Tương Ưng với Vaṅgīsa

Chương về Thi Sĩ Vaṅgīsa

SN 8.1 Xuất Gia Nikkhantasutta

Như vầy tôi nghe. Một thời Tôn giả Vaṅgīsa trú ở gần Āḷavī, tại đền cây Aggāḷava, cùng với thầy tế độ là Tôn giả Nigrodhakappa.

Lúc bấy giờ, Tôn giả Vaṅgīsa là một vị Tỷ kheo trẻ, mới xuất gia. Ngài được giao ở lại trông coi trú xứ.

Khi ấy, có vài người phụ nữ ăn mặc lộng lẫy đi đến tu viện ở Aggāḷava để tham quan trú xứ. Khi Tôn giả Vaṅgīsa thấy họ, ngài trở nên bất mãn, với dục vọng xâm chiếm tâm trí.

Bấy giờ, ngài nghĩ: "Thật là một tổn thất, một bất hạnh cho ta, khi ta trở nên bất mãn, với dục vọng xâm chiếm tâm trí. Làm sao có thể để người khác xua tan nỗi bất mãn và làm phát sinh sự hài lòng cho ta được? Tại sao ta không tự mình làm điều đó?"

Rồi, nhân dịp tự mình xua tan nỗi bất mãn và làm phát sinh sự hài lòng, ngài đọc những vần kệ này:

"Từ khi ta từ bỏ
đời sống tại gia để sống không nhà
Ta bị xâm chiếm
bởi những ý nghĩ thô tục của Ác ma.

Dù cho một ngàn hoàng tử hùng mạnh và các cung thủ vĩ đại,
được huấn luyện kỹ càng, với cung tên vững chắc,
có vây quanh ta hoàn toàn;
Ta cũng sẽ không bao giờ trốn chạy.

Và dù cho phụ nữ có đến,
nhiều hơn thế nữa,
họ cũng sẽ không làm ta sợ hãi,
vì ta đứng vững trong giáo pháp.

Ta đã tự tai nghe điều này
từ Đức Phật, Thân tộc của Mặt Trời,
về con đường dẫn đến sự dập tắt;
đó là điều làm tâm ta hoan hỷ.

Hỡi Ác ma, nếu ngươi đến gần ta
khi ta đang thiền định như thế này,
Ta sẽ đảm bảo rằng ngươi, hỡi Tử thần,
sẽ không thể thấy được con đường ta đi."

SN 8.2 Bất Mãn Aratīsutta

Một thời Tôn giả Vaṅgīsa trú ở gần Āḷavī, tại đền cây Aggāḷava, cùng với thầy tế độ là Tôn giả Nigrodhakappa.

Lúc bấy giờ, sau khi Tôn giả Nigrodhakappa dùng bữa xong, trên đường từ khất thực trở về, ngài sẽ vào trú xứ của mình và không ra ngoài cho đến hết ngày hôm đó, hoặc ngày hôm sau.

Và lúc ấy, Tôn giả Vaṅgīsa trở nên bất mãn, khi dục vọng xâm chiếm tâm trí ngài.

Bấy giờ, ngài nghĩ: "Thật là một tổn thất, một bất hạnh cho ta, khi ta trở nên bất mãn, với dục vọng xâm chiếm tâm trí. Làm sao có thể để người khác xua tan nỗi bất mãn và làm phát sinh sự hài lòng cho ta được? Tại sao ta không tự mình làm điều đó?"

Rồi, nhân dịp tự mình xua tan nỗi bất mãn và làm phát sinh sự hài lòng, ngài đọc những vần kệ này:

"Từ bỏ bất mãn và ham muốn,
cùng với mọi suy nghĩ về đời sống tại gia,
họ sẽ không vướng mắc vào bất cứ điều gì;
không vướng mắc, không ham muốn: đó mới là một Tỷ kheo thực thụ.

