DN 31. Lời Khuyên đến Sigālaka

Siṅgālasutta

Như vầy tôi nghe. Một thời Đức Phật đang ở gần thành Vương Xá, trong Trúc Lâm, nơi các con sóc được cho ăn. Bấy giờ, con trai của người gia chủ tên là Sigālaka dậy sớm và rời khỏi thành Vương Xá. Với quần áo và tóc tai ướt đẫm, anh chắp tay đảnh lễ các phương—258 đông, nam, tây, bắc, phương dưới, và phương trên.259

Khi ấy, Đức Phật vào buổi sáng đắp y, mang bát và y, vào thành Vương Xá để khất thực. Ngài thấy Sigālaka đang đảnh lễ các phương và hỏi anh: “Này con trai của gia chủ, tại sao con lại đảnh lễ các phương theo cách này?”

“Thưa ngài, trên giường bệnh, cha con đã nói với con rằng: 'Này con yêu quý, hãy đảnh lễ các phương.'260 Tôn trọng, kính mến và vâng lời cha, con đã dậy sớm rời khỏi thành Vương Xá, với quần áo và tóc tai ướt đẫm, chắp tay đảnh lễ các phương—đông, nam, tây, bắc, phương dưới, và phương trên.”

31. KINH GIÁO THỌ THI-CA-LA-VIỆT

(Sigàlovàda Sutta)

Như vậy tôi nghe.

1. Một thời Thế Tôn sống ở Ràjagaha (Vương Xá thành), tại Veluvana (Trúc Lâm), Kalandakanivàpa (chỗ tìm ăn của loài sóc). Lúc bấy giờ, Singàlaka (Thi-ca-la-việt), gia chủ tử, dậy sớm, ra khỏi thành Vương Xá, với áo thấm nước, với tóc thấm nước, chấp tay đảnh lễ các phương hướng, hướng Ðông, hướng Nam, hướng tây, hướng Bắc, hướng Hạ, hướng Thượng.

2. Rồi Thế Tôn buổi sáng đắp y, cầm y bát vào thành Vương Xá khất thực. Thế Tôn thấy Singàlaka, gia chủ tử, dậy sớm, ra khỏi thành Vương Xá, với áo thấm nước, với tóc thấm nước, chấp tay đảnh lễ các phương hướng, hướng Ðông, hướng Nam, hướng Tây, hướng Bắc, hướng Hạ, hướng Thượng. Thấy vậy Ngài nói với Singàlaka, gia chủ tử:

− Này Gia chủ tử, vì sao Ngươi dậy sớm, ra khỏi thành Vương Xá, với áo thấm ướt, với tóc thấm ướt chấp tay đảnh lễ các phương hướng, hướng Ðông… hướng Thượng?

− Bạch Thế Tôn, thân phụ con khi gần chết có dặn con: “Này con thân yêu, hãy đảnh lễ các phương hướng”. Bạch Thế Tôn, con kính tín, cung kính, tôn trọng, đảnh lễ lời nói của thân phụ con, buổi sáng dậy sớm, ra khỏi thành Vương Xá, với áo thấm ướt, với tóc thấm ướt, chấp tay đảnh lễ các phương hướng, hướng Ðông… hướng Thượng.

1. Sáu Phương

"Này con trai của gia chủ, trong pháp của bậc Thánh, người ta không đảnh lễ sáu phương theo cách đó."261

“Nhưng thưa ngài, trong pháp của bậc Thánh, người ta phải đảnh lễ sáu phương như thế nào? Thưa ngài, xin hãy dạy cho con điều này.”

“Vậy thì, này con trai của gia chủ, hãy lắng nghe và chú tâm, Ta sẽ nói.”

“Vâng, thưa ngài,” Sigālaka đáp. Đức Phật nói điều này:

"Này con trai của gia chủ, một vị Thánh đệ tử từ bỏ bốn hành vi xấu xa, không làm điều ác dựa trên bốn lý do, và tránh sáu con đường làm tiêu tán tài sản. Khi đã từ bỏ mười bốn điều xấu này, vị ấy đã che chở sáu phương.262 Vị ấy đang thực hành để chiến thắng ở cả hai thế giới, và thành công ở đời này và đời sau. Khi thân hoại mạng chung, sau khi chết, vị ấy được tái sinh vào một nơi tốt đẹp, một cõi trời.

− Này Gia chủ tử, trong luật pháp của bậc Thánh, lễ bái sáu phương không phải như vậy.

− Bạch Thế Tôn, trong luật pháp của bậc Thánh, thế nào là lễ bái sáu phương? Bạch Thế Tôn, trong luật pháp của bậc Thánh, đảnh lễ sáu phương phải như thế nào? Lành thay! Thế Tôn hãy giảng pháp ấy cho con!

− Này Gia chủ tử, hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

− Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Singàlaka, gia chủ tử vâng lời Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

3. - Này Gia chủ tử, đối với vị Thánh đệ tử, bốn nghiệp phiền não được diệt trừ, không làm ác nghiệp theo bốn lý do, không theo sáu nguyên nhân để phung phí tài sản. Vị này, nhờ từ bỏ mười bốn ác pháp, trở thành vị che chở sáu phương; vị này đã thực hành để chiến thắng hai đời, vị này đã chiến thắng đời này và đời sau. Sau khi thân hoại mạng chung, vị này sanh ở thiện thú, Thiên giới.

2. Bốn Hành Vi Xấu Xa

Vị ấy đã từ bỏ bốn hành vi xấu xa nào?263 Sát sinh, trộm cắp, tà dâm, và nói dối: đây là những hành vi xấu xa. Đây là bốn hành vi xấu xa mà vị ấy đã từ bỏ."

