MN 51. Gửi Kandaraka

(Kinh Kandaraka - Kandaraka Sutta)

[339] 1. Như vầy tôi nghe. Một thời Đức Thế Tôn trú tại thành Chiêm-bà (Campā), bên bờ hồ Gaggarā, cùng với một đại chúng Tăng đoàn tỳ kheo (bhikkhus - nhà sư/tu sĩ Phật giáo nam). Bấy giờ, Pessa, con trai người quản tượng, và Kandaraka, người du sĩ, đi đến chỗ Đức Thế Tôn. Pessa, sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn, ngồi xuống một bên, còn Kandaraka thì chào hỏi thăm hỏi Đức Thế Tôn, và sau khi cuộc nói chuyện thân mật, vui vẻ kết thúc, ông đứng sang một bên. 538 Đứng đó, ông nhìn Tăng đoàn tỳ kheo đang ngồi hoàn toàn im lặng, 539 rồi ông nói với Đức Thế Tôn:

2. "Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama, thật kỳ diệu thay cách Tăng đoàn tỳ kheo đã được Tôn giả Gotama dẫn dắt thực hành đúng đường lối. Các Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán (accomplished/arahant - bậc đã hoàn thiện, giác ngộ hoàn toàn), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác (fully enlightened/sammāsambuddha - bậc giác ngộ hoàn toàn và viên mãn) trong quá khứ, cũng chỉ dẫn dắt Tăng đoàn tỳ kheo thực hành đúng đường lối nhiều nhất là như Tôn giả Gotama đang làm bây giờ. Và các Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác trong tương lai, cũng chỉ dẫn dắt Tăng đoàn tỳ kheo thực hành đúng đường lối nhiều nhất là như Tôn giả Gotama đang làm bây giờ."540

3. "Đúng vậy, Kandaraka, đúng vậy! Các Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác trong quá khứ, cũng chỉ dẫn dắt Tăng đoàn tỳ kheo thực hành đúng đường lối nhiều nhất là như Ta đang làm bây giờ. Và các Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác trong tương lai, cũng chỉ dẫn dắt Tăng đoàn tỳ kheo thực hành đúng đường lối nhiều nhất là như Ta đang làm bây giờ.

“Này Kandaraka, trong Tăng đoàn tỳ kheo này, có những vị tỳ kheo là A-la-hán, đã đoạn trừ các lậu hoặc (taints/āsava - những ô nhiễm tinh thần làm chúng sinh trôi lăn trong luân hồi), đã sống đời sống phạm hạnh (holy life/brahmacariya - đời sống thanh tịnh, hướng đến giải thoát), việc cần làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đạt được mục đích tối hậu, đã phá hủy các kiết sử trói buộc vào sự tồn tại (fetters of being/saṃyojana - những ràng buộc tâm lý khiến chúng sinh tái sinh), và hoàn toàn giải thoát (completely liberated/vimutta - thoát khỏi mọi khổ đau và ràng buộc) nhờ chánh trí (final knowledge/aññā - trí tuệ cuối cùng, trí tuệ giải thoát). Trong Tăng đoàn tỳ kheo này, có những vị tỳ kheo hữu học (higher training/sekha - những vị còn đang trên đường tu tập để đạt A-la-hán), có đức hạnh vững chắc, sống đời sống đức hạnh vững chắc, sáng suốt, sống đời sống sáng suốt vững chắc. Họ an trú với tâm được thiết lập vững chắc trong bốn nền tảng của chánh niệm (four foundations of mindfulness/cattāro satipaṭṭhānā - bốn lĩnh vực quán chiếu để phát triển chánh niệm: thân, thọ, tâm, pháp). 541 Bốn điều đó là gì? Này Kandaraka, [340] ở đây, một vị tỳ kheo an trú quán chiếu thân thể như là thân thể (contemplating the body as a body - quan sát thân thể đúng như bản chất của nó, không thêm bớt), nhiệt tâm (ardent/ātāpī - nỗ lực, tinh tấn), tỉnh giác (fully aware/sampajāno - biết rõ những gì đang xảy ra), chánh niệm (mindful/satimā - ghi nhớ, không quên đối tượng đang quán chiếu), loại bỏ tham ái (covetousness/abhijjhā - lòng tham muốn, dính mắc) và ưu phiền (grief/domanassa - nỗi buồn khổ, bất mãn) đối với thế gian. Vị ấy an trú quán chiếu các cảm thọ như là các cảm thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, loại bỏ tham ái và ưu phiền đối với thế gian. Vị ấy an trú quán chiếu tâm như là tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, loại bỏ tham ái và ưu phiền đối với thế gian. Vị ấy an trú quán chiếu các đối tượng tâm (pháp) như là các đối tượng tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, loại bỏ tham ái và ưu phiền đối với thế gian.”

4. Khi nghe vậy, Pessa, con trai người quản tượng, nói: “Thật vi diệu thay, thưa Đại đức, thật kỳ diệu thay bốn nền tảng của chánh niệm đã được Đức Thế Tôn khéo giảng dạy: vì sự thanh lọc chúng sinh (purification of beings/sattānaṃ visuddhiyā - làm cho chúng sinh trở nên trong sạch, thoát khỏi ô nhiễm), vì sự vượt qua sầu bi (surmounting of sorrow and lamentation/sokaparidevānaṃ samatikkamāya - chiến thắng nỗi buồn và than khóc), vì sự diệt trừ khổ ưu (disappearance of pain and grief/dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya - làm chấm dứt nỗi đau khổ về thân và tâm), vì sự đạt được chánh đạo (attainment of the true way/ñāyassa adhigamāya - chứng ngộ con đường đúng đắn), vì sự chứng ngộ Niết-bàn (realisation of Nibbāna/nibbānassa sacchikiriyāya - sự thực chứng trạng thái Niết-bàn, chấm dứt khổ đau). Thưa Đại đức, đôi khi, chúng con là những người cư sĩ áo trắng (white-clothed lay people/gihī odātavasanā - những người tại gia theo đạo Phật) cũng an trú với tâm được thiết lập vững chắc trong bốn nền tảng của chánh niệm này. 542 Thưa Đại đức, ở đây, chúng con an trú quán chiếu thân thể như là thân thể… các cảm thọ như là các cảm thọ… tâm như là tâm… các đối tượng tâm như là các đối tượng tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, loại bỏ tham ái và ưu phiền đối với thế gian. Thật vi diệu thay, thưa Đại đức, thật kỳ diệu thay giữa mớ rối rắm, hư hỏng và lừa dối của con người, Đức Thế Tôn biết rõ điều lợi và điều hại của chúng sinh. Vì loài người là một mớ rối rắm nhưng loài vật thì khá thẳng thắn. Thưa Đại đức, con có thể huấn luyện một con voi trở nên thuần phục, và trong thời gian đi một vòng quanh thành Chiêm-bà, con voi đó sẽ thể hiện mọi kiểu lừa dối, hai mặt, quanh co và gian trá [mà nó có thể]. 543 Nhưng những người được gọi là nô lệ, người đưa tin và đầy tớ của chúng con lại hành xử một đằng bằng thân, một nẻo bằng lời nói, trong khi tâm trí họ lại hoạt động theo một cách khác nữa. Thật vi diệu thay, thưa Đại đức, thật kỳ diệu thay giữa mớ rối rắm, hư hỏng và lừa dối của con người, Đức Thế Tôn biết rõ điều lợi và điều hại của chúng sinh. Vì loài người là một mớ rối rắm nhưng loài vật thì khá thẳng thắn.”