Dù ở trên mặt đất hay trong không trung,
bất cứ thứ gì trên thế gian thuộc về sắc (form / rūpa / hình thức vật chất)
đều sẽ hao mòn, tất cả đều vô thường;
người có suy tư sống sau khi đã thấu hiểu chân lý này.

Con người bị trói buộc vào những chấp trước của mình,
vào những gì được thấy, nghe, cảm nhận, và suy nghĩ.
Hãy xua tan ham muốn đối với những thứ này mà không bị lay động;
vì người được gọi là 'bậc hiền triết' không bám víu vào chúng.

Bị trói buộc vào sáu mươi tà kiến,
— và đầy ắp những quan điểm riêng,
người thường cố chấp vào những nguyên tắc sai lầm.
Nhưng vị Tỷ kheo ấy sẽ không tham gia vào một nhóm bè phái nào,
lại càng không nói lời dâm ô.

Khéo léo, từ lâu đã thanh tịnh,
không lừa dối, tỉnh táo, không ganh tị,
bậc hiền triết đã đạt đến trạng thái bình an;
đã dập tắt, ngài chờ đợi thời khắc của mình."

SN 8.3 Thiện Tâm Pesalasutta

Một thời Tôn giả Vaṅgīsa trú ở gần Āḷavī, tại đền cây Aggāḷava, cùng với thầy tế độ là Tôn giả Nigrodhakappa.

Lúc bấy giờ, Tôn giả Vaṅgīsa coi thường các vị Tỷ kheo thiện tâm khác vì tài năng thi ca của mình.

Bấy giờ, ngài nghĩ: "Thật là một tổn thất, một bất hạnh cho ta, khi ta coi thường các vị Tỷ kheo thiện tâm khác vì tài năng thi ca của mình."

Rồi, nhân dịp tự làm dấy lên lòng hối hận trong mình, ngài đọc những vần kệ này:

"Hãy từ bỏ mạn (conceit / sự kiêu ngạo, tự cao tự đại), hỡi người theo Gotama!
Hãy hoàn toàn từ bỏ các loại kiêu mạn khác nhau!
Vì say đắm trong các loại kiêu mạn khác nhau,
ngươi đã phải hối tiếc trong một thời gian dài.

Bị vấy bẩn bởi những vết nhơ và bị giết chết bởi kiêu mạn,
chúng sanh rơi vào địa ngục.
Khi những chúng sanh bị giết chết bởi kiêu mạn tái sinh trong địa ngục,
họ đau buồn trong một thời gian dài.

Nhưng một vị Tỷ kheo thực hành đúng đắn,
người chiến thắng trên con đường, không bao giờ đau buồn.
Vị ấy tận hưởng hạnh phúc và danh tiếng tốt,
và người ta gọi vị ấy một cách đúng đắn là 'Người Thấy Chân Lý'.

Vì vậy, đừng cứng lòng, hãy siêng năng,
với các triền cái (hindrances / những điều làm ngăn cản tâm trí phát triển) đã được từ bỏ, hãy thanh tịnh.
Rồi với kiêu mạn được từ bỏ hoàn toàn,
hãy dùng trí tuệ để chấm dứt khổ đau, và được an tịnh."

SN 8.4 Với Ānanda Ānandasutta

Một thời Tôn giả Ānanda trú ở gần Sāvatthī, tại Tịnh xá Kỳ-viên, tu viện của ông Anāthapiṇḍika.

Khi ấy, Tôn giả Ānanda đắp y vào buổi sáng, mang bát và y, vào thành Sāvatthī để khất thực cùng với Tôn giả Vaṅgīsa là vị Tỷ kheo đi thứ hai.

Và lúc ấy, Tôn giả Vaṅgīsa trở nên bất mãn, khi dục vọng xâm chiếm tâm trí ngài. Bấy giờ, ngài ngỏ lời với Tôn giả Ānanda bằng thơ kệ:

"Lửa tham dục (sensual desire / các ham muốn thuộc giác quan) đang thiêu đốt con;
Tâm con đang bốc cháy!
Xin ngài, vì lòng từ bi, hỡi người theo Gotama,
hãy chỉ cho con cách dập tắt ngọn lửa."

