MN 52. Người Đàn Ông Từ Thành Atṭhakanagara

(Kinh Atṭhakanāgara)

1. Tôi nghe như vầy. Một thời, Tôn giả A Nan trú tại làng Beluva gần Vesālī.

2. Vào lúc ấy, gia chủ Dasama người thành Atṭhakanagara đã đến Pātaliputta (Hoa Thị Thành) vì một công việc nào đó. Sau đó, ông đến gặp một vị tỳ kheo (monks-bhikkhus-nhà sư) trong vườn Kukkuṭa, sau khi đảnh lễ vị ấy, ông ngồi xuống một bên và hỏi: “Thưa Tôn giả, hiện nay Tôn giả A Nan đang trú ở đâu? Con muốn được gặp Tôn giả A Nan.”

“Này gia chủ, Tôn giả A Nan đang trú tại làng Beluva gần Vesālī.”

52. KINH BÁT THÀNH

52. KINH BÁT THÀNH (Atthakanàgara Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Tôn giả Ananda trú ở Vesali (Tỳ-xá-ly), tại Beluvagàmaka (ấp Trúc Lâm).

Lúc bấy giờ gia chủ Dasama, người ở thành Atthaka đến tại Pataliputta (thành Ba-la-lị-phất) có công việc. Rồi gia chủ Dasama, người ở thành Atthaka (Bát thành) đi đến Kukkutarama (Kê Viên), đến một Tỷ-kheo, đảnh lễ vị này, rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, gia chủ Dasama, người ở thành Atthaka thưa với Tỷ-kheo ấy:

3. Khi gia chủ Dasama hoàn tất công việc ở Pātaliputta, ông đi đến gặp Tôn giả A Nan tại làng Beluva gần Vesālī. Sau khi đảnh lễ ngài, ông ngồi xuống một bên và hỏi:

“Bạch Tôn giả A Nan, có pháp môn nào được Đức Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác, tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành, thì tâm chưa được giải thoát của vị ấy trở nên giải thoát, các lậu hoặc (taints - những ô nhiễm tinh thần tiềm ẩn làm tâm bị trói buộc vào vòng luân hồi) chưa được đoạn tận của vị ấy được đoạn tận, và vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc (supreme security from bondage - trạng thái giải thoát hoàn toàn khỏi khổ đau và tái sanh) mà trước đây chưa đạt được không?”[^550]

“Này gia chủ, có một pháp môn như vậy đã được Đức Thế Tôn tuyên thuyết.” [350]

“Bạch Tôn giả A Nan, pháp môn đó là gì?”

– Bạch Tôn giả, Tôn giả Ananda nay an trú ở đâu? Chúng con muốn gặp Tôn giả Ananda.

– Này Gia chủ, Tôn giả Ananda nay ở Vesali, tại ấp Beluvagamaka.

Rồi gia chủ Dasama, người ở thành Atthaka, sau khi làm xong công việc ở Pataliputta, liền đi đến Vesali, ấp Beluvagamaka, đến Tôn giả Ananda, sau khi đến, đảnh lễ Tôn giả Ananda rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, gia chủ Dasama người ở thành Atthaka thưa với Tôn giả Ananda:

– Bạch Tôn giả Ananda, có pháp độc nhất gì do Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, nếu có Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần sống hành trì pháp ấy, thời tâm chưa giải thoát của vị ấy được giải thoát, hay các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, hay pháp an ổn khỏi các ách phược chưa được chứng đạt được chứng đạt?

– Này Gia chủ, có pháp độc nhất, do Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, nếu có Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm chưa giải thoát của vị ấy được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, và pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa được chứng đạt được chứng đạt.

– Bạch Tôn giả Ananda, pháp độc nhất ấy là gì, do Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, nếu có Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm chưa giải thoát của vị ấy được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, và pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa được chứng đạt được chứng đạt?

