MN 28. Đại Kinh Ví Dụ Dấu Chân Voi

(Mahāhatthipadopama Sutta)

1. Tôi nghe như vầy. [^327] Một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī (Xá Vệ), tại khu rừng Jeta (Kỳ Đà), vườn của ông Anāthapindika (Cấp Cô Độc). Tại đó, tôn giả Sāriputta (Xá Lợi Phất) nói với các tỳ kheo (monks-bhikkhus-nhà sư) rằng: “Này các hiền giả, các tỳ kheo.” - “Thưa hiền giả,” họ đáp. Tôn giả Sāriputta nói như sau:

2. "Này các hiền giả, cũng như dấu chân của bất kỳ chúng sinh nào đi trên mặt đất đều có thể đặt vừa trong dấu chân voi, và vì thế dấu chân voi được xem là lớn nhất trong số đó vì kích thước to lớn của nó; cũng vậy, tất cả các pháp lành (wholesome states - các trạng thái thiện) đều có thể bao gồm trong Bốn Sự Thật Cao Quý (Four Noble Truths - Tứ Diệu Đế). [^328] Trong bốn điều nào? Trong sự thật cao quý về khổ (suffering - dukkha), [185] trong sự thật cao quý về nguồn gốc của khổ, trong sự thật cao quý về sự chấm dứt khổ, và trong sự thật cao quý về con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ.

3. "Và sự thật cao quý về khổ là gì? Sinh là khổ, già là khổ, chết là khổ; sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ; không đạt được điều mình mong muốn là khổ; tóm lại, năm uẩn bị chấp thủ (five aggregates affected by clinging - năm nhóm tích tụ do bám víu) là khổ.

4. "Và năm uẩn bị chấp thủ là gì? Đó là: sắc uẩn bị chấp thủ (material form aggregate affected by clinging - nhóm vật chất bị bám víu), thọ uẩn bị chấp thủ (feeling aggregate affected by clinging - nhóm cảm giác bị bám víu), tưởng uẩn bị chấp thủ (perception aggregate affected by clinging - nhóm tri giác bị bám víu), hành uẩn bị chấp thủ (formations aggregate affected by clinging - nhóm tạo tác bị bám víu), và thức uẩn bị chấp thủ (consciousness aggregate affected by clinging - nhóm nhận thức bị bám víu).

5. "Và sắc uẩn bị chấp thủ là gì? Đó là bốn đại nguyên tố (four great elements - tứ đại) và sắc pháp (material form - vật chất) hình thành từ bốn đại nguyên tố. Và bốn đại nguyên tố là gì? Đó là địa đại (earth element - yếu tố đất), thủy đại (water element - yếu tố nước), hỏa đại (fire element - yếu tố lửa), và phong đại (air element - yếu tố gió).

28. ÐẠI KINH DỤ DẤU CHÂN VOI

28. ÐẠI KINH DỤ DẤU CHÂN VOI (Mahàhatthipadopama Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Savatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Ðộc). Ở đây, Tôn giả Sariputta (Xá-lợi-phất) gọi các Tỷ-kheo:

– Này các Hiền giả Tỷ-kheo!

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sariputta. Tôn giả Sariputta nói như sau:

– Chư Hiền giả, ví như tất cả dấu chân của mọi loại động vật đều thâu nhiếp trong dấu chân voi, vì dấu chân này được xem là lớn nhất trong tất cả dấu chân về phương diện to lớn. Cũng vậy, chư Hiền giả, tất cả các Thiện pháp đều tập trung trong Bốn Thánh đế. Thế nào là trong Bốn Thánh đế? Trong Khổ Thánh đế, trong Khổ tập Thánh đế, trong Khổ diệt Thánh đế, trong Khổ diệt đạo Thánh đế.

Chư Hiền, thế nào là Khổ Thánh đế? Sanh là khổ, già là khổ, chết là khổ, sầu, bi, khổ, ưu, não là khổ, điều gì cầu không được là khổ, tóm lại Năm thủ uẩn là khổ.

Chư Hiền, thế nào là Năm thủ uẩn? Chính là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn.

Chư Hiền, thế nào là sắc thủ uẩn? Bốn đại và sắc khởi lên từ bốn đại. Chư Hiền, thế nào là bốn đại? Chính là địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới.

(ĐỊA ĐẠI)

6. "Này các hiền giả, địa đại là gì? Địa đại có thể là bên trong hoặc bên ngoài. Địa đại bên trong là gì? Bất cứ thứ gì bên trong, thuộc về bản thân, là chất rắn, cứng chắc, và bị chấp thủ; đó là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột già, ruột non, thức ăn trong dạ dày, phân, hoặc bất cứ thứ gì khác bên trong, thuộc về bản thân, là chất rắn, cứng chắc, và bị chấp thủ: đây được gọi là địa đại bên trong. [^329] Cả địa đại bên trong và địa đại bên ngoài đều đơn giản là địa đại. [^330] Và điều đó nên được nhìn nhận đúng như thật với trí tuệ chân chính (proper wisdom - trí tuệ đúng đắn) như sau: ‘Đây không phải là của tôi, đây không phải là tôi, đây không phải là tự ngã của tôi.’ Khi một người nhìn thấy nó đúng như thật với trí tuệ chân chính, người đó trở nên nhàm chán với địa đại và làm cho tâm không còn đam mê đối với địa đại.