MN 51. KINH KANDARAKA

(Kandaraka sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Campa, trên bờ hồ Gaggara cùng với đại chúng Tỷ-kheo. Rồi Pessa, con trai người huấn luyện voi và Du sĩ Kandaraka đi đến chỗ Thế Tôn ở Pessa, con trai người huấn luyện voi sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Còn du sĩ Kandaraka nói lên với Thế Tôn những lời hỏi thăm, sau khi nói lên những lời hỏi thăm thân hữu rồi đứng một bên. Du sĩ Kandaraka đứng một bên, sau khi nhìn quanh chúng Tỷ-kheo đang giữ im lặng, thật im lặng, liền bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy hữu thay, Tôn giả Gotama! Chúng Tỷ-kheo này được Tôn giả Gotama chơn chánh hướng dẫn. Tôn giả Gotama, các vị A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác trong thời quá khứ, không biết quý vị Thế Tôn ấy đã có một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy, mà quý vị ấy chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng Tỷ-kheo được Tôn giả Gotama chơn chánh hướng dẫn? Tôn giả Gotama, các vị A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác trong tương lai, không biết quý vị Thế Tôn ấy sẽ có một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy, mà quý vị ấy sẽ chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng Tỷ-kheo được Tôn giả Gotama chơn chánh hướng dẫn?

– Thật sự là vậy, này Kandaraka! Thật sự là vậy, này Kandaraka! Này Kandaraka, các vị A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác trong thời quá khứ, những vị Thế Tôn ấy đã có một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy, mà quý vị ấy chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng Tỷ-kheo được Ta chơn chánh hướng dẫn. Này Kandaraka, các vị A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác trong thời tương lai, những vị Thế Tôn ấy sẽ có một chúng Tỷ-kheo tuyệt diệu như vậy, mà quý vị ấy chơn chánh hướng dẫn, như nay chúng Tỷ-kheo được Ta chơn chánh hướng dẫn.

Này Kandaraka, trong chúng Tỷ-kheo này, có những vị Tỷ-kheo là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã được giải thoát nhờ chánh trí. Này Kandaraka, trong chúng Tỷ-kheo này, có những Tỷ-kheo là bậc hữu học, giới luật kiên trì, giới hạnh kiên trì, sáng suốt, hạnh nghiệp sáng suốt, sống với tâm khéo an trú Bốn Niệm xứ. Thế nào là bốn? Ở đây này Kandaraka, Tỷ-kheo sống quán thân trên thân, nhiệt tâm tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên đời; sống quán thọ trên các cảm thọ, nhiệt tâm tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên đời; sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để nhiếp phục tham ưu trên đời; sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên đời.

Ðược nghe nói vậy, Pessa, con trai người huấn luyện voi bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Bốn Niệm xứ này đã được Thế Tôn khéo trình bày, để chúng sanh được thanh tịnh, để sầu bi được vượt qua, để khổ ưu được diệt trừ, để chánh lý được thành đạt, để Niết-bàn được chứng ngộ. Bạch Thế Tôn, chúng con là hàng tại gia, mặc đồ trắng, thỉnh thoảng chúng con sống khéo an trú tâm vào Bốn Niệm xứ này. Ở đây, Bạch Thế Tôn, chúng con sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên đời; chúng con sống quán thọ trên các cảm thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên đời; chúng con sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên đời; chúng con sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu trên đời. Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hiểu được hạnh phúc và sự bất hạnh của chúng sanh trong khi loài người sống trong sự rối ren như vậy, trong sự cặn bã như vậy, trong sự xảo quyệt như vậy. Bạch Thế Tôn, rối ren thay như loài người. Bạch Thế Tôn, cởi mở thay như loài thú vật. Bạch Thế Tôn, con có thể nhiếp phục con voi, một cách khiến con voi ấy mỗi khi đi hay đến Campa, liền trình bày mọi sự gian dối, giả dối, xảo trá, xảo quyệt. Nhưng bạch Thế Tôn, những người đầy tớ của chúng con, những người phục dịch, những người làm công, thân hành họ làm một cách, khẩu hành họ làm một cách khác, ý hành họ làm một cách khác nữa. Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Thế Tôn biết được hạnh phúc và sự bất hạnh của chúng sanh, trong khi loài người sống trong sự rối ren như vậy, trong sự cặn bã như vậy, trong sự xảo quyệt như vậy. Bạch Thế Tôn, rối ren thay như loài người! Bạch Thế Tôn, cởi mở thay, như loài thú vật!

5. “Đúng vậy, Pessa, đúng vậy! [341] Loài người là một mớ rối rắm nhưng loài vật thì khá thẳng thắn. Này Pessa, có bốn hạng người tồn tại trên thế gian này. 544 Bốn hạng đó là gì? Ở đây, có hạng người tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân. Ở đây, có hạng người hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác. Ở đây, có hạng người vừa tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân, vừa hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác. Ở đây, có hạng người không tự hành hạ mình hay theo đuổi việc hành hạ bản thân, và cũng không hành hạ người khác hay theo đuổi việc hành hạ người khác. Vì không hành hạ mình cũng không hành hạ người khác, nên ngay trong hiện tại, vị ấy không còn khao khát (hungerless/nicchāto - không còn đói khổ, phiền não), đã tịch tịnh (extinguished/nibbuto - đã dập tắt lửa phiền não), đã mát lạnh (cooled/sītibhūto - đã nguội lạnh khỏi nhiệt não), và an trú cảm nghiệm hạnh phúc (experiencing bliss/sukhaṃ paṭisaṃvedī - sống trong trạng thái an lạc), tự thân trở nên thanh tịnh (having himself become holy/brahmabhūtena attanā viharati - đạt đến trạng thái cao thượng, trong sạch như Phạm thiên). 545 Trong bốn hạng người này, hạng người nào làm hài lòng tâm ông, Pessa?”

“Ba hạng người đầu không làm con hài lòng, thưa Đại đức, nhưng hạng người cuối cùng làm con hài lòng.”

6. “Nhưng, Pessa, tại sao ba hạng người đầu không làm ông hài lòng?”

“Thưa Đại đức, hạng người tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân, tự hành hạ và làm khổ mình dù mong muốn hạnh phúc và tránh né khổ đau; đó là lý do hạng người này không làm con hài lòng. Và hạng người hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác, hành hạ và làm khổ người khác, những người cũng mong muốn hạnh phúc và tránh né khổ đau; đó là lý do hạng người này không làm con hài lòng. Và hạng người vừa tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân, vừa hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác, hành hạ và làm khổ cả bản thân và người khác, cả hai đều mong muốn hạnh phúc và tránh né khổ đau; đó là lý do hạng người này không làm con hài lòng. [342] Nhưng hạng người không tự hành hạ mình hay theo đuổi việc hành hạ bản thân và không hành hạ người khác hay theo đuổi việc hành hạ người khác; người mà, vì không hành hạ mình cũng không hành hạ người khác, nên ngay trong hiện tại, không còn khao khát, đã tịch tịnh, đã mát lạnh, và an trú cảm nghiệm hạnh phúc, tự thân trở nên thanh tịnh - vị ấy không hành hạ và làm khổ cả bản thân lẫn người khác, cả hai đều mong muốn hạnh phúc và tránh né khổ đau. Đó là lý do hạng người này làm con hài lòng. Và bây giờ, thưa Đại đức, chúng con xin phép đi. Chúng con bận rộn và có nhiều việc phải làm.”

