MN 62. Đại Kinh Giáo Giới La-hầu-la

(Mahārāhulovāda Sutta)

1. Như vầy tôi nghe. [^640] Một thời Đức Thế Tôn trú tại thành Xá-vệ (Sāvatthī), trong vườn ông Cấp Cô Độc (Anāthapiṇḍika), rừng cây Kỳ-đà (Jeta).

2. Rồi, vào buổi sáng, Đức Thế Tôn đắp y, mang bát và y ngoài, đi vào thành Xá-vệ để khất thực. Đại đức La-hầu-la (Rāhula) cũng [421] đắp y, mang bát và y ngoài, theo sát phía sau Đức Thế Tôn.

3. Bấy giờ, Đức Thế Tôn nhìn lại và bảo Đại đức La-hầu-la như sau: [^641] “Này La-hầu-la, bất kỳ loại sắc (material form) nào, dù là quá khứ, tương lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, thấp kém hay cao thượng, xa hay gần, tất cả sắc nên được thấy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã (self - cái tôi thường hằng, độc lập, không thay đổi) của tôi.’”

“Chỉ có sắc thôi sao, bạch Đức Thế Tôn? Chỉ có sắc thôi sao, bạch Đức Thiện Thệ?”

“Sắc, này La-hầu-la, và thọ (feeling - cảm giác dễ chịu, khó chịu hay trung tính), tưởng (perception - sự nhận biết, ghi nhận đối tượng qua các giác quan), hành (formations - các hoạt động tâm lý có chủ ý, tạo tác nghiệp), và thức (consciousness - tâm biết đối tượng qua các giác quan).”

4. Rồi Đại đức La-hầu-la suy nghĩ thế này: “Ai lại đi vào thành khất thực hôm nay khi được chính Đức Thế Tôn trực tiếp khuyên dạy chứ?” Thế là ngài quay lại và ngồi xuống gốc cây, xếp chân kiết già, giữ thân thẳng, và an trú chánh niệm (mindfulness - sự chú tâm, tỉnh giác vào giây phút hiện tại, không phán xét) trước mặt.

5. Đại đức Xá-lợi-phất (Sāriputta) thấy ngài ngồi đó và bảo ngài như sau: “Này La-hầu-la, hãy phát triển niệm hơi thở (mindfulness of breathing - sự chú tâm vào hơi thở vào ra). Khi niệm hơi thở được phát triển và tu tập, nó mang lại quả lớn, lợi ích lớn.” [^642]

6. Rồi, vào buổi chiều, Đại đức La-hầu-la xả thiền và đi đến Đức Thế Tôn. Sau khi đảnh lễ ngài, ngài ngồi xuống một bên và hỏi Đức Thế Tôn:

7. “Bạch Thế Tôn, làm thế nào để phát triển và tu tập niệm hơi thở, để nó mang lại quả lớn, lợi ích lớn?”

62. ÐẠI KINH GIÁO GIỚI LA-HẦU-LA

62. ÐẠI KINH GIÁO GIỚI LA-HẦU-LA (Mahà Ràhulovàda Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn ở Savatthi, Jetavana, tại tịnh xá Anathapindika (Cấp Cô độc).

Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Savatthi để khất thực. Tôn giả Rahula vào buổi sáng cũng đắp y, cầm y bát, đi sau lưng Thế Tôn. Rồi Thế Tôn, sau khi đưa mắt ngó xung quanh, bảo Tôn giả Rahula:

– Này Rahula, bất cứ sắc pháp nào, quá khứ, vị lai, hiện tại, nội hay ngoại, thô hay tế, liệt hay thắng, xa hay gần, tất cả sắc pháp phải được quán sát như thật với chánh trí tuệ: “Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã của ta”.

– Bạch Thế Tôn, có phải chỉ sắc mà thôi? Bạch Thiện Thệ, có phải chỉ sắc mà thôi?

– Cả sắc, này Rahula; cả thọ, này Rahula; cả tưởng, này Rahula, cả hành, này Rahula; và cả thức, này Rahula.

Rồi Tôn giả Rahula tự nghĩ: “Ai có thể hôm nay được Thế Tôn trực tiếp giảng dạy với bài giáo giới, còn có thể đi vào làng để khất thực?” Rồi Tôn giả từ chỗ ấy đi trở lui về, ngồi xuống một gốc cây, kiết già, lưng thẳng, an trú niệm trước mặt. Tôn giả Sariputta thấy Tôn giả Rahula đang ngồi dưới một gốc cây, kiết già, lưng thẳng, an trú niệm trước mặt. Sau khi thấy vậy, Ngài nói với Tôn giả Rahula:

– Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập nhập tức xuất tức niệm (niệm hơi thở vô, hơi thở ra). Này Rahula, tu tập niệm hơi thở vô hơi thở ra, làm cho sung mãn, được quả lớn, được lợi ích lớn.

Rồi Tôn giả Rahula, vào buổi chiều, sau khi từ Thiền tịnh đứng dậy, đi đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả Rahula bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, niệm hơi thở vô hơi thở ra được tu tập như thế nào? Làm cho sung mãn, (pháp môn này) như thế nào là để được quả lớn, được lợi ích lớn?

(BỐN ĐẠI)

8. "Này La-hầu-la, [^643] bất cứ cái gì bên trong, thuộc về bản thân, là thể rắn, đông đặc, và bị chấp thủ (clung-to - bị dính mắc, nắm giữ bởi tâm do tham ái và tà kiến), đó là, tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy xương, thận, tim, gan, cơ hoành, lá lách, phổi, ruột già, ruột non, đồ ăn trong dạ dày, phân, hay bất cứ cái gì khác bên trong, thuộc về bản thân, là thể rắn, đông đặc, và bị chấp thủ: đây gọi là địa đại (earth element - yếu tố đất) bên trong. Cả địa đại bên trong và địa đại bên ngoài đều chỉ là địa đại. Và điều đó nên được thấy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.’ [422] Khi thấy như vậy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn, người đó trở nên nhàm chán (disenchanted - sự chán ngán, không còn hứng thú với đối tượng thế tục do thấy rõ bản chất vô thường, khổ, vô ngã của nó) đối với địa đại và làm cho tâm ly tham (dispassionate - sự từ bỏ lòng tham ái, không còn đam mê, dính mắc) đối với địa đại.

