánh xe của Ngài đã khiến Ta xuất định.

"Bạch Thế Tôn, con đã nghe và học được điều này trước sự hiện diện của các vị trời đã tái sinh vào cõi trời Ba Mươi Ba trước con: ‘Khi một bậc Như Lai xuất hiện trên thế gian, là bậc A-la-hán và Chánh Đẳng Chánh Giác, thì các cõi trời hưng thịnh, trong khi các cõi A-tu-la suy tàn.’ Và con đã tận mắt chứng kiến điều này.

2.1. Câu Chuyện Về Gopikā

Ngay tại Ca-tỳ-la-vệ này, có một người phụ nữ họ Thích Ca tên là Gopikā, người có niềm tin (confidence / saddhā, lòng tin trong sạch) vào Đức Phật, giáo pháp, và Tăng đoàn, và đã hoàn thành giới hạnh (ethics / sīla, các quy tắc đạo đức) của mình. 794 Từ bỏ sự quyến luyến với nữ tính, bà đã phát triển nam tính. Khi thân hoại mạng chung, sau khi chết, bà được tái sinh vào một nơi tốt đẹp, một cõi trời. 795 Trong đoàn tùy tùng của chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba, bà trở thành một trong những người con của con. Ở đó, họ biết đến vị ấy với tên gọi là thiên tử Gopaka.

Trong khi đó, ba vị Tỳ kheo (mendicants / vị khất sĩ, tu sĩ Phật giáo nam) khác, những người đã sống đời phạm hạnh dưới sự dẫn dắt của Đức Phật, lại tái sinh vào cõi Càn-thát-bà hạ đẳng. 796 Ở đó, họ vui chơi, được cung cấp và chu cấp năm loại dục lạc (five kinds of sensual stimulation / pañca kāmaguṇā, năm đối tượng của giác quan mang lại khoái lạc: sắc, thanh, hương, vị, xúc), và trở thành người hầu và kẻ tùy tùng của con.

Lúc đó, Gopaka quở trách họ: ‘Các ngài đã ở đâu vậy, hỡi các bậc tôn quý, khi các ngài nghe giáo pháp của Đức Phật! 797 Vì khi tôi còn là một phụ nữ, tôi đã có niềm tin vào Đức Phật, giáo pháp, và Tăng đoàn, và đã hoàn thành giới hạnh của mình. Tôi đã từ bỏ sự quyến luyến với nữ tính và phát triển nam tính. Khi thân hoại mạng chung, sau khi chết, tôi được tái sinh vào một nơi tốt đẹp, một cõi trời. Trong đoàn tùy tùng của chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba, tôi trở thành một trong những người con của Đế Thích. Ở đây, họ biết đến tôi với tên gọi là thiên tử Gopaka. Nhưng các ngài, đã sống đời phạm hạnh dưới sự dẫn dắt của Đức Phật, lại tái sinh vào cõi Càn-thát-bà hạ đẳng. Thật là một cảnh tượng đáng buồn khi thấy các bạn đồng tu tái sinh vào cõi Càn-thát-bà hạ đẳng.’

Khi bị Gopaka quở trách, hai trong số các vị trời đó đã lấy lại được ký ức ngay lập tức. Họ đã đến cõi Phạm Chúng Thiên (host of the priests of Divinity / Brahmapārisajjā, cõi trời của các vị tùy tùng Phạm Thiên), nhưng một vị trời vẫn còn quyến luyến với những thú vui nhục dục. 798

'"Tôi là một nữ cư sĩ, đệ tử của Đấng Mắt Sáng,
và tên tôi là Gopikā.
Tôi hết lòng sùng kính Đức Phật và giáo pháp,
và tôi trung thành phụng sự Tăng đoàn.

Nhờ sự ưu việt của giáo pháp Đức Phật,
Giờ đây tôi là một người con hùng mạnh, rực rỡ của Đế Thích,
Tái sinh giữa Ba Mươi Ba vị trời.
Và ở đây họ biết đến tôi là Gopaka.

Rồi tôi thấy một số Tỳ kheo mà tôi đã từng thấy trước đây,
Đang ở trong chúng Càn-thát-bà.
Khi tôi còn là người,
Họ là đệ tử của Gotama.

Tôi đã cúng dường họ thức ăn và nước uống,
Và đảnh lễ dưới chân họ tại nhà tôi. 799
Các bậc tôn quý này đã ở đâu
Khi họ học giáo pháp của Đức Phật?

Vì mỗi người phải tự mình biết giáo pháp
Được giảng dạy rất khéo, được chứng ngộ bởi Đấng Mắt Sáng.
Tôi là người đã theo các ngài, 800
Đã nghe những lời hay của các bậc cao quý.

Giờ đây tôi là một người con hùng mạnh, rực rỡ của Đế Thích,
Tái sinh giữa Ba Mươi Ba vị trời. 801
Nhưng các ngài đã theo bậc tối thượng của loài người,
Và sống đời phạm hạnh cao cả nhất,

Vậy mà các ngài vẫn sinh vào cõi thấp kém này,
Một sự tái sinh không xứng đáng.
Thật là một cảnh tượng đáng buồn tôi thấy, hỡi các bậc tôn quý,
Các bạn đồng tu ở một cõi thấp kém.

Tái sinh trong chúng Càn-thát-bà,
Chỉ để hầu hạ chư thiên.
Trong khi đó, tôi đã sống trong một ngôi nhà— 802
Nhưng hãy xem sự khác biệt của tôi bây giờ!

Từng là phụ nữ, giờ tôi là một nam thiên,
Được hưởng những thú vui nhục dục trên trời."
Bị người đệ tử của Gotama ấy quở trách, 803
Hiểu được lời của Gopaka,
Họ cảm thấy cấp bách.

“Chúng ta hãy cố gắng, hãy nỗ lực—
Chúng ta sẽ không phục vụ người khác nữa!”
Hai người trong số họ đã phát khởi nghị lực,
Nhớ lại những lời dạy của Đức Phật.

Ngay lập tức họ trở nên ly dục,
Thấy được những nhược điểm của thú vui nhục dục.
Những kiết sử (fetters / những trói buộc tinh thần) và ràng buộc của thú vui nhục dục—
Những sợi dây trói buộc của Ác Ma thật khó phá vỡ—

Họ phá tung chúng như voi đực đầu đàn phá dây thừng,
Và vượt qua cả cõi trời Ba Mươi Ba.
Chư thiên cùng với Indra (Đế Thích) và Pajāpati (Progenitor / Thần Sáng Tạo, một vị Phạm Thiên)
Đều tụ họp tại Pháp Đình Sudhammā.

Khi họ đang ngồi đó, các vị ấy đã vượt qua họ,
Những bậc anh hùng không còn ham muốn, thực hành sự thanh tịnh.
Thấy họ, Vāsava (Vāsava / một tên gọi khác của Đế Thích) cảm thấy cấp bách; 804
Vị chủ của các vị trời giữa hội chúng nói rằng,

“Những vị này sinh ra ở cõi Càn-thát-bà thấp kém,
Nhưng giờ đây họ lại vượt qua chúng ta!”
Nghe lời nói của một người xúc động như vậy,
Gopaka nói với Vāsava,

"Có một Đức Phật, một vị chủ của loài người, trên thế gian. 805
Được biết đến là bậc Thánh nhân họ Thích Ca,
>Ngài đã chế ngự các giác quan. 806
Những người con của ngài đã mất chánh niệm (lost their memory / muṭṭhassacca, thất niệm, quên mất lời dạy); 807
Nhưng khi bị tôi quở trách, họ đã lấy lại được.

Trong ba người, có một người vẫn còn
Ở trong chúng Càn-thát-bà.
Nhưng hai người, nhớ lại con đường giác ngộ,
Thanh tịnh, thậm chí còn vượt qua cả chư thiên.

