MN 30. Tiểu Kinh Ví Dụ Lõi Cây

(Cūḷasāropama Sutta)

[198] 1. Tôi nghe như vầy. Một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī (Xá Vệ), tại khu rừng Jeta (Kỳ Đà), vườn của ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc).

2. Rồi Bà-la-môn Pingalakoccha đi đến Thế Tôn và trao đổi những lời chào hỏi. Sau khi cuộc nói chuyện lịch sự và thân thiện này kết thúc, ông ngồi xuống một bên và bạch Thế Tôn:

“Thưa Tôn giả Gotama, có những sa môn và bà-la-môn này, mỗi người đứng đầu một tông phái, đứng đầu một nhóm, là thầy của một nhóm, một người sáng lập giáo phái nổi tiếng và được nhiều người coi là thánh - đó là Pūraṇa Kassapa, Makkhali Gosāla, Ajita Kesakambalin, Pakudha Kaccāyana, Sañjaya Belaṭthiputta, và Niganṭha Nātaputta. [^350] Tất cả họ đều có tri kiến trực tiếp (direct knowledge - hiểu biết trực tiếp) như họ tuyên bố, hay không ai trong số họ có tri kiến trực tiếp, hay một số người trong số họ có tri kiến trực tiếp và một số thì không?”

“Thôi đủ rồi, này Bà-la-môn! Hãy để việc đó qua một bên! - ‘Tất cả họ đều có tri kiến trực tiếp như họ tuyên bố, hay không ai trong số họ có tri kiến trực tiếp, hay một số người trong số họ có tri kiến trực tiếp và một số thì không?’ Ta sẽ giảng Pháp (Dhamma - Giáo Pháp) cho ông, này Bà-la-môn. Hãy lắng nghe và chú ý kỹ những gì Ta sẽ nói.” [^351]

“Vâng, thưa Tôn giả,” Bà-la-môn Pingalakoccha trả lời. Thế Tôn nói như sau:

30. TIỂU KINH DỤ LÕI CÂY

30. TIỂU KINH DỤ LÕI CÂY (Cùlasàropama Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú tại Savatthi (Xá-vệ), Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anathapindika (Cấp Cô Ðộc).

Rồi Bà-la-môn Pingalakoccha đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến nói lên với Thế Tôn những lời hỏi thăm, chúc tụng xã giao, rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Pingalakoccha bạch Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, có những Sa-môn, Bà-la-môn này là vị Hội chủ, vị Giáo trưởng, vị Sư trưởng Giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng, khi Tổ giáo phái, được quần chúng tôn sùng, như Purana Kassapa, Makkhali Gosala, Ajita Kesakambali, Pakudha Kaccayana, Sanjaya Belatthiputta, Nigantha Nataputta, tất cả những vị này tự xưng là nhứt thiết trí hay tất cả không phải là nhứt thiết trí, hay một số là nhứt thiết trí và một số không phải nhứt thiết trí?

– Thôi vừa rồi, này Bà-la-môn, hãy dừng lại ở đây: “Tất cả những vị này tự xưng là nhứt thiết trí hay tất cả không phải là nhứt thiết trí? Hay một số là nhứt thiết trí và một số không phải nhứt thiết trí?” Này Bà- la-môn, Ta sẽ thuyết pháp cho Ông, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, Tôn giả.

Bà-la-môn Pingalakoccha vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

3. "Ví như, này Bà-la-môn, một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi lang thang tìm lõi cây, đến một cây lớn có lõi cây. Bỏ qua lõi cây, giác cây, vỏ trong và vỏ ngoài của nó, người ấy chặt cành và lá rồi mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây. Rồi một người có mắt sáng, nhìn thấy người ấy, có thể nói: 'Người này không biết lõi cây, giác cây, vỏ trong, vỏ ngoài, hay cành và lá.

Vì vậy, trong khi cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi lang thang tìm lõi cây, người ấy đến một cây lớn có lõi cây, và bỏ qua lõi cây, giác cây, vỏ trong và vỏ ngoài của nó, người ấy chặt cành và lá rồi mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây. Bất cứ điều gì người này phải làm với lõi cây, mục đích của người ấy sẽ không được thực hiện.’

