Tương Ưng với Ví Dụ

Chương về các Ví Dụ

SN 20.1 Nóc Nhà Kūṭasutta

Như vầy tôi nghe. Một thời, Đức Phật trú tại tu viện của ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc) trong Vườn cây Jeta (Kỳ-đà), gần thành Sāvatthī (Xá-vệ).

Tại đó, Đức Phật... đã nói:

"Này các Tỷ kheo, những cây kèo của một ngôi nhà một tầng đều hướng về nóc nhà và gặp nhau ở nóc nhà, và khi nóc nhà bị phá bỏ thì tất cả chúng cũng bị phá bỏ theo. Cũng vậy, tất cả các phẩm chất bất thiện đều bắt nguồn từ vô minh (ignorance / sự thiếu hiểu biết) và quy tụ về vô minh, và khi vô minh bị phá bỏ thì tất cả chúng cũng bị phá bỏ theo.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Chúng ta sẽ sống tinh tấn.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.2 Móng Tay Nakhasikhasutta

Tại thành Xá-vệ.

Bấy giờ, Đức Phật lấy một ít đất dưới móng tay và nói với các Tỷ kheo: "Này các Tỷ kheo, các vị nghĩ sao? Cái nào nhiều hơn: một ít đất dưới móng tay của Ta, hay quả đất vĩ đại này?"

"Bạch Thế Tôn, quả đất vĩ đại nhiều hơn rất nhiều. Một ít đất dưới móng tay của Ngài thật nhỏ bé. So với quả đất vĩ đại, nó không đáng kể, không thể so sánh, không bằng một phần nhỏ."

"Cũng vậy, chúng sanh được tái sanh làm người thì ít, trong khi những chúng sanh không được tái sanh làm người thì nhiều.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Chúng ta sẽ sống tinh tấn.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.3 Gia Đình Kulasutta

Tại thành Xá-vệ.

"Này các Tỷ kheo, những gia đình có nhiều phụ nữ và ít đàn ông thì dễ bị bọn cướp và trộm cắp tấn công. Cũng vậy, bất kỳ Tỷ kheo nào chưa phát triển và tu tập tâm giải thoát bằng tình thương thì dễ bị các loài phi nhân tấn công. Những gia đình có ít phụ nữ và nhiều đàn ông thì khó bị bọn cướp và trộm cắp tấn công. Cũng vậy, một Tỷ kheo đã phát triển và tu tập tâm giải thoát bằng tình thương thì khó bị các loài phi nhân tấn công.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Chúng ta sẽ phát triển tâm giải thoát bằng tình thương. Chúng ta sẽ tu tập nó, biến nó thành cỗ xe kiên cố của mình, duy trì, củng cố và thực hành nó một cách đúng đắn.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.4 Nồi Cơm Okkhāsutta

Tại thành Xá-vệ.

"Này các Tỷ kheo, giả sử có người cúng dường một trăm nồi cơm vào buổi sáng, buổi trưa và buổi tối. Và có người khác phát triển tâm từ ái, dù chỉ trong khoảng thời gian vắt sữa một con bò cái. Việc sau sẽ mang lại nhiều quả phúc hơn.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Chúng ta sẽ phát triển tâm giải thoát bằng tình thương. Chúng ta sẽ tu tập nó, biến nó thành cỗ xe kiên cố của mình, duy trì, củng cố và thực hành nó một cách đúng đắn.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.5 Ngọn Giáo Sattisutta

Tại thành Xá-vệ.

"Này các Tỷ kheo, giả sử có một ngọn giáo sắc bén. Và một người đàn ông đến và nghĩ, 'Với bàn tay hoặc nắm đấm của mình, ta sẽ gấp ngọn giáo sắc bén này lại, làm nó nhàu nát, và uốn cong nó lại!'

Các vị nghĩ sao, này các Tỷ kheo? Người đàn ông đó có khả năng làm như vậy không?"

"Thưa không, bạch Thế Tôn. Tại sao không? Bởi vì không dễ để gấp ngọn giáo sắc bén đó lại, làm nó nhàu nát, và uốn cong nó lại bằng bàn tay hoặc nắm đấm. Người đó cuối cùng sẽ chỉ mệt mỏi và bực bội."