Đó là những gì Đức Phật đã nói. Sau đó, bậc Thánh, bậc Đạo Sư, tiếp tục nói:

“Sát sinh, trộm cắp,
nói dối,
và ngoại tình:
người trí không tán thán những điều này.”

Thế nào là bốn nghiệp phiền não đã được diệt trừ? Này Gia chủ tử, đó là nghiệp phiền não sát sanh, nghiệp phiền não trộm cắp, nghiệp phiền não tà dâm, nghiệp phiền não nói láo. Bốn nghiệp phiền não này đã được trừ diệt.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

4. Thiện thệ thuyết giảng xong, bậc Ðạo Sư lại giảng thêm:

Sát sanh và trộm cắp,
Nói láo, lấy vợ người,
Kẻ trí không tán thán,
Những hạnh nghiệp như vậy.

3. Bốn Lý Do

“Vị ấy không làm điều ác dựa trên bốn lý do nào?264 Người ta làm điều ác do thiên vị vì yêu thích, vì căm ghét, vì ngu dốt, và vì sợ hãi. Khi một vị Thánh đệ tử không thiên vị vì yêu thích, vì căm ghét, vì ngu dốt, và vì sợ hãi, vị ấy không làm điều ác dựa trên bốn lý do này.”

Đó là những gì Đức Phật đã nói. Sau đó, bậc Thánh, bậc Đạo Sư, tiếp tục nói:

"Nếu con hành động trái với giáo pháp
vì yêu thích, căm ghét, sợ hãi, hay ngu dốt,
danh tiếng của con sẽ suy giảm,
như mặt trăng vào tuần trăng khuyết.

Nếu con không hành động trái với giáo pháp
vì yêu thích, căm ghét, sợ hãi, và ngu dốt,
danh tiếng của con sẽ tăng trưởng,
như mặt trăng vào tuần trăng tròn."

5. Thế nào là không làm ác nghiệp theo bốn lý do? Ác nghiệp làm do tham dục, ác nghiệp làm do sân hận, ác nghiệp làm do ngu si, ác nghiệp làm do sợ hãi. Này Gia chủ tử, vì thị Thánh đệ tử không tham dục, không sân hận, không ngu si, không sợ hãi, nên không làm ác nghiệp theo bốn lý do.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

6. Thiện Thệ thuyết giảng xong, bậc Ðạo Sư lại giảng thêm:

Ai phản lại Chánh pháp,
Vì tham, sân, bố, si,
Thanh danh bị sứt mẻ
Như mặt trăng đêm khuyết.
Ai không phản Chánh pháp,
Vì tham, sân, bố, si,
Thanh danh được tròn đủ,
Như mặt trăng đêm đầy.

4. Sáu Con Đường Làm Tiêu Tán Tài Sản

"Vị ấy tránh sáu con đường làm tiêu tán tài sản nào?265 Thường xuyên tham gia vào những việc sau đây là con đường làm tiêu tán tài sản: say mê rượu bia và các chất gây say; lêu lổng ngoài đường vào ban đêm; đam mê đình đám, lễ hội; cờ bạc; bạn bè xấu; lười biếng.266

5. Sáu Tác Hại Của Việc Uống Rượu

Có sáu tác hại này của việc thường xuyên say mê rượu bia và các chất gây say.267 Mất mát tài sản ngay lập tức, gây ra cãi vã, dễ mắc bệnh, mang tiếng xấu, phô bày thân thể một cách khiếm nhã; và làm suy yếu trí tuệ là điều thứ sáu. Đây là sáu tác hại của việc thường xuyên say mê rượu bia và các chất gây say.

6. Sáu Tác Hại Của Việc Lêu Lổng Ngoài Đường Vào Ban Đêm

Có sáu tác hại này của việc lêu lổng ngoài đường vào ban đêm. Bản thân con, vợ con và tài sản của con đều không được bảo vệ. Con bị nghi ngờ làm điều xấu. Những tin đồn không đúng sự thật lan truyền về con. Con là người đi đầu trong nhiều việc dẫn đến khổ đau. Đây là sáu tác hại của việc lêu lổng ngoài đường vào ban đêm.

7. Sáu Tác Hại Của Việc Đam Mê Lễ Hội

Có sáu tác hại này của việc đam mê lễ hội. Con luôn suy nghĩ: ‘Ở đâu có nhảy múa? Ở đâu có ca hát? Ở đâu có âm nhạc? Ở đâu có kể chuyện? Ở đâu có tiếng vỗ tay? Ở đâu có tiếng trống?’ Đây là sáu tác hại của việc đam mê lễ hội.

8. Sáu Tác Hại Của Cờ Bạc

Có sáu tác hại này của việc thường xuyên cờ bạc. Thắng thì sinh ra thù hận. Thua thì tiếc nuối tiền bạc. Mất mát tài sản ngay lập tức. Lời nói của người cờ bạc không có trọng lượng trước công chúng. Bạn bè và đồng nghiệp coi thường họ. Và không ai muốn kết hôn với một người cờ bạc, vì họ nghĩ: ‘Người này là một kẻ cờ bạc—họ không thể nuôi nổi vợ/chồng.’ Đây là sáu tác hại của việc thường xuyên cờ bạc.

9. Sáu Tác Hại Của Bạn Bè Xấu

Có sáu tác hại này của bạn bè xấu. Con trở thành bạn bè và đồng hành với những kẻ nghiện ngập, say sưa, lừa đảo, gian lận, và côn đồ. Đây là sáu tác hại của bạn bè xấu.

10. Sáu Tác Hại Của Sự Lười Biếng

Có sáu tác hại này của thói quen lười biếng. Con không hoàn thành công việc vì nghĩ rằng: ‘Trời lạnh quá! Trời nóng quá. Muộn quá rồi! Sớm quá! Tôi đói quá! Tôi no quá!’ Bằng cách viện ra quá nhiều lý do để không làm việc, con không kiếm thêm được tiền, và số tiền con đã có cũng cạn kiệt. Đây là sáu tác hại của thói quen lười biếng."