"Tâm của thầy đang bốc cháy
là do tưởng đảo điên (perversion of perception / nhận thức sai lầm, lộn ngược).
Hãy quay lưng lại với tịnh tướng (feature of beauty / nét khả ái, vẻ đẹp) của vạn vật
vốn hấp dẫn và khơi dậy dục vọng.

Hãy thấy tất cả pháp hữu vi (conditioned phenomena / các hiện tượng do duyên tạo thành, có điều kiện) là khác,
là khổ và vô ngã.
Hãy dập tắt ngọn lửa tham dục lớn,
đừng để bị thiêu đốt hết lần này đến lần khác.

Với tâm hợp nhất và thanh tịnh,
hãy quán thân bất tịnh (meditate on the ugly aspects of the body / quan sát các khía cạnh không trong sạch của cơ thể).
Với chánh niệm đắm mình trong thân,
hãy tràn đầy sự nhàm chán.

Hãy quán vô tướng (meditate on the signless / quan sát tính không có đặc điểm cố hữu của vạn vật),
hãy từ bỏ ngã mạn tùy miên (underlying tendency to conceit / khuynh hướng ngầm của sự kiêu ngạo);
và khi thầy thấu hiểu được kiêu mạn,
thầy sẽ sống trong an lạc."

SN 8.5 Lời Hay Ý Đẹp Subhāsitasutta

Tại Sāvatthī.

Ở đó, Đức Phật ngỏ lời với các Tỷ kheo: "Này các Tỷ kheo!"

"Bạch Thế Tôn," họ đáp. Đức Phật dạy điều này:

"Này các Tỷ kheo, lời nói có bốn yếu tố là lời nói hay, không phải lời nói dở. Lời nói ấy không đáng chê trách và không bị người trí tuệ chỉ trích. Bốn yếu tố đó là gì? Đó là khi một vị Tỷ kheo nói lời hay, không phải lời dở; họ nói về giáo pháp, không nói chống lại giáo pháp; họ nói lời dễ nghe, không nói lời khó nghe; và họ nói lời chân thật, không nói lời dối trá. Lời nói có bốn yếu tố này là lời nói hay, không phải lời nói dở. Lời nói ấy không đáng chê trách và không bị người trí tuệ chỉ trích."

Đó là những gì Đức Phật đã nói. Rồi Đấng Thiện Thệ, bậc Đạo Sư, nói tiếp:

"Người tốt nói rằng lời hay ý đẹp là trên hết;
thứ hai, nói về giáo pháp, không chống lại nó;
thứ ba, nói lời dễ nghe, không khó nghe;
và thứ tư, nói lời chân thật, không dối trá."

Khi ấy, Tôn giả Vaṅgīsa đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt y qua một bên vai, chắp tay hướng về Đức Phật và nói: "Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Thế Tôn! Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Đấng Thiện Thệ!"

"Vậy hãy nói những gì con cảm thấy được thôi thúc," Đức Phật nói.

Rồi Tôn giả Vaṅgīsa tán thán Đức Phật trước sự hiện diện của ngài bằng những vần kệ thích hợp:

"Chỉ nói những lời
không làm hại chính mình
cũng không hại người khác;
lời nói như vậy mới thực sự là lời hay ý đẹp.

Chỉ nói những lời làm vui lòng,
những lời được vui vẻ đón nhận.
Lời làm vui lòng là những lời
không mang lại điều xấu cho người khác.

Chân lý tự nó là lời bất tử:
đây là một giáo lý cổ xưa.
Người tốt nói rằng giáo pháp và ý nghĩa của nó
đều đặt nền tảng trên chân lý.