7. "Rồi đến một thời điểm khi thủy đại bị xáo trộn và khi đó địa đại bên ngoài biến mất. [^331] Ngay cả địa đại bên ngoài này, dù to lớn đến đâu, cũng được thấy là vô thường, chịu sự hủy diệt, biến mất, và thay đổi, huống chi là thân thể này, thứ bị bám víu bởi tham ái (craving - sự thèm khát) và chỉ tồn tại trong chốc lát? Không thể xem đó là ‘tôi’ hoặc ‘của tôi’ hoặc ‘tôi là’. [^3332]

8. "Vậy nên, nếu những người khác lăng mạ, chửi rủa, mắng nhiếc, và quấy rối một tỳ kheo (người đã thấy yếu tố này đúng như thật), vị ấy hiểu như sau: 'Cảm giác đau khổ (painful feeling - cảm giác khó chịu) này sinh ra từ sự tiếp xúc của tai (ear-contact - xúc chạm qua tai) đã khởi lên trong ta. Điều đó là phụ thuộc, không phải độc lập. Phụ thuộc vào cái gì? [186] Phụ thuộc vào xúc (contact - sự tiếp xúc). [^3333] Rồi vị ấy thấy rằng xúc là vô thường, thọ (feeling - cảm giác) là vô thường, tưởng (perception - tri giác) là vô thường, hành (formations - các tạo tác) là vô thường, và thức (consciousness - nhận thức) là vô thường. Và tâm của vị ấy, sau khi lấy một yếu tố làm đối tượng hỗ trợ, đi vào [đối tượng hỗ trợ mới đó] và đạt được sự tin tưởng, vững vàng, và quyết định. [^334]

9. "Bây giờ, nếu những người khác tấn công vị tỳ kheo đó bằng những cách không mong muốn, không ưa thích, và khó chịu, bằng cách đánh bằng nắm đấm, ném đá, gậy gộc, hoặc dao, vị ấy hiểu như sau: 'Thân thể này có bản chất như vậy nên sự tiếp xúc với nắm đấm, đá, gậy gộc, và dao tấn công nó. [^335] Nhưng điều này đã được Thế Tôn nói trong “lời khuyên về ví dụ cái cưa”: “Này các tỳ kheo, ngay cả khi những tên cướp hung ác cưa đứt các chi của các ngươi bằng một cái cưa hai tay cầm, người nào khởi lên tâm sân hận đối với chúng sẽ không thực hành lời dạy của ta. [^336] Vì vậy, năng lượng không mệt mỏi sẽ được khơi dậy trong ta và niệm (mindfulness - chánh niệm) không gián đoạn được thiết lập, thân ta sẽ an tịnh và không xao động, tâm ta sẽ định tĩnh và nhất tâm. Và bây giờ hãy để sự tiếp xúc với nắm đấm, đá, gậy gộc, và dao tấn công thân thể này; vì đây chính là cách thực hành lời dạy của Đức Phật.”

10. "Khi vị tỳ kheo đó nhớ đến Phật, Pháp, và Tăng, nếu tâm xả (equanimity - sự cân bằng) được hỗ trợ bởi các pháp lành không được thiết lập trong vị ấy, thì vị ấy khơi dậy một cảm giác khẩn cấp (sense of urgency - cảm giác cấp bách) như sau: 'Đó là một mất mát cho ta, đó không phải là một lợi ích cho ta, đó là xấu cho ta, đó không phải là tốt cho ta, rằng khi ta nhớ đến Phật, Pháp, và Tăng, tâm xả được hỗ trợ bởi các pháp lành không được thiết lập trong ta. [^337] Giống như khi một nàng dâu nhìn thấy cha chồng, cô ấy khơi dậy một cảm giác khẩn cấp [để làm hài lòng ông], cũng vậy, khi vị tỳ kheo đó nhớ đến Phật, Pháp, và Tăng, nếu tâm xả được hỗ trợ bởi các pháp lành không được thiết lập trong vị ấy, thì vị ấy khơi dậy một cảm giác khẩn cấp. Nhưng nếu, khi vị ấy nhớ đến Phật, Pháp, và Tăng, tâm xả được hỗ trợ bởi các pháp lành được thiết lập trong vị ấy, [187] thì vị ấy hài lòng với điều đó. Tại thời điểm đó, này các hiền giả, vị tỳ kheo đó đã làm được rất nhiều.

(Ðịa giới)

Chư Hiền, thế nào là địa giới? Có nội địa giới, có ngoại địa giới. Chư Hiền, thế nào là nội địa giới? Cái gì thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thô phù, kiên cứng, bị chấp thủ, như tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bao tử, phân, và bất cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thô phù, kiên cứng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là nội địa giới. Những gì thuộc nội địa giới và những gì thuộc ngoại địa giới đều thuộc về địa giới. Cần phải như thật quán sát địa giới với chánh trí tuệ như sau: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”. Sau khi như thật quán sát địa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với địa giới, tâm từ bỏ địa giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi ngoại thủy giới dao động, trong thời ấy ngoại địa giới bị biến mất. Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại địa giới xưa ấy có thể nêu rõ, tánh hủy hoại có thể nêu rõ, tánh đoạn diệt có thể nêu rõ, tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là của tôi, hay tôi là.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy biết rõ như sau: “Khổ thọ khởi lên nơi tôi, thọ này thuộc tai xúc chạm, thọ này do nhân duyên, không phải không do nhân duyên, do nhân duyên gì? Do nhân duyên xúc”. Vị ấy thấy xúc là vô thường, thấy thọ là vô thường, thấy tưởng là vô thường, thấy hành là vô thường, thấy thức là vô thường. Tâm của vị này hoan hỷ, thích thú, tịnh chỉ, quyết định, tùy thuộc giới đối tượng.