4. "Ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi lang thang tìm lõi cây, đến một cây lớn có lõi cây. Bỏ qua lõi cây, giác cây [199] và vỏ trong của nó, người ấy chặt vỏ ngoài của nó và mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây. Rồi một người có mắt sáng, nhìn thấy người ấy, có thể nói: ‘Người này không biết lõi cây…hay cành và lá. Vì vậy, trong khi cần lõi cây…người ấy chặt vỏ ngoài của nó và mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây. Bất cứ điều gì người này phải làm với lõi cây, mục đích của người ấy sẽ không được thực hiện.’

5. "Ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi lang thang tìm lõi cây, đến một cây lớn có lõi cây. Bỏ qua lõi cây và giác cây của nó, người ấy chặt vỏ trong của nó và mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây. Rồi một người có mắt sáng, nhìn thấy người ấy, có thể nói: ‘Người này không biết lõi cây…hay cành và lá. Vì vậy, trong khi cần lõi cây…người ấy chặt vỏ trong của nó và mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây. Bất cứ điều gì người này phải làm với lõi cây, mục đích của người ấy sẽ không được thực hiện.’

6. "Ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi lang thang tìm lõi cây, đến một cây lớn có lõi cây. Bỏ qua lõi cây của nó, người ấy chặt giác cây của nó và mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây. Rồi một người có mắt sáng, nhìn thấy người ấy, có thể nói: ‘Người này không biết lõi cây…hay cành và lá. Vì vậy, trong khi cần lõi cây…người ấy chặt giác cây của nó và mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây. Bất cứ điều gì người này phải làm với lõi cây, mục đích của người ấy sẽ không được thực hiện.’

7. "Ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi lang thang tìm lõi cây, đến một cây lớn có lõi cây, và chỉ chặt lõi cây của nó, người ấy mang nó đi, biết rằng đó là lõi cây. Rồi một người có mắt sáng, nhìn thấy người ấy, có thể nói: ‘Người này biết lõi cây, giác cây, vỏ trong, vỏ ngoài, và cành và lá. Vì vậy, trong khi cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi lang thang tìm lõi cây, người ấy đến một cây lớn có lõi cây, và chỉ chặt lõi cây của nó, [200] người ấy mang nó đi, biết rằng đó là lõi cây. Bất cứ điều gì người này phải làm với lõi cây, mục đích của người ấy sẽ được thực hiện.’

– Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, chặt cành lá, lấy chúng mang đi và tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: “Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, chặt cành lá lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này không đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu”.

Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, chặt vỏ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: “Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, chặt võ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này không đạt mục đích mà lõi cây có thể thành tựu”.

Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, chặt vỏ trong, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: “Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, chặt vỏ trong mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu”.

Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, chặt giác cây mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy bèn nói: “Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người này bỏ qua lõi cây, chặt giác cây mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu”.

Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn đứng thẳng, có lõi cây, người ấy chặt lõi cây, mang đi và biết rằng đó là lõi cây. Một người có mắt thấy vậy, có thể nói: “Người này biết lõi cây, biết giác cây, biết vỏ trong, biết vỏ ngoài, biết cành lá. Người này muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy chặt lõi cây, mang đi và biết rằng đó là lõi cây. Và người này đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu”.

8. "Cũng vậy, này Bà-la-môn, ở đây có một người thuộc dòng dõi cao quý từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vì lòng tin, suy nghĩ rằng: ‘Ta là nạn nhân của sinh, già và chết, của sầu, bi, khổ, ưu, não; Ta là nạn nhân của khổ đau, là con mồi của khổ đau. Chắc chắn có thể chấm dứt toàn bộ khối khổ đau này.’ Khi người ấy xuất gia như vậy, người ấy có được lợi lộc, danh dự và tiếng tăm. Người ấy hài lòng với lợi lộc, danh dự và tiếng tăm đó, và ý định của người ấy đã được hoàn thành. Vì nó, người ấy tự khen mình và chê bai người khác như sau: ‘Ta có lợi lộc, danh dự và tiếng tăm, nhưng những tỳ kheo (monks-bhikkhus-nhà sư) khác thì không ai biết đến, không có giá trị gì.’ Vì vậy, người ấy không khơi dậy mong muốn hành động, người ấy không nỗ lực để thực hiện những trạng thái khác cao hơn và siêu việt hơn lợi lộc, danh dự và tiếng tăm; người ấy chùn bước và buông lơi. [^352] Ta nói rằng người này giống như người cần lõi cây, đến một cây lớn có lõi cây, và bỏ qua lõi cây, giác cây, vỏ trong và vỏ ngoài của nó, chặt cành và lá rồi mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây; và vì vậy bất cứ điều gì người ấy phải làm với lõi cây, mục đích của người ấy sẽ không được thực hiện.