“Bây giờ là lúc, Pessa, ông hãy làm những gì ông thấy phù hợp.”

Rồi Pessa, con trai người quản tượng, sau khi hoan hỷ và vui mừng với lời dạy của Đức Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Đức Thế Tôn, đi vòng quanh Ngài theo chiều bên phải, rồi rời đi.

7. Ngay sau khi ông rời đi, Đức Thế Tôn nói với các vị tỳ kheo: "Này các tỳ kheo, Pessa, con trai người quản tượng, là người trí tuệ, ông ấy có trí tuệ lớn. Nếu ông ấy ngồi lại thêm một lát cho đến khi Ta giải thích chi tiết về bốn hạng người này cho ông ấy, ông ấy đã được lợi ích lớn lao. Dù vậy, ông ấy cũng đã được lợi ích lớn lao rồi."546

“Bạch Đức Thế Tôn, đây là thời điểm thích hợp, bạch Đấng Thiện Thệ, để Đức Thế Tôn giải thích chi tiết về bốn hạng người này. Sau khi nghe từ Đức Thế Tôn, các vị tỳ kheo sẽ ghi nhớ.”

“Vậy thì, này các tỳ kheo, hãy lắng nghe và chú tâm vào những gì Ta sẽ nói.”

“Vâng, bạch Đại đức,” các vị tỳ kheo đáp. Đức Thế Tôn nói điều này:

– Thật như vậy, này Pessa! Thật như vậy, này Pessa! Này Pessa, rối ren thay, như loài người! Cởi mở thay, như loài thú vật! Này Pessa, có bốn hạng người này có mặt ở trên đời. Thế nào là bốn? Ở đây, này Pessa, có người tự hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình. Ở đây, này Pessa, có người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người. Ở đây, này Pessa, có người vừa tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người. Ở đây, này Pessa, lại có người vừa không hành khổ mình, không chuyên tâm hành khổ mình, vừa không hành khổ người, không chuyên tâm hành khổ người. Người ấy không hành khổ mình, không chuyên tâm hành khổ mình, không hành khổ người, không chuyên tâm hành khổ người, ngay trong hiện tại không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể. Này Pessa, bốn hạng người này, hạng người nào, được tâm Ông thích ý nhất?

– Bạch Thế Tôn, hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình, hạng người này tâm con không thích ý. Bạch Thế Tôn, hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người, hạng người này tâm con không thích ý. Bạch Thế Tôn, hạng người vừa tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người, hạng người này tâm con không thích ý. Bạch Thế Tôn, hạng người vừa không tự hành khổ mình, không chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa không hành khổ người, không chuyên tâm hành khổ người, hạng người không tự hành khổ mình không hành khổ người, ngay trong hiện tại không có tham dục, tịch tịnh, cảm thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể, hạng người này, tâm con thích ý.

– Này Pessa, vì sao Ông không thích ý ba hạng người này?

– Bạch Thế Tôn, hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình, hạng người này hành khổ mình, hành hạ mình, trong khi tự ao ước lạc, nhàm chán khổ; do vậy, tâm con không thích ý hạng người này. Bạch Thế Tôn, hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người, hạng người này, hành khổ người khác, hành hạ người khác, trong khi người khác ao ước lạc, nhàm chán khổ; do vậy, tâm con không thích ý hạng người này. Bạch Thế Tôn, hạng người vừa hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người, hạng người này hành khổ, hành hạ mình và người khác, trong khi mình và người khác ao ước lạc, nhàm chán khổ; do vậy, tâm con không thích ý hạng người này. Nhưng bạch Thế Tôn, người vừa không hành khổ mình, không chuyên tâm hành khổ mình, vừa không hành khổ người, không chuyên tâm hành khổ người, hạng người này không hành khổ mình, không hành khổ người, ngay trong hiện tại không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy mát lạnh, cảm giác lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể; do vậy, tâm con thích ý hạng người này. Và này, bạch Thế Tôn, chúng con phải đi, chúng con có nhiều công vụ, có nhiều công việc phải làm.

– Này Pessa, Ông hãy làm những gì Ông nghĩ là hợp thời.

Rồi Pessa, con trai người huấn luyện voi hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, thân phía hữu hướng về Ngài rồi ra đi.

Rồi Thế Tôn, sau khi Pessa, con trai người huấn luyện voi ra đi không được bao lâu, liền nói với các Tỷ- kheo:

– Này các Tỷ-kheo, Pessa, con trai người huấn luyện voi là bậc có trí; Pessa, con trai người huấn luyện voi là người có đại trí tuệ. Này các Tỷ-kheo, nếu Pessa, con trai người huấn luyện voi ngồi thêm một chút nữa, cho đến khi Ta phân tích rộng rãi hơn bốn hạng người này, thời anh ta sẽ thâu đạt được nhiều lợi ích. Tuy vậy, này các Tỷ-kheo, Pessa, con trai người huấn luyện voi như vậy cũng đã thâu đạt được nhiều lợi ích.

– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời. Bạch Thiện Thệ, nay đã đến thời để Thế Tôn phân tích rộng rãi hơn bốn hạng người này. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Vậy này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo léo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

8. "Này các tỳ kheo, hạng người nào tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân? 547 Ở đây, có người đi lõa thể, bác bỏ quy ước xã hội, liếm tay mình, không đến khi được mời, không dừng lại khi được yêu cầu; người ấy không nhận thức ăn mang đến, thức ăn làm riêng hay lời mời dùng bữa; người ấy không nhận gì từ nồi, từ bát, qua ngưỡng cửa, qua cây gậy, qua cái chày, từ hai người đang ăn chung, từ phụ nữ mang thai, từ phụ nữ đang cho con bú, từ phụ nữ đang nằm với đàn ông, từ nơi có thông báo phân phát thức ăn, từ nơi có chó đang đợi, từ nơi có ruồi bu; người ấy không nhận cá hay thịt, không uống rượu mạnh, rượu vang hay rượu lên men. Người ấy chỉ nhận thức ăn từ một nhà, một miếng; chỉ nhận từ hai nhà, hai miếng;… chỉ nhận từ bảy nhà, bảy miếng. Người ấy sống bằng một đĩa thức ăn mỗi ngày, hai đĩa mỗi ngày… bảy đĩa mỗi ngày. Người ấy ăn một lần mỗi ngày, [343] một lần mỗi hai ngày… một lần mỗi bảy ngày, và cứ thế cho đến một lần mỗi nửa tháng; người ấy sống theo đuổi việc ăn uống theo định kỳ. Người ấy ăn rau dại, kê, gạo hoang, da vụn, rêu, cám gạo, váng cơm, bột mè, cỏ, hoặc phân bò. Người ấy sống bằng rễ cây và trái cây trong rừng, ăn trái cây rụng. Người ấy mặc vải gai, vải pha gai, vải liệm, vải nhặt từ đống rác, vỏ cây, da linh dương, mảnh da linh dương, vải cỏ kusa, vải vỏ cây, vải dăm gỗ, len tóc người, lông thú, cánh cú. Người ấy là người nhổ tóc và râu, theo đuổi việc nhổ tóc và râu. Người ấy là người đứng liên tục, từ chối chỗ ngồi. Người ấy là người ngồi xổm liên tục, chuyên tâm duy trì tư thế ngồi xổm. Người ấy là người dùng giường gai; biến giường gai thành chỗ ngủ của mình. Người ấy sống theo đuổi việc tắm nước ba lần mỗi ngày, kể cả buổi tối. Như vậy, bằng nhiều cách khác nhau, người ấy sống theo đuổi việc hành hạ và làm khổ thân xác. Đây được gọi là hạng người tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân.