Chư Hiền, nếu những người khác xử sự với Tỷ-kheo không có hoàn hảo, không có tốt đẹp, không có khả ái, hoặc dùng tay xúc chạm, hoặc dùng đá xúc chạm, hoặc dùng gậy xúc chạm, hoặc dùng gươm xúc chạm, vị ấy tuệ tri như sau: "Sự thể của thân này là như vậy, nên tay có thể xúc chạm, đá có thể xúc chạm, gậy có thể xúc chạm, gươm có thể xúc chạm. Thế Tôn đã dạy như sau trong ví dụ cái cưa: “Chư Tỷ-kheo, nếu có kẻ trộm cướp hạ tiện lấy cái cưa hai lưỡi cắt từng phần tay và chân. Nếu ai ở đây sanh ý phẫn nộ, người ấy không làm đúng lời Ta dạy”. Ta sẽ tinh cần, tinh tấn, không dải đãi. Niệm được an trú không có loạn niệm, thân thể được khinh an, không dao động, tâm được định tĩnh nhất tâm. Nay mặc cho tay xúc chạm thân này, mặc cho đá xúc chạm thân này, mặc cho gậy xúc chạm thân này, mặc cho gươm xúc chạm thân này, lời dạy chư Phật cần phải được thực hành.

Chư Hiền, Tỷ-kheo ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: “Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú”. Chư Hiền, ví như một người dâu, khi thấy ông nhạc, bị dao động, bị dao động mạnh. Cũng vậy, chư Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: “Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú”. Chư Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, và xả tương ưng với thiện được an trú, thì Tỷ-kheo ấy được hoan hỷ. Chư Hiền, đến mức độ này, Tỷ-kheo đã làm thật nhiều.

(THỦY ĐẠI)

11. "Này các hiền giả, thủy đại là gì? Thủy đại có thể là bên trong hoặc bên ngoài. Thủy đại bên trong là gì? Bất cứ thứ gì bên trong, thuộc về bản thân, là nước, có tính nước, và bị chấp thủ; đó là mật, đờm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, dầu, nước bọt, nước mũi, dầu khớp, nước tiểu, hoặc bất cứ thứ gì khác bên trong, thuộc về bản thân, là nước, có tính nước, và bị chấp thủ: đây được gọi là thủy đại bên trong. Cả thủy đại bên trong và thủy đại bên ngoài đều đơn giản là thủy đại. Và điều đó nên được nhìn nhận đúng như thật với trí tuệ chân chính như sau: ‘Đây không phải là của tôi, đây không phải là tôi, đây không phải là tự ngã của tôi.’ Khi một người nhìn thấy nó đúng như thật với trí tuệ chân chính, người đó trở nên nhàm chán với thủy đại và làm cho tâm không còn đam mê đối với thủy đại.

12. "Rồi đến một thời điểm khi thủy đại bên ngoài bị xáo trộn. Nó cuốn trôi làng mạc, thị trấn, thành phố, quận huyện, và quốc gia. Đến một thời điểm khi nước ở đại dương rút xuống một trăm dặm, hai trăm dặm, ba trăm dặm, bốn trăm dặm, năm trăm dặm, sáu trăm dặm, bảy trăm dặm. Đến một thời điểm khi nước ở đại dương chỉ còn sâu bảy tầm tay, sáu tầm tay…hai tầm tay, chỉ còn một tầm tay. Đến một thời điểm khi nước ở đại dương chỉ còn sâu bảy sải, sáu sải…hai sải, chỉ còn một sải. Đến một thời điểm khi nước ở đại dương chỉ còn sâu nửa sải, chỉ còn sâu ngang thắt lưng, chỉ còn sâu ngang đầu gối, chỉ còn sâu ngang mắt cá chân. Đến một thời điểm khi nước ở đại dương không đủ để làm ướt một đốt ngón tay. Khi ngay cả thủy đại bên ngoài này, dù to lớn đến đâu, [188] cũng được thấy là vô thường, chịu sự hủy diệt, biến mất, và thay đổi, huống chi là thân thể này, thứ bị bám víu bởi tham ái và chỉ tồn tại trong chốc lát? Không thể xem đó là ‘tôi’ hoặc ‘của tôi’ hoặc ‘tôi là’.

13-15. "Vậy nên, nếu những người khác lăng mạ, chửi rủa, mắng nhiếc, và quấy rối một tỳ kheo [người đã thấy yếu tố này đúng như thật], vị ấy hiểu như sau:…(lặp lại §§ 8-10)…Tại thời điểm đó, này các hiền giả, vị tỳ kheo đó đã làm được rất nhiều.

(Thủy giới)

Chư Hiền, thế nào là thủy giới? Có nội thủy giới, có ngoại thủy giới. Chư Hiền thế nào là nội thủy giới? Cái gì thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước, thuộc chất lỏng, bị chấp thủ, như mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, niêm dịch, nước ở khớp xương, nước tiểu, và bất cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước, thuộc chất lỏng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là nội thủy giới. Những gì thuộc nội thủy giới và những gì thuộc ngoại thủy giới, đều thuộc về thủy giới. Cần phải như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như sau: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”. Sau khi như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với thủy giới, tâm từ bỏ thủy giới.