4. "Này gia chủ, ở đây, một vị tỳ kheo ly dục (secluded from sensual pleasures - xa lìa các ham muốn giác quan), ly bất thiện pháp (secluded from unwholesome states - xa lìa các trạng thái tâm bất lợi), chứng và trú Sơ thiền (first jhāna - tầng thiền thứ nhất), một trạng thái có tầm (applied thought - sự hướng tâm đến đối tượng), có tứ (sustained thought - sự duy trì tâm trên đối tượng), với hỷ (rapture - niềm vui phấn khởi) và lạc (pleasure - cảm giác dễ chịu) do ly dục sinh. Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Sơ thiền này là pháp duyên hợp (conditioned - do các điều kiện tạo thành) và do cố ý tạo tác (volitionally produced - được tạo ra bởi ý chí).[^551] Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường (impermanent - không tồn tại mãi mãi), chịu sự đoạn diệt (subject to cessation - phải đi đến chấm dứt).’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc.[^552] Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc, thì do sự khát khao Pháp (desire for the Dhamma - lòng mong muốn thực hành và chứng ngộ giáo pháp), do niềm vui trong Pháp (delight in the Dhamma - sự hoan hỷ với giáo pháp) này,[^553] sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử (five lower fetters - năm trói buộc đầu tiên ràng buộc chúng sanh vào cõi dục: thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ, tham dục, sân hận), vị ấy trở thành bậc hóa sanh (reappear spontaneously - tái sanh không qua thai bào) [trong cõi Tịnh Cư (Pure Abodes - các cõi trời dành cho bậc Bất Lai)] và tại đó đạt đến Vô dư Niết bàn (final Nibbāna - trạng thái Niết bàn hoàn toàn, không còn tái sanh), không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây là một pháp môn được Đức Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác, tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành, thì tâm chưa được giải thoát của vị ấy trở nên giải thoát, các lậu hoặc chưa được đoạn tận của vị ấy được đoạn tận, và vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”

5. "Lại nữa, này gia chủ, sau khi làm lắng dịu tầm và tứ, một vị tỳ kheo chứng và trú Nhị thiền… Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Nhị thiền này là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác. Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc… không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây cũng là một pháp môn được Đức Thế Tôn [351]… tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành… vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”

6. "Lại nữa, này gia chủ, do ly hỷ, một vị tỳ kheo… chứng và trú Tam thiền… Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Tam thiền này là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác. Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc… không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây cũng là một pháp môn được Đức Thế Tôn… tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành… vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”

7. "Lại nữa, này gia chủ, do xả lạc, xả khổ… một vị tỳ kheo chứng và trú Tứ thiền… Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Tứ thiền này là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác. Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc… không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây cũng là một pháp môn được Đức Thế Tôn… tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành… vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”

– Ở đây, này Gia chủ, Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Vị ấy suy tư và được biết: “Sơ Thiền này là pháp hữu vi, do suy tư tác thành. Phàm sự vật gì là pháp hữu vi, do suy tư tác thành, thời sự vật ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt”. Vị ấy vững trú ở đây, đoạn trừ được các lậu hoặc. Và nếu các lậu hoặc chưa được đoạn trừ, do tham luyến pháp này, do hoan hỷ pháp này, vị ấy đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, khỏi phải trở lui đời này. Này Gia chủ, như vậy là pháp độc nhất, do Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, nên Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm vị ấy chưa giải thoát được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, và pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa được chứng đạt được chứng đạt.

Lại nữa, này Gia chủ, vị Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm, vị ấy suy tư và được biết: “Thiền thứ hai này là pháp hữu vi, do suy tư tác thành. Phàm sự vật gì là pháp hữu vi, do suy tư tác thành, thời sự vật ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt”. Vị ấy vững trú ở đây, đoạn trừ được các lậu hoặc. Và nếu các lậu hoặc chưa được đoạn trừ, do tham luyến pháp này, do hoan hỷ pháp này, vị ấy đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, khỏi phải trở lui đời này. Này Gia chủ, như vậy là pháp độc nhất do Thế Tôn bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố. Nếu Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm vị ấy chưa giải thoát được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, và pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa chứng đạt được chứng đạt.

Lại nữa, này Gia chủ, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và an trú Thiền thứ ba. Vị ấy suy tư và được biết: “Thiền thứ ba này là pháp hữu vi, do suy tư tác thành. Phàm sự vật gì là pháp hữu vi, do suy tư tác thành, thời sự vật ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt”. Vị ấy vững trú ở đây, đoạn trừ được các lậu hoặc. Và nếu các lậu hoặc chưa được đoạn trừ, do tham luyến pháp này, do hoan hỷ pháp này, vị ấy đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, khỏi phải trở lui đời này. Này Gia chủ, như vậy là pháp độc nhất do Thế Tôn bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố. Nếu Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm vị ấy chưa giải thoát được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, và pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa chứng đạt được chứng đạt.