9. "Hạng người nào, này các tỳ kheo, hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác? Ở đây, có người là đồ tể giết cừu, đồ tể giết heo, người bẫy chim, người bẫy thú rừng, thợ săn, ngư phủ, kẻ trộm, đao phủ, cai ngục, hoặc người làm bất kỳ nghề nghiệp đẫm máu nào khác. Đây được gọi là hạng người hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác.

10. "Hạng người nào, này các tỳ kheo, tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân, đồng thời cũng hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác? Ở đây, có người là vị vua quý tộc đã làm lễ đăng quang hoặc một vị Bà-la-môn giàu có. 548 Sau khi xây một điện thờ mới ở phía đông thành phố, cạo bỏ râu tóc, mặc áo da thô, và xoa khắp người bằng bơ lỏng và dầu, dùng sừng hươu gãi lưng, vị ấy vào điện thờ cùng với hoàng hậu chính và vị Bà-la-môn thượng tế. Ở đó, vị ấy nằm xuống nền đất trống trải cỏ. Vị vua sống bằng sữa từ vú đầu tiên của một con bò có con bê cùng màu [344] trong khi hoàng hậu chính sống bằng sữa từ vú thứ hai và vị Bà-la-môn thượng tế sống bằng sữa từ vú thứ ba; sữa từ vú thứ tư họ đổ vào lửa, và con bê sống bằng phần còn lại. Vị ấy nói rằng: ‘Hãy giết bao nhiêu con bò đực để tế lễ, hãy giết bao nhiêu con bò thiến để tế lễ, hãy giết bao nhiêu con bò cái tơ để tế lễ, hãy giết bao nhiêu con dê để tế lễ, hãy giết bao nhiêu con cừu để tế lễ, hãy chặt bao nhiêu cây để làm cột tế lễ, hãy cắt bao nhiêu cỏ để làm cỏ tế lễ.’ Và rồi những người nô lệ, sứ giả và đầy tớ của ông ta chuẩn bị, khóc lóc với gương mặt đẫm lệ, bị thúc ép bởi những lời đe dọa trừng phạt và nỗi sợ hãi. Đây được gọi là hạng người tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân, đồng thời cũng hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác.

11. "Hạng người nào, này các tỳ kheo, không tự hành hạ mình hay theo đuổi việc hành hạ bản thân và không hành hạ người khác hay theo đuổi việc hành hạ người khác - người mà, vì không hành hạ mình cũng không hành hạ người khác, nên ngay trong hiện tại, không còn khao khát, đã tịch tịnh, đã mát lạnh, và an trú cảm nghiệm hạnh phúc, tự thân trở nên thanh tịnh? 549

– Này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sống lõa thể sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, đi khất thực không chịu đứng một chỗ, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn dành riêng, không nhận mời đi ăn, không nhận từ nơi miệng nồi, không nhận từ nơi miệng chảo, không nhận tại ngưỡng cửa, không nhận giữa những cây gậy, không nhận giữa những cối giã gạo, không nhận từ hai người đang ăn, không nhận từ người đàn bà có thai, không nhận từ người đàn bà đang cho con bú, không nhận từ người đàn bà đang giao cấu người đàn ông, không nhận đồ ăn đi quyên, không nhận tại chỗ có chó đứng, không nhận tại chỗ có ruồi bu, không ăn cá, ăn thịt, không uống rượu nấu, rượu men. Vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, hay chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại hai nhà, hay chỉ nhận ăn hai miếng… hay vị ấy chỉ nhận ăn bảy nhà, hay vị ấy chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát,… nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày một bữa,… bảy ngày một bữa. Như vậy vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho đến nửa tháng mới ăn một lần. Vị ấy chỉ ăn cỏ hoang, ăn lúa tắc, ăn lúa hoang, ăn da vụn, ăn rong nước, ăn bột tấm, ăn váng gạo, ăn bột vừng, ăn cỏ hay ăn phân bò. Vị ấy ăn trái cây, ăn rễ cây trong rừng, ăn trái cây rụng để sống. Vị ấy mặc vải gai thô, mặc vải gai thô lẫn với các vải khác, mặc vải tẩm liệm rồi quăng đi, mặc vải phấn tảo y, mặc vỏ cây tirita làm áo, mặc da con sơn dương đen, mặc áo bện bằng từng mảnh da con sơn dương đen, mặc áo bằng cỏ cát tường, mặc áo vỏ cây, mặc áo bằng tấm gỗ nhỏ, mặc áo bằng tóc bện lại thành mền, mặc áo bằng đuôi ngựa bện lại, mặc áo bằng lông cừu. Vị ấy là người sống nhổ râu tóc, là người chuyên sống theo hạnh nhổ râu tóc, là người theo hạnh thường đứng, từ bỏ chỗ ngồi, là người ngồi chõ hỏ, chuyên sống theo hạnh ngồi chõ hỏ, một cách tinh tấn, là người dùng gai làm giường, thường ngủ nằm trên giường gai, sống một đêm tắm ba lần, theo hạnh xuống nước tắm (để gột sạch tội lỗi). Như vậy dưới nhiều hình thức, vị ấy sống tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng người tự hành khổ mình, chuyên tâm hành khổ mình.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người? Ở đây, các Tỷ-kheo, có người giết trâu bò, là người giết heo, là người giết vịt, săn thú, là thợ săn, thợ đánh cá, ăn trộm, người xử tử các người ăn trộm, cai ngục và những người làm các nghề độc ác khác. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng người hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người vừa hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm vua, thuộc giai cấp Sát- đế-lị, đã làm lễ quán đảnh, hay một Bà-la-môn triệu phú. Vị này cho xây dựng một giảng đường mới về phía Ðông thành phố, cạo bỏ râu tóc, đắp áo da thô, toàn thân bôi thục tô và dầu, gãi lưng với một sừng nai, đi vào giảng đường với người vợ chính và một Bà-la-môn tế tự. Rồi vị ấy nằm xuống dưới đất trống trơn chỉ có lát cỏ. Vị vua sống với sữa từ vú một con bò cái, có con bò con cùng một mầu sắc; bà vợ

chính sống với sữa từ vú thứ hai; và vị Bà-la-môn tế tự sống với sữa từ vú thứ ba. Sữa từ vú thứ tư dùng để tế lửa. Còn con nghé con thì sống với đồ còn lại. Vị vua nói như sau: "Hãy giết một số bò đực để tế lễ, hãy giết một số nghé đực để tế lễ, hãy giết một số nghé cái để tế lễ, hãy giết một số dê để tế lễ, hãy giết một số cừu để tế lễ, hãy chặt một số cây để làm cột tế lễ, hãy thâu lượm một số cỏ dabbha để làm chỗ tế lễ. Và những người nô tỳ, những người phục vụ, những người làm công, những người này vì sợ đòn gậy, vì sợ nguy hiểm, với mặt tràn đầy nước mắt, khóc lóc làm các công việc. Như vậy, này các Tỷ- kheo, được gọi là hạng người vừa tự hành khổ mình, chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa hành khổ người, chuyên tâm hành khổ người.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là hạng người vừa không tự hành khổ mình, không chuyên tâm tự hành khổ mình, vừa không hành khổ người, không chuyên tâm hành khổ người, hạng người này không tự hành khổ mình, không hành khổ người, hiện tại sống không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy mát lạnh, cảm thấy lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể?