Những lời Đức Phật nói
để tìm thấy nơi nương tựa an ổn, sự dặp tắt,
để chấm dứt khổ đau:
đây thực sự là loại lời nói tốt nhất."

SN 8.6 Với Sāriputta Sāriputtasutta

Một thời Tôn giả Sāriputta trú ở gần Sāvatthī, tại Tịnh xá Kỳ-viên, tu viện của ông Anāthapiṇḍika.

Lúc bấy giờ, Tôn giả Sāriputta đang giáo hóa, khuyến khích, khích lệ và truyền cảm hứng cho các Tỷ kheo trong giảng đường bằng một bài pháp thoại. Lời của ngài trau chuốt, rõ ràng, mạch lạc và diễn đạt được ý nghĩa. Và các Tỷ kheo ấy đang chú tâm, tác ý, tập trung toàn tâm và lắng nghe một cách tích cực.

Bấy giờ, Tôn giả Vaṅgīsa nghĩ: "Tôn giả Sāriputta này đang giáo hóa các Tỷ kheo... Và các Tỷ kheo ấy đang chú tâm, tác ý, tập trung toàn tâm và lắng nghe một cách tích cực. Tại sao ta không tán thán ngài trước sự hiện diện của ngài bằng những vần kệ thích hợp?"

Khi ấy, Tôn giả Vaṅgīsa đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt y qua một bên vai, chắp tay hướng về Tôn giả Sāriputta và nói: "Con cảm thấy được thôi thúc để nói, thưa Tôn giả Sāriputta! Con cảm thấy được thôi thúc để nói, thưa Tôn giả Sāriputta!"

"Vậy hãy nói những gì thầy cảm thấy được thôi thúc," Tôn giả Sāriputta nói.

Rồi Tôn giả Vaṅgīsa tán thán Tôn giả Sāriputta trước sự hiện diện của ngài bằng những vần kệ thích hợp:

"Trí tuệ sâu sắc, thông minh,
tinh thông về con đường
— và những gì không phải là con đường;
Sāriputta, bậc đại trí tuệ,
giảng dạy Chánh pháp cho các Tỷ kheo.

Ngài giảng dạy ngắn gọn,
hoặc ngài nói dài.
Tiếng gọi của ngài, như tiếng chim sáo,
tràn đầy cảm hứng.

Trong khi ngài giảng dạy
các Tỷ kheo lắng nghe giọng nói ngọt ngào của ngài,
âm thanh hấp dẫn,
trong trẻo và duyên dáng.
Họ lắng nghe trong niềm vui,
tâm họ hân hoan."

SN 8.7 Lễ Tự Tứ Pavāraṇāsutta

Một thời Đức Phật trú ở gần Sāvatthī, trong ngôi nhà sàn của bà Migāra ở Tu viện phía Đông, cùng với một Tăng đoàn lớn khoảng năm trăm vị Tỷ kheo, tất cả đều là những bậc A-la-hán (perfected ones / những người đã đạt được sự giải thoát hoàn toàn). Lúc bấy giờ, đó là ngày Bố-tát (sabbath / ngày sám hối và tụng giới của Tăng đoàn)—ngày rằm trăng tròn—và Đức Phật đang ngồi ngoài trời, được Tăng đoàn các Tỷ kheo vây quanh để làm lễ Tự tứ (invitation to admonish / một nghi lễ trong đó các Tỷ kheo mời người khác chỉ ra lỗi lầm của mình).

Bấy giờ, Đức Phật nhìn quanh Tăng đoàn các Tỷ kheo, tất cả đều im lặng. Ngài ngỏ lời với họ: "Này các Tỷ kheo, Ta mời tất cả các con: Có điều gì Ta đã làm qua thân hoặc khẩu mà các con muốn chỉ trích không?"