9. "Này La-hầu-la, thủy đại (water element - yếu tố nước) là gì? Thủy đại có thể là bên trong hoặc bên ngoài. Thủy đại bên trong là gì? Bất cứ cái gì bên trong, thuộc về bản thân, là nước, có tính nước, và bị chấp thủ, đó là, mật, đờm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ đặc, nước mắt, mỡ lỏng, nước bọt, nước mũi, dịch khớp, nước tiểu, hay bất cứ cái gì khác bên trong, thuộc về bản thân, là nước, có tính nước, và bị chấp thủ: đây gọi là thủy đại bên trong. Cả thủy đại bên trong và thủy đại bên ngoài đều chỉ là thủy đại. Và điều đó nên được thấy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.’ Khi thấy như vậy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn, người đó trở nên nhàm chán đối với thủy đại và làm cho tâm ly tham đối với thủy đại.

10. "Này La-hầu-la, hỏa đại (fire element - yếu tố lửa, nhiệt) là gì? Hỏa đại có thể là bên trong hoặc bên ngoài. Hỏa đại bên trong là gì? Bất cứ cái gì bên trong, thuộc về bản thân, là lửa, có tính lửa, và bị chấp thủ, đó là, cái nhờ đó mà ta được sưởi ấm, già đi, và bị thiêu đốt, và cái nhờ đó mà những gì được ăn, uống, nhai, nếm được tiêu hóa hoàn toàn, hay bất cứ cái gì khác bên trong, thuộc về bản thân, là lửa, có tính lửa, và bị chấp thủ: đây gọi là hỏa đại bên trong. Cả hỏa đại bên trong và hỏa đại bên ngoài đều chỉ là hỏa đại. Và điều đó nên được thấy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.’ Khi thấy như vậy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn, người đó trở nên nhàm chán đối với hỏa đại và làm cho tâm ly tham đối với hỏa đại.

11. "Này La-hầu-la, phong đại (air element - yếu tố gió, khí) là gì? Phong đại có thể là bên trong hoặc bên ngoài. Phong đại bên trong là gì? Bất cứ cái gì bên trong, thuộc về bản thân, là khí, có tính khí, và bị chấp thủ, đó là, gió đi lên, gió đi xuống, gió trong bụng, gió trong ruột, gió lưu thông qua các chi, hơi thở vào và hơi thở ra, hay bất cứ cái gì khác bên trong, thuộc về bản thân, là khí, có tính khí, và bị chấp thủ: đây gọi là phong đại bên trong. Cả phong đại bên trong và phong đại bên ngoài đều chỉ là phong đại. Và điều đó nên được thấy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.’ [423] Khi thấy như vậy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn, người đó trở nên nhàm chán đối với phong đại và làm cho tâm ly tham đối với phong đại.

12. "Này La-hầu-la, không đại (space element - yếu tố không gian) là gì? [^644] Không đại có thể là bên trong hoặc bên ngoài. Không đại bên trong là gì? Bất cứ cái gì bên trong, thuộc về bản thân, là không gian, có tính không gian, và bị chấp thủ, đó là, lỗ tai, lỗ mũi, cửa miệng, và cái [lỗ] qua đó những gì được ăn, uống, nhai, nếm được nuốt vào, và nơi nó tụ lại, và qua đó nó được bài tiết ra từ bên dưới, hay bất cứ cái gì khác bên trong, thuộc về bản thân, là không gian, có tính không gian, và bị chấp thủ: đây gọi là không đại bên trong. Cả không đại bên trong và không đại bên ngoài đều chỉ là không đại. Và điều đó nên được thấy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.’ Khi thấy như vậy như nó thực sự là bằng trí tuệ đúng đắn, người đó trở nên nhàm chán đối với không đại và làm cho tâm ly tham đối với không đại.

– Này Rahula, cái gì thuộc nội thân, thuộc cá nhân, kiên cứng, thô phù, bị chấp thủ, như tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột, màng ruột, bao tử, phân và bất cứ vật gì khác, thuộc nội thân, thuộc cá nhân, kiên cứng, thô phù, bị chấp thủ; như vậy, này Rahula, được gọi là nội địa giới. Những gì thuộc nội địa giới và những gì thuộc ngoại địa giới đều thuộc về địa giới. Ðịa giới ấy phải được quán sát như thật với chánh trí tuệ như sau: “Cái này không phải là của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự là ngã của ta”. Sau khi như thật quán sát địa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với địa giới, tâm từ bỏ địa giới.

Và này Rahula, thế nào là thủy giới? Có nội thủy giới, có ngoại thủy giới. Và này Rahula, thế nào là nội thủy giới? Cái gì thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước, thuộc chất lỏng, bị chấp thủ, như mật, đàm, niêm dịch, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, mỡ da, nước miếng, nước ở khớp xương, nước tiểu, và bất cứ vật gì khác, thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc nước, thuộc chất lỏng, bị chấp thủ, như vậy, này Rahula, được gọi là thủy giới. Những gì thuộc nội thủy giới và những gì thuộc ngoại thủy giới đều thuộc về thủy giới. Thủy giới ấy phải được quán sát như thật với chánh trí tuệ như sau: “Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã của ta”. Sau khi như thật quán sát thủy giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với thủy giới, tâm từ bỏ thủy giới.