9. "Ở đây, này Bà-la-môn, có một người thuộc dòng dõi cao quý từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vì lòng tin, suy nghĩ rằng: ‘Ta là nạn nhân của sinh, già và chết, của sầu, bi, khổ, ưu, não; Ta là nạn nhân của khổ đau, là con mồi của khổ đau. Chắc chắn có thể chấm dứt toàn bộ khối khổ đau này.’ Khi người ấy xuất gia như vậy, người ấy có được lợi lộc, danh dự và tiếng tăm. Người ấy không hài lòng với lợi lộc, danh dự và tiếng tăm đó, và ý định của người ấy không được hoàn thành. Người ấy không, vì nó, tự khen mình và chê bai người khác. Người ấy khơi dậy mong muốn hành động và người ấy nỗ lực để thực hiện những trạng thái khác cao hơn và siêu việt hơn lợi lộc, danh dự và tiếng tăm; người ấy không chùn bước và buông lơi. Người ấy đạt được sự thành tựu về giới hạnh (virtue - đức hạnh). Người ấy hài lòng với sự thành tựu về giới hạnh đó và ý định của người ấy đã được hoàn thành. Vì nó, người ấy tự khen mình và chê bai người khác như sau: ‘Ta có giới hạnh, có phẩm chất tốt, nhưng những tỳ kheo khác thì vô đạo đức, có phẩm chất xấu.’ Vì vậy, người ấy không khơi dậy mong muốn hành động, người ấy không nỗ lực để thực hiện những trạng thái khác cao hơn và siêu việt hơn sự thành tựu về giới hạnh; [201] người ấy chùn bước và buông lơi. Ta nói rằng người này giống như người cần lõi cây…người bỏ qua lõi cây, giác cây và vỏ trong của nó, chặt vỏ ngoài của nó và mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây; và vì vậy bất cứ điều gì người ấy phải làm với lõi cây, mục đích của người ấy sẽ không được thực hiện.

10. "Ở đây, này Bà-la-môn, có một người thuộc dòng dõi cao quý từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vì lòng tin, suy nghĩ rằng: ‘Ta là nạn nhân của sinh, già và chết, của sầu, bi, khổ, ưu, não; Ta là nạn nhân của khổ đau, là con mồi của khổ đau. Chắc chắn có thể chấm dứt toàn bộ khối khổ đau này.’ Khi người ấy xuất gia như vậy, người ấy có được lợi lộc, danh dự và tiếng tăm. Người ấy không hài lòng với lợi lộc, danh dự và tiếng tăm đó, và ý định của người ấy không được hoàn thành. Người ấy đạt được sự thành tựu về giới hạnh. Người ấy hài lòng với sự thành tựu về giới hạnh đó, nhưng ý định của người ấy không được hoàn thành. Người ấy không, vì nó, tự khen mình và chê bai người khác. Người ấy khơi dậy mong muốn hành động và người ấy nỗ lực để thực hiện những trạng thái khác cao hơn và siêu việt hơn sự thành tựu về giới hạnh; người ấy không chùn bước và buông lơi. Người ấy đạt được sự thành tựu về định (concentration - sự tập trung). Người ấy hài lòng với sự thành tựu về định đó và ý định của người ấy đã được hoàn thành. Vì nó, người ấy tự khen mình và chê bai người khác như sau: ‘Ta có định, tâm ta hợp nhất, nhưng những tỳ kheo khác thì không có định, tâm họ tán loạn.’ Vì vậy, người ấy không khơi dậy mong muốn hành động, người ấy không nỗ lực để thực hiện những trạng thái khác cao hơn và siêu việt hơn sự thành tựu về định; người ấy chùn bước và buông lơi. Ta nói rằng người này giống như người cần lõi cây…người bỏ qua lõi cây và giác cây của nó, chặt vỏ trong của nó và mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây; và vì vậy bất cứ điều gì người ấy phải làm với lõi cây, mục đích của người ấy sẽ không được thực hiện.