Chư Hiền, một thời xảy ra khi ngoại thủy giới dao động, nước cuốn trôi làng, cuốn trôi thị trấn, cuốn trôi thành phố, cuốn trôi xứ, cuốn trôi quốc độ. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương hạ thấp một trăm do-tuần, hạ thấp hai trăm do-tuần, hạ thấp ba trăm do-tuần, hạ thấp bốn trăm do-tuần, hạ thấp năm trăm do-tuần, hạ thấp sáu trăm do-tuần, hạ thấp bảy trăm do-tuần. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương dâng cao đến bảy cây ta-la, dâng cao đến sáu cây ta-la, dâng cao đến năm cây ta-la, dâng cao đến bốn cây ta-la, dâng cao đến ba cây ta-la, dâng cao đến hai cây ta-la, dâng cao chỉ đến một cây ta-la. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương cao đến bảy đầu người, dâng cao đến sáu đầu người, dâng cao đến năm đầu người, dâng cao đến bốn đầu người, dâng cao đến ba đầu người, dâng cao đến hai đầu người, dâng cao chỉ đến một đầu người. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương dâng cao đến nửa thân người, dâng cao chỉ đến hông, dâng cao chỉ đến đầu gối, dâng cao chỉ đến gót chân. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi nước biển đại dương không có để thấm ướt đốt ngón chân. Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại thủy giới xưa ấy có thể nêu rõ, tánh hủy hoại có thể nêu rõ, tánh đoạn diệt có thể nêu rõ, tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là của tôi, hay tôi là.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy biết rõ như sau: …(như trên)… và xả tương ứng với thiện được an trú. Chư Hiền, cho đến mức độ này, vị Tỷ- kheo đã làm thật nhiều.

(HỎA ĐẠI)

16. "Này các hiền giả, hỏa đại là gì? Hỏa đại có thể là bên trong hoặc bên ngoài. Hỏa đại bên trong là gì? Bất cứ thứ gì bên trong, thuộc về bản thân, là lửa, có tính lửa, và bị chấp thủ; đó là thứ làm cho người ta ấm, già đi, và bị thiêu đốt, và thứ làm cho những gì được ăn, uống, tiêu thụ, và nếm được tiêu hóa hoàn toàn, hoặc bất cứ thứ gì khác bên trong, thuộc về bản thân, là lửa, có tính lửa, và bị chấp thủ: đây được gọi là hỏa đại bên trong. Cả hỏa đại bên trong và hỏa đại bên ngoài đều đơn giản là hỏa đại. Và điều đó nên được nhìn nhận đúng như thật với trí tuệ chân chính như sau: ‘Đây không phải là của tôi, đây không phải là tôi, đây không phải là tự ngã của tôi.’ Khi một người nhìn thấy nó đúng như thật với trí tuệ chân chính, người đó trở nên nhàm chán với hỏa đại và làm cho tâm không còn đam mê đối với hỏa đại.

17. "Rồi đến một thời điểm khi hỏa đại bên ngoài bị xáo trộn. Nó thiêu rụi làng mạc, thị trấn, thành phố, quận huyện, và quốc gia. Nó tắt do thiếu nhiên liệu chỉ khi nó đến bãi cỏ xanh, hoặc đến một con đường, hoặc đến một tảng đá, hoặc đến nước, hoặc đến một khoảng đất trống. Đến một thời điểm khi người ta tìm cách tạo ra lửa ngay cả bằng lông gà và da vụn. Khi ngay cả hỏa đại bên ngoài này, dù to lớn đến đâu, cũng được thấy là vô thường, chịu sự hủy diệt, biến mất, và thay đổi, huống chi là thân thể này, thứ bị bám víu bởi tham ái và chỉ tồn tại trong chốc lát? Không thể xem đó là ‘tôi’ hoặc ‘của tôi’ hoặc ‘tôi là’. 18-20. "Vậy nên, nếu những người khác lăng mạ, chửi rủa, mắng nhiếc, và quấy rối một tỳ kheo [người đã thấy yếu tố này đúng như thật], vị ấy hiểu như sau:…(lặp lại §§ 8-10)…Tại thời điểm đó, này các hiền giả, vị tỳ kheo đó đã làm được rất nhiều.

(Hỏa giới)

Chư Hiền, thế nào là hỏa giới? Có nội hỏa giới, có ngoại hỏa giới. Chư Hiền, thế nào là nội hỏa giới? Cái gì thuộc về nội thân, thuộc về cá nhân, thuộc lửa, thuộc chất nóng, bị chấp thủ. Như cái gì khiến cho hâm nóng, khiến cho hủy hoại, khiến cho thiêu cháy; cái gì khiến cho những vật được ăn uống, nhai, nếm, có thể khéo tiêu hóa, hay tất cả những vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc lửa, thuộc chất nóng, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là nội hỏa giới. Những gì thuộc nội hỏa giới và những gì thuộc ngoại hỏa giới, đều thuộc về hỏa giới. Cần phải như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như sau: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”. Sau khi như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với hỏa giới, tâm từ bỏ hỏa giới.

Chư Hiền, một thời xẩy ra khi hỏa giới dao động. Lửa thiêu cháy làng, thiêu cháy thị trấn, thiêu cháy thành phố, thiêu cháy xứ, thiêu cháy quốc độ. Lửa cháy cho đến cuối hàng cây cối, cho đến cuối hàng đường lớn, cho đến cuối hàng chân núi, cho đến cuối hàng thủy biên, hay cho đến cuối hàng khu đất khả ái, rồi lửa bị tắt vì không nhiên liệu. Chư Hiền, một thời xảy ra khi loài người đi kiếm lửa phải dùng lông gà và dây gân. Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại hỏa giới xưa ấy có thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu rõ, tánh đoạn diệt có thể nêu rõ, tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là của tôi, hay tôi là.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy biết rõ như sau: …(như trên)… và xả tương ứng với thiện được an trú. Chư Hiền, cho đến mức độ này, vị Tỷ- kheo đã làm thật nhiều.