Và này Rahula, thế nào là hỏa giới? Có nội hỏa giới, có ngoại hỏa giới. Và này Rahula, thế nào là nội hỏa giới? Cái gì thuộc về nội thân, thuộc về cá nhân, thuộc lửa, thuộc chất nóng, bị chấp thủ; như cái gì khiến cho hâm nóng, khiến cho hủy hoại, khiến cho thiêu cháy, cái gì khiến cho những vật được ăn, uống, nhai, nếm, có thể khéo tiêu hóa, hay tất cả những vật gì khác, thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc lửa, thuộc chất nóng, bị chấp thủ; này Rahula, như vậy được gọi là nội hỏa giới. Những gì thuộc nội hỏa giới, và những gì thuộc ngoại hỏa giới đều thuộc về hỏa giới. Hỏa giới ấy phải được quán sát như thật với chánh trí tuệ như sau: “Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã của ta”. Sau khi như thật quán sát hỏa giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với hỏa giới, tâm từ bỏ hỏa giới.

Và này Rahula, thế nào là phong giới. Có nội phong giới, có ngoại phong giới. Và này Rahula, thế nào là nội phong giới? Cái gì thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió, thuộc tánh động, bị chấp thủ, như gió thổi lên, gió thổi xuống, gió trong ruột, gió trong bụng dưới, gió thổi ngang các đốt, các khớp, hơi thở vô, hơi thở ra, và bất cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc gió, thuộc tánh động, bị chấp thủ; này Rahula, như vậy được gọi là nội phong giới. Những gì thuộc nội phong giới và những gì thuộc ngoại phong giới đều thuộc về phong giới. Phong giới ấy phải được quán sát như thật với chánh trí tuệ như sau: “Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã của ta”. Sau khi như thật quán sát phong giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với phong giới, tâm từ bỏ phong giới.

Và này Rahula, thế nào là hư không giới? Có nội hư không giới, có ngoại hư không giới. Và này Rahula, thế nào là nội hư không giới? Cái gì thuộc về nội thân, thuộc cá nhân, thuộc hư không, thuộc hư không tánh, bị chấp thủ, như lỗ tai, lỗ mũi, cửa miệng, do cái gì người ta nuốt, những gì được nhai, được uống, được ăn và được nếm, và tại chỗ mà những gì được nhai, được uống, được ăn và được uống được giữ lại, và ngang qua chỗ mà những gì được nhai, được uống, được ăn và được tống xuất xuống phần dưới để ra ngoài, và bất cứ vật gì khác thuộc nội thân, thuộc cá nhân, thuộc hư không, thuộc hư không tánh, bị chấp thủ; này Rahula, như vậy được gọi là nội hư không giới. Những gì thuộc nội hư không giới và những gì thuộc ngoại hư không giới đều thuộc về hư không giới. Hư không giới ấy phải được quán sát như thật với chánh trí tuệ như sau: “Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải tự ngã của ta,” Sau khi như thật quán sát hư không giới với chánh trí tuệ như vậy, vị ấy sanh yểm ly đối với hư không giới, tâm từ bỏ hư không giới.

13. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định giống như đất; vì khi con phát triển thiền định giống như đất, những xúc chạm (contacts - phassa - sự tiếp xúc giữa căn (giác quan), trần (đối tượng) và thức (tâm biết), tạo ra cảm thọ) dễ chịu và khó chịu đã khởi lên sẽ không xâm chiếm tâm con và lưu lại. [^645] Cũng như người ta ném đồ sạch và đồ dơ, phân, nước tiểu, nước bọt, mủ, và máu lên đất, và đất không kinh sợ, hổ thẹn, và ghê tởm vì điều đó, cũng vậy, này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định giống như đất; vì khi con phát triển thiền định giống như đất, những xúc chạm dễ chịu và khó chịu đã khởi lên sẽ không xâm chiếm tâm con và lưu lại.

14. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định giống như nước; vì khi con phát triển thiền định giống như nước, những xúc chạm dễ chịu và khó chịu đã khởi lên sẽ không xâm chiếm tâm con và lưu lại. Cũng như người ta rửa đồ sạch và đồ dơ, phân, nước tiểu, nước bọt, mủ, và máu trong nước, và nước không kinh sợ, hổ thẹn, và ghê tởm vì điều đó, cũng vậy, [424] này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định giống như nước; vì khi con phát triển thiền định giống như nước, những xúc chạm dễ chịu và khó chịu đã khởi lên sẽ không xâm chiếm tâm con và lưu lại.

15. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định giống như lửa; vì khi con phát triển thiền định giống như lửa, những xúc chạm dễ chịu và khó chịu đã khởi lên sẽ không xâm chiếm tâm con và lưu lại. Cũng như người ta đốt đồ sạch và đồ dơ, phân, nước tiểu, nước bọt, mủ, và máu trong lửa, và lửa không kinh sợ, hổ thẹn, và ghê tởm vì điều đó, cũng vậy, này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định giống như lửa; vì khi con phát triển thiền định giống như lửa, những xúc chạm dễ chịu và khó chịu đã khởi lên sẽ không xâm chiếm tâm con và lưu lại.

16. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định giống như gió; vì khi con phát triển thiền định giống như gió, những xúc chạm dễ chịu và khó chịu đã khởi lên sẽ không xâm chiếm tâm con và lưu lại. Cũng như gió thổi vào đồ sạch và đồ dơ, vào phân, nước tiểu, nước bọt, mủ, và máu, và gió không kinh sợ, hổ thẹn, và ghê tởm vì điều đó, cũng vậy, này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định giống như gió; vì khi con phát triển thiền định giống như gió, những xúc chạm dễ chịu và khó chịu đã khởi lên sẽ không xâm chiếm tâm con và lưu lại.

17. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định giống như không gian; vì khi con phát triển thiền định giống như không gian, những xúc chạm dễ chịu và khó chịu đã khởi lên sẽ không xâm chiếm tâm con và lưu lại. Cũng như không gian không trụ vào đâu cả, cũng vậy, này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định giống như không gian; vì khi con phát triển thiền định giống như không gian, những xúc chạm dễ chịu và khó chịu đã khởi lên sẽ không xâm chiếm tâm con và lưu lại.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như đất. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như đất, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại. Này Rahula, ví như trên đất người ta quăng đồ tịnh, quăng đồ không tịnh, quăng phân uế, quăng nước tiểu, nhổ nước miếng, quăng mủ và quăng máu; tuy vậy đất không lo âu, không dao động, hay không nhàm chán; cũng vậy, này Rahula, hãy tu tập như đất. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như đất, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như nước. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như nước, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại. Này Rahula, ví như trong nước người ta rửa đồ tịnh, rửa đồ không tịnh, rửa sạch phân uế, rửa sạch nước tiểu, rửa sạch nước miếng, rửa sạch mủ, rửa sạch máu; tuy vậy nước không lo âu, không dao động, không nhàm chán; cũng vậy, này Rahula, hãy tu tập sự tụ tập như nước, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như lửa. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như lửa, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại. Này Rahula, ví như lửa đốt các đồ tịnh, đốt các đồ không tịnh, đốt phân uế, đốt nước tiểu, đốt nước miếng, đốt mủ, đốt máu; tuy vậy lửa không lo âu, không dao động, không nhàm chán; cũng vậy, này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như lửa, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như gió. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như gió, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại. Này Rahula, như gió thổi các đồ tịnh, thổi các đồ không tịnh, thổi phân uế, thổi nước tiểu, thổi nước miếng, thổi mủ, thổi máu, tuy vậy gió không lo âu, không dao động, không nhàm chán; cũng vậy, này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như gió, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như hư không. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như hư không, các xúc khả ái, không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại. Này Rahula, ví như hư không không bị trú tại một chỗ nào; cũng vậy, này Rahula, hãy tu tập sự tu tập như hư không. Này Rahula, do tu tập sự tu tập như hư không, các xúc khả ái không khả ái được khởi lên, không có nắm giữ tâm, không có tồn tại.

18. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định về tâm từ (loving-kindness - mettā - lòng mong muốn cho tất cả chúng sinh được an vui, hạnh phúc); vì khi con phát triển thiền định về tâm từ, mọi sân hận (ill will - byāpāda - ác ý, thù ghét, mong muốn làm hại người khác) sẽ được từ bỏ.

19. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định về tâm bi (compassion - karuṇā - lòng mong muốn cho tất cả chúng sinh thoát khỏi khổ đau); vì khi con phát triển thiền định về tâm bi, mọi sự tàn nhẫn (cruelty - vihiṃsā - hành động hoặc ý nghĩ làm hại, gây đau khổ cho người khác) sẽ được từ bỏ.

20. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định về tâm hỷ (appreciative joy - muditā - niềm vui khi thấy người khác thành công, hạnh phúc, không ganh tị); vì khi con phát triển thiền định về tâm hỷ, mọi sự bất mãn (discontent - arati - không hài lòng, chán nản, buồn bực) sẽ được từ bỏ.

21. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định về tâm xả (equanimity - upekkhā - thái độ bình thản, quân bình, không thiên vị trước mọi hoàn cảnh thuận nghịch, được mất, khen chê); vì khi con phát triển thiền định về tâm xả, mọi ác cảm (aversion - paṭigha - sự ghét bỏ, chống đối, khó chịu) sẽ được từ bỏ.

22. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định về sự bất tịnh (foulness - asubha - sự quán chiếu tính không sạch sẽ, đáng ghê tởm của cơ thể để đối trị lòng tham dục); vì khi con phát triển thiền định về sự bất tịnh, mọi tham ái (lust - rāga - sự ham muốn, đam mê dục lạc) sẽ được từ bỏ.

23. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định về tưởng về vô thường (perception of impermanence - anicca-saññā - sự nhận biết, ghi nhớ rằng mọi thứ đều thay đổi, không bền vững, sinh rồi diệt); [425] vì khi con phát triển thiền định về tưởng về vô thường, ngã mạn ‘tôi là’ (conceit ‘I am’ - asmimāna - sự kiêu ngạo vi tế dựa trên ý niệm sai lầm về một cái ‘tôi’ thường hằng, độc lập) sẽ được từ bỏ.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về lòng từ. Này Rahula, do tu tập sự tu tập về lòng từ, cái gì thuộc sân tâm sẽ được trừ diệt . Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về lòng bi. Này Rahula, do tu tập sự tu tập về lòng bi, cái gì thuộc hại tâm sẽ được trừ diệt. Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về hỷ. Này Rahula, do tu tập sự tu tập về hỷ, cái gì thuộc bất lạc sẽ được trừ diệt. Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về xả. Này Rahula, do tu tập sự tu tập về xả, cái gì thuộc hận tâm sẽ được trừ diệt. Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về bất tịnh. Này Rahula, do tu tập sự tu tập về bất tịnh, cái gì thuộc tham ái được trừ diệt. Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về vô thường. Này Rahula, do tu tập sự tu tập về vô thường, cái gì thuộc ngã mạn được trừ diệt.

24. "Này La-hầu-la, hãy phát triển thiền định về niệm hơi thở. Khi niệm hơi thở được phát triển và tu tập, nó mang lại quả lớn, lợi ích lớn. Và làm thế nào để niệm hơi thở được phát triển và tu tập, để nó mang lại quả lớn, lợi ích lớn?

25. "Ở đây, này La-hầu-la, một vị tỳ kheo (bhikkhu - nhà sư nam đã thọ giới cụ túc trong Phật giáo), đi vào rừng hoặc đến gốc cây hoặc đến một ngôi cốc/chòi trống (empty hut - suññāgāra - nơi vắng vẻ, yên tĩnh thích hợp cho việc tu tập thiền định), ngồi xuống; xếp chân kiết già, giữ thân thẳng, và an trú chánh niệm trước mặt, luôn tỉnh thức vị ấy thở vào, tỉnh thức vị ấy thở ra. [^646]

26. "Thở vào dài, vị ấy biết: ‘Tôi thở vào dài’; hoặc thở ra dài, vị ấy biết: ‘Tôi thở ra dài.’ Thở vào ngắn, vị ấy biết: ‘Tôi thở vào ngắn’; hoặc thở ra ngắn, vị ấy biết: ‘Tôi thở ra ngắn.’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận toàn thân [hơi thở]’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, cảm nhận toàn thân [hơi thở].’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, làm an tịnh thân hành (bodily formation - kāya-saṅkhāra - ở đây chỉ hơi thở vào ra, được xem là yếu tố thuộc về thân, làm thân hoạt động)’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, làm an tịnh thân hành.’