Đó là sự giải thích về giáo pháp ở đây: 808
Không một đệ tử nào nghi ngờ điều đó. 809
Chúng ta tôn kính Đức Phật, Đấng Chiến Thắng, chủ của loài người,
Người đã vượt qua bộc lưu (crossed the flood / oghatiṇṇa, vượt qua bốn dòng lũ phiền não: dục, hữu, kiến, vô minh) và đoạn trừ nghi ngờ (cut off doubt / chấm dứt mọi hoài nghi).

Họ đã đạt được sự khác biệt đến mức
Họ hiểu được giáo pháp ở đây;
Hai người trong số họ đã nổi bật
Trong cõi Phạm Chúng Thiên."’ 810

Chúng con đến đây, thưa ngài,
Để chứng ngộ chính giáo pháp này.
Nếu Đức Phật cho con cơ hội,
Con xin được hỏi một câu, thưa ngài."

Lúc ấy, Đức Phật nghĩ: “Từ lâu vị trời này đã sống một cuộc đời thanh tịnh. Bất kỳ câu hỏi nào ngài ấy hỏi ta cũng sẽ có lợi, không có hại. Và ngài ấy sẽ nhanh chóng hiểu bất kỳ câu trả lời nào ta đưa ra cho câu hỏi của ngài.”

Vì vậy, Đức Phật nói với Đế Thích bằng kệ:

“Hãy hỏi câu hỏi của ngài đi, Vāsava,
Bất cứ điều gì ngài muốn.
Ta sẽ giải quyết từng câu một
Những câu hỏi ngài có.”

11. Bạch Thế Tôn, có chư Thiên được sanh lên Tam thập tam thiên trước chúng con, chính chúng con tận mắt được nghe chư Thiên ấy nói như sau: “Khi Như Lai, bậc A La Hán, Chánh Ðẳng Giác xuất hiện ở đời, Thiên giới được hưng thịnh và Asurà giới bị suy vong”. Bạch Thế Tôn, chính con có thể thấy và xác chứng rằng khi nào Như Lai, bậc A La Hán, Chánh Ðẳng Giác xuất hiện ở đời, thì Thiên giới được hưng thịnh và Asurà giới bị suy vong. Bạch Thế Tôn ở đây, tại Kapilavatthu, có Thích nữ tên là Gopika, có lòng tin Phật, tin Pháp, tin Tăng, và gìn giữ đầy đủ giới luật. Thích nữ này, loại bỏ tâm niệm đàn bà, tu tập tâm niệm đàn ông, khi thân hoại mạng chung được sanh lên Thiên giới, thiện thú, nhập chúng với chư Thiên ở Tam thập tam thiên, sanh ra làm con của chúng con. Và ở đấy, nàng được gọi là Thiên tử Gopakà, Thiên tử Gopakà. Bạch Thế Tôn, lại có ba Tỷ Kheo khác sống phạm hạnh với Thế Tôn và sanh vào Càn Thát Bà giới hạ đẳng. Họ sống được bao vây thọ hưởng năm món dục tăng thịnh và thường hay đến hầu hạ săn sóc chúng con. Chúng con được họ đến hầu hạ và săn sóc chúng con như vậy, Thiên tử Gopakà mới trách la họ như sau: “Chư Thiện hữu, tai các Người ở đâu mà không nghe Pháp của Thế Tôn. Chính ta xưa là đàn bà, tin Phật, tin Pháp, tin Tăng, gìn giữ giới luật, loại bỏ tâm niệm đàn bà, tu tập tâm niệm đàn ông, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên thiện thú, Thiên giới, nhập chúng với chư Thiên ở Tam thập tam thiên, làm con của Thiên chủ Sakka và được gọi là Thiên tử Gopakà. Chư Thiện hữu, các Người tu hành phạm hạnh với Thế Tôn, được sanh vào Càn Thát Bà giới hạ đẳng. Thật là điều không mấy tốt đẹp, khi chúng con thấy những vị đồng môn lại phải sanh vào hạ đẳng Càn Thát Bà giới. Bạch Thế Tôn, trong chư Thiên bị Thiên tử Gopakà trách mắng như vậy, hai vị Thiên, ngay trong hiện tại, chứng được chánh niệm và sanh làm phụ tá cho Phạm thiên. Còn một vị Thiên sống thọ hưởng dục lạc.

12. Ta đệ tử pháp nhãn,
Tên gọi Gopakà,
Ta tin Phật, Pháp, Tăng.
Tâm niệm rất hoan hỷ.
Nhờ Thiện pháp chư Phật,
Sanh con Thần Sakka,
Hào quang, sanh Thiên giới,
Ðược tên Gopakà.
Ta thấy ba Tỷ Kheo,
Hạ sanh Càn Thát Bà!
Ðệ tử Gotama,
Trước sanh làm con Người,
Ta cúng dường ẩm thực,
Hầu hạ trú xứ ta.
Mắt Hiền giả ở đâu?
Không nắm giữ Pháp, Phật,
Chánh pháp tự giác hiểu,
Bậc Pháp nhãn khéo giảng.
Ta chỉ hầu Quý vị,
Ðược nghe Pháp bậc Thánh.
Ta là con Sakka,
Có thần lực hào quang,
Ðược sanh lên Thiên giới.
Các người hầu Thế Tôn,
Sống phạm hạnh tối thượng,
Nay phải sanh hạ thân,
Mất thượng sanh hạ phẩm.
Ta nhìn thật khó chịu,
Thấy đồng môn hạ sanh
Với thân Càn Thát Bà,
Phải hầu hạ chư Thiên.
Từ địa vị cư sĩ,
Ta thấy rõ khác biệt.
Trước bà, nay đàn ông.
Ta sanh Thiên, hưởng dục.
Bị Gopakà trách mắng,
Ưu phiền đồng phát nguyện,
Phải thăng tiến nỗ lực,
Không nô lệ cho ai!
Hai trong ba vị này,
Bắt đầu hành tinh tấn,
Nhờ Gotama dạy,
Chúng tẩy sạch tâm uế,
Thấy nguy hiểm dục vọng.
Như voi bỏ dây cương,
Các vị vượt Tam thiên,
Vứt bỏ dục kiết sử,
Quỷ triền phược khó vượt,
Cùng Sakka, Pajàpati.
Hội chúng Thiện Pháp đường
Vượt quá vị đang ngồi,
Anh hùng ly dục cấu.
Thấy chúng khỏi lo ngại,
Vasava giữa Thiên chúng,
Xem chúng sinh hạ phẩm,
Nay vượt qua Tam thiên.
Suy tư lời ưu phiền,
Gopaka với Vàsava:
Ðế Thích ở nhân giới,
Ðức Phật gọi Thích Ca
Ðã chinh phục dục vọng.
Chúng là con của Ngài,
Thất niệm khi mệnh chung,
Nhờ Ta lấy chánh niệm.
Một trong ba vị ấy,
Mang thân Càn Thát Bà.
Hai vị hướng Chánh giác,
Bỏ Thiên giới, nhập thiền.
Ðừng đệ tử nào nghi,
Vị ở đây chứng pháp.
Chúng ta đảnh lễ Phật.
Vị vượt khỏi bộc lưu,
Ðã diệt trừ nghi ngờ,
Bậc chiến thắng muôn loài.
Chính ở đây, chứng pháp,
Tấn bước đạt thù thắng,
Hai vị đạt thắng vị,
Hơn phụ tá Phạm thiên,
Ôi Thiện hữu chúng tôi.
Ðến đây để chứng pháp.
Nếu Thế Tôn cho phép,
Chúng con hỏi Thế Tôn.

13. Rồi Thế Tôn suy nghĩ: “Ðã lâu, Sakka này sống đời trong sạch. Câu hỏi gì Sakka hỏi Ta, đều hỏi có lợi ích, không phải không lợi ích. Câu hỏi gì hỏi Ta, Ta sẽ trả lời; và Sakka sẽ hiểu một cách mau chóng”.