Đó là những gì Đức Phật đã nói. Sau đó, bậc Thánh, bậc Đạo Sư, tiếp tục nói:

"Có kẻ chỉ là bạn nhậu,
có kẻ gọi con là bạn thân, bạn quý,
nhưng một người bạn thật sự là người
ở bên con khi cần.

Ngủ muộn, ngoại tình,
gây thù chuốc oán, làm điều có hại,
bạn bè xấu, và tham lam:
sáu điều này hủy hoại một con người.

Với bạn bè xấu, đồng hành xấu,
hành vi và nơi lui tới xấu xa,
một người sẽ đi đến chỗ suy tàn
ở cả đời này và đời sau.

Xúc xắc, phụ nữ, rượu chè, ca múa;268
ngủ ngày và lêu lổng ban đêm;
bạn bè xấu, và tham lam:
sáu điều này hủy hoại một con người.

Họ chơi xúc xắc và uống rượu bia,
và giao du với những người phụ nữ đã có người yêu.
Giao du với kẻ xấu, không phải người tốt,
họ suy tàn như mặt trăng khuyết.

Người khánh kiệt vì rượu chè,269
khát khao, uống rượu trong quán,
chìm trong nợ nần,
sẽ nhanh chóng lạc lối.270

Khi con có thói quen ngủ muộn,
coi đêm là lúc để thức dậy,
và luôn say sưa,
con không thể duy trì cuộc sống gia đình.

‘Quá lạnh, quá nóng,
quá muộn,’ họ nói.
Khi người trẻ bỏ bê công việc như thế,
của cải sẽ vuột khỏi tay họ.271

Nhưng người coi nóng và lạnh
không hơn gì những ngọn cỏ—
người ấy làm tròn bổn phận của mình,
và hạnh phúc không bao giờ rời bỏ."

7. Thế nào là không theo sáu nguyên nhân phung phí tài sản? Này Gia chủ tử, đam mê các loại rượu là nguyên nhân phung phí tài sản. Du hành đường phố phi thời là nguyên nhân phung phí tài sản. La cà đình đám hí viện là nguyên nhân phung phí tài sản. Ðam mê cờ bạc là nguyên nhân phung phí tài sản. Giao du ác hữu là nguyên nhân phung phí tài sản. Quen thói lười biếng là nguyên nhân phung phí tài sản.

8. Này Gia chủ tử, đam mê các loại rượu có sáu nguy hiểm: Tài sản hiện tại bị tổn thất, đấu tranh tăng trưởng, bệnh tật dễ xâm nhập, thương tổn danh dự, để lộ âm tàng, và thứ sáu là trí lực tổn hại. Này Gia chủ tử, đam mê các loại rượu có sau nguy hiểm như vậy.

9. Này Gia chủ tử, du hành đường phố phi thời có sáu nguy hiểm: Tự mình không được che chở hộ trì, vợ con không được che chở hộ trì, tài sản không được che chở hộ trì, bị tình nghi là tác giả các ác sự, nạn nhân các tin đồn thất thiệt, tự rước vào thân nhiều khổ não. Này Gia chủ tử, du hành đường phố phi thời có sáu nguy hiểm như vậy.

10. Này Gia chủ tử, la cà đình đám hý viện có sáu nguy hiểm: Luôn luôn tìm xem chỗ nào có múa, chỗ nào có ca, chỗ nào có nhạc, chỗ nào có tán tụng, chỗ nào có nhạc tay, chỗ nào có trống. Này Gia chủ tử, la cà đình đám hý viện có sáu nguy hiểm như vậy.

11. Này Gia chủ tử, đam mê cờ bạc có sáu nguy hiểm: Nếu thắng thì sanh oán thù, nếu thua thì tâm sanh sầu muộn, tài sản hiện tại bị tổn thất, tại hội trường (pháp đình) lời nói không hiệu lực, bằng hữu đồng liêu khinh miệt, vấn đề cưới gả không được tín nhiệm vì người đam mê cờ bạc không xứng để có vợ. Này Gia chủ tử, đam mê cờ bạc có sáu nguy hiểm như vậy.

12. Này Gia chủ tử, thân cận các ác hữu có sáu nguy hiểm: Những kẻ cờ bạc, loạn hành, nghiện rượu, những kẻ trá ngụy, lường gạt, bạo động là những người bạn, là những thân hữu của người ấy. Này Gia chủ tử, thân cận ác hữu có sáu nguy hiểm như vậy.

13. Này Gia chủ tử, quen thói lười biếng có sáu nguy hiểm: “quá lạnh”, không làm việc; “quá nóng”, không làm việc; “quá trễ” không làm việc; “quá sớm”, không làm việc; “tôi đói quá”, không làm việc; “tôi quá no”, không làm việc. Trong khi những công việc phải làm lại không làm. Tài sản chưa có không xây dựng lên, tài sản có rồi bị tiêu thất. Này Gia chủ tử, quen thói lười biếng có sáu nguy hiểm như vậy. Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