Lại nữa, này Gia chủ, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Vị ấy suy tư và được biết: “Thiền thứ tư này là pháp hữu vi, do suy tư tác thành. Phàm sự vật gì là pháp hữu vi, do suy tư tác thành thời sự vật ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt”. Vị ấy vững trú ở đây, đoạn trừ được các lậu hoặc. Và nếu các lậu hoặc chưa được đoạn trừ, do tham luyến pháp này, do hoan hỷ pháp này, vị ấy đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, khỏi phải trở lui đời này. Này Gia chủ, như vậy là pháp độc nhất do Thế Tôn bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố. Nếu Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm vị ấy chưa giải thoát được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, và pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa chứng đạt được chứng đạt.

8. "Lại nữa, này gia chủ, một vị tỳ kheo an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ (loving-kindness - lòng mong muốn cho tất cả chúng sanh được an vui), cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư; như thế cùng khắp thế giới, trên, dưới, ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, cao thượng, vô lượng, không oan trái, không sân hận. Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Tâm giải thoát nhờ tâm từ (deliverance of mind through loving-kindness - sự giải thoát tâm nhờ thực hành lòng từ) này là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác. Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc… không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây cũng là một pháp môn được Đức Thế Tôn… tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành… vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”

9. "Lại nữa, này gia chủ, một vị tỳ kheo an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với bi (compassion - lòng mong muốn cho tất cả chúng sanh thoát khổ)… không sân hận. Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Tâm giải thoát nhờ tâm bi này là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác. Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc… không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây cũng là một pháp môn được Đức Thế Tôn… tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành… vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”

10. "Lại nữa, này gia chủ, một vị tỳ kheo an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với hỷ (appreciative joy - niềm vui hoan hỷ trước hạnh phúc và thành công của người khác)… không sân hận. Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Tâm giải thoát nhờ tâm hỷ này là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác. Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc… không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây cũng là một pháp môn được Đức Thế Tôn… tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành… vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”

11. "Lại nữa, này gia chủ, một vị tỳ kheo an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với xả (equanimity - trạng thái tâm bình thản, quân bình, không thiên vị)… không sân hận. Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Tâm giải thoát nhờ tâm xả này là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác. Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường, [352] chịu sự đoạn diệt.’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc… không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây cũng là một pháp môn được Đức Thế Tôn… tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành… vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”

Lại nữa, này Gia chủ, Tỷ-kheo an trú biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ; cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên dưới bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Vị ấy suy tư và được biết: “Từ tâm giải thoát này là pháp hữu vi, do suy tư tác thành. Phàm sự vật gì là pháp hữu vi, do suy tư tác thành, thời sự vật ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt”. Vị ấy do vững trú ở đây,đoạn trừ được các lậu hoặc. Và nếu các lậu hoặc chưa được đoạn trừ, do tham luyến pháp này, do hoan hỷ pháp này, vị ấy đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, khỏi phải trở lui đời này. Này Gia chủ, như vậy là pháp độc nhất do Thế Tôn bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố. Nếu Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm vị ấy chưa giải thoát được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, và pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa chứng đạt được chứng đạt.

Lại nữa, này Gia chủ, Tỷ-kheo an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với bi… Với tâm câu hữu với hỷ… với tâm câu hữu với xả; cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy cùng khắp thế giới, trên dưới, bề ngang, hết thảy phương xứ, cùng khắp vô biên giới, vị ấy an trú biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Vị ấy suy tư và được biết: “Xả tâm giải thoát này là pháp hữu vi, do suy tư tác thành, Phàm sự việc gì là pháp hữu vi, do suy tư tác thành, thời sự vật ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt”. Vị ấy vững trú ở đây, đoạn trừ được các lậu hoặc. Và nếu các lậu hoặc chưa được đoạn trừ, do tham luyến pháp này, do hoan hỷ pháp này, vị ấy đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, khỏi phải trở lui đời này. Này Gia chủ, như vậy là pháp độc nhất do Thế Tôn bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố. Nếu Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm vị ấy chưa giải thoát được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, và pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa chứng đạt được chứng đạt.