Rồi Thế Tôn nói bài kệ sau đây với Thiên chủ Sakka:

Vàsava hãy hỏi Ta,
Những gì tâm Ngươi muốn!
Mỗi câu hỏi của Ngươi,
Ta làm Ngươi thỏa mãn.

Phần tụng đọc thứ nhất kết thúc.

Được Đức Phật cho phép, Đế Thích hỏi câu hỏi đầu tiên.

“Thưa ngài, những kiết sử nào trói buộc chư thiên, loài người, A-tu-la, loài rồng, Càn-thát-bà—và bất kỳ loài chúng sinh đa dạng nào khác—để rồi, mặc dù họ mong muốn thoát khỏi oán thù, bạo lực, thù địch, và hận thù, họ vẫn còn oán thù, bạo lực, thù địch, và hận thù?” 811

Đó là câu hỏi của Đế Thích với Đức Phật. Và Đức Phật trả lời ngài:

“Này vua các vị trời, những kiết sử của ghen tỵ (jealousy / issā, lòng đố kỵ) và keo kiệt (stinginess / macchariya, sự bỏn xẻn) trói buộc chư thiên, loài người, A-tu-la, loài rồng, Càn-thát-bà—và bất kỳ loài chúng sinh đa dạng nào khác— 812 để rồi, mặc dù họ mong muốn thoát khỏi oán thù, bạo lực, thù địch, và hận thù, họ vẫn còn oán thù, bạo lực, thù địch, và hận thù.”

Đó là câu trả lời của Đức Phật cho Đế Thích. Vui mừng, Đế Thích chấp thuận và đồng ý với những gì Đức Phật nói, thưa rằng: “Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, Đấng Thiện Thệ! Nghe câu trả lời của Đức Phật, con đã vượt qua nghi ngờ và thoát khỏi hoài nghi.”

Và rồi, sau khi chấp thuận và đồng ý với những gì Đức Phật nói, Đế Thích hỏi một câu khác:

“Nhưng thưa ngài, đâu là nguồn gốc, khởi điểm, nơi sinh, và sự bắt đầu của ghen tỵ và keo kiệt? 813 Khi cái gì tồn tại thì có ghen tỵ và keo kiệt? Khi cái gì không tồn tại thì không có ghen tỵ và keo kiệt?”

“Này vua các vị trời, điều ưa thích và không ưa thích (liked and the disliked / piyāppiya, cái được yêu và cái bị ghét) là nguồn gốc của ghen tỵ và keo kiệt. Khi điều ưa thích và không ưa thích tồn tại thì có ghen tỵ và keo kiệt. Khi điều ưa thích và không ưa thích không tồn tại thì không có ghen tỵ và keo kiệt.”

“Nhưng thưa ngài, đâu là nguồn gốc của điều ưa thích và không ưa thích?”

“Dục (desire / chanda, sự ước muốn, ý muốn) là nguồn gốc của điều ưa thích và không ưa thích.” 814

“Nhưng đâu là nguồn gốc của dục?”

“Tầm (thought / vitakka, sự suy nghĩ ban đầu, sự hướng tâm đến đối tượng) là nguồn gốc của dục.” 815

“Nhưng đâu là nguồn gốc của tầm?”

“Sự phân biệt dựa trên nhận thức lan rộng (judgments driven by the proliferation of perceptions / papañcasaññāsaṅkhā, các khái niệm hình thành từ sự lan man của nhận thức (perceptions / tưởng, nhận biết-phân biệt và gắn nhãn) và tưởng) là nguồn gốc của tầm.” 816

“Nhưng làm thế nào một vị Tỳ kheo thực hành đúng đắn để đi đến sự chấm dứt của sự phân biệt dựa trên nhận thức lan rộng?”

Tụng Phẩm II

1. Sau khi được phép, Thiên chủ Sakka hỏi Thế Tôn câu hỏi đầu tiên:

− Bạch Thế Tôn, do kiết sử gì, các loài Thiên, Nhân, Asurà, Nàgà, Càn Thát Bà, và tất cả những loài khác, dân chúng ao ước: “Không hận thù, không đả thương, không thù nghịch, không ác ý, chúng ta sống với nhau không hận thù”. Thế mà với hận thù, với đả thương, với thù nghịch, với ác ý, họ sống với nhau trong hận thù?

Ðó là hình thức câu hỏi thứ nhất, Thiên chủ Sakka hỏi Thế Tôn. Và Thế Tôn trả lời câu hỏi ấy như sau:

− Do tật đố và xan tham, các loài Thiên, Nhân Asurà, Nàgà, Càn Thát Bà và tất cả những loài khác, dân chúng ao ước: “Không hận thù, không đả thương, không thù nghịch, không ác ý, chúng ta sống với nhau không hận thù”. Thế mà với hận thù, với đả thương, với thù nghịch, với ác ý, họ sống với nhau trong hận thù.

Ðó là hình thức Thế Tôn trả lời cho câu hỏi Thiên chủ Sakka. Sung sướng, Thiên chủ Sakka hoan hỷ tín thọ lời dạy Thế Tôn và nói: − Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy là phải, bạch Thiện Thệ! Khi nghe Thế Tôn trả lời câu hỏi, nghi ngờ của con diệt tận, do dự của con tiêu tan.

2. Thiên chủ Sakka, sau khi hoan hỷ, tín thọ câu trả lời Thế Tôn, liền hỏi câu hỏi tiếp:

− Bạch Thế Tôn, tật đố, xan tham, do nhân duyên gì, do tập khởi gì, cái gì khiến chúng sanh khởi, cái gì khiến chúng hiện hữu, cái gì có mặt thì tật đố, xan tham có mặt? Cái gì không có mặt, thì tật đố xan tham không có mặt?

− Này Thiên chủ, tật đố và xan tham do ưa ghét làm nhân duyên, do ưa ghét làm tập khởi, ưa ghét khiến chúng sanh khởi, ưa ghét khiến chúng hiện hữu, ưa ghét có mặt thì tật đố, xan tham có mặt; ưa ghét không có mặt thì tật đố, xan tham không có mặt.

− Bạch Thế Tôn, ưa ghét do nhân duyên gì, do tập khởi gì? Cái gì khiến chúng sanh khởi, cái gì khiến chúng hiện hữu, cái gì có mặt thì ưa ghét có mặt? Cái gì không có mặt thì ưa ghét không có mặt?

− Này Thiên chủ, ưa ghét do dục làm nhân duyên, do dục làm tập khởi, dục khiến chúng sanh khởi, dục khiến chúng hiện hữu. Dục có mặt thì ưa ghét có mặt; dục không có mặt thì ưa ghét không có mặt.

− Bạch Thế Tôn, nhưng dục do nhân duyên gì, do tập khởi gì? Cái gì khiến dục sanh khởi, cái gì khiến dục hiện hữu? Cái gì có mặt thì dục có mặt? Cái gì không có mặt thì dục không có mặt?

− Này Thiên chủ, dục do tầm làm nhân duyên, do tầm làm tập khởi; tầm khiến dục sanh khởi, tầm khiến dục hiện hữu. Tầm có mặt thì dục có mặt; tầm không có mặt thì dục không có mặt.

− Bạch Thế Tôn, tầm lấy gì làm nhân duyên, lấy gì làm tập khởi? Cái gì khiến tầm sanh khởi, cái gì khiến tầm hiện hữu? Cái gì có mặt thì tầm có mặt? Cái gì không có mặt thì tầm không có mặt?

− Này Thiên chủ, tầm lấy cái loại vọng tưởng hý luận làm nhân duyên, lấy các loại vọng tưởng hý luận làm tập khởi. Các loại vọng tướng hý luận khiến tầm sanh khởi, các loại vọng tưởng hý luận khiến tầm hiện hữu. Do các loại vọng tướng hý luận có mặt thì tầm có mặt. Do các loại vọng tưởng hý luận không có mặt thì tầm không có mặt”.