27. "Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận hỷ (rapture - pīti - niềm vui thích, phấn khởi, trạng thái lâng lâng phát sinh trong thiền định)’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, cảm nhận hỷ.’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận lạc (pleasure - sukha - cảm giác dễ chịu, hạnh phúc về thân hoặc tâm, vi tế hơn hỷ)’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, cảm nhận lạc.’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận tâm hành (mental formation - citta-saṅkhāra - ở đây chỉ thọ và tưởng, những yếu tố thuộc về tâm, làm tâm hoạt động)’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, cảm nhận tâm hành.’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, làm an tịnh tâm hành’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, làm an tịnh tâm hành.’

28. "Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận tâm’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, cảm nhận tâm.’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, làm tâm hoan hỷ’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, làm tâm hoan hỷ.’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, định tâm’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, định tâm.’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, giải thoát tâm’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, giải thoát tâm.’

29. "Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, quán chiếu vô thường (contemplating impermanence - aniccānupassī - nhìn thấy sự thay đổi, không bền vững của mọi pháp)’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, quán chiếu vô thường.’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, quán chiếu sự phai nhạt (contemplating fading away - virāgānupassī - nhìn thấy sự tan biến của tham ái, dính mắc)’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, quán chiếu sự phai nhạt.’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, quán chiếu sự đoạn diệt (contemplating cessation - nirodhānupassī - nhìn thấy sự chấm dứt hoàn toàn của khổ đau, phiền não)’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, quán chiếu sự đoạn diệt.’ Vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào, quán chiếu sự từ bỏ (contemplating relinquishment - paṭinissaggānupassī - nhìn thấy sự buông bỏ mọi chấp thủ, mọi gánh nặng)’; vị ấy tập luyện như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra, quán chiếu sự từ bỏ.’

30. “Này La-hầu-la, đó là cách niệm hơi thở được phát triển và tu tập, để nó mang lại quả lớn, lợi ích lớn. Khi niệm hơi thở được phát triển và tu tập theo cách này, [426] ngay cả những hơi thở vào ra cuối cùng cũng được biết khi chúng chấm dứt, không phải không biết.” [^647]

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã nói. Đại đức La-hầu-la hài lòng và hoan hỷ với lời dạy của Đức Thế Tôn.

Này Rahula, hãy tu tập sự tu tập về niệm hơi thở vô hơi thở ra. Này Rahula, do tu tập niệm hơi thở vô hơi thở ra, làm cho sung mãn, nên được quả lớn, được lợi ích lớn. Và này Rahula, thế nào là tu tập niệm hơi thở vô hơi thở ra, làm cho sung mãn nên được quả lớn, được lợi ích lớn?

Ở đây, này Rahula, vị Tỷ-kheo đi đến khu rừng, đi đến gốc cây, hay đi đến ngôi nhà trống, và ngồi kiết già, lưng thẳng và an trú chánh niệm trước mặt. Tỉnh giác, vị ấy thở vô; tỉnh giác, vị ấy thở ra. Hay thở vô dài, vị ấy biết: “Tôi thở vô dài”; hay thở ra dài, vị ấy biết “Tôi thở ra dài”; hay thở vô ngắn, vị ấy biết: “Tôi thở vô ngắn”; hay thở ra ngắn, vị ấy biết: “Tôi thở ra ngắn”. “Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở vô,” vị ấy tập. “Cảm giác toàn thân, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập. “An tịnh thân hành, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “An tịnh thân hành, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập.

“Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “Cảm giác hỷ thọ, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập. “Cảm giác lạc thọ, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “Cảm giác tâm hành (Cittasankhara), tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “Cảm giác tâm hành, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập. “An tịnh tâm hành, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “An tịnh tâm hành, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập.

“Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “Cảm giác về tâm, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập. “Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. "Với tâm hân hoan, tôi sẽ thở ra, vị ấy tập. “Với tâm định tĩnh, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. "Với tâm định tĩnh, tôi sẽ thở ra, vị ấy tập. “Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “Với tâm giải thoát, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập.

“Quán vô thường, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “Quán vô thường, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập. “Quán ly tham, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “Quán ly tham, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập. “Quán đoạn diệt, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “Quán đoạn diệt, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập “Quán từ bỏ, tôi sẽ thở vô”, vị ấy tập. “Quán từ bỏ, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập.