Khi ngài nói xong, Tôn giả Sāriputta đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt y qua một bên vai, chắp tay hướng về Đức Phật và nói: "Bạch Thế Tôn, không có điều gì ngài đã làm qua thân hoặc khẩu mà chúng con muốn chỉ trích. Vì Thế Tôn đã làm phát sinh con đường chưa từng phát sinh, khai sinh con đường chưa từng được khai sinh, và giải thích con đường chưa từng được giải thích. Ngài là người biết đường, người tìm ra đường, người tinh thông về đường. Và giờ đây các đệ tử sống theo con đường đó; họ đạt được nó sau này. Và bạch Thế Tôn, con xin mời Thế Tôn. Có điều gì con đã làm qua thân hoặc khẩu mà ngài muốn chỉ trích không?"

"Không có gì, Sāriputta, mà con đã làm qua thân hoặc khẩu mà Ta muốn chỉ trích. Sāriputta, con rất sắc sảo. Con có trí tuệ vĩ đại, trí tuệ rộng khắp, trí tuệ hoan hỷ, trí tuệ nhanh nhạy, trí tuệ sắc bén, trí tuệ thâm nhập. Con trai trưởng của một vị vua chuyển luân đúng đắn giữ gìn quyền lực do cha mình khởi xướng. Cũng vậy, Sāriputta, con đúng đắn giữ gìn việc lăn bánh xe Chánh pháp tối thượng đã được Ta lăn bánh."

"Vì dường như con không làm gì đáng để Thế Tôn chỉ trích, vậy có điều gì mà năm trăm vị Tỷ kheo này đã làm qua thân hoặc khẩu mà ngài muốn chỉ trích không?"

"Không có gì, Sāriputta, mà năm trăm vị Tỷ kheo này đã làm qua thân hoặc khẩu mà Ta muốn chỉ trích. Vì trong số năm trăm vị Tỷ kheo này, sáu mươi vị có tam minh (three knowledges / ba loại tuệ giác đặc biệt), sáu mươi vị có lục thông (six direct knowledges / sáu loại năng lực siêu phàm), sáu mươi vị là câu phần giải thoát (freed both ways / giải thoát qua cả hai phương diện tâm và tuệ), và những vị còn lại là tuệ giải thoát (freed by wisdom / giải thoát chỉ bằng trí tuệ)."

Khi ấy, Tôn giả Vaṅgīsa đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt y qua một bên vai, chắp tay hướng về Đức Phật và nói: "Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Thế Tôn! Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Đấng Thiện Thệ!"

"Vậy hãy nói những gì con cảm thấy được thôi thúc," Đức Phật nói.

Rồi Tôn giả Vaṅgīsa tán thán Đức Phật trước sự hiện diện của ngài bằng những vần kệ thích hợp:

"Hôm nay, vào ngày Bố-tát rằm,
năm trăm Tỷ kheo đã tụ họp
— để thanh tịnh giới luật của mình.
Những bậc hiền triết không phiền não này
— đã cắt đứt các kiết sử (fetters / những trói buộc tinh thần) và ràng buộc,
họ sẽ không tái sinh nữa.

Giống như một vị vua chuyển luân
được các vị đại thần vây quanh
đi khắp vùng đất này
được biển cả bao bọc.

Cũng vậy, các đệ tử với tam minh,
những người chiến thắng tử thần,
tôn kính người chiến thắng trận chiến,
vị trưởng đoàn lữ hành vô song.

Tất cả đều là con của Thế Tôn---
không có rác rưởi ở đây.
Con xin đảnh lễ Thân tộc của Mặt Trời,
người hủy diệt mũi tên ái dục."

SN 8.8 Hơn Một Ngàn Parosahassasutta

Một thời Đức Phật trú ở gần Sāvatthī, tại Tịnh xá Kỳ-viên, tu viện của ông Anāthapiṇḍika, cùng với một Tăng đoàn lớn gồm 1.250 Tỷ kheo.

