MN 51. Gửi Kandaraka
(Kinh Kandaraka - Kandaraka Sutta)
[339] 1. Như vầy tôi nghe. Một thời Đức Thế Tôn trú tại thành Chiêm-bà (Campā), bên bờ hồ Gaggarā, cùng với một đại chúng Tăng đoàn tỳ kheo (bhikkhus - nhà sư/tu sĩ Phật giáo nam). Bấy giờ, Pessa, con trai người quản tượng, và Kandaraka, người du sĩ, đi đến chỗ Đức Thế Tôn. Pessa, sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn, ngồi xuống một bên, còn Kandaraka thì chào hỏi thăm hỏi Đức Thế Tôn, và sau khi cuộc nói chuyện thân mật, vui vẻ kết thúc, ông đứng sang một bên. [^538] Đứng đó, ông nhìn Tăng đoàn tỳ kheo đang ngồi hoàn toàn im lặng, [^539] rồi ông nói với Đức Thế Tôn:
2. “Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama, thật kỳ diệu thay cách Tăng đoàn tỳ kheo đã được Tôn giả Gotama dẫn dắt thực hành đúng đường lối. Các Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán (accomplished/arahant - bậc đã hoàn thiện, giác ngộ hoàn toàn), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác (fully enlightened/sammāsambuddha - bậc giác ngộ hoàn toàn và viên mãn) trong quá khứ, cũng chỉ dẫn dắt Tăng đoàn tỳ kheo thực hành đúng đường lối nhiều nhất là như Tôn giả Gotama đang làm bây giờ. Và các Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác trong tương lai, cũng chỉ dẫn dắt Tăng đoàn tỳ kheo thực hành đúng đường lối nhiều nhất là như Tôn giả Gotama đang làm bây giờ.”[^540]
3. "Đúng vậy, Kandaraka, đúng vậy! Các Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác trong quá khứ, cũng chỉ dẫn dắt Tăng đoàn tỳ kheo thực hành đúng đường lối nhiều nhất là như Ta đang làm bây giờ. Và các Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác trong tương lai, cũng chỉ dẫn dắt Tăng đoàn tỳ kheo thực hành đúng đường lối nhiều nhất là như Ta đang làm bây giờ.
“Này Kandaraka, trong Tăng đoàn tỳ kheo này, có những vị tỳ kheo là A-la-hán, đã đoạn trừ các lậu hoặc (taints/āsava - những ô nhiễm tinh thần làm chúng sinh trôi lăn trong luân hồi), đã sống đời sống phạm hạnh (holy life/brahmacariya - đời sống thanh tịnh, hướng đến giải thoát), việc cần làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đạt được mục đích tối hậu, đã phá hủy các kiết sử trói buộc vào sự tồn tại (fetters of being/saṃyojana - những ràng buộc tâm lý khiến chúng sinh tái sinh), và hoàn toàn giải thoát (completely liberated/vimutta - thoát khỏi mọi khổ đau và ràng buộc) nhờ chánh trí (final knowledge/aññā - trí tuệ cuối cùng, trí tuệ giải thoát). Trong Tăng đoàn tỳ kheo này, có những vị tỳ kheo hữu học (higher training/sekha - những vị còn đang trên đường tu tập để đạt A-la-hán), có đức hạnh vững chắc, sống đời sống đức hạnh vững chắc, sáng suốt, sống đời sống sáng suốt vững chắc. Họ an trú với tâm được thiết lập vững chắc trong bốn nền tảng của chánh niệm (four foundations of mindfulness/cattāro satipaṭṭhānā - bốn lĩnh vực quán chiếu để phát triển chánh niệm: thân, thọ, tâm, pháp). [^541] Bốn điều đó là gì? Này Kandaraka, [340] ở đây, một vị tỳ kheo an trú quán chiếu thân thể như là thân thể (contemplating the body as a body - quan sát thân thể đúng như bản chất của nó, không thêm bớt), nhiệt tâm (ardent/ātāpī - nỗ lực, tinh tấn), tỉnh giác (fully aware/sampajāno - biết rõ những gì đang xảy ra), chánh niệm (mindful/satimā - ghi nhớ, không quên đối tượng đang quán chiếu), loại bỏ tham ái (covetousness/abhijjhā - lòng tham muốn, dính mắc) và ưu phiền (grief/domanassa - nỗi buồn khổ, bất mãn) đối với thế gian. Vị ấy an trú quán chiếu các cảm thọ như là các cảm thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, loại bỏ tham ái và ưu phiền đối với thế gian. Vị ấy an trú quán chiếu tâm như là tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, loại bỏ tham ái và ưu phiền đối với thế gian. Vị ấy an trú quán chiếu các đối tượng tâm (pháp) như là các đối tượng tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, loại bỏ tham ái và ưu phiền đối với thế gian.”