(PHONG ĐẠI)

21. "Này các hiền giả, phong đại là gì? Phong đại có thể là bên trong hoặc bên ngoài. Phong đại bên trong là gì? Bất cứ thứ gì bên trong, thuộc về bản thân, là gió, có tính gió, và bị chấp thủ; đó là gió đi lên, gió đi xuống, gió trong bụng, gió trong ruột, gió chạy khắp các chi, hơi thở vào và hơi thở ra, hoặc bất cứ thứ gì khác bên trong, thuộc về bản thân, là gió, có tính gió, và bị chấp thủ: đây được gọi là phong đại bên trong. Cả phong đại bên trong và phong đại bên ngoài đều đơn giản là phong đại. Và điều đó nên được nhìn nhận đúng như thật với trí tuệ chân chính như sau: ‘Đây không phải là của tôi, đây không phải là tôi, đây không phải là tự ngã của tôi.’ Khi một người nhìn thấy nó đúng như thật với trí tuệ chân chính, người đó trở nên nhàm chán với phong đại và làm cho tâm không còn đam mê đối với phong đại. [189]

22. "Rồi đến một thời điểm khi phong đại bên ngoài bị xáo trộn. Nó quét sạch làng mạc, thị trấn, thành phố, quận huyện, và quốc gia. Đến một thời điểm vào tháng cuối cùng của mùa nóng, khi người ta tìm kiếm gió bằng quạt hoặc ống thổi và ngay cả những sợi rơm trên mái tranh cũng không lay động. Khi ngay cả phong đại bên ngoài này, dù to lớn đến đâu, cũng được thấy là vô thường, chịu sự hủy diệt, biến mất, và thay đổi, huống chi là thân thể này, thứ bị bám víu bởi tham ái và chỉ tồn tại trong chốc lát? Không thể xem đó là ‘tôi’ hoặc ‘của tôi’ hoặc ‘tôi là’.

(Phong giới)

Chư Hiền, thế nào là phong giới? Có nội phong giới, có ngoại phong giới. Chư Hiền, thế nào là nội phong giới? Cái gì thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió, thuộc động tánh, bị chấp thủ, như gió thổi lên, gió thổi xuống, gió trong ruột, gió trong bụng dưới, gió thổi ngang các chi tiết (tay chân), hơi thở vô, hơi thở ra, và bất cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió, thuộc tánh động, bị chấp thủ. Chư Hiền, như vậy gọi là nội phong giới. Những gì thuộc nội phong giới và những gì thuộc ngoại phong giới đều thuộc về phong giới. Cần phải như thật quán sát phong giới với chánh trí tuệ như sau: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”. Sau khi thấy như thật phong giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với phong giới, tâm từ bỏ phong giới.

Chư Hiền, một thời xẩy ra khi ngoại phong giới dao động, gió thổi bay làng, thổi bay thị trấn, thổi bay thành phố, thổi bay xứ, thổi bay quốc độ. Chư Hiền, một thời xẩy ra khi trong tháng cuối mùa hạ, loài người tìm cầu gió nhờ lá cây ta-la, nhờ cây quạt, và người ta không mong tìm được cỏ tại chỗ có rạch nước chảy. Chư Hiền, tánh vô thường của ngoại phong giới xưa ấy có thể nêu rõ; tánh hủy hoại có thể nêu rõ; tánh đoạn diệt có thể nêu rõ; tánh biến dịch có thể nêu rõ. Như vậy còn nói gì đến thân thể yểu thọ do khát ái chấp thủ này? Ở đây không có gì để có thể nói là tôi, là của tôi, hay tôi là.

23-25. "Vậy nên, nếu những người khác lăng mạ, chửi rủa, mắng nhiếc, và quấy rối một tỳ kheo [người đã thấy yếu tố này đúng như thật], vị ấy hiểu như sau:…[190] (lặp lại §§ 8-10)… Tại thời điểm đó, này các hiền giả, vị tỳ kheo đó đã làm được rất nhiều.

Chư Hiền, nếu có những người khác mắng nhiếc, chỉ trích, chọc tức, nhiễu não Tỷ-kheo, vị ấy biết rõ như sau: “Khổ thọ khởi lên nơi tôi này thuộc tai xúc chạm; thọ này do nhân duyên, không phải không do nhân duyên. Do nhân duyên gì? Do nhân duyên xúc vậy”. Vị ấy thấy xúc là vô thường; vị ấy thấy thọ là vô thường; vị ấy thấy tưởng là vô thường; vị ấy thấy hành là vô thường; vị ấy thấy thức là vô thường; tâm của vị này hoan hỷ, thích thú, tịnh chỉ, quyết định, tùy thuộc giới đối tượng.