Lúc bấy giờ, Đức Phật đang giáo hóa, khuyến khích, khích lệ và truyền cảm hứng cho các Tỷ kheo bằng một bài pháp thoại về Niết-bàn. Và các Tỷ kheo ấy đang chú tâm, tác ý, tập trung toàn tâm và lắng nghe một cách tích cực.

Bấy giờ, Tôn giả Vaṅgīsa nghĩ: "Đức Phật đang giáo hóa, khuyến khích, khích lệ và truyền cảm hứng cho các Tỷ kheo bằng một bài pháp thoại về Niết bàn. Và các Tỷ kheo ấy đang chú tâm, tác ý, tập trung toàn tâm và lắng nghe một cách tích cực. Tại sao ta không tán thán ngài trước sự hiện diện của ngài bằng những vần kệ thích hợp?"

Khi ấy, Tôn giả Vaṅgīsa đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt y qua một bên vai, chắp tay hướng về Đức Phật và nói: "Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Thế Tôn! Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Đấng Thiện Thệ!"

"Vậy hãy nói những gì con cảm thấy được thôi thúc," Đức Phật nói.

Rồi Tôn giả Vaṅgīsa tán thán Đức Phật trước sự hiện diện của ngài bằng những vần kệ thích hợp:

"Hơn một ngàn Tỷ kheo
tôn kính Đấng Thiện Thệ
khi ngài giảng dạy Chánh pháp vô nhiễm,
sự kết thúc, không sợ hãi từ bất cứ đâu.

Họ lắng nghe Chánh pháp vô nhiễm
được giảng dạy bởi Đức Phật Toàn Giác;
Đức Phật thật rực rỡ,
đứng đầu Tăng đoàn Tỷ kheo.

Bạch Thế Tôn, tên của ngài là 'Người Khổng Lồ',
vị hiền triết thứ bảy.
Ngài như một đám mây lớn
đổ mưa xuống các đệ tử của mình.

Con đã rời buổi thiền định trong ngày,
vì mong muốn được thấy bậc Đạo Sư.
Hỡi bậc Đại anh hùng, đệ tử của ngài là Vaṅgīsa
xin cúi đầu dưới chân ngài."

"Vaṅgīsa, con đã sáng tác những vần kệ này từ trước, hay chúng chợt nảy ra trong tâm trí con ngay lúc này?"

"Bạch Thế Tôn, chúng chợt nảy ra trong tâm trí con ngay lúc này."

"Vậy thì, Vaṅgīsa, hãy nói thêm vài vần kệ ứng khẩu được truyền cảm hứng nữa đi."

"Vâng, bạch Thế Tôn," Tôn giả Vaṅgīsa đáp. Rồi ngài tán thán Đức Phật bằng một vài vần kệ ứng khẩu nữa, chưa từng được sáng tác trước đó:

"Đã vượt qua con đường xảo quyệt của Ma vương,
ngài đi khắp nơi với lòng cứng rắn đã tan biến.
Hãy nhìn ngài, người giải thoát khỏi những ràng buộc, không chấp trước,
đang phân tích giáo pháp.

Ngài đã giải thích bằng nhiều cách
con đường để vượt qua dòng lũ.
Những Người Thấy Chân Lý đứng vững không lay chuyển
trong sự giải thoát khỏi cái chết mà ngài đã giải thích.

Là người mang lại ánh sáng đã thấu suốt chân lý,
ngài đã thấy những gì vượt ra ngoài mọi cõi giới.
Khi ngài tự mình thấy và nhận ra điều này,
ngài đã dạy nó trước tiên cho nhóm năm vị.

Khi Chánh pháp đã được giảng dạy tốt đẹp như vậy,
làm sao những người biết nó có thể sao nhãng?
Đó là lý do tại sao, với sự siêng năng, chúng ta nên luôn luôn tu tập
một cách kính trọng trong giáo pháp của Đức Phật."