12. "Lại nữa, này gia chủ, do vượt hoàn toàn sắc tưởng (perceptions of form - nhận thức về hình sắc), chấm dứt đối ngại tưởng (perceptions of sensory impact - nhận thức về sự va chạm của các giác quan), không tác ý đến dị tưởng (perceptions of diversity - nhận thức về sự khác biệt, đa dạng), nhận biết rằng ‘hư không là vô biên’, một vị tỳ kheo chứng và trú Không vô biên xứ (base of infinite space - tầng thiền Vô sắc thứ nhất). Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Sự chứng đắc Không vô biên xứ này là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác. Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc… không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây cũng là một pháp môn được Đức Thế Tôn… tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành… vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”

13. "Lại nữa, này gia chủ, do vượt hoàn toàn Không vô biên xứ, nhận biết rằng ‘thức là vô biên’, một vị tỳ kheo chứng và trú Thức vô biên xứ (base of infinite consciousness - tầng thiền Vô sắc thứ hai). Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Sự chứng đắc Thức vô biên xứ này là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác. Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc… không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây cũng là một pháp môn được Đức Thế Tôn… tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành… vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”

14. "Lại nữa, này gia chủ, do vượt hoàn toàn Thức vô biên xứ, nhận biết rằng ‘không có gì cả’, một vị tỳ kheo chứng và trú Vô sở hữu xứ (base of nothingness - tầng thiền Vô sắc thứ ba). Vị ấy suy xét và hiểu rõ như sau: ‘Sự chứng đắc Vô sở hữu xứ này là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác. Nhưng bất cứ cái gì là pháp duyên hợp và do cố ý tạo tác thì đều vô thường, chịu sự đoạn diệt.’ An trú trên nhận thức đó, vị ấy đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt được sự đoạn tận các lậu hoặc, thì do sự khát khao Pháp, do niềm vui trong Pháp này, sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy trở thành bậc hóa sanh [trong cõi Tịnh Cư] và tại đó đạt đến Vô dư Niết bàn, không bao giờ trở lại thế giới này nữa.

“Đây cũng là một pháp môn được Đức Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác, tuyên thuyết, mà khi một vị tỳ kheo an trú tinh cần, nhiệt tâm, quyết tâm thực hành, thì tâm chưa được giải thoát của vị ấy trở nên giải thoát, các lậu hoặc chưa được đoạn tận của vị ấy được đoạn tận, và vị ấy đạt được sự an ổn vô thượng khỏi các ràng buộc mà trước đây chưa đạt được.”[^554]

Lại nữa, này Gia chủ, Tỷ-kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị tưởng, Tỷ-kheo nghĩ rằng: “Hư không là vô biên”, chứng và trú Không vô biên xứ. Vị này suy tư và được biết: “Không vô biên xứ định này là pháp hữu vi, do suy tư tác thành. Phàm sự vật gì là pháp hữu vi, do suy tư tác thành, thời sự vật ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt”. Vị ấy vững trú ở đây, đoạn trừ được các lậu hoặc. Và nếu các lậu hoặc chưa được đoạn trừ, do tham luyến pháp này, do hoan hỷ pháp này, vị ấy đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, khỏi phải trở lui đời này. Này Gia chủ, như vậy là pháp độc nhất do Thế Tôn bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la- hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố. Nếu Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm vị ấy chưa giải thoát được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, và pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa chứng đạt được chứng đạt.

Lại nữa, này Gia chủ, Tỷ-kheo vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ rằng: “Thức là vô biên”, chứng và trú Thức vô biên xứ. Vị này suy tư và được biết: “Thức vô biên xứ định này là pháp hữu vi do suy tư tác thành. Phàm sự vật gì là pháp hữu vi, do suy tư tác thành, thời sự vật ấy là vô thường chịu sự đoạn diệt”. Vị ấy vững trú ở đây, đoạn trừ được các lậu hoặc. Và nếu các lậu hoặc chưa được đoạn trừ, do tham luyến pháp này, do hoan hỷ pháp này, vị ấy đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, khỏi phải trở lui đời này. Này Gia chủ, như vậy là pháp độc nhất do Thế Tôn bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố. Nếu Tỷ-kheo nào không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm vị ấy chưa giải thoát được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, và pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa chứng đạt được chứng đạt.