Tu tập niệm hơi thở vô hơi thở ra như vậy, này Rahula, làm cho sung mãn như vậy, có quả lớn, có lợi ích lớn. Này Rahula, tu tập niệm hơi thở vô hơi thở ra như vậy, làm cho sung mãn như vậy, thời khi những hơi thở vô, hơi thở ra tối hậu chấm dứt, chứng được giác tri, không phải không được giác tri.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Rahula hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• sắc / rūpa / material form: Một trong năm uẩn, chỉ yếu tố vật chất, hình thể của cơ thể và thế giới bên ngoài.
• thọ / vedanā / feeling: Một trong năm uẩn, chỉ các cảm giác dễ chịu (lạc), khó chịu (khổ), hoặc trung tính (không khổ không lạc) phát sinh do sự tiếp xúc của giác quan với đối tượng.
• tưởng / saññā / perception: Một trong năm uẩn, chỉ sự nhận biết, ghi nhận các đặc điểm của đối tượng thông qua các giác quan (như màu sắc, âm thanh, mùi vị…).
• hành / saṅkhārā / formations (mental formations/volitional formations): Một trong năm uẩn, chỉ các hoạt động tâm lý có chủ ý, các ý muốn, sự tạo tác nghiệp thiện hoặc ác qua thân, khẩu, ý. Trong ngữ cảnh khác (như thân hành, tâm hành), nó chỉ các yếu tố cấu tạo, duy trì hoạt động.
• thức / viññāṇa / consciousness: Một trong năm uẩn, chỉ tâm biết đối tượng qua sáu giác quan (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý).
• tự ngã / attā / self: Cái tôi, bản ngã được cho là thường hằng, độc lập, không thay đổi. Phật giáo phủ nhận sự tồn tại của một tự ngã như vậy (vô ngã - anattā).
• chánh niệm / sati / mindfulness: Sự chú tâm, tỉnh giác vào những gì đang xảy ra trong giây phút hiện tại (thân, thọ, tâm, pháp) một cách không phán xét, không phân biệt.
• niệm hơi thở / ānāpānasati / mindfulness of breathing: Phương pháp thiền định tập trung vào việc quan sát hơi thở vào và hơi thở ra một cách có ý thức.
• chấp thủ / upādāna / clinging/attachment: Sự dính mắc, nắm giữ, bám víu vào các đối tượng (năm uẩn, dục lạc, tà kiến, giới cấm thủ, ngã luận) do tham ái và vô minh.
• địa đại / pathavī-dhātu / earth element: Một trong bốn yếu tố vật chất cơ bản, đặc trưng bởi tính rắn chắc, chiếm không gian.
• nhàm chán / nibbidā / disenchantment: Sự chán ngán, không còn hứng thú đối với các pháp hữu vi (thế giới luân hồi) do thấy rõ bản chất vô thường, khổ, vô ngã của chúng. Đây là bước quan trọng dẫn đến ly tham.
• ly tham / virāga / dispassion/fading away: Sự từ bỏ lòng tham ái, không còn đam mê, dính mắc vào các đối tượng thế gian. Đây là trạng thái tâm giải thoát khỏi sự chi phối của tham ái.
• thủy đại / āpo-dhātu / water element: Một trong bốn yếu tố vật chất cơ bản, đặc trưng bởi tính lỏng, kết dính.
• hỏa đại / tejo-dhātu / fire element: Một trong bốn yếu tố vật chất cơ bản, đặc trưng bởi tính nóng, lạnh (nhiệt độ).
• phong đại / vāyo-dhātu / air element: Một trong bốn yếu tố vật chất cơ bản, đặc trưng bởi tính chuyển động, lay động, áp suất.
• không đại / ākāsa-dhātu / space element: Yếu tố không gian, khoảng trống, nơi chứa đựng các yếu tố vật chất khác.
• xúc chạm / phassa / contact: Sự tiếp xúc giữa căn (giác quan), trần (đối tượng bên ngoài) và thức (tâm biết), là điều kiện tiên quyết để cảm thọ (vedanā) phát sinh.
• tâm từ / mettā / loving-kindness: Một trong Tứ Vô Lượng Tâm, là lòng mong muốn cho tất cả chúng sinh được an vui, hạnh phúc, không phân biệt.
• sân hận / byāpāda / ill will: Một trong năm triền cái, là ác ý, thù ghét, mong muốn làm hại người khác.
• tâm bi / karuṇā / compassion: Một trong Tứ Vô Lượng Tâm, là lòng mong muốn cho tất cả chúng sinh thoát khỏi khổ đau.
• sự tàn nhẫn / vihiṃsā / cruelty: Hành động hoặc ý nghĩ làm hại, gây đau khổ cho chúng sinh.
• tâm hỷ / muditā / appreciative joy: Một trong Tứ Vô Lượng Tâm, là niềm vui chân thành khi thấy người khác thành công, hạnh phúc, không có lòng ganh tị.
• bất mãn / arati / discontent: Sự không hài lòng, chán nản, buồn bực, thường đi kèm với sự lười biếng, thiếu nỗ lực.
• tâm xả / upekkhā / equanimity: Một trong Tứ Vô Lượng Tâm, là thái độ bình thản, quân bình, không thiên vị trước mọi hoàn cảnh thuận nghịch, giữ tâm không dao động.
• ác cảm / paṭigha / aversion: Sự ghét bỏ, chống đối, khó chịu, bực bội đối với đối tượng không vừa ý.
• sự bất tịnh / asubha / foulness/unattractiveness: Sự quán chiếu về tính không sạch sẽ, đáng ghê tởm của cơ thể (32 thể trược) để đối trị lòng tham dục (rāga).
• tham ái / rāga / lust/greed: Sự ham muốn, đam mê, dính mắc vào các đối tượng dục lạc (sắc, thanh, hương, vị, xúc).
• tưởng về vô thường / anicca-saññā / perception of impermanence: Sự nhận biết, ghi nhớ rằng mọi sự vật, hiện tượng (pháp hữu vi) đều luôn thay đổi, không bền vững, sinh rồi diệt.
• ngã mạn ‘tôi là’ / asmimāna / conceit ‘I am’: Sự kiêu ngạo vi tế, tiềm ẩn dựa trên ý niệm sai lầm về một cái ‘tôi’ (ngã) thường hằng, độc lập tồn tại trong năm uẩn.
• tỳ kheo / bhikkhu / monk: Nhà sư nam đã thọ giới cụ túc (227 giới theo Luật tạng Pāli) trong Phật giáo Theravada.
• cốc/chòi trống / suññāgāra / empty hut: Nơi ở vắng vẻ, yên tĩnh, thường là trong rừng hoặc nơi xa khu dân cư, thích hợp cho việc tu tập thiền định của các vị sư.
• thân hành / kāya-saṅkhāra / bodily formation: Trong ngữ cảnh niệm hơi thở, chỉ hơi thở vào ra, được xem là yếu tố thuộc về thân, làm thân hoạt động và có thể được làm cho an tịnh.
• hỷ / pīti / rapture: Trạng thái vui thích, phấn khởi, lâng lâng, một yếu tố của thiền định (thiền chi), phát sinh khi tâm được định tĩnh.
• lạc / sukha / pleasure/happiness: Cảm giác dễ chịu, hạnh phúc về thân hoặc tâm, một yếu tố của thiền định (thiền chi), thường đi kèm và vi tế hơn hỷ.
• tâm hành / citta-saṅkhāra / mental formation: Trong ngữ cảnh niệm hơi thở, chỉ thọ (vedanā) và tưởng (saññā), những yếu tố thuộc về tâm, làm tâm hoạt động và có thể được làm cho an tịnh.
• quán chiếu vô thường / aniccānupassī / contemplating impermanence: Sự thực hành nhìn sâu vào bản chất thay đổi, không bền vững của mọi hiện tượng.
• quán chiếu sự phai nhạt / virāgānupassī / contemplating fading away: Sự thực hành nhìn sâu vào sự tan biến của tham ái, dính mắc.
• quán chiếu sự đoạn diệt / nirodhānupassī / contemplating cessation: Sự thực hành nhìn sâu vào sự chấm dứt hoàn toàn của khổ đau và nguyên nhân khổ đau (Niết-bàn).
• quán chiếu sự từ bỏ / paṭinissaggānupassī / contemplating relinquishment: Sự thực hành nhìn sâu vào việc buông bỏ mọi chấp thủ, mọi gánh nặng của năm uẩn và phiền não.