4. Khi nghe vậy, Pessa, con trai người quản tượng, nói: “Thật vi diệu thay, thưa Đại đức, thật kỳ diệu thay bốn nền tảng của chánh niệm đã được Đức Thế Tôn khéo giảng dạy: vì sự thanh lọc chúng sinh (purification of beings/sattānaṃ visuddhiyā - làm cho chúng sinh trở nên trong sạch, thoát khỏi ô nhiễm), vì sự vượt qua sầu bi (surmounting of sorrow and lamentation/sokaparidevānaṃ samatikkamāya - chiến thắng nỗi buồn và than khóc), vì sự diệt trừ khổ ưu (disappearance of pain and grief/dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya - làm chấm dứt nỗi đau khổ về thân và tâm), vì sự đạt được chánh đạo (attainment of the true way/ñāyassa adhigamāya - chứng ngộ con đường đúng đắn), vì sự chứng ngộ Niết-bàn (realisation of Nibbāna/nibbānassa sacchikiriyāya - sự thực chứng trạng thái Niết-bàn, chấm dứt khổ đau). Thưa Đại đức, đôi khi, chúng con là những người cư sĩ áo trắng (white-clothed lay people/gihī odātavasanā - những người tại gia theo đạo Phật) cũng an trú với tâm được thiết lập vững chắc trong bốn nền tảng của chánh niệm này. [^542] Thưa Đại đức, ở đây, chúng con an trú quán chiếu thân thể như là thân thể… các cảm thọ như là các cảm thọ… tâm như là tâm… các đối tượng tâm như là các đối tượng tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, loại bỏ tham ái và ưu phiền đối với thế gian. Thật vi diệu thay, thưa Đại đức, thật kỳ diệu thay giữa mớ rối rắm, hư hỏng và lừa dối của con người, Đức Thế Tôn biết rõ điều lợi và điều hại của chúng sinh. Vì loài người là một mớ rối rắm nhưng loài vật thì khá thẳng thắn. Thưa Đại đức, con có thể huấn luyện một con voi trở nên thuần phục, và trong thời gian đi một vòng quanh thành Chiêm-bà, con voi đó sẽ thể hiện mọi kiểu lừa dối, hai mặt, quanh co và gian trá [mà nó có thể]. [^543] Nhưng những người được gọi là nô lệ, người đưa tin và đầy tớ của chúng con lại hành xử một đằng bằng thân, một nẻo bằng lời nói, trong khi tâm trí họ lại hoạt động theo một cách khác nữa. Thật vi diệu thay, thưa Đại đức, thật kỳ diệu thay giữa mớ rối rắm, hư hỏng và lừa dối của con người, Đức Thế Tôn biết rõ điều lợi và điều hại của chúng sinh. Vì loài người là một mớ rối rắm nhưng loài vật thì khá thẳng thắn.”
5. “Đúng vậy, Pessa, đúng vậy! [341] Loài người là một mớ rối rắm nhưng loài vật thì khá thẳng thắn. Này Pessa, có bốn hạng người tồn tại trên thế gian này. [^544] Bốn hạng đó là gì? Ở đây, có hạng người tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân. Ở đây, có hạng người hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác. Ở đây, có hạng người vừa tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân, vừa hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác. Ở đây, có hạng người không tự hành hạ mình hay theo đuổi việc hành hạ bản thân, và cũng không hành hạ người khác hay theo đuổi việc hành hạ người khác. Vì không hành hạ mình cũng không hành hạ người khác, nên ngay trong hiện tại, vị ấy không còn khao khát (hungerless/nicchāto - không còn đói khổ, phiền não), đã tịch tịnh (extinguished/nibbuto - đã dập tắt lửa phiền não), đã mát lạnh (cooled/sītibhūto - đã nguội lạnh khỏi nhiệt não), và an trú cảm nghiệm hạnh phúc (experiencing bliss/sukhaṃ paṭisaṃvedī - sống trong trạng thái an lạc), tự thân trở nên thanh tịnh (having himself become holy/brahmabhūtena attanā viharati - đạt đến trạng thái cao thượng, trong sạch như Phạm thiên). [^545] Trong bốn hạng người này, hạng người nào làm hài lòng tâm ông, Pessa?”
“Ba hạng người đầu không làm con hài lòng, thưa Đại đức, nhưng hạng người cuối cùng làm con hài lòng.”
6. “Nhưng, Pessa, tại sao ba hạng người đầu không làm ông hài lòng?”