12. "Ở đây, này các tỳ kheo, một Như Lai (Tathāgata - bậc đã đến như vậy/đi như vậy, một danh hiệu của Phật) xuất hiện trên thế gian, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc (perfect in true knowledge and conduct/vijjācaraṇasampanno - viên mãn về trí tuệ và đức hạnh), Thiện Thệ (sublime/sugato - bậc khéo đi, khéo nói), Thế Gian Giải (knower of worlds/lokavidū - bậc hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu (incomparable leader of persons to be tamed/anuttaro purisadammasārathi - bậc lãnh đạo vô song của những người cần được điều phục), Thiên Nhân Sư (teacher of gods and humans/satthā devamanussānaṃ - bậc thầy của trời và người), Phật (enlightened/buddho - bậc giác ngộ), Thế Tôn (blessed/bhagavā - bậc được tôn kính). Ngài tuyên bố về thế giới này với các vị trời, Ma vương, và Phạm thiên, về thế hệ này với các vị sa môn và Bà-la-môn, các vị vua chúa và dân chúng, điều mà chính Ngài đã chứng ngộ bằng trí tuệ trực tiếp. Ngài giảng dạy Giáo Pháp (Dhamma/Dharma - lời dạy của Đức Phật, chân lý) tốt đẹp ở phần đầu, tốt đẹp ở phần giữa, và tốt đẹp ở phần cuối, với ý nghĩa và lời văn đúng đắn, và Ngài tiết lộ một đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh.

13. "Một người gia chủ hoặc con trai của gia chủ hoặc người sinh ra trong một dòng họ khác nghe được Giáo Pháp đó. Khi nghe Giáo Pháp, người ấy có được niềm tin (faith/saddhā - sự tin tưởng dựa trên hiểu biết) vào Như Lai. Sở hữu niềm tin đó, người ấy suy xét như sau: ‘Đời sống gia đình thì chật chội, bụi bặm; đời sống xuất gia thì rộng mở. Thật không dễ dàng khi sống tại gia mà thực hành đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh như vỏ ốc được đánh bóng. Ta hãy cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình (homelessness/anagāriya - trạng thái không nhà cửa, từ bỏ ràng buộc thế tục).’ Vào một dịp sau đó, từ bỏ tài sản ít hay nhiều, [345] từ bỏ bà con quyến thuộc ít hay nhiều, người ấy cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ đời sống gia đình, sống đời không gia đình.

14. "Sau khi xuất gia như vậy và sở hữu sự học tập (training/sikkhā - các quy tắc và phương pháp tu tập) và cách sống (way of life/ājīva - phương tiện sinh sống chân chính) của tỳ kheo, từ bỏ việc sát sinh, vị ấy tránh xa việc sát sinh; bỏ gậy và vũ khí sang một bên, hiền hòa và tử tế, vị ấy an trú với lòng bi mẫn đối với tất cả chúng sinh. Từ bỏ việc lấy của không cho, vị ấy tránh xa việc lấy của không cho; chỉ lấy những gì được cho, chỉ mong đợi những gì được cho, bằng cách không trộm cắp, vị ấy an trú trong sự thanh tịnh. Từ bỏ đời sống không độc thân, vị ấy giữ gìn sự độc thân (celibacy/brahmacariya - trong ngữ cảnh này nghĩa là không quan hệ tình dục), sống riêng biệt, tránh xa hành vi thông thường là giao hợp tình dục.

"Từ bỏ nói dối, vị ấy tránh xa nói dối; vị ấy nói sự thật, gắn bó với sự thật, đáng tin cậy và chắc chắn, là người không lừa dối thế gian. Từ bỏ nói lời đâm thọc, vị ấy tránh xa nói lời đâm thọc; vị ấy không lặp lại ở nơi khác những gì đã nghe ở đây để chia rẽ [những người đó] với những người này, cũng không lặp lại cho những người này những gì đã nghe ở nơi khác để chia rẽ [những người này] với những người đó; như vậy, vị ấy là người hàn gắn những người đã chia rẽ, người vun đắp tình bạn, người thích thú sự hòa hợp, vui mừng trong sự hòa hợp, hoan hỷ trong sự hòa hợp, người nói những lời thúc đẩy sự hòa hợp. Từ bỏ nói lời thô ác, vị ấy tránh xa nói lời thô ác; vị ấy nói những lời hiền hòa, dễ nghe, đáng yêu, đi vào lòng người, lịch sự, được nhiều người mong muốn và hài lòng. Từ bỏ nói lời phù phiếm, vị ấy tránh xa nói lời phù phiếm; vị ấy nói đúng lúc, nói những gì là sự thật, nói về điều tốt đẹp, nói về Giáo Pháp và Giới Luật; vào đúng lúc, vị ấy nói những lời đáng ghi nhớ, hợp lý, có chừng mực và lợi ích.

"Vị ấy tránh làm tổn hại hạt giống và cây cối. Vị ấy thực hành chỉ ăn trong một buổi trong ngày, tránh ăn vào ban đêm và ngoài thời gian quy định. Vị ấy tránh nhảy múa, ca hát, âm nhạc và các buổi trình diễn sân khấu. Vị ấy tránh đeo vòng hoa, làm đẹp bằng hương thơm và trang điểm bằng dầu thơm. Vị ấy tránh dùng giường cao và lớn. Vị ấy tránh nhận vàng và bạc. Vị ấy tránh nhận ngũ cốc sống. Vị ấy tránh nhận thịt sống. Vị ấy tránh nhận phụ nữ và các cô gái. Vị ấy tránh nhận nô lệ nam và nữ. Vị ấy tránh nhận dê và cừu. Vị ấy tránh nhận gà và heo. Vị ấy tránh nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái. Vị ấy tránh nhận ruộng đất. Vị ấy tránh làm người đưa tin và chạy việc vặt. Vị ấy tránh mua và bán. Vị ấy tránh cân gian, kim loại giả và đo lường gian lận. [346] Vị ấy tránh gian lận, lừa đảo, lường gạt và mánh khóe. Vị ấy tránh gây thương tích, giết người, trói buộc, cướp bóc, cướp giật và bạo lực.

15. "Vị ấy trở nên biết đủ với y phục để che thân và vật thực khất thực để nuôi bụng, và dù đi đâu, vị ấy cũng chỉ mang theo những thứ này. Giống như con chim, dù bay đi đâu, cũng chỉ mang theo đôi cánh của mình làm gánh nặng duy nhất, cũng vậy, vị tỳ kheo trở nên biết đủ với y phục để che thân và vật thực khất thực để nuôi bụng, và dù đi đâu, vị ấy cũng chỉ mang theo những thứ này. Sở hữu giới uẩn cao quý (aggregate of noble virtue/ariyena sīlakkhandhena samannāgato - tập hợp các giới hạnh thanh cao) này, vị ấy cảm nghiệm được niềm hạnh phúc không thể chê trách trong nội tâm.