"Cũng vậy, giả sử một Tỷ kheo đã phát triển tâm giải thoát bằng tình thương, đã tu tập nó, biến nó thành cỗ xe kiên cố, duy trì, củng cố và thực hành nó một cách đúng đắn. Nếu có loài phi nhân nào nghĩ rằng có thể khuất phục được tâm của vị ấy, thì cuối cùng chúng cũng sẽ chỉ mệt mỏi và bực bội.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Chúng ta sẽ phát triển tâm giải thoát bằng tình thương. Chúng ta sẽ tu tập nó, biến nó thành cỗ xe kiên cố của mình, duy trì, củng cố và thực hành nó một cách đúng đắn.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.6 Các Cung Thủ Dhanuggahasutta

Tại thành Xá-vệ.

"Này các Tỷ kheo, giả sử có bốn cung thủ thiện xạ, được huấn luyện kỹ càng với những cây cung mạnh, đứng ở bốn phương. Và một người đàn ông đến và nghĩ, 'Khi bốn cung thủ thiện xạ này bắn tên về bốn phương, ta sẽ bắt lấy chúng trước khi chúng chạm đất, và rồi ta sẽ mang chúng trở lại.'

Các vị nghĩ sao, này các Tỷ kheo? Người đó có đủ tư cách để được gọi là 'người có tốc độ phi thường, với tốc độ tối thượng' không?"

"Nếu người đó có thể bắt được một mũi tên do chỉ một cung thủ thiện xạ bắn ra trước khi nó chạm đất và mang nó trở lại, thì người đó đã đủ tư cách để được gọi là 'người có tốc độ phi thường, với tốc độ tối thượng'. Huống chi là những mũi tên do bốn cung thủ bắn ra!"

"Dù người đó nhanh đến đâu, mặt trời và mặt trăng còn nhanh hơn. Dù người đó nhanh đến đâu, dù mặt trời và mặt trăng nhanh đến đâu, và dù các vị trời chạy trước mặt trời và mặt trăng nhanh đến đâu, sự suy tàn của mạng sống còn nhanh hơn thế.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Chúng ta sẽ sống tinh tấn.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.7 Cái Chốt Trống Āṇisutta

Tại thành Xá-vệ.

"Ngày xưa, này các Tỷ kheo, người Dasāraha có một cái trống đất sét tên là Chỉ Huy. Mỗi khi trống Chỉ Huy bị nứt, họ lại sửa nó bằng cách đóng thêm một cái chốt khác. Nhưng rồi đến một lúc, vành gỗ ban đầu của cái trống Chỉ Huy đã biến mất và chỉ còn lại một khối toàn là chốt.

Cũng vậy, trong tương lai sẽ có những Tỷ kheo không muốn lắng nghe khi những bài kinh do Như Lai thuyết giảng—sâu sắc, thâm thúy, siêu việt, nói về tánh không (emptiness / trạng thái rỗng lặng, không có tự ngã cố hữu)—được tụng đọc. Họ sẽ không chủ động lắng nghe hay cố gắng để hiểu, cũng không cho rằng những lời dạy đó đáng để học hỏi và ghi nhớ.

Nhưng khi những bài kinh do các nhà thơ sáng tác—thơ ca, với những từ ngữ và câu cú hoa mỹ, do người ngoài sáng tác hoặc do các đệ tử nói—được tụng đọc, họ sẽ muốn lắng nghe. Họ sẽ chủ động lắng nghe và cố gắng để hiểu, và họ sẽ cho rằng những lời dạy đó đáng để học hỏi và ghi nhớ. Và đó là cách mà những bài kinh do Như Lai thuyết giảng—sâu sắc, thâm thúy, siêu việt, nói về tánh không—sẽ biến mất.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Khi những bài kinh do Như Lai thuyết giảng—sâu sắc, thâm thúy, siêu việt, nói về tánh không—được tụng đọc, chúng ta sẽ muốn lắng nghe. Chúng ta sẽ chủ động lắng nghe và cố gắng để hiểu, và chúng ta sẽ cho rằng những lời dạy đó đáng để học hỏi và ghi nhớ.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.8 Khúc Gỗ Kaliṅgarasutta

Như vầy tôi nghe. Một thời, Đức Phật trú tại Đại Lâm, trong ngôi giảng đường có mái nhọn, gần thành Vesālī. Tại đó, Đức Phật gọi các Tỷ kheo: "Này các Tỷ kheo!"