Lại nữa, này Gia chủ, Tỷ-kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: “Không có vật gì”, chứng và trú Vô sở hữu xứ. Vị này suy tư và được biết: “Vô sở hữu xứ định này là pháp hữu vi, do suy tư tác thành. Phàm sự vật gì là pháp hữu vi, do suy tư tác thành thời sự vật ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt”. Vị ấy vững trú ở đây, đoạn trừ được các lậu hoặc. Và nếu các lậu hoặc chưa được đoạn trừ, do tham luyến pháp này, do hoan hỷ pháp này, vị ấy đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, khỏi phải trở lui đời này. Này Gia chủ, như vậy là pháp độc nhất, do Thế Tôn bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố. Nếu Tỷ-kheo nào, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy, thời tâm vị ấy chưa giải thoát, được giải thoát, và các lậu hoặc chưa được đoạn trừ đi đến đoạn trừ, pháp vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa được chứng đạt được chứng đạt.

15. Khi Tôn giả A Nan nói xong, gia chủ Dasama người thành Atthakanagara bạch với ngài: “Bạch Tôn giả A Nan, ví như một người đang tìm một lối vào kho báu lại bất ngờ tìm thấy mười một [353] lối vào kho báu, cũng vậy, trong khi con đang tìm một cánh cửa đến Bất tử (Deathless - trạng thái Niết bàn, không còn sanh tử) thì lại được nghe về mười một cánh cửa đến Bất tử.[^555] Ví như một người có ngôi nhà mười một cửa, khi nhà cháy, người ấy có thể thoát ra an toàn bằng bất kỳ cửa nào trong mười một cửa ấy, cũng vậy, con có thể thoát ra an toàn bằng bất kỳ cánh cửa nào trong mười một cánh cửa đến Bất tử này. Bạch Tôn giả, những người theo các giáo phái khác còn tìm cách trả tiền học phí cho thầy của họ; lẽ nào con lại không cúng dường Tôn giả A Nan?”

16. Sau đó, gia chủ Dasama người thành Atthakanagara triệu tập Tăng đoàn (Sangha - cộng đồng các vị tỳ kheo) các vị tỳ kheo từ Pāṭaliputta và Vesālī, và tự tay phục vụ và cúng dường các ngài các món ăn ngon đủ loại cho đến khi các ngài thỏa mãn. Ông dâng cúng mỗi vị tỳ kheo một cặp y, dâng cúng Tôn giả A Nan một bộ tam y (triple robe - ba loại y phục của một vị tỳ kheo), và cho xây dựng một nơi ở trị giá năm trăm[^556] (đơn vị tiền tệ thời đó) cho Tôn giả A Nan.

Khi được nghe nói vậy, Gia chủ Dasama, người ở thành Atthaka bạch Tôn giả Ananda:

– Bạch Tôn giả Ananda, như người tìm một kho tàng cất dấu, trong một lúc tìm được mười một kho tàng cất dấu. Cũng vậy, bạch Tôn giả, con đi tìm một pháp môn bất tử mà được nghe một lần mười một pháp môn bất tử. Bạch Tôn giả, như ngôi nhà người ta có đến mười một cửa, khi ngôi nhà bị cháy, thì chỉ do một cửa người ta cũng có thể thoát ra một cách an toàn. Cũng vậy, bạch Tôn giả, chỉ với một cửa bất tử trong mười một cửa bất tử này, con có thể đạt được sự an toàn cho con. Bạch Tôn giả, đệ tử các ngoại đạo này sẽ tìm cầu tiền của cúng dường cho vị thầy của mình, sao con lại không cúng dường cho Tôn giả Ananda?