14. Thiện Thệ thuyết giảng xong, bậc Ðạo Sư lại giảng thêm:

Có bạn gọi bạn rượu,
Có bạn, bạn bằng mồm,
Bạn lúc thật hữu sự,
Mới xứng danh bạn bè.
Ngủ ngày, thông vợ người,
Ưa đấu tranh, làm hại,
Thân ác hữu, xan tham,
Sáu sự não hại người.
Ác hữu, ác bạn lữ,
Ác hạnh, hành ác xứ,
Ðời này cả đời sau,
Hai đời, người bị hại.
Cờ bạc và đàn bà,
Rượu chè, múa và hát
Ngủ ngày, đi phi thời
Thân ác hữu, xan tham,
Sáu sự não hại người.
Chơi xúc xắc, uống rượu
Theo đuổi đàn bà người,
Lẽ sống của người khác,
Thân cận kẻ hạ tiện,
Không thân cận bậc trí,
Người ấy tự héo mòn,
Như trăng trong mùa khuyết.
Rượu chè không tiền của,
Khao khát, tìm tửu điếm,
Bị chìm trong nợ nần,
Như chìm trong bồn nước,
Mau chóng tự hại mình,
Như kẻ mất gia đình.
Ai quen thói ngủ ngày,
Thức trọn suốt đêm trường,
Luôn luôn say sướt mướt,
Không thể sống gia đình.
Ở đây ai hay than:
Ôi quá lạnh, quá nóng,
Quá chiều, quá trễ giờ,
Sẽ bỏ bê công việc.
Lợi ích, điều tốt lành,
Bị trôi dạt một bên.
Ai xem lạnh và nóng,
Nhẹ nhàng hơn cỏ lau,
Làm mọi công chuyện mình,
Hạnh phúc không từ bỏ.

11. Bạn Giả Dối

"Này con trai của gia chủ, con nên nhận ra bốn kẻ thù đội lốt bạn bè này: kẻ chỉ biết lấy, kẻ nói suông, kẻ nịnh hót, kẻ tiêu xài hoang phí.

Con có thể nhận ra một người bạn giả dối chỉ biết lấy dựa trên bốn lý do.

Tài sản của con cuối cùng thành của họ.
Cho đi ít, họ mong đợi nhiều.
Họ làm bổn phận vì sợ hãi.
Họ kết giao vì lợi ích riêng.

Con có thể nhận ra một người bạn giả dối chỉ biết lấy dựa trên bốn lý do này.

Con có thể nhận ra một người bạn giả dối chỉ nói suông dựa trên bốn lý do. Họ niềm nở về những chuyện đã qua. Họ niềm nở về những chuyện tương lai. Họ nói những lời dễ nghe vô nghĩa. Khi có việc cần làm ở hiện tại, họ lại viện cớ bất hạnh của mình. Con có thể nhận ra một người bạn giả dối chỉ nói suông dựa trên bốn lý do này.

Con có thể nhận ra một người bạn giả dối là kẻ nịnh hót dựa trên bốn lý do. Họ ủng hộ con như nhau trong việc làm xấu và làm tốt. Họ khen con trước mặt, và nói xấu con sau lưng. Con có thể nhận ra một người bạn giả dối là kẻ nịnh hót dựa trên bốn lý do này.

Con có thể nhận ra một người bạn giả dối là kẻ tiêu xài hoang phí dựa trên bốn lý do. Họ đi cùng con khi uống rượu, lêu lổng ngoài đường vào ban đêm, đam mê lễ hội, và cờ bạc. Con có thể nhận ra một người bạn giả dối là kẻ tiêu xài hoang phí dựa trên bốn lý do này."

Đó là những gì Đức Phật đã nói. Sau đó, bậc Thánh, bậc Đạo Sư, tiếp tục nói:

"Một người bạn chỉ biết lấy,
một người khác chỉ nói suông;
một người chỉ là kẻ nịnh hót,
và một người là bạn tiêu xài hoang phí.

Một người trí hiểu rõ
bốn kẻ thù này là gì
và giữ khoảng cách với họ,
như cách họ tránh một con đường nguy hiểm."

15. Này Gia chủ từ, có bốn hạng người phải xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn: Người vật gì cũng lấy phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn; người chỉ biết nói giỏi phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn; người khéo nịnh hót phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn; người tiêu pha xa xỉ phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn.

16. Này Gia chủ tử, có bốn trường hợp người vật gì cũng lấy phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn: Người vật gì cũng lấy, cho ít xin nhiều, vì sợ mà làm, làm vì mưu lợi cho mình. Này Gia chủ tử, như vậy là bốn trường hợp người vật gì cũng lấy phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn.

17. Này Gia chủ tử, có bốn trường hợp, người chỉ biết nói giỏi phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn: Tỏ lộ thân tình việc đã qua; tỏ lộ thân tình việc chưa đến; mua chuộc cảm tình bằng sáo ngữ; khi có công việc, tự tỏ sự bất lực của mình. Này Gia chủ tử, như vậy là bốn trường hợp, người chỉ biết nói giỏi phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn.

18. Này Gia chủ tử, có bốn trường hợp, kẻ nịnh hót phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn: Ðồng ý các việc ác; không đồng ý các việc thiện; trước mặt tán thán; sau lưng chỉ trích. Này Gia chủ tử, như vậy là bốn trường hợp kẻ nịnh hót phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn.

19. Này Gia chủ tử, có bốn trường hợp, người tiêu pha xa xỉ phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn: Là bạn khi mình đam mê các loại rượu; là bạn khi mình du hành đường phố phi thời; là bạn khi mình la cà đình đám hý viện; là bạn khi mình đam mê cờ bạc. Này Gia chủ tử, như vậy có bốn trường hợp, người tiêu pha xa xỉ phải được xem không phải bạn, dầu tự cho là bạn.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

20. Thiện Thệ thuyết giảng xong, bậc Ðạo Sư lại giảng thêm:

Người bạn gì cũng lấy,
Người bạn chỉ nói giỏi,
Người nói lời nịnh hót,
Người tiêu pha xa xỉ.
Cả bốn, không phải bạn,
Biết vậy, người trí tránh,
Như đường đầy sợ hãi.