Chư Hiền, nếu những người khác xử sự với Tỷ-kheo, không có hoàn hảo, không có tốt đẹp, không có khả ái, hoặc dùng tay xúc chạm, hoặc dùng đá xúc chạm, hoặc dùng gậy xúc chạm, hoặc dùng gươm xúc chạm, vị ấy biết như sau: “Sự thể của thân này là như vậy nên tay có thể xúc chạm, đá có thể xúc chạm, gậy có thể xúc chạm, gươm có thể xúc chạm”. Thế Tôn đã dạy như sau trong ví dụ cái cưa: “Chư Tỷ- kheo, nếu có kẻ trộm cướp hạ tiện lấy cái cưa hai lưỡi cắt từng phần tay và chân, nếu ai ở đây sanh ý phẫn nộ thì người ấy không làm đúng lời ta dạy”. Ta sẽ tinh cần, tinh tấn, không dải đãi, niệm được an trú, không có loạn niệm, thân thể được khinh an, không dao động, tâm được định tĩnh nhất tâm. Nay mặc cho tay xúc chạm thân này, mặc cho đá xúc chạm, mặc cho gậy xúc chạm, mặc cho gươm xúc chạm thân này. Lời dạy chư Phật cần phải được thực hành".

Chư Hiền, Tỷ-kheo ấy, niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: “Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú”. Chư Hiền, ví như một người dâu, khi thấy ông nhạc, bị dao động, bị dao động mạnh. Cũng vậy, chư Hiền, nếu Tỷ-kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú. Do vậy, vị ấy bị dao động, bị dao động mạnh: “Thật bất hạnh cho ta, thật không may cho ta, thật rủi ro cho ta, thật không tốt đẹp cho ta. Dầu ta có niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, nhưng xả tương ưng với thiện không được an trú”. Chư Hiền, nếu Tỷ- Kheo ấy niệm Phật như vậy, niệm Pháp như vậy, niệm Tăng như vậy, và xả tương ưng với thiện được an trú. Do vậy, Tỷ-kheo ấy được hoan hỷ. Chư Hiền, cho đến mức độ này, Tỷ-kheo đã làm thật nhiều.

26. "Này các hiền giả, cũng như khi một không gian được bao quanh bởi gỗ và dây leo, cỏ, và đất sét, nó được gọi là ‘nhà’, cũng vậy, khi một không gian được bao quanh bởi xương và gân, thịt và da, nó được gọi là 'sắc pháp (material form - hình thể vật chất). [^338]

27. "Nếu, này các hiền giả, bên trong mắt còn nguyên vẹn nhưng không có sắc pháp bên ngoài nào lọt vào phạm vi của nó, và không có sự tham gia [ý thức] tương ứng, thì không có sự biểu hiện của loại thức tương ứng. [^339] Nếu bên trong mắt còn nguyên vẹn và sắc pháp bên ngoài lọt vào phạm vi của nó, nhưng không có sự tham gia [ý thức] tương ứng, thì không có sự biểu hiện của loại thức tương ứng. Nhưng khi bên trong mắt còn nguyên vẹn và sắc pháp bên ngoài lọt vào phạm vi của nó và có sự tham gia [ý thức] tương ứng, thì có sự biểu hiện của loại thức tương ứng.

28. "Sắc pháp trong những gì đã hình thành như vậy được bao gồm trong sắc uẩn bị chấp thủ. [^340] Thọ trong những gì đã hình thành như vậy được bao gồm trong thọ uẩn bị chấp thủ. Tưởng trong những gì đã hình thành như vậy được bao gồm trong tưởng uẩn bị chấp thủ. Hành trong những gì đã hình thành như vậy được bao gồm trong hành uẩn bị chấp thủ. Thức trong những gì đã hình thành như vậy được bao gồm trong thức uẩn bị chấp thủ. Vị ấy hiểu như sau: ‘Đây, quả thật, là cách mà có sự bao gồm, tập hợp, và tích lũy của các pháp vào năm uẩn bị chấp thủ này. Điều này đã được Thế Tôn nói: "Người nào thấy [191] duyên khởi (dependent origination - sự phát sinh phụ thuộc) là thấy Pháp; người nào thấy Pháp là thấy duyên khởi. [^341] Và năm uẩn bị chấp thủ này phát sinh một cách phụ thuộc. Tham ái (desire - ham muốn), đắm say (indulgence - sự say mê), khuynh hướng (inclination - thiên hướng), và bám giữ (holding - sự nắm giữ) dựa trên năm uẩn bị chấp thủ này là nguồn gốc của khổ. [^342] Sự loại bỏ tham ái và dục (lust - ham muốn nhục dục), sự từ bỏ tham ái và dục đối với năm uẩn bị chấp thủ này là sự chấm dứt khổ.’ Tại thời điểm đó, này các hiền giả, vị tỳ kheo đó đã làm được rất nhiều. [^343]

29-30. "Nếu, này các hiền giả, bên trong tai còn nguyên vẹn nhưng không có âm thanh bên ngoài nào lọt vào phạm vi của nó…(như trong §§ 27-28)…Tại thời điểm đó, này các hiền giả, vị tỳ kheo đó đã làm được rất nhiều.

31-32. "Nếu, này các hiền giả, bên trong mũi còn nguyên vẹn nhưng không có mùi bên ngoài nào lọt vào phạm vi của nó…Tại thời điểm đó, này các hiền giả, vị tỳ kheo đó đã làm được rất nhiều.

33-34. "Nếu, này các hiền giả, bên trong lưỡi còn nguyên vẹn nhưng không có vị bên ngoài nào lọt vào phạm vi của nó…Tại thời điểm đó, này các hiền giả, vị tỳ kheo đó đã làm được rất nhiều.