3. Bạch Thế Tôn, vị Tỷ Kheo phải chứng đạt như thế nào? Phải thành tựu con đường nào thích hợp và hướng dẫn diệt trừ các loại vọng tướng hý luận?

− Này Thiên chủ, Ta nói hý luận có hai loại, một loại phải thân cận, một loại phải tránh xa. Này Thiên chủ, Ta nói ưu cũng có hai loại, một loại phải thân cận, một loại phải tránh xa. Này Thiên chủ, Ta nói xả cũng có hai loại, một loại phải thân cận, một loại phải tránh xa.

2.2. Thiền Quán Về Cảm Thọ

"Này vua các vị trời, Ta nói có hai loại hạnh phúc: loại nên tu tập, và loại không nên tu tập. Ta nói có hai loại ưu phiền (sadness / domanassa, sự khổ tâm, phiền muộn): loại nên tu tập, và loại không nên tu tập. Ta nói có hai loại xả (equanimity / upekkhā, sự bình thản, tâm quân bình): loại nên tu tập, và loại không nên tu tập.

Tại sao Ta nói có hai loại hạnh phúc? Này, nếu ngươi biết về một loại hạnh phúc: 817 ‘Khi ta tu tập loại hạnh phúc này, các bất thiện pháp tăng trưởng, và các thiện pháp suy giảm.’ Ngươi không nên tu tập loại hạnh phúc đó. Ngược lại, nếu ngươi biết về một loại hạnh phúc: ‘Khi ta tu tập loại hạnh phúc này, các bất thiện pháp suy giảm, và các thiện pháp tăng trưởng.’ Ngươi nên tu tập loại hạnh phúc đó. Và loại hạnh phúc mà không tầm không tứ (without placing the mind or keeping it connected / không có sự hướng ý nghĩ đến đối tượng nào hay duy trì sự quan sát đối tượng nào) thì tốt hơn loại vẫn còn có tầm có tứ (placing the mind and keeping it connected / chủ động hướng ý nghĩ đến đối tượng và giữ sự quan sát đối tượng đó). 818 Đó là lý do Ta nói có hai loại hạnh phúc.

Tại sao Ta nói có hai loại ưu phiền? Này, nếu ngươi biết về một loại ưu phiền: ‘Khi ta tu tập loại ưu phiền này, các bất thiện pháp tăng trưởng, và các thiện pháp suy giảm.’ Ngươi không nên tu tập loại ưu phiền đó. Ngược lại, nếu ngươi biết về một loại ưu phiền: ‘Khi ta tu tập loại ưu phiền này, các bất thiện pháp suy giảm, và các thiện pháp tăng trưởng.’ Ngươi nên tu tập loại ưu phiền đó. 819 Và loại ưu phiền mà không tầm không tứ thì tốt hơn loại vẫn còn có tầm có tứ. 820 Đó là lý do Ta nói có hai loại ưu phiền.

Tại sao Ta nói có hai loại xả? Này, nếu ngươi biết về một loại xả: ‘Khi ta tu tập loại xả này, các bất thiện pháp tăng trưởng, và các thiện pháp suy giảm.’ Ngươi không nên tu tập loại xả đó. Ngược lại, nếu ngươi biết về một loại xả: ‘Khi ta tu tập loại xả này, các bất thiện pháp suy giảm, và các thiện pháp tăng trưởng.’ Ngươi nên tu tập loại xả đó. Và loại xả mà không tầm không tứ thì tốt hơn loại vẫn còn có tầm có tứ. Đó là lý do Ta nói có hai loại xả.

Đó là cách một vị Tỳ kheo thực hành đúng đắn để đi đến sự chấm dứt của sự phân biệt dựa trên nhận thức lan rộng."

Đó là câu trả lời của Đức Phật cho Đế Thích. Vui mừng, Đế Thích chấp thuận và đồng ý với những gì Đức Phật nói, thưa rằng: “Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, Đấng Thiện Thệ! Nghe câu trả lời của Đức Phật, con đã vượt qua nghi ngờ và thoát khỏi hoài nghi.”

Này Thiên chủ, Ta nói hỷ có hai loại, một loại phải thân cận, một loại phải tránh xa. Lời tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì tuyên bố như vậy? Ở đây, loại hỷ nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với hỷ này, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy giảm”, thời hỷ ấy cần phải tránh xa. Ở đây loại hỷ nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với hỷ này, bất thiện pháp suy giảm, thiện pháp tăng trưởng”, thời hỷ ấy nên thân cận. Ở đây, có hỷ câu hữu với tầm, câu hữu với tứ; có hỷ không câu hữu với tầm, không câu hữu với tứ. Các loại hỷ không câu hữu với tầm, không câu hữu với tứ thì thù thắng hơn.

Này Thiên chủ, Ta nói hỷ có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy là do nhân duyên như vậy. Này Thiên chủ, Ta nói ưu cũng có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Lời tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì, tuyên bố như vậy? Ở đây, loại ưu nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với ưu này, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy giảm”, thời ưu ấy cần phải tránh xa. Ở đây, loại ưu nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với ưu này, bất thiện pháp suy giảm, thiện pháp tăng trưởng”, thời ưu ấy nên thân cận. Ở đây, có ưu câu hữu với tầm, câu hữu với tứ, có ưu không câu hữu với tầm, không câu hữu với tứ. Các loại ưu không câu hữu với tầm, không câu hữu với tứ thì thù thắng hơn.

Này Thiên chủ, Ta nói ưu là hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy, là do nhân duyên như vậy.

Này Thiên chủ, Ta nói xả cũng có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Lời tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì, tuyên bố như vậy? Ở đây, loại xả nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với xả này, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy giảm”, thời xả ấy cần phải tránh xa. Ở đây, loại xả nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với xả này, bất thiện pháp suy giảm, thiện pháp tăng trưởng”, thời xả ấy nên thân cận. Ở đây, có xả câu hữu với tầm, câu hữu với tứ. có xả không câu hữu với tầm, không câu hữu với tứ. Các loại xả không câu hữu với tầm, không câu hữu với tứ thì thù thắng hơn.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng xả có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy là do nhân duyên như vậy.

Này Thiên chủ, vị Tỷ Kheo phải chứng đạt như vậy, phải thành tựu con đường như vậy, mới thích hợp và hướng dẫn đến sự diệt trừ các vọng tưởng hý luận.

Ðó là hình thức câu trả lời Thế Tôn cho câu hỏi Thiên chủ Sakka. Sung sướng, Thiên chủ Sakka hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn và nói:

− Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy là phải, bạch Thiện Thệ! Khi nghe Thế Tôn trả lời câu hỏi, nghi ngờ của con được diệt tận, do dự của con được tiêu tan.

2.3. Thu Thúc Trong Giới Luật Tỳ Kheo

Và rồi Đế Thích hỏi một câu khác:

“Nhưng thưa ngài, làm thế nào một vị Tỳ kheo thực hành để thu thúc trong giới luật Pātimokkha (monastic code / pātimokkha saṃvara, sự thu thúc trong giới bổn của Tỳ kheo)?”

"Này vua các vị trời, Ta nói có hai loại hành vi của thân: 821 loại nên tu tập, và loại không nên tu tập. Ta nói có hai loại hành vi của lời nói: loại nên tu tập, và loại không nên tu tập. Ta nói có hai loại sự tìm cầu: loại nên tu tập, và loại không nên tu tập.

Tại sao Ta nói có hai loại hành vi của thân? Này, nếu ngươi biết về một loại hành vi của thân: ‘Khi ta tu tập loại hành vi của thân này, các bất thiện pháp tăng trưởng, và các thiện pháp suy giảm.’ Ngươi không nên tu tập loại hành vi của thân đó. Ngược lại, nếu ngươi biết về một loại hành vi của thân: ‘Khi ta tu tập loại hành vi của thân này, các bất thiện pháp suy giảm, và các thiện pháp tăng trưởng.’ Ngươi nên tu tập loại hành vi của thân đó. Đó là lý do Ta nói có hai loại hành vi của thân.