21. Này Gia chủ tử, bốn loại bạn này phải được xem là bạn chân thật: Người bạn giúp đỡ phải được xem là bạn chân thật; người bạn chung thủy trong khổ cũng như trong vui phải được xem là bạn chân thật; người bạn khuyên điều lợi ích phải được xem là bạn chân thật; người bạn có lòng thương tưởng phải được xem là bạn chân thật.

12. Bạn Chân Thành

"Này con trai của gia chủ, con nên nhận ra bốn người bạn chân thành này: người bạn giúp đỡ, người bạn đồng cam cộng khổ, người bạn khuyên bảo, và người bạn có lòng cảm thông.

Con có thể nhận ra một người bạn chân thành là người giúp đỡ dựa trên bốn lý do. Họ bảo vệ con khi con sao nhãng. Họ bảo vệ tài sản của con khi con sao nhãng. Họ giữ con an toàn trong lúc nguy hiểm. Khi có việc cần làm, họ cung cấp cho con gấp đôi số tiền con cần. Con có thể nhận ra một người bạn chân thành là người giúp đỡ dựa trên bốn lý do này.

Con có thể nhận ra một người bạn chân thành đồng cam cộng khổ dựa trên bốn lý do. Họ kể cho con những bí mật. Họ giữ bí mật của con. Họ không bỏ rơi con trong lúc khó khăn. Họ thậm chí có thể hy sinh mạng sống vì lợi ích của con. Con có thể nhận ra một người bạn chân thành đồng cam cộng khổ dựa trên bốn lý do này.

Con có thể nhận ra một người bạn chân thành là người khuyên bảo dựa trên bốn lý do. Họ ngăn con làm điều xấu. Họ ủng hộ con làm điều tốt. Họ dạy con những gì con chưa biết. Họ giải thích con đường đến cõi trời. Con có thể nhận ra một người bạn chân thành là người khuyên bảo dựa trên bốn lý do này.

Con có thể nhận ra một người bạn chân thành có lòng cảm thông dựa trên bốn lý do. Họ không vui mừng trước sự bất hạnh của con. Họ vui mừng trước sự may mắn của con. Họ ngăn người khác chỉ trích con. Họ khuyến khích lời khen ngợi dành cho con. Con có thể nhận ra một người bạn chân thành có lòng cảm thông dựa trên bốn lý do này."

Đức Phật đã nói điều này. Sau đó, bậc Thánh, bậc Đạo Sư, tiếp tục nói:

"Một người bạn giúp đỡ,
một người đồng cam cộng khổ,
một người bạn khuyên bảo tốt,
và một người có lòng cảm thông;

một người trí hiểu rõ
bốn người bạn này là gì
và chăm sóc họ cẩn thận,
như mẹ chăm sóc đứa con thơ.
Người trí và có đức hạnh
tỏa sáng như ngọn lửa rực cháy.

Họ thu thập của cải như ong
bay quanh hút mật hoa.
Và của cải của họ tiếp tục tăng trưởng,
như một gò mối vun cao.

Bằng cách tích lũy của cải như thế,
một người gia chủ làm đủ cho gia đình mình.
Và họ sẽ giữ được bạn bè
bằng cách chia tài sản của mình làm bốn phần.

Một phần để hưởng thụ.
Hai phần đầu tư vào công việc.
Và phần thứ tư nên được giữ lại
cho những lúc khó khăn."

22. Này Gia chủ tử, có bốn trường hợp, người bạn giúp đỡ phải được xem là bạn chân thật: Che chở cho bạn khi bạn vô ý phóng dật, che chở của cải cho bạn khi bạn vô ý phóng dật, là chỗ nương tựa cho bạn khi bạn sợ hãi, khi bạn có công việc sẽ giúp đỡ cho bạn của cải gấp hai lần những gì bạn thiếu. Này Gia chủ tử, như vậy có bốn trường hợp, người bạn giúp đỡ phải được xem là người bạn chân thật.

23. Này Gia chủ tử, có bốn trường hợp, người bạn chung thủy trong khổ cũng như trong vui phải được xem là người bạn chân thật: Nói cho bạn biết điều bí mật của mình; giữ gìn kín điều bí mật của bạn; không bỏ bạn khi bạn gặp khó khăn; dám hy sinh thân mạng vì bạn. Này Gia chủ tử, như vậy có bốn trường hợp, người bạn chung thủy trong khổ cũng như trong vui phải được xem là người bạn chân thật. 24. Này Gia chủ tử, có bốn trường hợp, người bạn khuyên điều lợi ích phải được xem là người bạn chân thật: Ngăn chận bạn không làm điều ác; khuyến khích bạn làm điều thiện; cho bạn nghe điều bạn chưa nghe; cho bạn biết con đường lên cõi chư Thiên. Này Gia chủ tử, như vậy có bốn trường hợp, người bạn khuyên điều lợi ích phải được xem là người bạn chân thật.

25. Này Gia chủ tử, có bốn trường hợp, người bạn thương tưởng phải được xem là người bạn chân thật: Không hoan hỷ khi bạn gặp hoạn nạn; hoan hỷ khi bạn gặp may mắn; ngăn chận những ai nói xấu bạn; khuyến khích những ai tán thán bạn. Này Gia chủ tử, như vậy có bốn trường hợp, người bạn thương tưởng phải được xem là người bạn chân thật.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

26. Thiện thệ thuyết giảng xong, bậc Ðạo Sư lại giảng thêm:

Bạn sẵn sàng giúp đỡ,
Bạn chung thủy khổ vui,
Bạn khuyến khích lợi ích,
Bạn có lòng thương tưởng.
Biết rõ bốn bạn này,
Người trí phục vụ họ,
Như mẹ đối con ruột.
Người trí giữ giới luật,
Sáng như lửa đồi cao.
Người tích trữ tài sản,
Như cử chỉ con ong.
Tài sản được chồng chất,
Như ụ mối đùn cao,
Người cư xử như vậy,
Chất chứa các tài sản,
Vừa đủ để lợi ích
Cho chính gia đình mình.
Tài sản cần chia bốn
Ðể kết hợp bạn bè:
Một phần mình an hưởng,
Hai phần dành công việc,
Phần tư, phần để dành,
Phòng khó khăn hoạn nạn.