35-36. "Nếu, này các hiền giả, bên trong thân còn nguyên vẹn nhưng không có xúc chạm bên ngoài nào lọt vào phạm vi của nó…Tại thời điểm đó, này các hiền giả, vị tỳ kheo đó đã làm được rất nhiều.

37. "Nếu, này các hiền giả, bên trong ý còn nguyên vẹn nhưng không có pháp trần (mind-objects - đối tượng của tâm) bên ngoài nào lọt vào phạm vi của nó, và không có sự tham gia [ý thức] tương ứng, thì không có sự biểu hiện của loại thức tương ứng. [^344] Nếu bên trong ý còn nguyên vẹn và pháp trần bên ngoài lọt vào phạm vi của nó, nhưng không có sự tham gia [ý thức] tương ứng, thì không có sự biểu hiện của loại thức tương ứng. [^345] Nhưng khi bên trong ý còn nguyên vẹn và pháp trần bên ngoài lọt vào phạm vi của nó và có sự tham gia [ý thức] tương ứng, thì có sự biểu hiện của loại thức tương ứng.

38. “Sắc pháp trong những gì đã hình thành như vậy được bao gồm trong sắc uẩn bị chấp thủ. Thọ trong những gì đã hình thành như vậy được bao gồm trong thọ uẩn bị chấp thủ. Tưởng trong những gì đã hình thành như vậy được bao gồm trong tưởng uẩn bị chấp thủ. Hành trong những gì đã hình thành như vậy được bao gồm trong hành uẩn bị chấp thủ. Thức trong những gì đã hình thành như vậy được bao gồm trong thức uẩn bị chấp thủ. Vị ấy hiểu như sau: ‘Đây, quả thật, là cách mà có sự bao gồm, tập hợp, và tích lũy của các pháp vào năm uẩn bị chấp thủ này. Điều này đã được Thế Tôn nói: “Người nào thấy duyên khởi là thấy Pháp; người nào thấy Pháp là thấy duyên khởi.” Và năm uẩn bị chấp thủ này phát sinh một cách phụ thuộc. Tham ái, đắm say, khuynh hướng, và bám giữ dựa trên năm uẩn bị chấp thủ này là nguồn gốc của khổ. Sự loại bỏ tham ái và dục, sự từ bỏ tham ái và dục đối với năm uẩn bị chấp thủ này là sự chấm dứt khổ.’ Tại thời điểm đó, này các hiền giả, vị tỳ kheo đó đã làm được rất nhiều.”

Đó là những gì tôn giả Sariputta đã nói. Các tỳ kheo hoan hỷ và hài lòng với lời của tôn giả Sariputta.

Chư Hiền, như một khoảng trống được bao vây bởi cây gậy, bởi dây leo, bởi cỏ, bởi bùn, được biết là một nhà ở. Cũng vậy, Chư Hiền, một khoảng trống được bao vây bởi xương, bởi dây gân, bởi thịt, bởi da, được biết là một sắc pháp.

Chư Hiền, nếu nội mắt không bị hư hại, nhưng ngoại sắc không vào trong tầm mắt, không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp không có hiện khởi. Chư Hiền, nếu nội mắt không bị hư hại, ngoại sắc vào trong tầm mắt, nhưng không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp không có hiện khởi. Chư Hiền, chỉ khi nào nội mắt không bị hư hại, ngoại sắc vào trong tầm mắt, có sự quy tục xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp có hiện khởi.

Bất cứ sắc pháp gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong sắc thủ uẩn; bất cứ cảm thọ gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thọ thủ uẩn; bất cứ tưởng gì được hiện khởi như vậy đều được quy tụ trong tưởng thủ uẩn; bất cứ hành gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong hành thủ uẩn; bất cứ thức gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thức thủ uẩn. Vị ấy tuệ tri như sau: “Như vậy, như người ta nói, có sự quy tụ, sự tập hợp, sự hòa hợp của năm thủ uẩn này. Thế Tôn đã nói như sau: “Ai thấy được lý duyên khởi, người ấy thấy được pháp; ai thấy được pháp, người ấy thấy được lý duyên khởi”. Những pháp này do duyên khởi lên chính là năm thủ uẩn. Sự tham dục, chấp trước, tham đắm, mê say trong năm thủ uẩn này tức là khổ tập; sự nhiếp phục tham dục, sự từ bỏ tham dục tức là sự khổ diệt”. Cho đến mức độ này, Chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất nhiều.

Chư Hiền, nếu nội tai không bị hư hại, nhưng ngoại thanh không vào trong tầm tai, không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp không có hiện khởi. … Cho đến mức độ này, Chư Hiền, Tỷ- kheo đã làm rất nhiều.

Chư Hiền, nếu nội lỗ mũi không bị hư hại, nhưng ngoại hương không vào trong tầm mũi, không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp không có hiện khởi. … Cho đến mức độ này, Chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất nhiều.

Chư Hiền, nếu nội lưỡi không bị hư hại, nhưng ngoại vị không vào trong tầm lưỡi, không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp không có hiện khởi. … Cho đến mức độ này, Chư Hiền, Tỷ- kheo đã làm rất nhiều.

Chư Hiền, nếu nội thân không bị hư hại, nhưng ngoại xúc không vào trong tầm của thân, không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp không có hiện khởi. … Cho đến mức độ này, Chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất nhiều.

Chư Hiền, nếu nội ý căn không bị hư hại, ngoại pháp vào trong tầm của ý căn, nhưng không có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp không có hiện khởi. Chư Hiền, chỉ khi nào nội ý căn không bị hư hại, ngoại pháp vào trong tầm của ý căn, có sự quy tụ xúc chạm thích hợp, thì thức phần thích hợp có hiện khởi.