11. "Ở đây, này Bà-la-môn, có một người thuộc dòng dõi cao quý từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vì lòng tin, suy nghĩ rằng: ‘Ta là nạn nhân của sinh, già và chết, [202] của sầu, bi, khổ, ưu, não; Ta là nạn nhân của khổ đau, là con mồi của khổ đau. Chắc chắn có thể chấm dứt toàn bộ khối khổ đau này.’ Khi người ấy xuất gia như vậy, người ấy có được lợi lộc, danh dự và tiếng tăm. Người ấy không hài lòng với lợi lộc, danh dự và tiếng tăm đó, và ý định của người ấy không được hoàn thành…Người ấy đạt được sự thành tựu về giới hạnh. Người ấy hài lòng với sự thành tựu về giới hạnh đó, nhưng ý định của người ấy không được hoàn thành…Người ấy đạt được sự thành tựu về định. Người ấy hài lòng với sự thành tựu về định đó, nhưng ý định của người ấy không được hoàn thành. Người ấy không, vì nó, tự khen mình và chê bai người khác. Người ấy khơi dậy mong muốn hành động và người ấy nỗ lực để thực hiện những trạng thái khác cao hơn và siêu việt hơn sự thành tựu về định; người ấy không chùn bước và buông lơi. Người ấy đạt được tri kiến (knowledge and vision - kiến thức và tầm nhìn). Người ấy hài lòng với tri kiến đó và ý định của người ấy đã được hoàn thành. Vì nó, người ấy tự khen mình và chê bai người khác như sau: ‘Ta sống có tri kiến, có tuệ giác, nhưng những tỳ kheo khác sống không có tri kiến, không có tuệ giác.’ Vì vậy, người ấy không khơi dậy mong muốn hành động, người ấy không nỗ lực để thực hiện những trạng thái khác cao hơn và siêu việt hơn tri kiến; người ấy chùn bước và buông lơi. Ta nói rằng người này giống như người cần lõi cây…người bỏ qua lõi cây của nó, chặt giác cây của nó và mang đi, nghĩ rằng đó là lõi cây; và vì vậy bất cứ điều gì người ấy phải làm với lõi cây, mục đích của người ấy sẽ không được thực hiện.

12. "Ở đây, này Bà-la-môn, có một người thuộc dòng dõi cao quý từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vì lòng tin, suy nghĩ rằng: ‘Ta là nạn nhân của sinh, già và chết, của sầu, bi, khổ, ưu, não; Ta là nạn nhân của khổ đau, là con mồi của khổ đau. Chắc chắn có thể chấm dứt toàn bộ khối khổ đau này.’ Khi người ấy xuất gia như vậy, [203] người ấy có được lợi lộc, danh dự và tiếng tăm. Người ấy không hài lòng với lợi lộc, danh dự và tiếng tăm đó, và ý định của người ấy không được hoàn thành…Người ấy đạt được sự thành tựu về giới hạnh. Người ấy hài lòng với sự thành tựu về giới hạnh đó, nhưng ý định của người ấy không được hoàn thành…Người ấy đạt được sự thành tựu về định. Người ấy hài lòng với sự thành tựu về định đó, nhưng ý định của người ấy không được hoàn thành…Người ấy đạt được tri kiến. Người ấy hài lòng với tri kiến đó, nhưng ý định của người ấy không được hoàn thành. Người ấy không, vì nó tự khen mình và chê bai người khác. Người ấy khơi dậy mong muốn hành động và người ấy nỗ lực để thực hiện những trạng thái khác cao hơn và siêu việt hơn tri kiến; người ấy không chùn bước và buông lơi.

"Nhưng, này Bà-la-môn, những trạng thái nào cao hơn và siêu việt hơn tri kiến?