16. "Khi thấy một hình sắc bằng mắt, vị ấy không nắm bắt tướng chung và tướng riêng (grasp at its signs and features/nimittaggāhī nānuvyañjanaggāhī - không bị cuốn hút bởi hình dáng tổng thể hay các chi tiết cụ thể của đối tượng). Bởi vì, nếu để cho nhãn căn không được bảo vệ, các trạng thái tâm bất thiện xấu ác (evil unwholesome states/pāpakā akusalā dhammā - những tâm sở có hại, không lành mạnh) là tham ái và ưu phiền có thể xâm chiếm vị ấy, vị ấy thực hành con đường chế ngự nó, vị ấy bảo vệ nhãn căn, vị ấy thực hiện sự chế ngự nhãn căn (restraint of the faculties/indriyasaṃvara - sự kiểm soát, thu thúc các giác quan). Khi nghe một âm thanh bằng tai… Khi ngửi một mùi hương bằng mũi… Khi nếm một vị bằng lưỡi… Khi chạm một vật xúc chạm bằng thân… Khi nhận biết một đối tượng tâm bằng ý, vị ấy không nắm bắt tướng chung và tướng riêng. Bởi vì, nếu để cho ý căn không được bảo vệ, các trạng thái tâm bất thiện xấu ác là tham ái và ưu phiền có thể xâm chiếm vị ấy, vị ấy thực hành con đường chế ngự nó, vị ấy bảo vệ ý căn, vị ấy thực hiện sự chế ngự ý căn. Sở hữu sự chế ngự các căn cao quý này, vị ấy cảm nghiệm được niềm hạnh phúc không ô nhiễm trong nội tâm.

17. "Vị ấy trở thành người hành động trong sự tỉnh giác (full awareness/sampajañña - sự biết rõ ràng, không nhầm lẫn về hành động của mình) khi đi tới và đi lui; người hành động trong sự tỉnh giác khi nhìn về phía trước và nhìn đi nơi khác; người hành động trong sự tỉnh giác khi co và duỗi các chi; người hành động trong sự tỉnh giác khi mặc y và mang y bát; người hành động trong sự tỉnh giác khi ăn, uống, nhai, nếm; người hành động trong sự tỉnh giác khi đại tiện và tiểu tiện; người hành động trong sự tỉnh giác khi đi, đứng, ngồi, nằm ngủ, thức dậy, nói chuyện và giữ im lặng.

18. "Sở hữu giới uẩn cao quý này, sự chế ngự các căn cao quý này, và sở hữu chánh niệm và tỉnh giác cao quý này, vị ấy tìm đến một nơi trú ngụ hẻo lánh (secluded resting place/vivittaṃ senāsanaṃ - nơi ở yên tĩnh, xa lánh sự ồn ào): khu rừng, gốc cây, ngọn núi, khe núi, hang đá, nghĩa địa, bụi rậm trong rừng, ngoài trời trống, đống rơm.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai xuất hiện ở đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi riêng tự chứng ngộ với thượng trí, thế giới này là Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Nhơn, lại tuyên bố điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, đầy đủ văn nghĩa, Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh.

Người gia trưởng hay con người gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nghe pháp ấy, sau khi nghe pháp, người ấy sanh lòng tín ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tín ngưỡng ấy, người ấy suy nghĩ: “Ðời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Ðời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật không dễ gì cho một người sống ở gia đình có thể sống theo Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình”. Một thời gian sau, người ấy bỏ tài sản nhỏ, hay bỏ tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ, hay bỏ bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, và xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

Vị ấy xuất gia như vậy, hành trì các học giới và hạnh sống các Tỷ-kheo, từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết xấu hổ, sợ hãi, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu tình. Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của không cho, chỉ mong những vật đã cho, tự sống thanh tịnh, không có trộm cướp. Vị ấy từ bỏ đời sống không Phạm hạnh, sống theo Phạm hạnh, sống đời sống viễn ly, tránh xa dâm dục hạ liệt.

Vị ấy từ bỏ nói láo, nói những lời chân thật, liên hệ đến sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không lường gạt đời. Vị ấy từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói để sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều gì ở chỗ kia, không đi nói với những người này để sanh chuyện chia rẽ ở những người kia. Như vậy, vị ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến khích những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, thích thú trong hòa hợp, hân hoan trong hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp. Vị ấy từ bỏ nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác, nói những lời nói dịu hiền, đẹp tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người; vị ấy nói những lời nói như vậy. Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù phiếm, nói đúng thời, nói chân thật, nói có ý nghĩa, nói pháp, nói luật, nói những lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời, hợp lý có mạch lạc hệ thống, có ích lợi.

Vị ấy từ bỏ không làm hại đến các hạt giống và các loại cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm; từ bỏ các món ăn phi thời; từ bỏ không đi xem múa, hát, nhạc, các cuộc trình diễn; từ bỏ không dùng vòng hoa, hương liệu, dầu thoa, trang sức, và các thời trang; từ bỏ không dùng giường cao và giường lớn; từ bỏ không nhận vàng và bạc; từ bỏ không nhận các hạt sống; từ bỏ không nhận thịt sống, từ bỏ không nhận đàn bà con gái; từ bỏ không nhận nô tỳ gái và trai; từ bỏ không nhận cừu và dê; từ bỏ

không nhận gia cầm và heo; từ bỏ không nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái; từ bỏ không nhận ruộng nương đất đai; từ bỏ không dùng người làm môi giới hoặc tự mình làm môi giới; từ bỏ không buôn bán; từ bỏ các sự gian lận bằng cân, tiền bạc và đo lường; từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo; từ bỏ không làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bức đoạt, trộm cắp, cướp phá.

Vị ấy sống biết đủ, bằng lòng với tấm y để che thân với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo (y và bình bát). Như con chim bay đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh, cũng vậy, Tỷ- kheo bằng lòng với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo. Vị ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, nội tâm hưởng lạc thọ không khuyết phạm.

Khi mắt thấy sắc, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì con mắt không được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên, vị ấy tự chế ngự các nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt. Khi tai nghe tiếng… mũi ngửi hương… lưỡi nếm vị… thân cảm xúc… ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng, những nguyên nhân gì, vì ý căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy thành tựu Thánh hộ trì các căn này nội tâm hưởng lạc thọ không uế nhiễm.

Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay, khi duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát, thượng y đều tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nuốt đều tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều tỉnh giác.

Vị ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, thành tựu Thánh hộ trì các căn này, thành tựu Thánh chánh niệm tỉnh giác này, lựa một trú xứ thanh vắng, như khu rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây ngoài trời, đống rơm.

19. "Sau khi đi khất thực về, sau bữa ăn, vị ấy ngồi xuống, xếp chân theo thế kiết già, giữ thân thẳng đứng, và thiết lập chánh niệm trước mặt. [347] Từ bỏ tham ái đối với thế gian, vị ấy an trú với tâm không còn tham ái; vị ấy thanh lọc tâm khỏi tham ái. Từ bỏ sân hận và ác ý, vị ấy an trú với tâm không còn sân hận, với lòng bi mẫn vì hạnh phúc của tất cả chúng sinh; vị ấy thanh lọc tâm khỏi sân hận và ác ý. Từ bỏ hôn trầm và thụy miên, vị ấy an trú thoát khỏi hôn trầm và thụy miên, nhận biết ánh sáng, chánh niệm và tỉnh giác; vị ấy thanh lọc tâm khỏi hôn trầm và thụy miên. Từ bỏ trạo cử và hối tiếc, vị ấy an trú không dao động với tâm nội tĩnh; vị ấy thanh lọc tâm khỏi trạo cử và hối tiếc. Từ bỏ nghi ngờ (doubt/vicikicchā - sự hoài nghi, do dự không quyết đoán về Chánh pháp), vị ấy an trú đã vượt qua nghi ngờ, không còn phân vân về các trạng thái thiện; vị ấy thanh lọc tâm khỏi nghi ngờ.