Rồi gia chủ Dasama, người ở thành Atthaka cho mời họp Tỷ-kheo Tăng ở Pataliputta và Vesali, tự tay mời ăn và làm cho thỏa mãn với các món ăn thượng vị loại cứng và loại mềm, tặng cho mỗi Tỷ-kheo, mỗi vị một cặp y, tặng cho Tôn giả Ananda ba y và xây dựng một Tăng xá trị giá năm trăm đồng tiền vàng (hay có năm trăm Tăng phòng) cho Tôn giả Ananda.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• Tỳ kheo / bhikkhu / monk: Nhà sư Phật giáo nam đã thọ giới cụ túc (giới luật cao nhất).
• Lậu hoặc / āsava / taints (or defilements, outflows): Những ô nhiễm tinh thần tiềm ẩn làm chúng sanh trôi lăn trong vòng luân hồi, thường gồm dục lậu (tham ái dục lạc), hữu lậu (tham ái sự tồn tại), và vô minh lậu (không thấy rõ sự thật).
• An ổn vô thượng khỏi các ràng buộc / anuttara yogakkhema / supreme security from bondage: Trạng thái giải thoát hoàn toàn khỏi khổ đau và tái sanh (luân hồi), tức là Niết bàn. “Yoga” ở đây nghĩa là “ràng buộc”, “khema” là “an ổn”.
• Ly dục / vivicceva kāmehi / secluded from sensual pleasures: Sự xa lìa, tách khỏi các ham muốn liên quan đến năm giác quan (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân).
• Ly bất thiện pháp / vivicca akusalehi dhammehi / secluded from unwholesome states: Sự xa lìa, tách khỏi các trạng thái tâm tiêu cực, có hại như tham lam, sân hận, si mê, buồn ngủ, trạo cử, hoài nghi.
• Thiền / jhāna / meditative absorption: Trạng thái tâm định sâu sắc, an chỉ, đạt được qua tu tập thiền định, có bốn tầng thiền sắc giới (Sơ, Nhị, Tam, Tứ thiền) và bốn tầng thiền vô sắc giới.
• Tầm / vitakka / applied thought: Sự hướng tâm ban đầu, đưa tâm đến đối tượng thiền định.
• Tứ / vicāra / sustained thought: Sự duy trì tâm trên đối tượng thiền định, khảo sát, xem xét đối tượng.
• Hỷ / pīti / rapture: Niềm vui phấn khởi, hứng thú, đôi khi mãnh liệt, sinh khởi trong thiền định. Đây là một trong các thiền chi.
• Lạc / sukha / pleasure (or happiness): Cảm giác dễ chịu, hạnh phúc, an lạc trong thân và tâm khi thiền định. Đây là một trong các thiền chi.
• Pháp duyên hợp / saṅkhata / conditioned: Các pháp, hiện tượng được tạo thành do sự kết hợp của nhiều điều kiện (duyên), chúng có sinh, có diệt, chịu sự chi phối của luật vô thường.
• Do cố ý tạo tác / abhisaṅkhata / volitionally produced: Được tạo ra một cách có chủ đích, do ý chí (cetanā) thúc đẩy.
• Vô thường / anicca / impermanent: Tính chất không bền vững, luôn luôn thay đổi, không tồn tại mãi mãi của mọi sự vật, hiện tượng trong thế gian.
• Chịu sự đoạn diệt / nirodhadhamma / subject to cessation: Có bản chất tự nhiên là phải đi đến chỗ chấm dứt, hoại diệt, không thể tồn tại vĩnh viễn.
• Khát khao Pháp / dhammarāga / desire for the Dhamma: Lòng yêu thích, mong muốn tha thiết được thực hành và chứng ngộ giáo pháp của Đức Phật. Đây là một loại tham ái vi tế nhưng hướng thượng.
• Niềm vui trong Pháp / dhammanandī / delight in the Dhamma: Sự hoan hỷ, vui thích khi được thực hành, học hỏi hoặc chứng nghiệm giáo pháp.
• Năm hạ phần kiết sử / pañca orambhāgiyāni saṃyojanāni / five lower fetters: Năm trói buộc đầu tiên ràng buộc chúng sanh vào các cõi thấp (Dục giới), bao gồm: 1. Thân kiến (sakkāya-diṭṭhi), 2. Hoài nghi (vicikicchā), 3. Giới cấm thủ (sīlabbata-parāmāsa), 4. Tham dục (kāmacchanda), 5. Sân hận (vyāpāda).