SN 8.9 Với Koṇḍañña Koṇḍaññasutta

Một thời Đức Phật trú ở gần Rājagaha, tại Trúc Lâm, nơi các con sóc được cho ăn.

Khi ấy, Tôn giả Koṇḍañña Người Đã Hiểu đến gặp Đức Phật sau một thời gian rất dài vắng mặt. Ngài cúi đầu dưới chân Đức Phật, vuốt ve và hôn lên chân ngài, và xưng tên mình: "Con là Koṇḍañña, bạch Thế Tôn! Con là Koṇḍañña, bạch Đấng Thiện Thệ!"

Bấy giờ, Tôn giả Vaṅgīsa nghĩ: "Tôn giả Koṇḍañña Người Đã Hiểu này đã đến gặp Đức Phật sau một thời gian rất dài vắng mặt. Ngài cúi đầu dưới chân Đức Phật, vuốt ve và hôn lên chân ngài, và xưng tên mình: 'Con là Koṇḍañña, bạch Thế Tôn! Con là Koṇḍañña, bạch Đấng Thiện Thệ!' Tại sao ta không tán thán ngài trước sự hiện diện của Đức Phật bằng những vần kệ thích hợp?"

Khi ấy, Tôn giả Vaṅgīsa đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt y qua một bên vai, chắp tay hướng về Đức Phật và nói: "Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Thế Tôn! Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Đấng Thiện Thệ!"

"Vậy hãy nói những gì con cảm thấy được thôi thúc," Đức Phật nói.

Rồi Tôn giả Vaṅgīsa tán thán Tôn giả Koṇḍañña trước sự hiện diện của Đức Phật bằng những vần kệ thích hợp:

"Vị trưởng lão đã giác ngộ
— ngay sau Đức Phật,
Koṇḍañña, rất siêng năng.
Ngài thường xuyên đạt được các trạng thái thiền định an lạc,
và ba loại ẩn dật.

Bất cứ điều gì có thể đạt được bởi một đệ tử
làm theo lời dạy của Bậc Đạo Sư,
ngài đã đạt được tất cả,
thông qua việc siêng năng tu tập.

Với năng lực vĩ đại và tam minh,
tinh thông trong việc thấu hiểu tâm trí người khác,
Koṇḍañña, người thừa kế của Đức Phật,
cúi đầu dưới chân Bậc Đạo Sư."

SN 8.10 Với Moggallāna Moggallānasutta

Một thời Đức Phật trú trên sườn núi Isigili tại Hắc Thạch, cùng với một Tăng đoàn lớn gồm năm trăm Tỷ kheo, tất cả đều là những bậc A-la-hán. Khi ấy, bằng tâm của mình, Tôn giả Mahāmoggallāna kiểm tra xem tâm của ai đã được giải thoát và không còn chấp trước.

Bấy giờ, Tôn giả Vaṅgīsa nghĩ: "Đức Phật đang trú trên sườn núi Isigili... với năm trăm vị A-la-hán. Tôn giả Mahāmoggallāna đang kiểm tra xem tâm của ai đã được giải thoát và không còn chấp trước. Tại sao ta không tán thán ngài trước sự hiện diện của Đức Phật bằng những vần kệ thích hợp?"

Khi ấy, Tôn giả Vaṅgīsa đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt y qua một bên vai, chắp tay hướng về Đức Phật và nói: "Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Thế Tôn! Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Đấng Thiện Thệ!"

"Vậy hãy nói những gì con cảm thấy được thôi thúc," Đức Phật nói.

Rồi Tôn giả Vaṅgīsa tán thán Tôn giả Mahāmoggallāna trước sự hiện diện của ngài bằng những vần kệ thích hợp:

"Khi bậc hiền triết, người đã vượt qua khổ đau,
ngồi trên sườn núi,
ngài được các đệ tử với tam minh tôn kính,
những người chiến thắng tử thần.

Moggallāna, người có thần thông vĩ đại,
thấu hiểu bằng tâm của mình,
xem xét tâm của họ,
đã được giải thoát, không còn chấp trước.