20. "Sau khi đã từ bỏ năm triền cái (five hindrances/pañca nīvaraṇāni - năm chướng ngại ngăn cản sự phát triển thiền định và trí tuệ) này, những ô nhiễm của tâm làm suy yếu trí tuệ (imperfections of the mind that weaken wisdom/cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe - những phiền não làm tâm ô uế và trí tuệ yếu đi), hoàn toàn ly dục (secluded from sensual pleasures/kāmehi viveka - xa lìa các ham muốn giác quan), ly bất thiện pháp (secluded from unwholesome states/akusalehi dhammehi viveka - xa lìa các trạng thái tâm bất thiện), vị ấy nhập và an trú vào sơ thiền (first jhāna/paṭhama jhāna - tầng thiền thứ nhất), có tầm (applied thought/vitakka - sự hướng tâm đến đối tượng) và tứ (sustained thought/vicāra - sự duy trì tâm trên đối tượng), với hỷ (rapture/pīti - niềm vui thích) và lạc (pleasure/sukha - cảm giác dễ chịu) do ly dục sinh.

21. "Lại nữa, với sự chấm dứt của tầm và tứ, vị ấy nhập và an trú vào nhị thiền (second jhāna/dutiya jhāna - tầng thiền thứ hai), có sự tự tin nội tại và sự nhất tâm không còn tầm và tứ, với hỷ và lạc do định (concentration/samādhi - sự tập trung tâm ý) sinh.

22. "Lại nữa, với sự phai nhạt của hỷ, vị ấy an trú trong xả (equanimity/upekkhā - trạng thái quân bình, không vui không buồn), chánh niệm và tỉnh giác, vẫn cảm nhận lạc bằng thân, vị ấy nhập và an trú vào tam thiền (third jhāna/tatiya jhāna - tầng thiền thứ ba), mà các bậc Thánh gọi là: ‘Người có xả và chánh niệm thì có trú xứ an lạc.’

23. "Lại nữa, với sự từ bỏ lạc và khổ, và với sự biến mất trước đó của hỷ và ưu, vị ấy nhập và an trú vào tứ thiền (fourth jhāna/catuttha jhāna - tầng thiền thứ tư), không khổ không lạc, có sự thanh tịnh của chánh niệm nhờ xả.

24. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã được thanh lọc như vậy, sáng tỏ, không tỳ vết, thoát khỏi ô nhiễm, mềm dẻo, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ về việc nhớ lại các đời sống quá khứ (knowledge of the recollection of past lives/pubbenivāsānussatiñāṇa - khả năng nhớ lại các kiếp sống trước đây). Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ của mình, tức là một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, bốn kiếp, năm kiếp, mười kiếp, hai mươi kiếp, ba mươi kiếp, bốn mươi kiếp, năm mươi kiếp, một trăm kiếp, một nghìn kiếp, một trăm nghìn kiếp, nhiều đại kiếp (aeons/kappa - đơn vị thời gian rất dài trong vũ trụ luận Phật giáo) thế giới hoại, nhiều đại kiếp thế giới thành, nhiều đại kiếp thế giới hoại và thành: ‘Ở đó tôi có tên như thế, thuộc dòng họ như thế, có ngoại hình như thế, thức ăn của tôi như thế, kinh nghiệm khổ lạc của tôi như thế, tuổi thọ của tôi như thế; và sau khi chết ở đó, tôi tái sinh ở nơi khác; và ở đó tôi cũng có tên như thế, thuộc dòng họ như thế, có ngoại hình như thế, thức ăn của tôi như thế, kinh nghiệm khổ lạc của tôi như thế, [348] tuổi thọ của tôi như thế; và sau khi chết ở đó, tôi tái sinh ở đây.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ của mình với các khía cạnh và chi tiết.

25. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã được thanh lọc như vậy, sáng tỏ, không tỳ vết, thoát khỏi ô nhiễm, mềm dẻo, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ về sự chết và tái sinh của chúng sinh (knowledge of the passing away and reappearance of beings/cutūpapātañāṇa - khả năng thấy rõ sự chết đi và sinh lại của các loài hữu tình). Với thiên nhãn (divine eye/dibbacakkhu - con mắt của chư thiên, khả năng nhìn thấy vượt xa mắt thường), đã được thanh lọc và vượt xa mắt người, vị ấy thấy chúng sinh chết đi và tái sinh, hạ liệt và cao quý, xinh đẹp và xấu xí, may mắn và bất hạnh. Vị ấy hiểu rõ chúng sinh tiếp diễn như thế nào tùy theo nghiệp (actions/kamma - hành động có chủ ý qua thân, khẩu, ý, tạo ra kết quả tương ứng) của họ như sau: ‘Những chúng sinh đáng kính này đã có hành vi xấu ác qua thân, lời nói và ý nghĩ, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, thực hiện hành động theo tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, đã tái sinh vào cõi thiếu thốn (state of deprivation/apāya - cảnh giới khổ đau, thiếu thốn), vào ác thú (bad destination/duggati - nơi đến xấu xa), vào đọa xứ (perdition/vinipāta - nơi bị rơi vào khổ đau), thậm chí vào địa ngục (hell/niraya - cảnh giới đau khổ cùng cực); nhưng những chúng sinh đáng kính này đã có hành vi tốt đẹp qua thân, lời nói và ý nghĩ, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, thực hiện hành động theo chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, đã tái sinh vào thiện thú (good destination/sugati - nơi đến tốt đẹp), thậm chí vào cõi trời (heavenly world/sagga loka - cảnh giới hạnh phúc của chư thiên).’ Như vậy, với thiên nhãn, đã được thanh lọc và vượt xa mắt người, vị ấy thấy chúng sinh chết đi và tái sinh, hạ liệt và cao quý, xinh đẹp và xấu xí, may mắn và bất hạnh, và vị ấy hiểu rõ chúng sinh tiếp diễn như thế nào tùy theo nghiệp của họ.

26. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã được thanh lọc như vậy, sáng tỏ, không tỳ vết, thoát khỏi ô nhiễm, mềm dẻo, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ về sự đoạn trừ các lậu hoặc (knowledge of the destruction of the taints/āsavakkhayañāṇa - trí tuệ nhận biết và chấm dứt hoàn toàn các ô nhiễm tinh thần). Vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là khổ (suffering/dukkha - sự đau khổ, bất toại nguyện, không hoàn hảo vốn có trong đời sống)’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là nguồn gốc của khổ (origin of suffering/dukkhasamudaya - nguyên nhân gây ra khổ, chủ yếu là tham ái)’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là sự chấm dứt khổ (cessation of suffering/dukkhanirodha - trạng thái khổ diệt hoàn toàn, tức Niết-bàn)’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ (way leading to the cessation of suffering/dukkhanirodhagāminī paṭipadā - Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo))’. Vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là các lậu hoặc’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là nguồn gốc của các lậu hoặc’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là sự chấm dứt các lậu hoặc’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt các lậu hoặc.’