"Bạch Thế Tôn," họ đáp lời. Đức Phật nói điều này:

"Này các Tỷ kheo, ngày nay người Licchavi sống dùng những khúc gỗ làm gối, và họ rèn luyện một cách siêng năng và nhiệt thành. Vua Ajātasattu (A-xà-thế) của xứ Magadha (Ma-kiệt-đà), con trai của công chúa xứ Videha, không tìm thấy điểm yếu, không có chỗ để tấn công. Nhưng trong tương lai, người Licchavi sẽ trở nên yếu đuối, với tay chân mềm mại và mỏng manh. Họ sẽ ngủ trên những chiếc giường êm ái với những chiếc gối lông vũ cho đến khi mặt trời mọc. Vua Ajātasattu của xứ Magadha, con trai của công chúa xứ Videha, sẽ tìm thấy điểm yếu, sẽ có chỗ để tấn công.

Ngày nay, các Tỷ kheo sống dùng những khúc gỗ làm gối, và họ thiền định một cách siêng năng và nhiệt thành. Ác ma Māra không tìm thấy điểm yếu, không có chỗ để tấn công. Nhưng trong tương lai, các Tỷ kheo sẽ trở nên yếu đuối, với tay chân mềm mại và mỏng manh. Họ sẽ ngủ trên những chiếc giường êm ái với những chiếc gối lông vũ cho đến khi mặt trời mọc. Ác ma Māra sẽ tìm thấy điểm yếu và sẽ có chỗ để tấn công.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Chúng ta sẽ sống dùng những khúc gỗ làm gối, và chúng ta sẽ thiền định một cách siêng năng và nhiệt thành.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.9 Voi Đầu Đàn Nāgasutta

Như vầy tôi nghe. Một thời, Đức Phật trú tại tu viện của ông Anāthapiṇḍika trong Vườn cây Jeta, gần thành Xá-vệ. Bấy giờ, có một Tỷ kheo trẻ tuổi nào đó đã đi thăm các gia đình quá thường xuyên.

Các Tỷ kheo nói với vị ấy: "Thưa Tôn giả, đừng đi thăm các gia đình quá thường xuyên."

Nhưng Tỷ kheo đó, khi được các Tỷ kheo khác góp ý, đã nói rằng: "Nhưng các vị Tỷ kheo lớn tuổi này nghĩ rằng họ có thể đi thăm các gia đình, vậy tại sao tôi lại không thể?"

Và rồi một vài Tỷ kheo đến gặp Đức Phật, đảnh lễ, ngồi xuống một bên và kể lại cho Ngài nghe những gì đã xảy ra. Đức Phật nói:

"Ngày xưa, này các Tỷ kheo, có một cái hồ lớn trong rừng, với những con voi đầu đàn sống gần đó. Chúng lao xuống hồ và dùng vòi nhổ lên những củ sen. Chúng rửa sạch cho đến khi hết bùn đất trước khi nhai và nuốt. Điều đó tốt cho vẻ ngoài và sức mạnh của chúng, và sẽ không dẫn đến cái chết hay nỗi đau chết người.

Những con voi con, bắt chước những con voi đầu đàn to lớn, cũng lao xuống hồ và dùng vòi nhổ lên những củ sen. Nhưng chúng không rửa sạch, và khi còn dính bùn, chúng đã nhai và nuốt. Điều đó không tốt cho vẻ ngoài và sức mạnh của chúng, và dẫn đến cái chết hoặc nỗi đau chết người.

Cũng vậy, có những vị Tỷ kheo lớn tuổi, vào buổi sáng, mặc y, mang bát và y, vào thị trấn hoặc làng để khất thực. Ở đó, họ thuyết giảng giáo pháp, và các cư sĩ thể hiện niềm tin của họ. Và khi nhận được vật phẩm, họ sử dụng chúng mà không bị trói buộc, không say đắm, không dính mắc, thấy được những nguy hại và hiểu rõ sự thoát ly. Điều đó tốt cho vẻ ngoài và sức mạnh của họ, và không dẫn đến cái chết hay nỗi đau chết người.