13. Che Chở Sáu Phương

"Và này con trai của gia chủ, làm thế nào một vị Thánh đệ tử che chở sáu phương?272 Sáu phương này nên được nhận biết như sau: cha mẹ là phương đông, thầy dạy là phương nam, vợ chồng và con cái là phương tây, bạn bè và đồng nghiệp là phương bắc, người làm công và đầy tớ là phương dưới, và sa môn và bà-la-môn là phương trên.273

Một người con nên phụng sự cha mẹ là phương đông theo năm cách, suy nghĩ rằng: ‘Được cha mẹ nuôi nấng, con sẽ phụng dưỡng lại cha mẹ. Con sẽ làm tròn bổn phận của mình đối với họ. Con sẽ giữ gìn dòng dõi gia đình. Con sẽ chăm lo tài sản thừa kế. Khi cha mẹ qua đời, con sẽ làm lễ cúng dường thay mặt họ.’ Cha mẹ được con cái phụng sự theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với con cái theo năm cách. Họ ngăn con làm điều xấu. Họ ủng hộ con làm điều tốt. Họ dạy cho con một nghề. Họ tìm cho con một người bạn đời phù hợp. Họ chuyển giao tài sản thừa kế vào thời điểm thích hợp. Cha mẹ được con cái phụng sự theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với con cái theo năm cách này. Và đó là cách phương đông được che chở, giữ gìn an toàn và không còn nguy hiểm.

Một học trò nên phụng sự thầy dạy là phương nam theo năm cách: bằng cách đứng dậy chào thầy, bằng cách phục vụ thầy, bằng cách lắng nghe kỹ, bằng cách chăm sóc thầy, và bằng cách học nghề một cách cẩn thận. Thầy dạy được học trò phụng sự theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với học trò theo năm cách. Họ đảm bảo học trò được giáo dục tốt và ghi nhớ bài vở kỹ lưỡng. Họ giải thích rõ ràng mọi kiến thức về nghề nghiệp. Họ giới thiệu học trò với bạn bè và đồng nghiệp của mình. Họ cung cấp sự bảo vệ ở mọi nơi.274 Thầy dạy được học trò phụng sự theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với học trò theo năm cách này. Và đó là cách phương nam được che chở, giữ gìn an toàn và không còn nguy hiểm.

Một người chồng nên đối xử với vợ mình là phương tây theo năm cách: bằng cách tôn trọng cô ấy, bằng cách không coi thường cô ấy, bằng cách không ngoại tình, bằng cách giao quyền hành cho cô ấy, và bằng cách tặng cô ấy đồ trang sức.275 Một người vợ được chồng đối xử theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với chồng theo năm cách. Cô ấy quán xuyến công việc một cách có tổ chức. Cô ấy quản lý người giúp việc trong nhà. Cô ấy không ngoại tình. Cô ấy giữ gìn tài sản của chồng. Cô ấy khéo léo và không mệt mỏi trong mọi nhiệm vụ. Một người vợ được chồng đối xử theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với chồng theo năm cách này. Và đó là cách phương tây được che chở, giữ gìn an toàn và không còn nguy hiểm.

Một người lịch thiệp nên đối xử với bạn bè và đồng nghiệp là phương bắc theo năm cách: bố thí, lời nói ái ngữ, quan tâm chăm sóc, đối xử bình đẳng, và không dùng lời lẽ lừa lọc. Bạn bè và đồng nghiệp được một người lịch thiệp đối xử theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với người ấy theo năm cách. Họ bảo vệ người ấy khi người ấy sao nhãng. Họ bảo vệ tài sản của người ấy khi người ấy sao nhãng. Họ giữ người ấy an toàn trong lúc nguy hiểm. Họ không bỏ rơi người ấy trong lúc khó khăn. Họ tôn trọng con cháu của người ấy. Bạn bè và đồng nghiệp được một người lịch thiệp đối xử theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với người ấy theo năm cách này. Và đó là cách phương bắc được che chở, giữ gìn an toàn và không còn nguy hiểm.

Một người chủ nên đối xử với người làm công và đầy tớ là phương dưới theo năm cách: bằng cách sắp xếp công việc theo khả năng, bằng cách trả lương thực và tiền công, bằng cách chăm sóc họ khi ốm đau, bằng cách chia sẻ những món ngon đặc biệt, và bằng cách cho họ nghỉ ngơi. Người làm công và đầy tớ được một người chủ đối xử theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với người chủ theo năm cách. Họ dậy sớm nhất và đi ngủ muộn nhất. Họ không trộm cắp. Họ làm tốt công việc của mình. Và họ quảng bá danh tiếng tốt cho chủ. Người làm công và đầy tớ được một người chủ đối xử theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với người chủ theo năm cách này. Và đó là cách phương dưới được che chở, giữ gìn an toàn và không còn nguy hiểm.