27. "Khi vị ấy biết và thấy như vậy, tâm của vị ấy được giải thoát khỏi lậu hoặc dục vọng (taint of sensual desire/kāmāsava - ô nhiễm do ham muốn các đối tượng giác quan), khỏi lậu hoặc hữu (taint of being/bhavāsava - ô nhiễm do ham muốn tồn tại, tái sinh), và khỏi lậu hoặc vô minh (taint of ignorance/avijjāsava - ô nhiễm do không hiểu biết chân lý). Khi tâm đã được giải thoát, trí tuệ khởi lên: ‘Đã được giải thoát.’ Vị ấy hiểu rõ: ‘Sinh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lại trạng thái tồn tại nào nữa.’

28. “Này các tỳ kheo, đây được gọi là hạng người không tự hành hạ mình hay theo đuổi việc hành hạ bản thân và không hành hạ người khác hay theo đuổi việc hành hạ người khác [349] - người mà, vì không hành hạ mình cũng không hành hạ người khác, nên ngay trong hiện tại, không còn khao khát, đã tịch tịnh, đã mát lạnh, và an trú cảm nghiệm hạnh phúc, tự thân trở nên thanh tịnh.”

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã nói. Các vị tỳ kheo hài lòng và hoan hỷ với lời dạy của Đức Thế Tôn.

Sau khi ăn xong và đi khất thực trở về, vị ấy ngồi kiết-già, lưng thẳng tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trước mặt. Vị ấy từ bỏ dục tham ở đời, sống với tâm thoát ly dục tham, gột rửa tâm hết dục tham. Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng sanh hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận. Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát ly hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về ánh sáng chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết hôn trầm thụy miên. Từ bỏ trạo cử, hối quá, vị ấy sống không trạo cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử, hối quá. Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp.

Vị ấy sau khi từ bỏ năm triền cái này, các pháp làm tâm cấu uế, làm trí tuệ trở thành yếu ớt, vị ấy ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do dục sanh, với tầm với tứ.

Vị ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm.

Vị ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và an trú Thiền thứ ba.

Vị ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh.

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến túc mạng trí. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, hai mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm

đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: “Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây”. Như vậy vị ấy nhớ đến những đời sống quá khứ, cùng với các nét đại cương và các chi tiết.

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến sanh tử trí của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Vị ấy nghĩ rằng: “Thật sự những vị chúng sanh này thành tựu những ác hạnh về thân, thành tựu những ác hạnh về lời nói, thành tựu những ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những vị chúng sanh này thành tựu những thiện hạnh về thân, thành tựu những thiện hạnh về lời nói, thành tựu những thiện hạnh về ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, Thiên giới, trên đời này”. Như vậy, vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ.

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy tuệ tri như thật: “Ðây là Khổ”, tuệ tri như thật: “Ðây là Khổ tập”, tuệ tri như thật: “Ðây là Khổ diệt”, tuệ tri như thật: “Ðây là con Ðường đưa đến khổ diệt” tuệ tri như thật: “Ðây là những lậu hoặc”, tuệ tri như thật: “Ðây là nguyên nhân của các lậu hoặc”, tuệ tri như thật: “Ðây là sự diệt trừ các lậu hoặc”, tuệ tri như thật: “Ðây là con Ðường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc”.

Nhờ biết như vậy, thấy như vậy, tâm vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Ðối với tự thân đã giải thoát như vậy khởi lên sự hiểu biết: “Ta đã giải thoát”. Vị ấy tuệ tri: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có trở lui đời sống này nữa”.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hạng người vừa không tự hành khổ mình, không chuyên tâm hành khổ mình, vừa không hành khổ người, không chuyên tâm hành khổ người. Vị ấy không tự hành khổ mình, không hành khổ người, ngay trong hiện tại không tham dục, tịch tịnh, cảm thấy mát lạnh, cảm thấy lạc thọ, tự ngã trú vào Phạm thể.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• lậu hoặc / āsava / taints, outflows, corruptions: Những ô nhiễm tinh thần sâu kín (như dục vọng, ham muốn tồn tại, vô minh) làm chúng sinh trôi lăn trong vòng luân hồi.
• phạm hạnh / brahmacariya / holy life, celibacy: Đời sống thanh tịnh, cao thượng, hướng đến giải thoát. Trong ngữ cảnh giới luật, nó cũng có nghĩa là sống độc thân, không quan hệ tình dục.
• kiết sử / saṃyojana / fetters: Những ràng buộc tâm lý (như thân kiến, nghi, giới cấm thủ, tham dục, sân hận…) trói buộc chúng sinh vào vòng luân hồi.
• giải thoát / vimutta / liberated, freed: Trạng thái thoát khỏi mọi khổ đau, phiền não và ràng buộc của luân hồi.
• chánh trí / aññā / final knowledge: Trí tuệ cuối cùng, trí tuệ hiểu biết đúng như thật về bản chất của vạn pháp, dẫn đến giải thoát hoàn toàn (trí tuệ của bậc A-la-hán).
• bốn nền tảng của chánh niệm / cattāro satipaṭṭhānā / four foundations of mindfulness: Bốn lĩnh vực thực hành quán chiếu để phát triển chánh niệm và tuệ giác: quán thân, quán thọ (cảm giác), quán tâm (trạng thái tâm), quán pháp (các đối tượng tâm).
• nhiệt tâm / ātāpī / ardent: Sự tinh tấn, nỗ lực không ngừng nghỉ trong việc thực hành thiền quán.
• tỉnh giác / sampajāno / fully aware, clear comprehension: Sự biết rõ ràng, không nhầm lẫn về những gì đang diễn ra trong thân, tâm và hoàn cảnh hiện tại.
• chánh niệm / satimā / mindful: Sự ghi nhớ, ý thức rõ ràng về đối tượng đang quan sát (thân, thọ, tâm, pháp) trong giây phút hiện tại, không để tâm trôi dạt.
• tham ái / abhijjhā / covetousness: Lòng tham muốn, mong mỏi, dính mắc vào các đối tượng ưa thích.
• ưu phiền / domanassa / grief, mental pain: Nỗi buồn khổ, bất mãn, khó chịu về mặt tinh thần.
• thanh lọc chúng sinh / sattānaṃ visuddhiyā / purification of beings: Mục đích làm cho tâm của chúng sinh trở nên trong sạch, thoát khỏi các ô nhiễm, phiền não.
• vượt qua sầu bi / sokaparidevānaṃ samatikkamāya / surmounting of sorrow and lamentation: Mục đích chiến thắng, vượt lên trên nỗi buồn và sự than khóc do mất mát, đau khổ.
• diệt trừ khổ ưu / dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya / disappearance of pain and grief: Mục đích làm chấm dứt hoàn toàn nỗi đau khổ về thân thể (dukkha) và nỗi buồn khổ về tinh thần (domanassa).
• giới uẩn cao quý / ariyena sīlakkhandhena samannāgato / possessed of the aggregate of noble virtue: Tập hợp các giới hạnh thanh cao, trong sạch của bậc Thánh hoặc người đang thực hành theo con đường Thánh.
• nắm bắt tướng chung và tướng riêng / nimittaggāhī nānuvyañjanaggāhī / grasping at signs and features: Bị cuốn hút, dính mắc vào hình dáng tổng thể (tướng chung) hoặc các chi tiết cụ thể (tướng riêng) của đối tượng giác quan, dẫn đến tham ái hoặc sân hận.