Các bước thực hành (Theo bài giảng):

Mục tiêu: Dưới đây là ghi lại các bước theo lời kinh.

Bước 0: Chuẩn bị

1. Chọn nơi: Tìm một nơi yên tĩnh, vắng vẻ (như trong rừng, gốc cây, hoặc một căn phòng trống).
2. Tư thế: Ngồi xuống, tốt nhất là thế kiết già (hai chân xếp chéo lên nhau) hoặc bán già (một chân đặt lên đùi chân kia), hoặc bất kỳ tư thế ngồi nào bạn thấy thoải mái nhưng lưng phải thẳng. Giữ thân thẳng nhưng không gồng cứng.
3. Thiết lập tâm: Đặt sự chú tâm (chánh niệm) ngay trước mặt (nghĩa là tập trung vào đối tượng thiền là hơi thở). Luôn giữ trạng thái tỉnh thức, biết rõ mình đang làm gì.

Bước 1: Nhận biết Hơi thở Vật lý (Tập trung vào Thân)

• Trọng tâm: Chỉ đơn thuần nhận biết sự tồn tại và đặc tính vật lý của hơi thở mà không can thiệp.
• Thực hành:
  • Biết rõ Hơi thở vào/ra: “Luôn tỉnh thức vị ấy thở vào, tỉnh thức vị ấy thở ra.” -> Khi thở vào, bạn biết mình đang thở vào. Khi thở ra, bạn biết mình đang thở ra. Chỉ cần biết vậy thôi.
  • Biết rõ Độ dài: “Thở vào dài, vị ấy biết: ‘Tôi thở vào dài’…” -> Nếu hơi thở vào tự nhiên dài, hãy nhận biết “Đây là hơi thở vào dài”. Tương tự với thở ra dài, thở vào ngắn, thở ra ngắn. Không cố ý kéo dài hay rút ngắn hơi thở, chỉ đơn giản là ghi nhận độ dài tự nhiên của nó.
  • Cảm nhận Toàn thân [hơi thở]: “…‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận toàn thân [hơi thở]’…” -> Mở rộng sự chú ý để cảm nhận toàn bộ quá trình hơi thở diễn ra trong cơ thể, từ lúc bắt đầu vào cho đến lúc kết thúc, và tương tự khi thở ra. Cảm nhận sự phồng xẹp của bụng, sự chuyển động của ngực, hoặc cảm giác của hơi thở đi qua mũi/môi trên.
  • Làm an tịnh Hơi thở: “…‘Tôi sẽ thở vào, làm an tịnh thân hành’…” -> Khi đã nhận biết rõ ràng, hãy nhẹ nhàng hướng ý đến việc làm cho hơi thở trở nên nhẹ nhàng hơn, êm dịu hơn, tự nhiên hơn cả khi thở vào và thở ra. Đây là bước bắt đầu có sự chủ ý nhẹ nhàng, nhưng vẫn dựa trên nền tảng quan sát.

Bước 2: Cảm nhận Trạng thái Tâm (Liên kết Hơi thở và Cảm xúc/Tâm)

• Trọng tâm: Nhận biết các trạng thái tâm (cảm giác, cảm xúc) vi tế xuất hiện cùng lúc với hơi thở.
• Thực hành:
  • Cảm nhận Hỷ (Pīti): “…‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận hỷ’…” -> Trong khi thở, hãy chú ý xem có cảm giác vui thích, phấn khởi, hay lâng lâng (hỷ) nào xuất hiện trong tâm hay thân không. Nếu có, hãy ghi nhận nó cùng với hơi thở. Nếu không, cứ tiếp tục quan sát hơi thở.
  • Cảm nhận Lạc (Sukha): “…‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận lạc’…” -> Tương tự, chú ý đến cảm giác dễ chịu, hạnh phúc, bình an (lạc) vi tế hơn hỷ. Ghi nhận sự có mặt (hoặc vắng mặt) của nó cùng hơi thở.
  • Cảm nhận Tâm hành (Citta-saṅkhāra): “…‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận tâm hành’…” -> Chú ý đến các hoạt động tinh thần khác đang diễn ra cùng hơi thở, chủ yếu là các cảm thọ (dễ chịu, khó chịu, trung tính) và tư tưởng (suy nghĩ, hình ảnh). Chỉ cần nhận biết chúng đang có mặt.
  • Làm an tịnh Tâm hành: “…‘Tôi sẽ thở vào, làm an tịnh tâm hành’…” -> Hướng ý đến việc làm lắng dịu những cảm thọ và suy nghĩ này, không để chúng khuấy động tâm, giữ tâm bình lặng cùng với hơi thở.