13. "Ở đây, này Bà-la-môn, hoàn toàn xa lìa các dục lạc, xa lìa các pháp bất thiện, một tỳ kheo chứng và trú sơ thiền (first jhāna - tầng thiền thứ nhất), một trạng thái hỷ lạc do ly dục sinh, có tầm (applied thought - suy nghĩ hướng đối tượng), có tứ (sustained thought - suy nghĩ duy trì trên đối tượng). Đây là một trạng thái cao hơn và siêu việt hơn tri kiến. [^353]

14. "Lại nữa, với sự làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, một tỳ kheo chứng và trú nhị thiền (second jhāna - tầng thiền thứ hai), một trạng thái hỷ lạc do định sinh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Đây cũng là một trạng thái cao hơn và siêu việt hơn tri kiến.

15. "Lại nữa, với sự làm cho hỷ cũng phai nhạt, một tỳ kheo trú xả, chánh niệm (mindful - chú tâm) tỉnh giác (fully aware - nhận thức đầy đủ), thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú tam thiền (third jhāna - tầng thiền thứ ba). Đây cũng [204] là một trạng thái cao hơn và siêu việt hơn tri kiến.

16. "Lại nữa, với sự xả lạc, xả khổ, diệt trừ hỷ ưu đã cảm thọ trước, một tỳ kheo chứng và trú tứ thiền (fourth jhāna - tầng thiền thứ tư), không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh (purity of mindfulness due to equanimity - sự thanh tịnh của chánh niệm nhờ vào sự xả ly). Đây cũng là một trạng thái cao hơn và siêu việt hơn tri kiến.

17. "Lại nữa, với sự vượt qua hoàn toàn sắc tưởng (perceptions of form - nhận thức về hình dạng), với sự diệt trừ các tưởng về đối xúc (perceptions of sensory impact - nhận thức về tác động giác quan), không tác ý đến các tưởng về sai biệt (perceptions of diversity - nhận thức về sự đa dạng), nghĩ rằng ‘hư không là vô biên’, một tỳ kheo chứng và trú Không vô biên xứ (base of infinite space - tầng trời Vô biên Không xứ). Đây cũng là một trạng thái cao hơn và siêu việt hơn tri kiến.

18. "Lại nữa, với sự vượt qua hoàn toàn Không vô biên xứ, nghĩ rằng ‘thức là vô biên’, một tỳ kheo chứng và trú Thức vô biên xứ (base of infinite consciousness - tầng trời Thức vô biên xứ). Đây cũng là một trạng thái cao hơn và siêu việt hơn tri kiến.

19. "Lại nữa, với sự vượt qua hoàn toàn Thức vô biên xứ, nghĩ rằng ‘không có vật gì’, một tỳ kheo chứng và trú Vô sở hữu xứ (base of nothingness - tầng trời Vô sở hữu xứ). Đây cũng là một trạng thái cao hơn và siêu việt hơn tri kiến.

20. "Lại nữa, với sự vượt qua hoàn toàn Vô sở hữu xứ, một tỳ kheo chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ (base of neither-perception-nor-non-perception - tầng trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ). Đây cũng là một trạng thái cao hơn và siêu việt hơn tri kiến.

21. "Lại nữa, với sự vượt qua hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, một tỳ kheo chứng và trú Diệt thọ tưởng định (cessation of perception and feeling - sự chấm dứt nhận thức và cảm giác). Và các lậu hoặc (taints - ô nhiễm, phiền não) của vị ấy được đoạn trừ nhờ tuệ tri (seeing with wisdom - thấy bằng trí tuệ). Đây cũng là một trạng thái cao hơn và siêu việt hơn tri kiến. Đây là những trạng thái cao hơn và siêu việt hơn tri kiến.

22. "Ta nói rằng người này, này Bà-la-môn, giống như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi lang thang tìm lõi cây, đến một cây lớn có lõi cây, và chỉ chặt lõi cây của nó, mang nó đi, biết rằng đó là lõi cây; và vì vậy bất cứ điều gì người ấy phải làm với lõi cây, mục đích của người ấy sẽ được thực hiện.