“Thưa Đại đức, hạng người tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân, tự hành hạ và làm khổ mình dù mong muốn hạnh phúc và tránh né khổ đau; đó là lý do hạng người này không làm con hài lòng. Và hạng người hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác, hành hạ và làm khổ người khác, những người cũng mong muốn hạnh phúc và tránh né khổ đau; đó là lý do hạng người này không làm con hài lòng. Và hạng người vừa tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân, vừa hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác, hành hạ và làm khổ cả bản thân và người khác, cả hai đều mong muốn hạnh phúc và tránh né khổ đau; đó là lý do hạng người này không làm con hài lòng. [342] Nhưng hạng người không tự hành hạ mình hay theo đuổi việc hành hạ bản thân và không hành hạ người khác hay theo đuổi việc hành hạ người khác; người mà, vì không hành hạ mình cũng không hành hạ người khác, nên ngay trong hiện tại, không còn khao khát, đã tịch tịnh, đã mát lạnh, và an trú cảm nghiệm hạnh phúc, tự thân trở nên thanh tịnh - vị ấy không hành hạ và làm khổ cả bản thân lẫn người khác, cả hai đều mong muốn hạnh phúc và tránh né khổ đau. Đó là lý do hạng người này làm con hài lòng. Và bây giờ, thưa Đại đức, chúng con xin phép đi. Chúng con bận rộn và có nhiều việc phải làm.”
“Bây giờ là lúc, Pessa, ông hãy làm những gì ông thấy phù hợp.”
Rồi Pessa, con trai người quản tượng, sau khi hoan hỷ và vui mừng với lời dạy của Đức Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Đức Thế Tôn, đi vòng quanh Ngài theo chiều bên phải, rồi rời đi.
7. Ngay sau khi ông rời đi, Đức Thế Tôn nói với các vị tỳ kheo: “Này các tỳ kheo, Pessa, con trai người quản tượng, là người trí tuệ, ông ấy có trí tuệ lớn. Nếu ông ấy ngồi lại thêm một lát cho đến khi Ta giải thích chi tiết về bốn hạng người này cho ông ấy, ông ấy đã được lợi ích lớn lao. Dù vậy, ông ấy cũng đã được lợi ích lớn lao rồi.”[^546]
“Bạch Đức Thế Tôn, đây là thời điểm thích hợp, bạch Đấng Thiện Thệ, để Đức Thế Tôn giải thích chi tiết về bốn hạng người này. Sau khi nghe từ Đức Thế Tôn, các vị tỳ kheo sẽ ghi nhớ.”
“Vậy thì, này các tỳ kheo, hãy lắng nghe và chú tâm vào những gì Ta sẽ nói.”
“Vâng, bạch Đại đức,” các vị tỳ kheo đáp. Đức Thế Tôn nói điều này:
8. "Này các tỳ kheo, hạng người nào tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân? [^547] Ở đây, có người đi lõa thể, bác bỏ quy ước xã hội, liếm tay mình, không đến khi được mời, không dừng lại khi được yêu cầu; người ấy không nhận thức ăn mang đến, thức ăn làm riêng hay lời mời dùng bữa; người ấy không nhận gì từ nồi, từ bát, qua ngưỡng cửa, qua cây gậy, qua cái chày, từ hai người đang ăn chung, từ phụ nữ mang thai, từ phụ nữ đang cho con bú, từ phụ nữ đang nằm với đàn ông, từ nơi có thông báo phân phát thức ăn, từ nơi có chó đang đợi, từ nơi có ruồi bu; người ấy không nhận cá hay thịt, không uống rượu mạnh, rượu vang hay rượu lên men. Người ấy chỉ nhận thức ăn từ một nhà, một miếng; chỉ nhận từ hai nhà, hai miếng;… chỉ nhận từ bảy nhà, bảy miếng. Người ấy sống bằng một đĩa thức ăn mỗi ngày, hai đĩa mỗi ngày… bảy đĩa mỗi ngày. Người ấy ăn một lần mỗi ngày, [343] một lần mỗi hai ngày… một lần mỗi bảy ngày, và cứ thế cho đến một lần mỗi nửa tháng; người ấy sống theo đuổi việc ăn uống theo định kỳ. Người ấy ăn rau dại, kê, gạo hoang, da vụn, rêu, cám gạo, váng cơm, bột mè, cỏ, hoặc phân bò. Người ấy sống bằng rễ cây và trái cây trong rừng, ăn trái cây rụng. Người ấy mặc vải gai, vải pha gai, vải liệm, vải nhặt từ đống rác, vỏ cây, da linh dương, mảnh da linh dương, vải cỏ kusa, vải vỏ cây, vải dăm gỗ, len tóc người, lông thú, cánh cú. Người ấy là người nhổ tóc và râu, theo đuổi việc nhổ tóc và râu. Người ấy là người đứng liên tục, từ chối chỗ ngồi. Người ấy là người ngồi xổm liên tục, chuyên tâm duy trì tư thế ngồi xổm. Người ấy là người dùng giường gai; biến giường gai thành chỗ ngủ của mình. Người ấy sống theo đuổi việc tắm nước ba lần mỗi ngày, kể cả buổi tối. Như vậy, bằng nhiều cách khác nhau, người ấy sống theo đuổi việc hành hạ và làm khổ thân xác. Đây được gọi là hạng người tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân.