Bước 3: Làm việc Trực tiếp với Tâm (Chủ động Phát triển Tâm)

• Trọng tâm: Chuyển từ việc chỉ nhận biết sang việc chủ động sử dụng hơi thở để nuôi dưỡng các trạng thái tâm tích cực và sự tập trung.
• Thực hành:
  • Cảm nhận Tâm: “…‘Tôi sẽ thở vào, cảm nhận tâm’…” -> Đây là sự nhận biết trạng thái chung của tâm ngay lúc đó (ví dụ: tâm đang xao lãng, tâm đang bình tĩnh, tâm đang buồn ngủ, tâm đang sáng suốt…). Nhận biết tâm như nó là, cùng với hơi thở. (Đúng như bạn nhận định, đây là cảm nhận sâu hơn về trạng thái tâm trí).
  • Làm Tâm Hoan hỷ: “…‘Tôi sẽ thở ra, làm tâm hoan hỷ.’” -> Chủ động hướng tâm đến sự vui tươi, tích cực khi thở. Nếu tâm đang nặng nề, hãy dùng hơi thở ra như một cơ hội để tạo ra cảm giác nhẹ nhàng, hoan hỷ. (Đúng như bạn nhận định, đây là lúc chủ động điều khiển, nuôi dưỡng cảm giác).
  • Định Tâm: “…‘Tôi sẽ thở vào, định tâm’…” -> Chủ động hướng tâm vào sự tập trung, an trụ tâm vững chắc trên đối tượng hơi thở khi thở vào và thở ra. Làm cho tâm không còn chạy lung tung.
  • Giải thoát Tâm: “…‘Tôi sẽ thở vào, giải thoát tâm’…” -> Chủ động hướng tâm đến sự buông bỏ mọi ràng buộc, căng thẳng, phiền não ngay trong từng hơi thở. Cảm nhận sự tự do, không vướng mắc khi thở vào và thở ra.

Bước 4: Quán chiếu Trí tuệ (Phát triển Vipassanā)

• Trọng tâm: Sử dụng hơi thở làm nền tảng vững chắc để quán chiếu, nhìn sâu vào bản chất thật sự của các pháp (mọi hiện tượng thân, tâm, và thế giới).
• Thực hành: (Trong khi vẫn duy trì nhận biết hơi thở)
  • Quán Vô thường (Anicca): “…‘Tôi sẽ thở vào, quán chiếu vô thường’…” -> Nhìn thấy rằng hơi thở luôn thay đổi (lúc dài lúc ngắn, lúc vào lúc ra), thân thể thay đổi, cảm xúc thay đổi, tâm trí thay đổi. Mọi thứ đều không ngừng biến đổi, không có gì là thường hằng.
  • Quán Sự Phai nhạt (Virāga): “…‘Tôi sẽ thở vào, quán chiếu sự phai nhạt’…” -> Nhìn thấy rằng sự ham muốn, dính mắc vào các đối tượng (kể cả những cảm giác dễ chịu trong thiền) cuối cùng cũng sẽ phai nhạt và tan biến. Thấy được sự nguy hiểm của tham ái.
  • Quán Sự Đoạn diệt (Nirodha): “…‘Tôi sẽ thở vào, quán chiếu sự đoạn diệt’…” -> Nhìn thấy rằng khi nguyên nhân (tham ái, phiền não) chấm dứt, thì kết quả (khổ đau) cũng sẽ chấm dứt. Quán chiếu về khả năng đạt đến sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau (Niết-bàn).
  • Quán Sự Từ bỏ (Paṭinissagga): “…‘Tôi sẽ thở vào, quán chiếu sự từ bỏ’…” -> Nhìn thấy lợi ích của việc buông bỏ mọi gánh nặng, mọi chấp thủ (về cái tôi, về sở hữu, về quan điểm…). Thực hành sự buông xả ngay trong từng hơi thở.

Lưu ý quan trọng:

• Tuần tự: Các bước này được trình bày theo trình tự phát triển tự nhiên, từ đơn giản đến phức tạp, từ định tĩnh đến trí tuệ. Người mới bắt đầu nên tập trung làm tốt các bước đầu tiên (đặc biệt là Bước 1). Khi tâm đã đủ định tĩnh và nhạy bén, mới dần dần thực hành các bước sau.
• Không ép buộc: Đừng cố gắng tạo ra những trạng thái (như hỷ, lạc) nếu chúng chưa tự nhiên xuất hiện. Việc quan trọng là nhận biết và ghi nhận những gì đang có mặt. Đối với các bước “làm tâm hoan hỷ”, “định tâm”, “giải thoát tâm”, đó là sự hướng ý, nuôi dưỡng một cách nhẹ nhàng, không phải là sự gồng mình ép buộc.
• Kiên nhẫn: Thiền định là một quá trình đòi hỏi sự kiên trì và thực hành đều đặn. Sẽ có lúc tâm xao lãng, đó là chuyện bình thường. Khi nhận ra mình đang suy nghĩ lan man, hãy nhẹ nhàng quay lại với hơi thở mà không tự trách mình.
• Linh hoạt: Bạn có thể dành toàn bộ thời thiền cho một bước (ví dụ chỉ tập trung vào độ dài hơi thở), hoặc di chuyển qua các bước tùy theo trạng thái tâm và sự định tĩnh của mình.

Khi nhắm mắt ngồi thiền, hãy bắt đầu bằng việc cảm nhận hơi thở vào ra tự nhiên ở vùng mũi hoặc bụng. Sau đó, bạn có thể tuần tự đi qua các bước trên, lấy hơi thở làm điểm neo cho tâm trí.

• Bước 1: Tâm bạn chỉ cần biết hơi thở dài/ngắn, cảm nhận nó trong toàn thân, làm nó dịu lại.
• Bước 2: Tâm bạn quan sát xem có hỷ/lạc/tâm hành nào đi kèm hơi thở không, rồi làm dịu chúng.
• Bước 3: Tâm bạn chủ động dùng hơi thở để làm tâm vui, tập trung, hoặc buông xả.
• Bước 4: Tâm bạn dùng sự định tĩnh có được để nhìn sâu vào bản chất vô thường, khổ, vô ngã của mọi thứ, ngay trong hơi thở.

Chúc bạn thực hành tinh tấn và an lạc!