Cũng vậy, này Bà-la-môn, ở đây, có người do lòng tin xuất gia từ bỏ gia đình sống không gia đình: “Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ, Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt”. Vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn. Do lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, vị ấy khen mình, chê người: “Ta được lợi dưỡng như vậy, được danh vọng như vậy, còn các Tỷ-kheo khác ít được biết đến, ít có uy quyền”. Và vị ấy không phát khởi lòng ao ước và không cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn những lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy trở thành biếng nhác và thụ động. Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, chặt cành lá, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người ấy sẽ không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu. Này Bà-la-môn, Ta nói rằng người này giống như ví dụ ấy.

Nhưng ở đây, này Bà-la-môn, có người vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: “Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bi chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt”. Rồi vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình, chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn những lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu giới đức. Vì thành tựu giới đức này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn. Vì thành tựu giới đức này, vị ấy khen mình, chê người: “Ta trì giới, theo thiện pháp. Các Tỷ-kheo khác phá giới, theo ác pháp”. Và vị ấy không phát khởi lòng ao ước và không cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn giới đức. Vị ấy trở thành biếng nhác và thụ động. Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, chặt lấy vỏ ngoài, lấy chúng mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này sẽ không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu. Này Bà-la-môn, Ta nói rằng người này giống như ví dụ ấy.

Nhưng ở đây, này Bà-la-môn, có người vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: “Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt”. Rồi vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình, chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn những lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu giới đức. Vì thành tựu giới đức này, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không vì thành tựu giới đức này, khen mình, chê người. Và vị ấy

phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn giới đức. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu Thiền định. Do thành tựu Thiền định này, vị ấy hoan hỷ, tự mãn. Do thành tựu Thiền định này, vị ấy khen mình, chê người: “Ta có Thiền định, nhứt tâm. Các Tỷ-kheo khác không có Thiền định, tâm bị phân tán”. Và vị ấy không phát khởi lòng ao ước và không cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn sự thành tựu Thiền định. Vị ấy trở thành biếng nhác và thụ động. Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, chặt vỏ trong, lấy vỏ trong mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này sẽ không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu. Này Bà-la-môn, Ta nói rằng người này giống như ví dụ ấy.

Nhưng ở đây, này Bà-la-môn, có người vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: “Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt”. Rồi vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy, không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình, chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn những lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới này, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu giới đức này, khen mình, chê người. Vị ấy phát khởi lòng ao ước và tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn sự thành tựu giới đức. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu Thiền định. Vì thành tựu Thiền định này, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu Thiền định này khen mình, chê người. Vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn sự thành tựu Thiền định. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu tri kiến. Vị ấy, do tri kiến này, hoan hỷ tự mãn. Vị ấy, do tri kiến này, khen mình, chê người: “Ta sống, thấy và biết. Các Tỷ-kheo khác sống không thấy và không biết”. Và vị ấy không phát khởi lòng ao ước và không cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến. Vị ấy trở thành biếng nhác và thụ động. Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, chặt giác cây mang đi, tưởng rằng đó là lõi cây. Và người này sẽ không đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu. Này Bà-la-môn, Ta nói rằng người này giống ví dụ ấy.

Nhưng ở đây, này Bà-la-môn, có người vì lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình: “Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, bị chìm đắm trong đau khổ, bị chi phối bởi đau khổ. Rất có thể toàn bộ khổ uẩn này có thể chấm dứt”. Do vị ấy xuất gia như vậy, được lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, hoan hỷ, tự mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng này, khen mình chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn những lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu giới đức. Do thành tựu giới đức này, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu giới đức này, khen mình, chê người. Và vị ấy phát khởi lòng ao ước và cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn sự thành tựu giới đức. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu Thiền định. Do thành tựu Thiền định, vị ấy hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do thành tựu Thiền định, khen mình, chê người. Vị ấy phát khởi lòng ao ước và tinh tấn, chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn sự thành tựu Thiền định. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động. Vị ấy thành tựu tri kiến. Vị ấy do tri kiến này hoan hỷ nhưng không tự mãn. Vị ấy không do tri kiến này, khen mình, chê người. Vị ấy phát khởi lòng ao ước, cố gắng tinh tấn để chứng được các pháp khác cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến. Vị ấy không trở thành biếng nhác và thụ động.

Và này Bà-la-môn, những pháp gì cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến?