9. "Hạng người nào, này các tỳ kheo, hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác? Ở đây, có người là đồ tể giết cừu, đồ tể giết heo, người bẫy chim, người bẫy thú rừng, thợ săn, ngư phủ, kẻ trộm, đao phủ, cai ngục, hoặc người làm bất kỳ nghề nghiệp đẫm máu nào khác. Đây được gọi là hạng người hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác.
10. "Hạng người nào, này các tỳ kheo, tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân, đồng thời cũng hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác? Ở đây, có người là vị vua quý tộc đã làm lễ đăng quang hoặc một vị Bà-la-môn giàu có. [^548] Sau khi xây một điện thờ mới ở phía đông thành phố, cạo bỏ râu tóc, mặc áo da thô, và xoa khắp người bằng bơ lỏng và dầu, dùng sừng hươu gãi lưng, vị ấy vào điện thờ cùng với hoàng hậu chính và vị Bà-la-môn thượng tế. Ở đó, vị ấy nằm xuống nền đất trống trải cỏ. Vị vua sống bằng sữa từ vú đầu tiên của một con bò có con bê cùng màu [344] trong khi hoàng hậu chính sống bằng sữa từ vú thứ hai và vị Bà-la-môn thượng tế sống bằng sữa từ vú thứ ba; sữa từ vú thứ tư họ đổ vào lửa, và con bê sống bằng phần còn lại. Vị ấy nói rằng: ‘Hãy giết bao nhiêu con bò đực để tế lễ, hãy giết bao nhiêu con bò thiến để tế lễ, hãy giết bao nhiêu con bò cái tơ để tế lễ, hãy giết bao nhiêu con dê để tế lễ, hãy giết bao nhiêu con cừu để tế lễ, hãy chặt bao nhiêu cây để làm cột tế lễ, hãy cắt bao nhiêu cỏ để làm cỏ tế lễ.’ Và rồi những người nô lệ, sứ giả và đầy tớ của ông ta chuẩn bị, khóc lóc với gương mặt đẫm lệ, bị thúc ép bởi những lời đe dọa trừng phạt và nỗi sợ hãi. Đây được gọi là hạng người tự hành hạ mình và theo đuổi việc hành hạ bản thân, đồng thời cũng hành hạ người khác và theo đuổi việc hành hạ người khác.
11. "Hạng người nào, này các tỳ kheo, không tự hành hạ mình hay theo đuổi việc hành hạ bản thân và không hành hạ người khác hay theo đuổi việc hành hạ người khác - người mà, vì không hành hạ mình cũng không hành hạ người khác, nên ngay trong hiện tại, không còn khao khát, đã tịch tịnh, đã mát lạnh, và an trú cảm nghiệm hạnh phúc, tự thân trở nên thanh tịnh? [^549]
12. "Ở đây, này các tỳ kheo, một Như Lai (Tathāgata - bậc đã đến như vậy/đi như vậy, một danh hiệu của Phật) xuất hiện trên thế gian, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc (perfect in true knowledge and conduct/vijjācaraṇasampanno - viên mãn về trí tuệ và đức hạnh), Thiện Thệ (sublime/sugato - bậc khéo đi, khéo nói), Thế Gian Giải (knower of worlds/lokavidū - bậc hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu (incomparable leader of persons to be tamed/anuttaro purisadammasārathi - bậc lãnh đạo vô song của những người cần được điều phục), Thiên Nhân Sư (teacher of gods and humans/satthā devamanussānaṃ - bậc thầy của trời và người), Phật (enlightened/buddho - bậc giác ngộ), Thế Tôn (blessed/bhagavā - bậc được tôn kính). Ngài tuyên bố về thế giới này với các vị trời, Ma vương, và Phạm thiên, về thế hệ này với các vị sa môn và Bà-la-môn, các vị vua chúa và dân chúng, điều mà chính Ngài đã chứng ngộ bằng trí tuệ trực tiếp. Ngài giảng dạy Giáo Pháp (Dhamma/Dharma - lời dạy của Đức Phật, chân lý) tốt đẹp ở phần đầu, tốt đẹp ở phần giữa, và tốt đẹp ở phần cuối, với ý nghĩa và lời văn đúng đắn, và Ngài tiết lộ một đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh.