Tại sao Ta nói có hai loại hành vi của lời nói? Này, nếu ngươi biết về một loại hành vi của lời nói mà nó làm cho các bất thiện pháp tăng trưởng trong khi các thiện pháp suy giảm, ngươi không nên tu tập nó. Ngược lại, nếu ngươi biết về một loại hành vi của lời nói mà nó làm cho các bất thiện pháp suy giảm trong khi các thiện pháp tăng trưởng, ngươi nên tu tập nó. Đó là lý do Ta nói có hai loại hành vi của lời nói.

Tại sao Ta nói có hai loại sự tìm cầu? Này, nếu ngươi biết về một loại sự tìm cầu mà nó làm cho các bất thiện pháp tăng trưởng trong khi các thiện pháp suy giảm, ngươi không nên tu tập nó. 822 Ngược lại, nếu ngươi biết về một loại sự tìm cầu mà nó làm cho các bất thiện pháp suy giảm trong khi các thiện pháp tăng trưởng, ngươi nên tu tập nó. Đó là lý do Ta nói có hai loại sự tìm cầu.

Đó là cách một vị Tỳ kheo thực hành để thu thúc trong giới luật Pātimokkha."

Đó là câu trả lời của Đức Phật cho Đế Thích. Vui mừng, Đế Thích chấp thuận và đồng ý với những gì Đức Phật nói, thưa rằng: “Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, Đấng Thiện Thệ! Nghe câu trả lời của Đức Phật, con đã vượt qua nghi ngờ và thoát khỏi hoài nghi.”

4. Thiên chủ Sakka, sau khi hoan hỷ tín thọ câu trả lời của Thế Tôn liền hỏi câu hỏi tiếp:

− Bạch Thế Tôn, vị Tỷ Kheo phải thành tựu như thế nào, phải thành tựu biệt giải thoát luật nghi như thế nào?

Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Này Thiên chủ, Ta nói rằng khẩu hành có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Này Thiên chủ, Ta nói rằng tầm cầu có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Lời tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì tuyên bố như vậy? Ở đây, loại thân hành nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với thân hành này, bất thiện pháp tăng tướng, thiện pháp suy giảm”, thì thân hành ấy cần phải tránh xa. Ở đây, loại thân hành nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với thân hành này, bất thiện pháp suy giảm, thiện pháp tăng trưởng”, thì thân hành ấy cần phải thân cận.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng thân hành có hai loại, một loại cần thân cận, một loại cần tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy là do nhân duyên như vậy.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng khẩu hành có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Lời tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì tuyên bố như vậy? Ở đây, loại khẩu hành nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với khẩu hành này, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy giảm”, thì khẩu hành ấy phải tránh xa. Ở đây, loại khẩu hành nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với khẩu hành này, bất thiện pháp suy giảm, thiện pháp tăng trưởng”, thì khẩu hành ấy cần phải thân cận.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng khẩu hành có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy, là do nhân duyên như vậy.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng tầm cầu cũng có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Lời tuyên bố là như vậy. Do nhân duyên gì tuyên bố như vậy? Ở đây loại tầm cầu nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận với tầm cầu này, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy giảm”, thì loại tầm cầu ấy cần phải tránh xa. Ở đây, loại tầm cầu nào có thể biết được: “Khi tôi thân cận loại tầm cầu này, bất thiện pháp suy giảm, thiện pháp tăng trưởng”, thì loại tầm cầu ấy nên thân cận.

Này Thiên chủ, Ta nói rằng tầm cầu có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Sở dĩ có lời tuyên bố như vậy là do nhân duyên như vậy.

Này Thiên chủ, vị Tỷ Kheo phải thành tựu như vậy, phải thành tựu biệt giải thoát luật nghi như vậy!

Ðó là hình thức Thế Tôn trả lời câu hỏi Thiên chủ Sakka. Sung sướng, Thiên chủ Sakka hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn và nói:

− Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy là phải, bạch Thiện Thệ! Sau khi nghe Thế Tôn trả lời câu hỏi, nghi ngờ con được diệt tận, do dự con được tiêu tan.

2.4. Thu Thúc Giác Quan

Và rồi Đế Thích hỏi một câu khác:

“Nhưng thưa ngài, làm thế nào một vị Tỳ kheo thực hành để thu thúc các giác quan?”

“Này vua các vị trời, Ta nói có hai loại cái thấy qua mắt: loại nên tu tập, và loại không nên tu tập. Có hai loại âm thanh qua tai… mùi hương qua mũi… vị nếm qua lưỡi… cảm xúc qua thân… ý niệm qua ý: loại nên tu tập, và loại không nên tu tập.”

Khi Đức Phật nói điều này, Đế Thích thưa với ngài:

"Bạch Thế Tôn, đây là cách con hiểu ý nghĩa chi tiết của lời tuyên bố ngắn gọn của Đức Phật: 823 Ngài không nên tu tập loại cái thấy qua mắt mà làm cho các bất thiện pháp tăng trưởng trong khi các thiện pháp suy giảm. 824 Và ngài nên tu tập loại cái thấy qua mắt mà làm cho các bất thiện pháp suy giảm trong khi các thiện pháp tăng trưởng. Ngài không nên tu tập loại âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm xúc, hay ý niệm qua ý mà làm cho các bất thiện pháp tăng trưởng trong khi các thiện pháp suy giảm. Và ngài nên tu tập loại ý niệm qua ý mà làm cho các bất thiện pháp suy giảm trong khi các thiện pháp tăng trưởng.

Bạch Thế Tôn, đó là cách con hiểu ý nghĩa chi tiết của lời tuyên bố ngắn gọn của Đức Phật. Nghe câu trả lời của Đức Phật, con đã vượt qua nghi ngờ và thoát khỏi hoài nghi."

Và rồi Đế Thích hỏi một câu khác:

“Thưa ngài, có phải tất cả Sa-môn và Bà-la-môn đều có cùng một giáo lý, giới hạnh, ý muốn, và sự chấp thủ (attachment / ajjhosāna, sự bám víu, cố chấp) không?” 825

“Không, vua các vị trời, họ không có.”

“Tại sao không?”

“Thế giới này có nhiều yếu tố đa dạng. Bất cứ yếu tố nào chúng sinh khăng khăng trong thế giới có nhiều yếu tố đa dạng này, họ cố chấp vào đó, khăng khăng rằng: 826 ‘Chỉ có đây là sự thật, ngoài ra đều là vô ích.’ Đó là lý do tại sao không phải tất cả Sa-môn và Bà-la-môn đều có cùng một giáo lý, giới hạnh, ý muốn, và sự chấp thủ.”

“Thưa ngài, có phải tất cả Sa-môn và Bà-la-môn đều đã đạt đến cứu cánh tối hậu, nơi an ổn khỏi các ách trói buộc tối thượng (ultimate sanctuary from the yoke / yogakkhema anuttara, sự giải thoát khỏi bốn loại ách: dục ách, hữu ách, kiến ách, vô minh ách), đời sống phạm hạnh tối hậu, mục đích tối hậu không?”

“Không, vua các vị trời, họ không có.”

“Tại sao không?”

“Những vị Tỳ kheo được giải thoát nhờ sự đoạn tận ái dục (ending of craving / taṇhakkhaya, sự chấm dứt hoàn toàn lòng ham muốn) đã đạt đến cứu cánh tối hậu, nơi an ổn khỏi các ách trói buộc tối thượng, đời sống phạm hạnh tối hậu, mục đích tối hậu. Đó là lý do tại sao không phải tất cả Sa-môn và Bà-la-môn đều đã đạt đến cứu cánh tối hậu, nơi an ổn khỏi các ách trói buộc tối thượng, đời sống phạm hạnh tối hậu, mục đích tối hậu.”