Một người lịch thiệp nên phụng sự sa môn và bà-la-môn là phương trên theo năm cách: bằng hành động, lời nói, và ý nghĩ yêu thương, bằng cách không từ chối họ trước cổng, và bằng cách cung cấp cho họ những nhu yếu phẩm vật chất. Sa môn và bà-la-môn được một người lịch thiệp phụng sự theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với người ấy theo sáu cách. Họ ngăn người ấy làm điều xấu. Họ ủng hộ người ấy làm điều tốt. Họ nghĩ về người ấy với những ý nghĩ thiện lành. Họ dạy người ấy những gì người ấy chưa biết. Họ làm rõ những gì người ấy đã học. Họ giải thích con đường đến cõi trời. Sa môn và bà-la-môn được một người lịch thiệp phụng sự theo năm cách này sẽ thể hiện lòng thương yêu đối với người ấy theo sáu cách này. Và đó là cách phương trên được che chở, giữ gìn an toàn và không còn nguy hiểm."

Đức Phật đã nói điều này. Sau đó, bậc Thánh, bậc Đạo Sư, tiếp tục nói:

"Cha mẹ là phương đông,
thầy dạy là phương nam,
vợ con là phương tây,
bạn bè và đồng nghiệp là phương bắc,

người làm và đầy tớ ở dưới,
và sa môn và bà-la-môn ở trên.
Bằng cách tôn trọng những phương này
một người gia chủ làm đủ cho gia đình mình.

Người trí và đức hạnh,
người hiền hòa và hoạt bát,
người khiêm tốn và tử tế:
họ là những người giành được vinh quang.

Người siêng năng, không lười biếng,
người không bị phiền não làm xáo trộn,
người có hành vi nhất quán, người thông minh:
họ là những người giành được vinh quang.

Người hòa đồng, người kết bạn,
người rộng lượng, người thoát khỏi keo kiệt,
người dẫn dắt, huấn luyện, và thuyết phục:
họ là những người giành được vinh quang.

Bố thí và lời nói ái ngữ,
quan tâm chăm sóc ở đây,
và đối xử bình đẳng trong các điều kiện thế gian,
như cách phù hợp với họ trong mỗi trường hợp;
những cách hòa đồng này trên thế gian
giống như chốt giữ của một cỗ xe đang chạy.

Nếu không có những cách hòa đồng như vậy,
cả mẹ lẫn cha
sẽ không được tôn trọng và vinh danh
vì những gì họ đã làm cho con cái.

Nhưng vì những cách hòa đồng này tồn tại,
người trí coi trọng chúng,
nên họ đạt được sự vĩ đại
và được ca ngợi."

Khi điều này được nói, Sigālaka, con trai của người gia chủ, nói với Đức Phật: “Thật tuyệt vời, thưa ngài! Thật tuyệt vời! Như người lật ngửa vật bị úp, mở ra vật bị che kín, chỉ đường cho người lạc lối, hay cầm đèn trong đêm tối để người có mắt có thể thấy các vật, cũng vậy, Đức Phật đã làm sáng tỏ giáo pháp bằng nhiều cách. Con xin quy y Phật, quy y Pháp, và quy y Tăng đoàn Tỷ kheo. Kể từ hôm nay, xin Đức Phật hãy ghi nhận con là một cư sĩ tại gia đã quy y trọn đời.”

27. Này Gia chủ tử, vị Thánh đệ tử hộ trì sáu phương như thế nào? Này Gia chủ tử, sáu phương này cần được hiểu như sau: Phương Ðông cần được hiểu là cha mẹ. Phương Nam cần được hiểu là sư trưởng. Phương Tây cần được hiểu là vợ con. Phương Bắc cần được hiểu là bạn bè. Phương Dưới cần được hiểu là tôi tớ, lao công. Phương Trên cần được hiểu là Sa-môn, Bà-la-môn.

28. Này Gia chủ tử, có bốn trường hợp, người con phải phụng dưỡng cha mẹ như phương Ðông: “Ðược nuôi dưỡng, tôi sẽ nuôi dưỡng lại cha mẹ; tôi sẽ làm bổn phận đối với cha mẹ; tôi sẽ gìn giữ gia đình và truyền thống; tôi bảo vệ tài sản thừa tự; tôi sẽ làm tang lễ khi cha mẹ qua đời”. Này Gia chủ tử, được con phụng dưỡng như phương Ðông, theo năm cách như vậy, cha mẹ có lòng thương tưởng đến con theo năm cách: Ngăn chận con làm điều ác; khuyến khích con làm điều thiện; dạy con nghề nghiệp, cưới vợ xứng đáng cho con; đúng thời trao của thừa tự cho con. Này Gia chủ tử, như vậy là cha mẹ được con phụng dưỡng như phương Ðông theo năm cách và cha mẹ có lòng thương tưởng con theo năm cách. Như vậy phương Ðông được che chở, được trở thành an ổn và thoát khỏi các sự sợ hãi.

29. Này Gia chủ tử, có năm cách, đệ tử phụng dưỡng các bậc sư trưởng như phương Nam: Ðứng dậy để chào, hầu hạ thầy, hăng hái học tập, tự phục vụ thầy, chú tâm học hỏi nghề nghiệp. Này Gia chủ tử, được đệ tử phụng dưỡng như phương Nam theo năm cách như vậy, các bậc sư trưởng có lòng thương tưởng đến các đệ tử theo năm cách: Huấn luyện đệ tử những gì mình đã được khéo huấn luyến; dạy cho bảo trì những gì mình được khéo bảo trì; dạy cho thuần thục các nghề nghiệp; khen đệ tử với các bạn bè quen thuộc; bảo đảm nghề nghiệp cho đệ tử về mọi mặt.

Này Gia chủ tử, như vậy là bậc sư trưởng được đệ tử phụng dưỡng như phương Nam theo năm cách và sư trưởng có lòng thương tưởng đến đệ tử theo năm cách. Như vậy phương Nam được che chở, được trở thành an ổn và thoát khỏi các sự sợ hãi.