Các Tỷ kheo trẻ tuổi, bắt chước các Tỷ kheo lớn tuổi, vào buổi sáng, mặc y, mang bát và y, vào thị trấn hoặc làng để khất thực. Ở đó, họ thuyết giảng giáo pháp, và các cư sĩ thể hiện niềm tin của họ. Nhưng khi nhận được vật phẩm, họ sử dụng chúng trong sự trói buộc, say đắm, dính mắc, không thấy được những nguy hại, không hiểu rõ sự thoát ly. Điều đó không tốt cho vẻ ngoài và sức mạnh của họ, và dẫn đến cái chết hoặc nỗi đau chết người.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Khi nhận được vật phẩm, chúng ta sẽ sử dụng chúng mà không bị trói buộc, không say đắm, không dính mắc, thấy được những nguy hại và hiểu rõ sự thoát ly.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.10 Con Mèo Biḷārasutta

Tại thành Xá-vệ.

Bấy giờ, có một Tỷ kheo nào đó giao du với các gia đình quá thường xuyên.

Các Tỷ kheo nói với vị ấy: "Thưa Tôn giả, đừng giao du với các gia đình quá thường xuyên."

Nhưng Tỷ kheo đó, khi được các Tỷ kheo khác góp ý, đã không dừng lại.

Và rồi một vài Tỷ kheo đến gặp Đức Phật, đảnh lễ, ngồi xuống một bên và kể lại cho Ngài nghe những gì đã xảy ra. Đức Phật nói:

"Ngày xưa, này các Tỷ kheo, một con mèo đang đứng bên một con hẻm, một cống rãnh, hay một thùng rác để săn một con chuột nhắt, nghĩ rằng, 'Khi con chuột nhắt đó ra ngoài kiếm ăn, ta sẽ bắt nó ngay tại đó và ăn thịt!' Và rồi con chuột nhắt đó ra ngoài kiếm ăn. Con mèo bắt được nó và vội vàng nuốt chửng mà không nhai. Nhưng con chuột nhắt đó đã ăn ruột và màng ruột của nó, dẫn đến cái chết và nỗi đau chết người.

Cũng vậy, hãy xem một nhà sư nào đó, vào buổi sáng, mặc y, mang bát và y, vào làng hoặc thị trấn để khất thực mà không phòng hộ thân, khẩu, ý, không thiết lập chánh niệm, và không thu thúc các giác quan. Ở đó, vị ấy thấy một người phụ nữ ăn mặc hở hang, với quần áo khêu gợi. Tham dục (sensual desire / các ham muốn thuộc giác quan) xâm chiếm tâm trí vị ấy, dẫn đến cái chết hoặc nỗi đau chết người.

Vì đó là cái chết trong sự tu tập của bậc Thánh khi từ bỏ việc tu tập và quay trở lại đời sống thấp kém. Và đó là nỗi đau chết người khi phạm phải một trong những tội ô nhiễm có thể sám hối.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Chúng ta sẽ vào làng hoặc thị trấn để khất thực với sự phòng hộ thân, khẩu, ý, thiết lập chánh niệm, và thu thúc các giác quan.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.11 Con Chó Rừng Siṅgālasutta

Tại thành Xá-vệ.

"Này các Tỷ kheo, các vị có nghe thấy một con chó rừng già đang tru lên lúc rạng đông không?"

"Thưa có, bạch Thế Tôn."

"Con chó rừng già đó mắc một căn bệnh gọi là ghẻ lở. Tuy vậy, nó vẫn đi đến nơi nó muốn, đứng ở nơi nó muốn, ngồi ở nơi nó muốn, và nằm ở nơi nó muốn. Và cơn gió mát vẫn thổi vào nó. Một người nào đó ở đây tự xưng là đi theo dòng họ Thích Ca mà được trải nghiệm một kiếp sống như vậy cũng đã là may mắn rồi.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Chúng ta sẽ sống tinh tấn.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."

SN 20.12 Con Chó Rừng (2) Dutiyasiṅgālasutta

Tại thành Xá-vệ.

"Này các Tỷ kheo, các vị có nghe thấy một con chó rừng già đang tru lên lúc rạng đông không?"

"Thưa có, bạch Thế Tôn."

"Có lẽ vẫn còn một chút lòng biết ơn và tri ân trong con chó rừng già đó, nhưng lại không có chút nào ở một người nào đó ở đây tự xưng là đi theo dòng họ Thích Ca.

Vì vậy, các vị nên rèn luyện như sau: 'Chúng ta sẽ sống có lòng biết ơn và tri ân. Chúng ta sẽ không quên dù là một việc nhỏ nhất người khác đã làm cho mình.' Đó là cách các vị nên rèn luyện."