Đó là câu trả lời của Đức Phật cho Đế Thích. Vui mừng, Đế Thích chấp thuận và đồng ý với những gì Đức Phật nói, thưa rằng: “Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, Đấng Thiện Thệ! Nghe câu trả lời của Đức Phật, con đã vượt qua nghi ngờ và thoát khỏi hoài nghi.” 827

Và rồi Đế Thích, sau khi chấp thuận và đồng ý với những gì Đức Phật nói, thưa với ngài:

“Bất an (turbulence / ejā, sự dao động, rung động của tâm do ái và kiến), thưa ngài, là một bệnh tật, một ung nhọt, một mũi tên. Bất an kéo một người đi tái sinh trong các cảnh giới. 828 Đó là lý do tại sao một người thấy mình ở trong các cảnh giới cao thấp. Ở những nơi khác, giữa các Sa-môn và Bà-la-môn khác, con thậm chí không được cho cơ hội để hỏi những câu hỏi này mà Đức Phật đã trả lời. Mũi tên của sự nghi ngờ và hoài nghi đã nằm trong con từ lâu, nhưng Đức Phật đã nhổ nó ra.”

“Này vua các vị trời, ngài có nhớ đã hỏi câu hỏi này với các Sa-môn và Bà-la-môn khác không?” 829

“Con có nhớ, thưa ngài.”

“Nếu ngài không phiền, vua các vị trời, hãy cho tôi biết họ đã trả lời như thế nào.”

“Không có gì phiền phức khi có một người như Đức Thế Tôn đang ngồi đây.”

“Vậy thì, hãy nói đi, vua các vị trời.”

“Bạch Thế Tôn, con đã đến gặp những người mà con tưởng là Sa-môn và Bà-la-môn sống ở nơi hoang dã, trong những trú xứ hẻo lánh. Nhưng họ đã bị lúng túng bởi câu hỏi của con, và họ thậm chí còn hỏi ngược lại con: ‘Tôn giả tên là gì?’ Vì vậy, con đã trả lời họ: ‘Thưa ngài, tôi là Đế Thích, vua các vị trời.’ Rồi họ lại hỏi con một câu khác: ‘Nhưng thưa vua các vị trời, nghiệp gì đã đưa ngài đến vị trí này?’ Vì vậy, con đã giảng Pháp cho họ như con đã học và ghi nhớ. Và họ đã hài lòng chỉ với chừng đó: ‘Chúng tôi đã thấy Đế Thích, vua các vị trời! Và ngài đã trả lời các câu hỏi của chúng tôi!’ Luôn luôn, họ trở thành đệ tử của con, chứ con không trở thành đệ tử của họ. Nhưng thưa ngài, con là đệ tử của Đức Phật, một bậc Dự Lưu (stream-enterer / sotāpanna, người đã vào dòng Thánh, không còn đọa lạc), không còn tái sinh vào cõi dữ, chắc chắn sẽ giác ngộ.”

5. Thiên chủ Sakka, sau khi hoan hỷ tín thọ lời dạy Thế Tôn liền hỏi câu hỏi tiếp:

− Bạch Thế Tôn, vị Tỷ Kheo phải thành tựu như thế nào, phải thành tựu hộ trì các căn như thế nào?

− Này Thiên chủ, sắc do mắt phân biệt. Ta nói rằng có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa. Này Thiên chủ, tiếng do tai phân biệt… hương do mũi phân biệt… vị do lưỡi phân biệt… xúc do thân phân biệt… Này Thiên chủ, pháp do ý phân biệt, Ta nói rằng có hai loại, một loại nên thân cận, một loại nên tránh xa.

Ðược nghe như vậy, Thiên chủ Sakka bạch Thế Tôn:

− Bạch Thế Tôn, vấn đề Thế Tôn nói một cách tóm tắt được con hiểu một cách rộng rãi. Bạch Thế Tôn, loại sắc do mắt phân biệt, khi con thân cận mà bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy giảm, thời loại sắc do mắt phân biệt ấy nên tránh xa. Bạch Thế Tôn, loại sắc nào do mắt phân biệt, khi con thân cận, bất thiện pháp suy giảm, thiện pháp tăng trưởng, thời loại sắc do mắt phân biệt ấy nên thân cận. Bạch Thế Tôn, loại tiếng nào do tai phân biệt… loại hương nào do mũi phân biệt… loại vị nào do lưỡi phân biệt… loại xúc nào do thân phân biệt… loại pháp nào do ý phân biệt, khi con thân cận, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp suy giảm, thời loại pháp ấy nên tránh xa. Bạch Thế Tôn, loại pháp nào do ý phân biệt, khi con thân cận, bất thiện pháp suy giảm, thiện pháp tăng trưởng, thời loại pháp ấy nên thân cận. Bạch Thế Tôn, vấn đề Thế Tôn nói một cách tóm tắt, được con hiểu một cách rộng rãi. Sau khi nghe Thế Tôn trả lời câu hỏi, nghi ngờ của con tiêu tan, do dự của con diệt tận.

6. Như vậy sau khi hoan hỷ tín thọ lời dạy Thế Tôn, Thiên chủ Sakka lại hỏi câu hỏi tiếp:

− Bạch Thế Tôn, có phải tất cả vị Sa Môn, Bà La Môn đều đồng một tư tưởng, đồng một giới hạnh, đồng một mong cầu, đồng một chí hướng? − Này Thiên chủ, tất cả Sa Môn, Bà La Môn không đồng một tư tưởng, không đồng một giới hạnh, không đồng một mong cầu, không đồng một chí hướng!

− Bạch Thế Tôn, vì sao cả Sa Môn, Bà La Môn không đồng một giới hạnh, không đồng một mong cầu, không đồng một chí hướng?

− Này Thiên chủ, thế giới này gồm có nhiều loại giới, nhiều giới sai biệt. Trong thế giới gồm có nhiều loại giới và nhiều giới sai biệt này, các loại hữu tình tự nhiên thiên chấp một loại giới nào, và khi đã thiên chấp, trở thành Kiên trì, cố thủ, với định kiến: “Ðây là sự thật, ngoài ra toàn là si mê”. Do vậy, tất cả Sa Môn, Bà La Môn không đồng một tư tưởng, không đồng một giới hạnh, không đồng một cứu cánh, không đồng một mong cầu, không đồng một chí hướng.

− Bạch Thế Tôn, có phải tất cả vị Sa Môn, Bà La Môn đều đồng một cứu cánh, đồng một an ổn, đồng một phạm hạnh, đồng một mục đích?

− Này Thiên chủ, tất cả vị Sa Môn, Bà La Môn không đồng một cứu cánh, không đồng một an ổn, không đồng một phạm hạnh, không đồng một mục đích.

Bạch Thế Tôn, vì sao tất cả Sa môn, Bà la môn, không đồng một cứu cánh, không đồng một an ổn, không đồng một phạm hạnh, không đồng một mục đích?

− Này Thiên chủ, chỉ những vị Sa môn Bà la môn nào đã giải thoát tham ái, những vị ấy mới đồng một cứu cánh, đồng một an ổn, đồng một phạm hạnh, đồng một mục đích. Do vậy, tất cả vị Sa môn, Bà la môn không đồng một cứu cánh, không đồng một an ổn, không đồng một phạm hạnh, không đồng một mục đích.

Ðó là hình thức câu trả lời Thế Tôn cho câu hỏi Thiên chủ Sakka. Sung sướng, Thiên chủ Sakka hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn và nói:

− Như vậy là phải, bạch Thế Tôn! Như vậy là phải, bạch Thiện Thệ! Sau khi nghe Thế Tôn trả lời câu hỏi, nghi ngờ con được diệt tận, do dự con được tiêu tan.