Vì vậy, họ tôn kính Gotama,
bậc hiền triết đã vượt qua khổ đau,
người được phú cho tất cả các yếu tố của con đường,
và với vô số thuộc tính."

SN 8.11 Tại Gaggarā Gaggarāsutta

Một thời Đức Phật trú ở gần Campā, bên bờ hồ sen Gaggarā, cùng với một Tăng đoàn lớn gồm năm trăm Tỷ kheo, bảy trăm nam và bảy trăm nữ cư sĩ, và nhiều ngàn vị chư thiên. Nhưng Đức Phật vượt trội hơn tất cả họ về vẻ đẹp và sự huy hoàng.

Bấy giờ, Tôn giả Vaṅgīsa nghĩ: "Đức Phật đang trú ở gần Campā, bên bờ hồ sen Gaggarā, cùng với một Tăng đoàn lớn gồm năm trăm Tỷ kheo, bảy trăm nam và bảy trăm nữ cư sĩ, và nhiều ngàn vị chư thiên. Và ngài vượt trội hơn tất cả họ về vẻ đẹp và sự huy hoàng. Tại sao ta không tán thán ngài trước sự hiện diện của ngài bằng những vần kệ thích hợp?"

Khi ấy, Tôn giả Vaṅgīsa đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt y qua một bên vai, chắp tay hướng về Đức Phật và nói: "Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Thế Tôn! Con cảm thấy được thôi thúc để nói, bạch Đấng Thiện Thệ!"

"Vậy hãy nói những gì con cảm thấy được thôi thúc," Đức Phật nói.

Rồi Tôn giả Vaṅgīsa tán thán Đức Phật trước sự hiện diện của ngài bằng những vần kệ thích hợp:

"Như mặt trăng trong đêm không mây,
như mặt trời rực rỡ không tì vết,
cũng vậy, hỡi Aṅgīrasa, ôi bậc đại hiền triết,
sự huy hoàng của ngài vượt trội hơn toàn thế giới."

SN 8.12 Với Vaṅgīsa Vaṅgīsasutta

Một thời Tôn giả Vaṅgīsa trú ở gần Sāvatthī, tại Tịnh xá Kỳ-viên, tu viện của ông Anāthapiṇḍika.

Lúc bấy giờ, Tôn giả Vaṅgīsa vừa mới chứng quả A-la-hán. Trong khi trải nghiệm niềm vui giải thoát, nhân dịp đó ngài đọc những vần kệ này:

"Chúng ta từng lang thang, say sưa trong thi ca,
từ làng này sang làng khác, từ thị trấn này sang thị trấn khác.
Rồi chúng ta thấy Đức Phật,
và niềm tin nảy sinh trong chúng ta.

Ngài dạy ta Chánh pháp:
các uẩn, xứ, và giới (aggregates, sense fields, and elements / các nhóm yếu tố cấu thành con người, các giác quan và đối tượng của chúng, và các yếu tố cơ bản của thực tại).
Khi ta nghe giáo pháp của ngài
ta đã xuất gia sống không nhà.

Thật sự vì lợi ích của nhiều người
mà bậc hiền triết đã đạt được giác ngộ---
cho các Tỷ kheo và cho các Tỷ kheo ni
những người thấy rằng họ đã đạt được sự chắc chắn.

Thật là một điều may mắn cho ta
được ở trước sự hiện diện của Đức Phật.
Ta đã đạt được tam minh,
và hoàn thành lời dạy của Đức Phật.

Ta biết các kiếp sống quá khứ của mình,
thiên nhãn thanh tịnh (clairvoyance is purified / khả năng nhìn thấy các cõi giới khác một cách trong sạch) của ta đã được thanh lọc,
ta là bậc thầy về tam minh,
— đạt được thần thông,
tinh thông trong việc thấu hiểu tâm trí người khác."