13. "Một người gia chủ hoặc con trai của gia chủ hoặc người sinh ra trong một dòng họ khác nghe được Giáo Pháp đó. Khi nghe Giáo Pháp, người ấy có được niềm tin (faith/saddhā - sự tin tưởng dựa trên hiểu biết) vào Như Lai. Sở hữu niềm tin đó, người ấy suy xét như sau: ‘Đời sống gia đình thì chật chội, bụi bặm; đời sống xuất gia thì rộng mở. Thật không dễ dàng khi sống tại gia mà thực hành đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh như vỏ ốc được đánh bóng. Ta hãy cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình (homelessness/anagāriya - trạng thái không nhà cửa, từ bỏ ràng buộc thế tục).’ Vào một dịp sau đó, từ bỏ tài sản ít hay nhiều, [345] từ bỏ bà con quyến thuộc ít hay nhiều, người ấy cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ đời sống gia đình, sống đời không gia đình.
14. "Sau khi xuất gia như vậy và sở hữu sự học tập (training/sikkhā - các quy tắc và phương pháp tu tập) và cách sống (way of life/ājīva - phương tiện sinh sống chân chính) của tỳ kheo, từ bỏ việc sát sinh, vị ấy tránh xa việc sát sinh; bỏ gậy và vũ khí sang một bên, hiền hòa và tử tế, vị ấy an trú với lòng bi mẫn đối với tất cả chúng sinh. Từ bỏ việc lấy của không cho, vị ấy tránh xa việc lấy của không cho; chỉ lấy những gì được cho, chỉ mong đợi những gì được cho, bằng cách không trộm cắp, vị ấy an trú trong sự thanh tịnh. Từ bỏ đời sống không độc thân, vị ấy giữ gìn sự độc thân (celibacy/brahmacariya - trong ngữ cảnh này nghĩa là không quan hệ tình dục), sống riêng biệt, tránh xa hành vi thông thường là giao hợp tình dục.
"Từ bỏ nói dối, vị ấy tránh xa nói dối; vị ấy nói sự thật, gắn bó với sự thật, đáng tin cậy và chắc chắn, là người không lừa dối thế gian. Từ bỏ nói lời đâm thọc, vị ấy tránh xa nói lời đâm thọc; vị ấy không lặp lại ở nơi khác những gì đã nghe ở đây để chia rẽ [những người đó] với những người này, cũng không lặp lại cho những người này những gì đã nghe ở nơi khác để chia rẽ [những người này] với những người đó; như vậy, vị ấy là người hàn gắn những người đã chia rẽ, người vun đắp tình bạn, người thích thú sự hòa hợp, vui mừng trong sự hòa hợp, hoan hỷ trong sự hòa hợp, người nói những lời thúc đẩy sự hòa hợp. Từ bỏ nói lời thô ác, vị ấy tránh xa nói lời thô ác; vị ấy nói những lời hiền hòa, dễ nghe, đáng yêu, đi vào lòng người, lịch sự, được nhiều người mong muốn và hài lòng. Từ bỏ nói lời phù phiếm, vị ấy tránh xa nói lời phù phiếm; vị ấy nói đúng lúc, nói những gì là sự thật, nói về điều tốt đẹp, nói về Giáo Pháp và Giới Luật; vào đúng lúc, vị ấy nói những lời đáng ghi nhớ, hợp lý, có chừng mực và lợi ích.
"Vị ấy tránh làm tổn hại hạt giống và cây cối. Vị ấy thực hành chỉ ăn trong một buổi trong ngày, tránh ăn vào ban đêm và ngoài thời gian quy định. Vị ấy tránh nhảy múa, ca hát, âm nhạc và các buổi trình diễn sân khấu. Vị ấy tránh đeo vòng hoa, làm đẹp bằng hương thơm và trang điểm bằng dầu thơm. Vị ấy tránh dùng giường cao và lớn. Vị ấy tránh nhận vàng và bạc. Vị ấy tránh nhận ngũ cốc sống. Vị ấy tránh nhận thịt sống. Vị ấy tránh nhận phụ nữ và các cô gái. Vị ấy tránh nhận nô lệ nam và nữ. Vị ấy tránh nhận dê và cừu. Vị ấy tránh nhận gà và heo. Vị ấy tránh nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái. Vị ấy tránh nhận ruộng đất. Vị ấy tránh làm người đưa tin và chạy việc vặt. Vị ấy tránh mua và bán. Vị ấy tránh cân gian, kim loại giả và đo lường gian lận. [346] Vị ấy tránh gian lận, lừa đảo, lường gạt và mánh khóe. Vị ấy tránh gây thương tích, giết người, trói buộc, cướp bóc, cướp giật và bạo lực.