30. Này Gia chủ tử, có năm cách, người chồng phải đối xử với vợ như phương Tây: Kính trọng vợ, không bất kính đối với vợ; trung thành với vợ; giao quyền hành cho vợ; sắm đồ nữ trang với vợ; Này Gia chủ tử, được chồng đối xử như phương Tây theo năm cách như vậy, người vợ có lòng thương tưởng chồng theo năm cách: Thi hành tốt đẹp bổn phận của mình; khéo tiếp đón bà con; trung thành với chồng; khéo gìn giữ tài sản của chồng; khéo léo và nhanh nhẹn làm mọi công việc.

Này Gia chủ, người vợ được người chồng đối xử như phương Tây theo năm cách và người vợ có lòng thương tưởng chồng theo năm cách. Như vậy phương Tây được che chở, được trở thành an ổn và thoát khỏi các sự sợ hãi.

31. Này Gia chủ tử, có năm cách vị thiện nam tử đối xử với bạn bè như phương Bắc: Bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự, không lường gạt. Này Gia chủ tử, được vị thiện nam tử đối xử như phương Bắc theo năm cách như vậy, bạn bè có lòng thương kính vị thiện nam tử theo năm cách: Che chở nếu vị thiện nam tử phóng túng; bảo trì tài sản của vị thiện nam tử nếu vị này phóng túng; trở thành chỗ nương tựa khi vị thiện nam tử gặp nguy hiểm; không tránh xa khi vị thiện nam tử gặp khó khăn; kính trọng gia đình của vị thiện nam tử.

Như vậy các bạn bè được vị thiện nam tử đối xử như phương Bắc theo năm cách và bạn bè có lòng thương tưởng vị thiện nam tử theo năm cách. Như vậy phương Bắc được che chở, được trở thành an ổn và thoát khỏi các sự sợ hãi.

32. Này Gia chủ tử, có năm cách một vị Thánh chủ nhân đối xử với hạng nô bộc như phương Dưới: Giao việc đúng theo sức lực của họ; lo cho họ ăn uống và tiền lương; điều trị cho họ khi bệnh hoạn; chia xẻ các mỹ vị đặc biệt cho họ; thỉnh thoảng cho họ nghỉ phép. Này Gia chủ tử, các hàng nô bộc được Thánh chủ nhân đối xử như phương Dưới với năm cách như kia, có lòng thương tưởng đối với vị chủ nhân theo năm cách như sau: Dậy trước khi chủ dậy; đi ngủ sau chủ; tự bằng lòng với các vật đã cho; khéo làm các công việc; đem danh tiếng tốt đẹp cho chủ.

Này Gia chủ tử, các hàng nô bộc được vị Thánh chủ nhân đối xử như phương Dưới với năm cách, có lòng thương tưởng đối với Thánh chủ nhân theo năm cách. Như vậy phương Dưới được che chở, được trở thành an ổn và thoát khỏi các sự sợ hãi.

33. Này Gia chủ tử, có năm cách vị thiện nam tử đối xử với các vị Sa-môn, Bà-la-môn như phương Trên: Có lòng từ trong hành động về thân; có lòng từ trong hành động về khẩu; có lòng từ trong hành động về ý; mở rộng cửa để đón các vị ấy; cúng dường các vị ấy các vật dụng cần thiết. Này Gia chủ tử, các vị Bà-la-môn, Sa-môn được vị thiện nam tử đối xử như phương Trên theo năm cách như vậy, có lòng thương tưởng vị thiện nam tử ấy theo năm cách sau đây: Ngăn họ không làm điều ác; khuyến khích họ làm điều thiện; thương xót họ với tâm từ bi, dạy họ những điều chưa nghe; làm cho thanh tịnh điều đã được nghe; chỉ bày con đường đưa đến cõi Trời.

Này Gia chủ tử, các vị Sa-môn, Bà-la-môn được thiện nam tử đối xử như phương Trên với năm cách, và các vị Sa-môn, Bà-la-môn có lòng thương tưởng vị thiện nam tử theo năm cách. Như vậy phương Trên được che chở, được trở thành an ổn và thoát khỏi các sự sợ hãi.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy.

34. Thiện thệ thuyết giảng xong, bậc Ðạo Sư lại giảng thêm:

Cha mẹ là phương Ðông,
Sư trưởng là phương Nam,
Vợ chồng là phương Tây,
Bạn bè là phương Bắc,
Nô bộc là phương Dưới,
Sa-môn, Bà-la-môn,
Có nghĩa là phương Trên.
Cư sĩ vì gia đình,
Ðảnh lễ phương hướng ấy.
Kẻ trí giữ Giới, Luật,
Từ tốn và biện tài,
Khiêm nhường và nhu thuận,
Nhờ vậy được danh xưng.
Dậy sớm không biếng nhác,
Bất động giữa hiểm nguy,
Người hiền, không phạm giới,
Nhờ vậy được danh xưng.
Nhiếp chúng, tạo nên bạn,
Từ ái, tâm bao dung,
Dẫn đạo, khuyến hóa đạo,
Nhờ vậy được danh xưng.
Bố thí và ái ngữ,
Lợi hành bất cứ ai,
Ðồng sự trong mọi việc,
Theo trường hợp xử sự.
Chính những nhiếp sự này,
Khiến thế giới xoay quanh,
Như bánh xe quay lăn,
Vòng theo trục xe chính.
Nhiếp sự này vắng mặt,
Không có mẹ hưởng thọ,
Hay không cha hưởng thọ,
Sự hiếu kính của con.
Do vậy bậc có trí,
Ðối với nhiếp pháp này,
Như quán sát chấp trì,
Nhờ vậy thành vĩ đại,
Ðược tán thánh, danh xưng.

35. Khi được nghe vậy, Singàlaka, gia chủ tử bạch Thế Tôn: “Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, nay con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và chúng Tỷ-kheo. Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

-ooOoo-