Bất cứ sắc gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong sắc thủ uẩn; bất cứ cảm thọ gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thọ thủ uẩn; bất cứ tưởng gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong tưởng thủ uẩn; bất cứ hành gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong hành thủ uẩn; bất cứ thức gì được hiện khởi như vậy đều quy tụ trong thức thủ uẩn. Vị ấy tuệ tri như sau: “Như vậy, như người ta nói, có sự quy tụ, sự tập họp, sự hòa hợp của năm thủ uẩn này. Thế Tôn đã nói như sau: “Ai thấy được lý duyên khởi, người ấy thấy được pháp; ai thấy được pháp, người ấy thấy được lý duyên khởi”. Những pháp này do duyên khởi lên chính là năm thủ uẩn. Sự tham dục, chấp trước, tham đắm, mê say trong năm thủ uẩn này tức là khổ tập; sự nhiếp phục tham dục, sự từ bỏ tham dục tức là sự khổ diệt”. Cho đến mức độ này, chư Hiền, Tỷ-kheo đã làm rất nhiều.

Tôn giả Sariputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời Tôn giả Sariputta dạy.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• tỳ kheo / bhikkhu / monk: Nhà sư, người nam xuất gia tu hành theo Phật giáo.
• Thế Tôn / Blessed One / Bhagavan: Một danh hiệu tôn kính dành cho Đức Phật.
• Sāvatthī / Sāvatthī / Sāvatthī: Xá Vệ, một thành phố cổ ở Ấn Độ, nơi Đức Phật thường trú và giảng dạy.
• Jeta / Jeta / Jeta’s Grove: Kỳ Đà, khu rừng nơi Đức Phật thường trú tại Xá Vệ.
• Anāthapindika / Anāthapiṇḍika / Anāthapiṇḍika: Cấp Cô Độc, một thương gia giàu có, người đã cúng dường khu vườn Jeta cho Đức Phật và Tăng đoàn.
• Sāriputta / Sāriputta / Sāriputta: Xá Lợi Phất, một trong hai đại đệ tử của Đức Phật, nổi tiếng về trí tuệ.
• Bốn Sự Thật Cao Quý / cattāri ariya saccāni / Four Noble Truths: Bốn sự thật mà Đức Phật đã giác ngộ, nền tảng của Phật giáo, bao gồm: Khổ, Tập (nguyên nhân của khổ), Diệt (sự chấm dứt khổ), và Đạo (con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ).
• khổ / dukkha / suffering: Sự bất toại nguyện, không hài lòng, bao gồm cả những khổ đau về thể xác và tinh thần.
• năm uẩn / pañca khandhā / five aggregates: Năm nhóm tạo nên một chúng sinh, bao gồm: sắc (vật chất), thọ (cảm giác), tưởng (tri giác), hành (tạo tác), và thức (nhận thức).
• chấp thủ / upādāna / clinging/attachment: Sự bám víu, dính mắc vào các pháp, gây ra khổ đau.
• bốn đại nguyên tố / cattāro mahābhūtāni / four great elements: Bốn yếu tố cơ bản tạo nên vật chất, bao gồm: đất, nước, lửa, và gió.
• địa đại / paṭhavī-dhātu / earth element: Yếu tố đất, đặc tính rắn chắc.
• thủy đại / āpo-dhātu / water element: Yếu tố nước, đặc tính lỏng, kết dính.
• hỏa đại / tejo-dhātu / fire element: Yếu tố lửa, đặc tính nóng.
• phong đại / vāyo-dhātu / air element: Yếu tố gió, đặc tính chuyển động.
• trí tuệ chân chính / yathābhūta-ñāṇadassana / proper wisdom: Sự hiểu biết đúng như thật về các pháp.
• tham ái / taṇhā / craving: Sự thèm khát, mong muốn, nguồn gốc của khổ đau.
• xúc / phassa / contact: Sự tiếp xúc giữa sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) với sáu trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp).
• thọ / vedanā / feeling: Cảm giác, có ba loại: lạc thọ (dễ chịu), khổ thọ (khó chịu), và bất khổ bất lạc thọ (không khó chịu, không dễ chịu).
• tưởng / saññā / perception: Tri giác, nhận biết đối tượng.
• hành / saṅkhārā / formations: Các tạo tác, ý chí, hành động có chủ ý.
• thức / viññāṇa / consciousness: Nhận thức, sự hay biết.
• tâm xả / upekkhā / equanimity: Sự cân bằng, không thiên vị, không phản ứng thái quá trước các sự kiện.
• cảm giác khẩn cấp / saṃvega / sense of urgency: Cảm giác cấp bách, thúc đẩy hành động.
• duyên khởi / paṭiccasamuppāda / dependent origination: Sự phát sinh phụ thuộc lẫn nhau của các pháp, một chuỗi 12 nhân duyên giải thích sự luân hồi và khổ đau.
• pháp trần / dhammā / mind-objects: Đối tượng của ý, bao gồm tất cả các hiện tượng tâm lý và vật lý.
• dục / kāma / lust: Ham muốn nhục dục, một trong những nguồn gốc của khổ đau.
• sắc pháp / rūpa / material form: Hình thể vật chất, bao gồm cả thân thể và các đối tượng bên ngoài.
• niệm / sati / mindfulness: Chánh niệm, sự chú tâm, tỉnh giác vào hiện tại.