7. Thiên chủ Sakka, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời dạy Thế Tôn liền hỏi câu tiếp:

− Bạch Thế Tôn, tham ái là bệnh tật, tham ái là mụn nhọt, tham ái là mũi tên, tham ái dắt dẫn con người tái sanh đời này, đời khác, khiến con người khi cao, khi thấp. Bạch Thế Tôn, trong khi các Sa môn, Bà la môn khác ngoài giáo phái của Ngài không cho con dịp để hỏi những câu hỏi, thời Thế Tôn lại trả lời những câu hỏi ấy cho con, giảng giải rất lâu cho con, khiến mũi tên nghi ngờ, do dự của con được Thế Tôn rút nhổ đi.

− Này Thiên chủ, Ngươi có biết những câu hỏi ấy cũng được Ngươi hỏi các vị Sa môn, Bà la môn khác không?

− Bạch Thế Tôn, con được biết những câu hỏi ấy cũng được con hỏi các vị Sa môn, Bà la môn khác.

− Này Thiên chủ, những vị ấy trả lời với Ngươi như thế nào, nếu không gì trở ngại hãy nói cho biết.

− Bạch Thế Tôn, không gì trở ngại cho con, khi Thế Tôn ngồi nghe hay những vị như Thế Tôn.

− Này Thiên chủ, vậy Ngươi hãy nói đi. − Bạch Thế Tôn, những vị Sa môn, Bà la môn mà con nghĩ là những vị sống trong rừng an tịnh, xa vắng, con đi đến những vị ấy và hỏi những câu hỏi ấy. Các vị này không trả lời cho con, không trả lời lại hỏi ngược con: “Tôn giả tên gì?” Ðược hỏi vậy con trả lời: “Chư Hiền giả, tên là Thiên chủ Sakka.” Rồi những vị ấy lại hỏi thêm con câu nữa: “Do công việc gì Tôn giả Thiên chủ lại đến chỗ này?” Con liền giảng cho những vị ấy Chánh pháp như con đã được nghe và đã được học. Chỉ được từng ấy, các vị hoan hỷ và nói: “Chúng tôi đã được thấy Thiên chủ Sakka. Những điều gì chúng tôi hỏi, vị ấy đều trả lời cho chúng tôi.” Không những vậy, các vị này trở thành đệ tử của con, chớ không phải con là đệ tử của các vị ấy. Bạch Thế Tôn, nhưng con là đệ tử của Thế Tôn, đã chứng Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn sẽ được giác ngộ.

2.5. Về Cảm Thọ Hạnh Phúc

“Này vua các vị trời, ngài có nhớ đã từng cảm thấy niềm vui và hạnh phúc như vậy trước đây không?”

“Con có nhớ, thưa ngài.”

“Nhưng như thế nào?”

“Ngày xửa ngày xưa, thưa ngài, một trận chiến đã diễn ra giữa chư thiên và A-tu-la. Trong trận chiến đó, chư thiên đã chiến thắng và A-tu-la đã thua cuộc. Con nghĩ, với tư cách là người chiến thắng, ‘Bây giờ chư thiên sẽ được hưởng cả cam lồ của chư thiên và cam lồ của A-tu-la.’ 830 Nhưng thưa ngài, niềm vui và hạnh phúc đó nằm trong phạm vi của roi vọt và gươm đao. Nó không dẫn đến nhàm chán (disillusionment / nibbidā, sự chán ngán đối với các pháp hữu vi), ly tham (dispassion / virāga, sự dứt bỏ tham ái), diệt (cessation / nirodha, sự chấm dứt khổ), an tịnh (peace / upasama, sự lắng dịu phiền não), thắng trí (insight / abhiññā, sự hiểu biết siêu việt), giác ngộ (awakening / sambodhi, sự chứng ngộ hoàn toàn), và Niết-bàn (extinguishment / nibbāna, sự tịch diệt, trạng thái giải thoát cuối cùng). Nhưng niềm vui và hạnh phúc mà con cảm nhận được khi nghe giáo pháp của Đức Phật thì không nằm trong phạm vi của roi vọt và gươm đao. Nó dẫn đến nhàm chán, ly tham, diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, và Niết-bàn.” 831

“Nhưng vua các vị trời, ngài thấy lý do gì để nói về niềm vui và hạnh phúc như vậy?”

"Con thấy sáu lý do để nói về niềm vui và hạnh phúc như vậy, thưa ngài.

Khi vẫn ở ngay đây,
Vẫn trong hình dạng thiên thần,
Con đã được kéo dài tuổi thọ: 832
Xin ngài biết điều này.

Đây là lý do thứ nhất.

Khi con rời khỏi cõi trời,
Bỏ lại đời sống phi nhân,
Con sẽ tỉnh giác đi vào một bào thai mới, 833
Bất cứ nơi nào tâm con vui thích.

Đây là lý do thứ hai.

Sống hạnh phúc dưới sự hướng dẫn
Của bậc có trí tuệ không mê mờ,
Con sẽ tu tập có phương pháp, 834
Tỉnh giác và tỉnh thức (mindful / sati, sự chú tâm, ghi nhớ).

Đây là lý do thứ ba.

Và nếu sự giác ngộ khởi lên
Khi con tu tập có phương pháp,
Con sẽ sống như một người hiểu biết,
Và sự kết thúc của con sẽ đến ngay đó. 835

Đây là lý do thứ tư.

Khi con rời khỏi cõi người,
Bỏ lại đời sống con người,
Con sẽ lại trở thành một vị trời,
Tột đỉnh trong cõi trời. 836

Đây là lý do thứ năm.

Đó là những vị trời tốt đẹp nhất,
Những vị A-ca-ni-tra (Akaniṭṭhas / Sắc Cứu Cánh Thiên, cõi trời cao nhất trong năm Tịnh Cư Thiên của sắc giới) vinh quang.
Chừng nào kiếp sống cuối cùng của con còn tiếp diễn, 837
Nơi đó sẽ là nhà của con.

Đây là lý do thứ sáu.

Thấy sáu lý do này, con nói về niềm vui và hạnh phúc như vậy.

Những ước muốn của con chưa thành,
Nghi ngờ và hoài nghi,
Con đã lang thang rất lâu,
Để tìm kiếm bậc Như Lai.

Con đã tưởng rằng các Sa-môn
Sống ẩn dật
Chắc chắn đã giác ngộ,
Nên con đã đến ngồi gần họ.

‘Làm thế nào để thành công?
Làm thế nào để thất bại?’
Nhưng họ đã bị lúng túng bởi những câu hỏi như vậy
Về con đường và sự thực hành.

Và khi họ biết rằng con
Là Đế Thích, đến từ cõi trời,
Họ lại hỏi con về
Nghiệp đã đưa con đến trạng thái này.

Con đã giảng Pháp cho họ
Như con đã học được giữa loài người.
Họ rất vui mừng với điều đó, nói rằng:
‘Chúng ta đã thấy Vāsava!’

Giờ đây, từ khi con thấy Đức Phật,
Người giúp chúng con vượt qua nghi ngờ,
Hôm nay, không còn sợ hãi,
Con xin đảnh lễ bậc giác ngộ.

Người phá hủy mũi tên ái dục,
Đức Phật là vô song.
Con xin đảnh lễ bậc đại anh hùng,
Đức Phật, bà con của mặt trời (kinsman of the Sun / Ādiccabandhu, một biệt hiệu của Đức Phật, thuộc dòng dõi mặt trời).

Cũng như Phạm Thiên (Divinity / Brahmā) đáng được tôn kính 838
Bởi chúng con, các vị trời, thưa ngài, 839
Hôm nay chúng con sẽ tôn kính ngài—
Nào, chúng ta hãy tự mình tôn kính ngài! 840

Chỉ có ngài là Bậc Giác Ngộ!
Ngài là Bậc Thầy tối thượng!
Trong thế giới cùng với các vị trời,
Ngài không có đối thủ."