15. "Vị ấy trở nên biết đủ với y phục để che thân và vật thực khất thực để nuôi bụng, và dù đi đâu, vị ấy cũng chỉ mang theo những thứ này. Giống như con chim, dù bay đi đâu, cũng chỉ mang theo đôi cánh của mình làm gánh nặng duy nhất, cũng vậy, vị tỳ kheo trở nên biết đủ với y phục để che thân và vật thực khất thực để nuôi bụng, và dù đi đâu, vị ấy cũng chỉ mang theo những thứ này. Sở hữu giới uẩn cao quý (aggregate of noble virtue/ariyena sīlakkhandhena samannāgato - tập hợp các giới hạnh thanh cao) này, vị ấy cảm nghiệm được niềm hạnh phúc không thể chê trách trong nội tâm.
16. "Khi thấy một hình sắc bằng mắt, vị ấy không nắm bắt tướng chung và tướng riêng (grasp at its signs and features/nimittaggāhī nānuvyañjanaggāhī - không bị cuốn hút bởi hình dáng tổng thể hay các chi tiết cụ thể của đối tượng). Bởi vì, nếu để cho nhãn căn không được bảo vệ, các trạng thái tâm bất thiện xấu ác (evil unwholesome states/pāpakā akusalā dhammā - những tâm sở có hại, không lành mạnh) là tham ái và ưu phiền có thể xâm chiếm vị ấy, vị ấy thực hành con đường chế ngự nó, vị ấy bảo vệ nhãn căn, vị ấy thực hiện sự chế ngự nhãn căn (restraint of the faculties/indriyasaṃvara - sự kiểm soát, thu thúc các giác quan). Khi nghe một âm thanh bằng tai… Khi ngửi một mùi hương bằng mũi… Khi nếm một vị bằng lưỡi… Khi chạm một vật xúc chạm bằng thân… Khi nhận biết một đối tượng tâm bằng ý, vị ấy không nắm bắt tướng chung và tướng riêng. Bởi vì, nếu để cho ý căn không được bảo vệ, các trạng thái tâm bất thiện xấu ác là tham ái và ưu phiền có thể xâm chiếm vị ấy, vị ấy thực hành con đường chế ngự nó, vị ấy bảo vệ ý căn, vị ấy thực hiện sự chế ngự ý căn. Sở hữu sự chế ngự các căn cao quý này, vị ấy cảm nghiệm được niềm hạnh phúc không ô nhiễm trong nội tâm.
17. "Vị ấy trở thành người hành động trong sự tỉnh giác (full awareness/sampajañña - sự biết rõ ràng, không nhầm lẫn về hành động của mình) khi đi tới và đi lui; người hành động trong sự tỉnh giác khi nhìn về phía trước và nhìn đi nơi khác; người hành động trong sự tỉnh giác khi co và duỗi các chi; người hành động trong sự tỉnh giác khi mặc y và mang y bát; người hành động trong sự tỉnh giác khi ăn, uống, nhai, nếm; người hành động trong sự tỉnh giác khi đại tiện và tiểu tiện; người hành động trong sự tỉnh giác khi đi, đứng, ngồi, nằm ngủ, thức dậy, nói chuyện và giữ im lặng.
18. "Sở hữu giới uẩn cao quý này, sự chế ngự các căn cao quý này, và sở hữu chánh niệm và tỉnh giác cao quý này, vị ấy tìm đến một nơi trú ngụ hẻo lánh (secluded resting place/vivittaṃ senāsanaṃ - nơi ở yên tĩnh, xa lánh sự ồn ào): khu rừng, gốc cây, ngọn núi, khe núi, hang đá, nghĩa địa, bụi rậm trong rừng, ngoài trời trống, đống rơm.