Ở đây, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc, do ly dục sanh, có tầm có tứ. Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh, nhất tâm. Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, Tỷ-kheo nghĩ rằng: “Hư không là vô biên”, chứng và trú Không vô biên xứ. Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ rằng: “Thức là vô biên”, chứng và trú Thức vô biên xứ. Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: “Không có vật gì”, chứng và trú Vô sở hữu xứ. Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo vượt mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng Phi phi tưởng xứ. Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, Tỷ-kheo vượt lên mọi Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng (định), sau khi thấy với trí tuệ, các lậu hoặc được đoạn trừ. Này Bà-la-môn, pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến. Này Bà-la-môn, các pháp này cao thượng hơn, thù thắng hơn tri kiến.

Này Bà-la-môn, ví như một người muốn được lõi cây, tìm cầu lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, người ấy chặt lõi cây, lấy và mang đi và tự biết đó là lõi cây. Và người ấy đạt được mục đích mà lõi cây có thể thành tựu. Này Bà-la-môn, Ta nói rằng người này giống như ví dụ ấy.

23. “Vậy đời sống phạm hạnh (holy life - đời sống thánh thiện) này, này Bà-la-môn, không có lợi lộc, danh dự và tiếng tăm làm lợi ích, không có sự thành tựu về giới hạnh làm lợi ích, không có sự thành tựu về định làm lợi ích, không có tri kiến làm lợi ích. Mà chính [205] sự giải thoát tâm (deliverance of mind - sự giải thoát của tâm) không lay chuyển này là mục tiêu của đời sống phạm hạnh này, là lõi cây của nó, và là sự chấm dứt của nó.”

24. Khi nghe vậy, Bà-la-môn Pingalakoccha bạch Thế Tôn: “Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama đã làm sáng tỏ Pháp (Dhamma) bằng nhiều cách, như thể người dựng đứng lại những gì bị đổ, phơi bày những gì bị che giấu, chỉ đường cho người lạc lối, hay cầm đèn lên trong bóng tối để những người có mắt có thể thấy hình sắc. Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tăng đoàn (Sangha - cộng đồng) tỳ kheo. Từ nay trở đi, xin Tôn giả Gotama hãy nhớ đến con như một cư sĩ (lay follower - người theo đạo tại gia) đã quy y Ngài trọn đời.”

Như vậy, này Bà-la-môn, phạm hạnh này không phải vì lợi ích, lợi dưỡng, tôn kính, danh vọng, không phải vì lợi ích thành tựu giới đức, không phải vì lợi ích thành tựu Thiền định, không phải vì lợi ích tri kiến. Và này Bà-la-môn, tâm giải thoát bất động chính là mục đích của phạm hạnh này, là lõi cây của phạm hạnh, là mục tiêu cuối cùng của phạm hạnh.

Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Pingalakoccha bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama, như người dựng đứng lại những gì quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh Pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày. Và nay con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp, quy y Tỷ-kheo Tăng. Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

-ooOoo-

Từ ngữ:

• tỳ kheo / bhikkhu / monk: Người nam xuất gia tu hành trong Phật giáo, sống theo giới luật của Phật chế.
• Bà-la-môn / brahmin / brahmin: Giai cấp tu sĩ, trí thức trong xã hội Ấn Độ cổ đại.
• Thế Tôn / Blessed One / The Blessed One: Một danh hiệu tôn kính dành cho Đức Phật.
• Sāvatthī / Sāvatthī / Sāvatthi: Một thành phố lớn ở Ấn Độ cổ đại, nơi Đức Phật thường trú và giảng dạy.
• Jeta / Jeta / Jeta’s Grove: Một khu rừng gần Sāvatthī, do thái tử Jeta dâng cúng cho Đức Phật.
• Anāthapiṇḍika / Anāthapiṇḍika / Anathapindika: Một thương gia giàu có, người đã mua khu rừng Jeta và xây dựng tu viện cho Đức Phật.
• Pháp / Dhamma / Dhamma: Giáo lý của Đức Phật, con đường dẫn đến giác ngộ và giải thoát.
• tri kiến trực tiếp / direct knowledge / direct knowledge: Sự hiểu biết trực tiếp, không qua trung gian suy luận, về bản chất của thực tại.
• lõi cây / heartwood / heartwood: Phần gỗ cứng và chắc nhất của cây, nằm ở trung tâm thân cây.
• giác cây / sapwood / sapwood: Phần gỗ nằm giữa lõi cây và vỏ cây, có chức năng vận chuyển nước và chất dinh dưỡng.
• xuất gia / go forth / go forth: Rời bỏ đời sống gia đình để trở thành tu sĩ.
• lợi lộc, danh dự và tiếng tăm / gain, honour, and renown / gain, honour, and renown: Những lợi ích vật chất và tinh thần mà một người có thể đạt được trong xã hội.
• giới hạnh / virtue / virtue: Phẩm chất đạo đức, sự tuân thủ các giới luật của Phật giáo.
• định / concentration / concentration: Sự tập trung tâm trí vào một đối tượng duy nhất, một trạng thái quan trọng trong thiền định.
• tri kiến / knowledge and vision / knowledge and vision: Sự hiểu biết và tầm nhìn sâu sắc về bản chất của thực tại, đạt được thông qua tu tập.
• sơ thiền / first jhāna / first jhana: Tầng thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sinh, có tầm và tứ.
• nhị thiền / second jhāna / second jhana: Tầng thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sinh, không tầm, không tứ.
• tam thiền / third jhāna / third jhana: Tầng thiền thứ ba, một trạng thái xả niệm lạc trú.
• tứ thiền / fourth jhāna / fourth jhana: Tầng thiền thứ tư, một trạng thái xả niệm thanh tịnh.
• Không vô biên xứ / base of infinite space / base of infinite space: Tầng trời thiền định nơi hành giả chứng nghiệm sự vô biên của không gian.
• Thức vô biên xứ / base of infinite consciousness / base of infinite consciousness: Tầng trời thiền định nơi hành giả chứng nghiệm sự vô biên của thức.
• Vô sở hữu xứ / base of nothingness / base of nothingness: Tầng trời thiền định nơi hành giả chứng nghiệm sự không có gì cả.
• Phi tưởng phi phi tưởng xứ / base of neither-perception-nor-non-perception / base of neither-perception-nor-non-perception: Tầng trời thiền định cao nhất, nơi hành giả vượt qua mọi nhận thức và phi nhận thức.
• Diệt thọ tưởng định / cessation of perception and feeling / cessation of perception and feeling: Trạng thái chấm dứt hoàn toàn mọi cảm giác và nhận thức, một trạng thái giải thoát tối cao.
• lậu hoặc / āsava / taints: Các ô nhiễm, phiền não tiềm ẩn trong tâm, là nguyên nhân của khổ đau và luân hồi.
• tuệ tri / seeing with wisdom/ seeing with wisdom: Thấy biết bằng trí tuệ Bát Nhã.
• đời sống phạm hạnh / holy life / holy life: Đời sống tu hành thanh tịnh của các tu sĩ Phật giáo.
• giải thoát tâm / deliverance of mind / deliverance of mind: Sự giải thoát hoàn toàn khỏi khổ đau và phiền não, đạt được thông qua tu tập.
• Tăng đoàn / Sangha / Sangha: Cộng đồng các tu sĩ Phật giáo.
• cư sĩ / lay follower / lay follower: Người theo đạo Phật nhưng không xuất gia, sống đời sống gia đình.
• tầm / vitakka / applied thought: trạng thái hướng tâm đến đối tượng thiền
• tứ / vicāra/ sustained thought: trạng thái duy trì sự chú tâm liên tục trên đối tượng thiền
• chánh niệm / sati / mindfulness: khả năng ghi nhận, quan sát một cách rõ ràng, không phán xét những gì đang diễn ra trong hiện tại.
• tỉnh giác / sampajañña / fully aware: trạng thái nhận biết rõ ràng, đầy đủ về những gì đang diễn ra xung quanh và trong bản thân.
• sắc tưởng / rūpasaññā / perceptions of form: Nhận thức, tri giác về hình dáng, màu sắc…
• đối xúc / paṭighasaññā / perceptions of sensory impact: Nhận thức, tri giác về các cảm giác như cứng, mềm, nóng, lạnh…
• tưởng về sai biệt/ nānattasaññā / perceptions of diversity: Nhận thức, tri giác về sự khác biệt, đa dạng của các pháp.