• Hóa sanh / opapātika / spontaneously reborn (or apparitional rebirth): Hình thức tái sanh không qua thai bào (noãn sanh, thai sanh, thấp sanh), mà hiện khởi tức thời với đầy đủ thân thể, thường ở các cõi trời, địa ngục, hoặc ngạ quỷ.
• Tịnh Cư Thiên / Suddhāvāsa / Pure Abodes: Năm cõi trời cao nhất trong Sắc giới (Vô Phiền, Vô Nhiệt, Thiện Kiến, Thiện Hiện, Sắc Cứu Cánh), chỉ dành cho các bậc Thánh Bất Lai (Anāgāmī) tái sanh vào đó để chứng đắc Niết bàn.
• Vô dư Niết bàn / anupādisesa-nibbāna / final Nibbāna (Nibbāna without residue): Trạng thái Niết bàn hoàn toàn, đạt được sau khi một vị A-la-hán qua đời, khi ngũ uẩn (thân và tâm) hoàn toàn tan rã, không còn bất kỳ dư sót nào của sự tồn tại (upādi), chấm dứt hoàn toàn khổ đau và tái sanh.
• Từ / mettā / loving-kindness: Lòng mong muốn cho tất cả chúng sanh được an lạc, hạnh phúc; một trong Tứ Vô Lượng Tâm.
• Tâm giải thoát nhờ tâm từ / mettā cetovimutti / deliverance of mind through loving-kindness: Trạng thái tâm được giải thoát khỏi sân hận, ác ý nhờ thực hành và phát triển lòng từ bi rộng lớn.
• Bi / karuṇā / compassion: Lòng mong muốn cho tất cả chúng sanh thoát khỏi khổ đau; một trong Tứ Vô Lượng Tâm.
• Hỷ (Tứ Vô Lượng Tâm) / muditā / appreciative joy (or sympathetic joy): Niềm vui hoan hỷ trước hạnh phúc, thành công, thiện pháp của người khác, không ganh tị; một trong Tứ Vô Lượng Tâm. (Khác với ‘hỷ’ là thiền chi).
• Xả / upekkhā / equanimity: Trạng thái tâm bình thản, quân bình, không dao động trước các hoàn cảnh thuận nghịch (được-mất, khen-chê, vinh-nhục, khổ-vui), không thiên vị hay thành kiến; một trong Tứ Vô Lượng Tâm và cũng là một thiền chi trong Tam thiền và Tứ thiền.
• Sắc tưởng / rūpasaññā / perceptions of form: Nhận thức, ý niệm về hình sắc, đối tượng của mắt thấy.
• Đối ngại tưởng / paṭighasaññā / perceptions of sensory impact (or resistance): Nhận thức về sự va chạm, tiếp xúc giữa các giác quan và đối tượng của chúng (ví dụ: mắt thấy sắc, tai nghe tiếng…). Trong thiền định, sự vượt qua tưởng này giúp đi vào cõi Vô sắc.
• Dị tưởng / nānattasaññā / perceptions of diversity: Nhận thức về sự khác biệt, đa dạng của các pháp, các đối tượng. Vượt qua tưởng này cũng là một bước để vào thiền Vô sắc.
• Không vô biên xứ / Ākāsānañcāyatana / base of infinite space: Tầng thiền Vô sắc thứ nhất, nơi hành giả quán chiếu và an trú vào nhận thức rằng không gian là vô biên, không giới hạn.
• Thức vô biên xứ / Viññāṇañcāyatana / base of infinite consciousness: Tầng thiền Vô sắc thứ hai, nơi hành giả vượt qua Không vô biên xứ, quán chiếu và an trú vào nhận thức rằng tâm thức là vô biên.
• Vô sở hữu xứ / Ākiñcaññāyatana / base of nothingness: Tầng thiền Vô sắc thứ ba, nơi hành giả vượt qua Thức vô biên xứ, quán chiếu và an trú vào nhận thức rằng “không có gì cả”, không còn đối tượng nào để nắm bắt.
• Bất tử / amata / Deathless: Từ đồng nghĩa với Niết bàn (Nibbāna), chỉ trạng thái chấm dứt hoàn toàn khổ đau và vòng luân hồi sanh tử.
• Tăng đoàn / Saṅgha / community of monks: Cộng đồng các vị tỳ kheo (và tỳ kheo ni) sống hòa hợp theo giới luật và giáo pháp của Đức Phật.
• Tam y / ticīvara / triple robe: Ba loại y phục căn bản của một vị tỳ kheo theo luật Phật chế, gồm y vai trái (antaravāsaka), y thượng (uttarāsaṅga), và y tăng-già-lê (saṅghāṭi - thường là y hai lớp).