19. "Sau khi đi khất thực về, sau bữa ăn, vị ấy ngồi xuống, xếp chân theo thế kiết già, giữ thân thẳng đứng, và thiết lập chánh niệm trước mặt. [347] Từ bỏ tham ái đối với thế gian, vị ấy an trú với tâm không còn tham ái; vị ấy thanh lọc tâm khỏi tham ái. Từ bỏ sân hận và ác ý, vị ấy an trú với tâm không còn sân hận, với lòng bi mẫn vì hạnh phúc của tất cả chúng sinh; vị ấy thanh lọc tâm khỏi sân hận và ác ý. Từ bỏ hôn trầm và thụy miên, vị ấy an trú thoát khỏi hôn trầm và thụy miên, nhận biết ánh sáng, chánh niệm và tỉnh giác; vị ấy thanh lọc tâm khỏi hôn trầm và thụy miên. Từ bỏ trạo cử và hối tiếc, vị ấy an trú không dao động với tâm nội tĩnh; vị ấy thanh lọc tâm khỏi trạo cử và hối tiếc. Từ bỏ nghi ngờ (doubt/vicikicchā - sự hoài nghi, do dự không quyết đoán về Chánh pháp), vị ấy an trú đã vượt qua nghi ngờ, không còn phân vân về các trạng thái thiện; vị ấy thanh lọc tâm khỏi nghi ngờ.
20. "Sau khi đã từ bỏ năm triền cái (five hindrances/pañca nīvaraṇāni - năm chướng ngại ngăn cản sự phát triển thiền định và trí tuệ) này, những ô nhiễm của tâm làm suy yếu trí tuệ (imperfections of the mind that weaken wisdom/cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe - những phiền não làm tâm ô uế và trí tuệ yếu đi), hoàn toàn ly dục (secluded from sensual pleasures/kāmehi viveka - xa lìa các ham muốn giác quan), ly bất thiện pháp (secluded from unwholesome states/akusalehi dhammehi viveka - xa lìa các trạng thái tâm bất thiện), vị ấy nhập và an trú vào sơ thiền (first jhāna/paṭhama jhāna - tầng thiền thứ nhất), có tầm (applied thought/vitakka - sự hướng tâm đến đối tượng) và tứ (sustained thought/vicāra - sự duy trì tâm trên đối tượng), với hỷ (rapture/pīti - niềm vui thích) và lạc (pleasure/sukha - cảm giác dễ chịu) do ly dục sinh.
21. "Lại nữa, với sự chấm dứt của tầm và tứ, vị ấy nhập và an trú vào nhị thiền (second jhāna/dutiya jhāna - tầng thiền thứ hai), có sự tự tin nội tại và sự nhất tâm không còn tầm và tứ, với hỷ và lạc do định (concentration/samādhi - sự tập trung tâm ý) sinh.
22. "Lại nữa, với sự phai nhạt của hỷ, vị ấy an trú trong xả (equanimity/upekkhā - trạng thái quân bình, không vui không buồn), chánh niệm và tỉnh giác, vẫn cảm nhận lạc bằng thân, vị ấy nhập và an trú vào tam thiền (third jhāna/tatiya jhāna - tầng thiền thứ ba), mà các bậc Thánh gọi là: ‘Người có xả và chánh niệm thì có trú xứ an lạc.’
23. "Lại nữa, với sự từ bỏ lạc và khổ, và với sự biến mất trước đó của hỷ và ưu, vị ấy nhập và an trú vào tứ thiền (fourth jhāna/catuttha jhāna - tầng thiền thứ tư), không khổ không lạc, có sự thanh tịnh của chánh niệm nhờ xả.
24. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã được thanh lọc như vậy, sáng tỏ, không tỳ vết, thoát khỏi ô nhiễm, mềm dẻo, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ về việc nhớ lại các đời sống quá khứ (knowledge of the recollection of past lives/pubbenivāsānussatiñāṇa - khả năng nhớ lại các kiếp sống trước đây). Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ của mình, tức là một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, bốn kiếp, năm kiếp, mười kiếp, hai mươi kiếp, ba mươi kiếp, bốn mươi kiếp, năm mươi kiếp, một trăm kiếp, một nghìn kiếp, một trăm nghìn kiếp, nhiều đại kiếp (aeons/kappa - đơn vị thời gian rất dài trong vũ trụ luận Phật giáo) thế giới hoại, nhiều đại kiếp thế giới thành, nhiều đại kiếp thế giới hoại và thành: ‘Ở đó tôi có tên như thế, thuộc dòng họ như thế, có ngoại hình như thế, thức ăn của tôi như thế, kinh nghiệm khổ lạc của tôi như thế, tuổi thọ của tôi như thế; và sau khi chết ở đó, tôi tái sinh ở nơi khác; và ở đó tôi cũng có tên như thế, thuộc dòng họ như thế, có ngoại hình như thế, thức ăn của tôi như thế, kinh nghiệm khổ lạc của tôi như thế, [348] tuổi thọ của tôi như thế; và sau khi chết ở đó, tôi tái sinh ở đây.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ của mình với các khía cạnh và chi tiết.
25. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã được thanh lọc như vậy, sáng tỏ, không tỳ vết, thoát khỏi ô nhiễm, mềm dẻo, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ về sự chết và tái sinh của chúng sinh (knowledge of the passing away and reappearance of beings/cutūpapātañāṇa - khả năng thấy rõ sự chết đi và sinh lại của các loài hữu tình). Với thiên nhãn (divine eye/dibbacakkhu - con mắt của chư thiên, khả năng nhìn thấy vượt xa mắt thường), đã được thanh lọc và vượt xa mắt người, vị ấy thấy chúng sinh chết đi và tái sinh, hạ liệt và cao quý, xinh đẹp và xấu xí, may mắn và bất hạnh. Vị ấy hiểu rõ chúng sinh tiếp diễn như thế nào tùy theo nghiệp (actions/kamma - hành động có chủ ý qua thân, khẩu, ý, tạo ra kết quả tương ứng) của họ như sau: ‘Những chúng sinh đáng kính này đã có hành vi xấu ác qua thân, lời nói và ý nghĩ, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, thực hiện hành động theo tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, đã tái sinh vào cõi thiếu thốn (state of deprivation/apāya - cảnh giới khổ đau, thiếu thốn), vào ác thú (bad destination/duggati - nơi đến xấu xa), vào đọa xứ (perdition/vinipāta - nơi bị rơi vào khổ đau), thậm chí vào địa ngục (hell/niraya - cảnh giới đau khổ cùng cực); nhưng những chúng sinh đáng kính này đã có hành vi tốt đẹp qua thân, lời nói và ý nghĩ, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, thực hiện hành động theo chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, đã tái sinh vào thiện thú (good destination/sugati - nơi đến tốt đẹp), thậm chí vào cõi trời (heavenly world/sagga loka - cảnh giới hạnh phúc của chư thiên).’ Như vậy, với thiên nhãn, đã được thanh lọc và vượt xa mắt người, vị ấy thấy chúng sinh chết đi và tái sinh, hạ liệt và cao quý, xinh đẹp và xấu xí, may mắn và bất hạnh, và vị ấy hiểu rõ chúng sinh tiếp diễn như thế nào tùy theo nghiệp của họ.
26. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã được thanh lọc như vậy, sáng tỏ, không tỳ vết, thoát khỏi ô nhiễm, mềm dẻo, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ về sự đoạn trừ các lậu hoặc (knowledge of the destruction of the taints/āsavakkhayañāṇa - trí tuệ nhận biết và chấm dứt hoàn toàn các ô nhiễm tinh thần). Vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là khổ (suffering/dukkha - sự đau khổ, bất toại nguyện, không hoàn hảo vốn có trong đời sống)’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là nguồn gốc của khổ (origin of suffering/dukkhasamudaya - nguyên nhân gây ra khổ, chủ yếu là tham ái)’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là sự chấm dứt khổ (cessation of suffering/dukkhanirodha - trạng thái khổ diệt hoàn toàn, tức Niết-bàn)’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ (way leading to the cessation of suffering/dukkhanirodhagāminī paṭipadā - Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo))’. Vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là các lậu hoặc’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là nguồn gốc của các lậu hoặc’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là sự chấm dứt các lậu hoặc’; vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt các lậu hoặc.’
27. "Khi vị ấy biết và thấy như vậy, tâm của vị ấy được giải thoát khỏi lậu hoặc dục vọng (taint of sensual desire/kāmāsava - ô nhiễm do ham muốn các đối tượng giác quan), khỏi lậu hoặc hữu (taint of being/bhavāsava - ô nhiễm do ham muốn tồn tại, tái sinh), và khỏi lậu hoặc vô minh (taint of ignorance/avijjāsava - ô nhiễm do không hiểu biết chân lý). Khi tâm đã được giải thoát, trí tuệ khởi lên: ‘Đã được giải thoát.’ Vị ấy hiểu rõ: ‘Sinh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lại trạng thái tồn tại nào nữa.’
28. “Này các tỳ kheo, đây được gọi là hạng người không tự hành hạ mình hay theo đuổi việc hành hạ bản thân và không hành hạ người khác hay theo đuổi việc hành hạ người khác [349] - người mà, vì không hành hạ mình cũng không hành hạ người khác, nên ngay trong hiện tại, không còn khao khát, đã tịch tịnh, đã mát lạnh, và an trú cảm nghiệm hạnh phúc, tự thân trở nên thanh tịnh.”
Đó là những gì Đức Thế Tôn đã nói. Các vị tỳ kheo hài lòng và hoan hỷ với lời dạy của Đức Thế Tôn.