Rồi Đế Thích nói với nhạc sĩ Càn-thát-bà Pañcasikha: “Này hiền giả Pañcasikha, hiền giả đã giúp ta rất nhiều, vì hiền giả đã làm cho Đức Phật vui lòng trước, sau đó ta mới đến yết kiến ngài. Ta sẽ bổ nhiệm hiền giả vào vị trí của phụ thân hiền giả—hiền giả sẽ là vua của các Càn-thát-bà. Và ta gả nàng Bhaddā Suriyavaccasā cho hiền giả, vì nàng rất yêu hiền giả.” 841

Rồi Đế Thích, chạm tay xuống đất, bày tỏ tình cảm chân thành này ba lần: 842

"Đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Phật, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác!

Đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Phật, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác!

Đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Phật, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác!"

Và trong khi bài pháp này đang được nói, pháp nhãn thanh tịnh, không tỳ vết (stainless, immaculate vision of the Dhamma / dhammacakkhuṃ udapādi virajaṃ vītamalaṃ, con mắt Pháp khởi lên, không còn bụi bặm, không còn cấu uế, thấy rõ Tứ Thánh Đế) đã khởi lên trong Đế Thích, vua các vị trời: “Phàm những gì có sinh khởi đều có đoạn diệt.” Và cũng cho 80.000 vị trời khác. 843

Đó là những câu hỏi mà Đế Thích được mời hỏi, và đã được Đức Phật trả lời. Và đó là lý do tại sao tên của bài thuyết giảng này là “Những Câu Hỏi Của Đế Thích”.

− Này Thiên chủ, Ngươi có biết trước kia Ngươi không bao giờ có sự thoải mái như vậy, có được sự hỷ lạc như vậy?

− Bạch Thế Tôn, trước kia con không bao giờ có sự thoải mái như vậy, có được an lạc như vậy.

− Này Thiên chủ, như thế nào, Ngươi biết được trước kia không bao giờ có sự thoải mái như vậy, có được sự hỷ lạc như vậy?

− Bạch Thế Tôn, thuở xưa, một trận chiến tranh xẩy ra giữa chư Thiên và các vị Asurà. Bạch Thế Tôn, trong trận chiến tranh này, chư Thiên thắng trận, các loài Asurà bại trận. Bạch Thế Tôn sau khi thắng trận, con là người thắng trận, con suy nghĩ: “Nay cam lồ của chư Thiên và cam lồ của Asurà, cả hai loại cam lồ, chư Thiên sẽ được nếm.” Bạch Thế Tôn, thoải mái ấy, hỷ lạc ấy do gậy trượng đem lại, do đao kiếm đem lại, không đưa đến yểm ly, ly dục, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết bàn. Bạch Thế Tôn, thoải mái này, hỷ lạc này nhờ nghe Chánh pháp Thế Tôn đem lại, không do gậy trượng, không do đao kiếm, sẽ đưa đến toàn yêm ly, ly dục, tịch diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết bàn.

8. - Này Thiên chủ, khi Ngươi cam thọ sự thoải mái và hỷ lạc như vậy, Ngươi cảm thấy những lợi ích gì?

− Bạch Thế Tôn, khi con cảm thọ thoải mái và hỷ lạc như vậy, con cảm thấy có sáu lợi ích như sau:

Nay con đứng tại đây,
Với thân một vị Thiên.
Con thấy được tái sanh,
Bạch Ngài, hãy biết vậy.

Bạch Thế Tôn đó là điều lợi thứ nhất con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái hỷ lạc như vậy.

Sau khi chết con bỏ,
Thân chư Thiên, phi nhân,
Không muội lược, con đi,
Ðến bào thai con thích.

Bạch Thế Tôn, đó là điều lợi ích thứ hai, con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái và hỷ lạc như vậy.

Câu hỏi được đáp rõ,
Hoan hỷ trong Chánh giáo.
Con sống với Chánh trí,
Giác tỉnh và Chánh niệm.

Bạch Thế Tôn, đó là điều lợi thứ ba, con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái và hỷ lạc như vậy.

Con sống với Chánh trí,
Sẽ được quả Bồ đề,
Sống làm vị Chánh giác,
Ðời này đời cuối cùng.

Bạch Thế Tôn, đó là điều lợi ích thứ tư, con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái và hỷ lạc như vậy.

Chết từ thân con Người,
Con từ bỏ thân Người,
Con sẽ thành chư Thiên,
Trong Thiên giới vô thượng.

Bạch Thế Tôn, đó là điều lợi ích thứ năm, con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái, và hỷ lạc như vậy.

Thù thắng hơn chư Thiên,
Akanittha danh xưng,
Sống đời sống cuối cùng,
Như vậy nơi an trú.

Bạch Thế Tôn, đó là điều lợi ích thứ sáu, con cảm thấy, khi con cảm thọ thoải mái và hỷ lạc như vậy.

9.

Tâm tư không thỏa mãn,
Nghi ngờ và do dự,
Con sống cầu Như Lai,
Thời gian khá lâu dài!
Con nghĩ các Sa môn,
Sống một mình cô độc,
Là bậc Chánh Ðẳng Giác,
Nghĩ vậy con tìm gặp.
Làm thế nào thành công?
Làm thế nào thất bại?
Ðược hỏi câu hỏi vậy?
Không thể chỉ đường hướng.
Biết con là Sakka,
Bậc Thiên chủ, đã đến!
Họ liền gạn hỏi con,
Ðến đây có việc gì?
Con liền giảng Chánh pháp,
Con cho họ được nghe.
Hoan hỷ, họ bèn nói:
“Vàsava làm họ thấy!”
Khi con được thấy Phật,
Nghi ngờ đều tiêu tan.
Nay con sống vô úy,
Hầu hạ bậc Chánh Giác.
Mũi tên độc tham ái,
Ðấng Chánh Giác nhổ lên,
Con đảnh lễ Ðại Hùng,
Bậc thân tộc mặt trời.
Tôn giả như Phạm thiên,
Nay con đảnh lễ Ngài,
Nay con kính lễ Ngài!
Ngài là bậc Chánh Giác,
Bậc Ðạo Sư vô thượng,
Trong đời kể chư Thiên,
Không ai so sánh Ngài!

10. Rồi Thiên chủ Sakka nói với Pancasikha, con của Càn thát bà:

− Này Khanh Pancasikha, Ngươi đã giúp ta nhiều việc. Trước nhờ Ngươi làm Thế Tôn bằng lòng, sau khi Ngươi làm cho bằng lòng, ta mới đến yết kiến Thế Tôn, bậc A la hán, Chánh Ðẳng Giác. Ta sẽ đóng vai trò thân phụ cho Ngươi, Ngươi sẽ là Vua loài Càn thát bà. Ta sẽ cho Ngươi Bhaddà Suriya Vaccasà, người mà ngươi ao ước.

Rồi Thiên chủ Sakka, lấy tay sờ đất, đọc lên ba lần bài kệ cảm hứng như sau:

Ðảnh lễ đấng Thế Tôn,
Bậc La hán, Chánh Giác!
Ðảnh lễ đấng Thế Tôn,
Bậc La hán, Chánh Giác!
Ðảnh lễ đấng Thế Tôn,
Bậc La hán, Chánh Giác!

Khi lời tuyên thuyết này được tụng đọc, pháp nhãn thanh tịnh vô cấu, khởi lên cho Thiên chủ Sakka: “Phàm pháp gì tập sanh, pháp ấy sẽ bị hoại diệt.” Ngoài ra, tám vạn chư Thiên cũng chứng quả tương tợ. Ðó là những câu hỏi, Thiên chủ Sakka được mời hỏi và được Thế Tôn trả lời. Do vậy, cuộc đối thoại này cũng được gọi là Những Câu Hỏi Của Sakka (Ðế-thích sở vấn).

-ooOoo-