MN 64. Đại Kinh Giáo Giới Mālunkyāputta

(Mahāmālunkya Sutta)

1. Như vầy tôi nghe. Một thời Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī (Xá-vệ), vườn ông Jeta (Kỳ-đà), khu vườn của ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc). Tại đó, Ngài gọi các tỳ kheo (bhikkhus - nhà sư): “Này các tỳ kheo.” - “Bạch Thế Tôn,” họ đáp lời. Đức Thế Tôn nói điều này:

2. “Này các tỳ kheo, các ông có nhớ năm hạ phần kiết sử (five lower fetters - năm sợi dây trói buộc khiến chúng sinh bị ràng buộc vào các cõi thấp trong vòng luân hồi) mà Ta đã giảng dạy không?”

Khi được hỏi vậy, Tôn giả Mālunkyāputta trả lời: “Bạch Thế Tôn, con có nhớ năm hạ phần kiết sử mà Đức Thế Tôn đã giảng dạy.” [^649]

“Nhưng này Mālunkyāputta, ông nhớ năm hạ phần kiết sử mà Ta đã giảng dạy theo cách nào?”

“Bạch Thế Tôn, con nhớ thân kiến (personality view - sakkāya-diṭṭhi - cái nhìn sai lầm chấp rằng có một cái ‘tôi’ hay ‘bản ngã’ thường hằng, độc lập trong năm nhóm yếu tố cấu thành con người (năm uẩn)) là một hạ phần kiết sử do Đức Thế Tôn giảng dạy. Con nhớ hoài nghi (doubt - vicikicchā - sự nghi ngờ về Phật, Pháp, Tăng và con đường tu tập giải thoát) là một hạ phần kiết sử do Đức Thế Tôn giảng dạy. Con nhớ giới cấm thủ (adherence to rules and observances - sīlabbata-parāmāsa - sự chấp thủ sai lầm vào các giới luật và nghi lễ, tin rằng chỉ cần thực hành chúng một cách máy móc là đủ để đạt được giải thoát) là một hạ phần kiết sử do Đức Thế Tôn giảng dạy. Con nhớ dục ái (sensual desire - kāma-rāga - sự ham muốn, khao khát các đối tượng của năm giác quan như hình ảnh, âm thanh, mùi vị, cảm giác xúc chạm) là một hạ phần kiết sử do Đức Thế Tôn giảng dạy. Con nhớ sân hận (ill will - byāpāda - sự ác ý, tức giận, mong muốn làm hại người khác hoặc chống đối lại những điều không vừa ý) là một hạ phần kiết sử do Đức Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn, đó là cách con nhớ năm hạ phần kiết sử mà Đức Thế Tôn đã giảng dạy.”

64. ÐẠI KINH MÀLUNKYA

64. ÐẠI KINH MÀLUNKYA (Mahà Màlunkyà Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana, tại tịnh xá ông Anathapindika (Cấp Cô Ðộc).

Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo”. --“Bạch Thế Tôn”. Những vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, các Ông có thọ trì năm hạ phần kiết sử do Ta giảng dạy không?

Ðược nghe nói vậy, Tôn giả Malunkyaputta bạch Thế Tôn:

– Con có thọ trì năm hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy.

– Năm hạ phần kiết sử do Ta giảng dạy, này Malunkyaputta, Ông thọ trì như thế nào?

– Bạch Thế Tôn, con thọ trì thân kiến là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn con thọ trì nghi là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn, con thọ trì giới cấm thủ là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn, con thọ trì dục tham là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Bạch Thế Tôn, con thọ trì sân là hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy. Như vậy, bạch Thế Tôn, con thọ trì năm hạ phần kiết sử do Thế Tôn giảng dạy.

3. “Này Mālunkyāputta, ông nhớ Ta đã giảng dạy năm hạ phần kiết sử theo cách đó cho ai? [^650] Chẳng phải những người tu theo đạo khác (wanderers of other sects - các du sĩ ngoại đạo, những người tu hành không theo giáo pháp của Đức Phật) sẽ bác bỏ ông bằng ví dụ về đứa trẻ sơ sinh sao? Vì một đứa trẻ sơ sinh mềm yếu nằm ngửa thậm chí còn không có ý niệm về ‘thân kiến’, [433] thì làm sao thân kiến có thể khởi lên nơi nó? Tuy vậy, khuynh hướng tiềm ẩn (underlying tendency - anusaya - những khuynh hướng xấu xa, phiền não ngủ ngầm trong tâm thức, chưa bị loại trừ hoàn toàn) đối với thân kiến vẫn nằm sẵn trong nó. [^651] Một đứa trẻ sơ sinh mềm yếu nằm ngửa thậm chí còn không có ý niệm về ‘giáo pháp’, [^652] thì làm sao hoài nghi về giáo pháp có thể khởi lên nơi nó? Tuy vậy, khuynh hướng tiềm ẩn đối với hoài nghi vẫn nằm sẵn trong nó. Một đứa trẻ sơ sinh mềm yếu nằm ngửa thậm chí còn không có ý niệm về ‘giới luật’, thì làm sao giới cấm thủ có thể khởi lên nơi nó? Tuy vậy, khuynh hướng tiềm ẩn đối với giới cấm thủ vẫn nằm sẵn trong nó. Một đứa trẻ sơ sinh mềm yếu nằm ngửa thậm chí còn không có ý niệm về ‘dục lạc’, thì làm sao dục ái có thể khởi lên nơi nó? Tuy vậy, khuynh hướng tiềm ẩn đối với tham ái dục lạc vẫn nằm sẵn trong nó. Một đứa trẻ sơ sinh mềm yếu nằm ngửa thậm chí còn không có ý niệm về ‘chúng sinh’, thì làm sao sân hận đối với chúng sinh có thể khởi lên nơi nó? Tuy vậy, khuynh hướng tiềm ẩn đối với sân hận vẫn nằm sẵn trong nó. Chẳng phải những người tu theo đạo khác sẽ bác bỏ ông bằng ví dụ về đứa trẻ sơ sinh này sao?”

4. Lúc ấy, Tôn giả Ānanda thưa: “Bạch Thế Tôn, đã đến lúc, bạch Đức Thiện Thệ, đã đến lúc Đức Thế Tôn giảng dạy về năm hạ phần kiết sử. Sau khi nghe từ Đức Thế Tôn, các tỳ kheo sẽ ghi nhớ điều đó.”

“Vậy thì, này Ānanda, hãy lắng nghe và chú tâm kỹ vào những gì Ta sẽ nói.”

“Vâng, bạch Thế Tôn,” Tôn giả Ānanda đáp lời.

Đức Thế Tôn nói điều này:

– Này Malunkyaputta, vì vấn đề gì (hay vì ai) Ông thọ trì năm hạ phần kiết này do Ta giảng dạy? Này Malunkyaputta, có phải các tu sĩ ngoại đạo cật vấn Ông với ví dụ này về đứa con nít? Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang nằm ngủ không có tự thân, thời đâu nó có thể khởi lên thân kiến? Thân kiến tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ, đang nằm ngửa không có các pháp, thời từ đâu nó có thể khởi lên nghi hoặc đối với các pháp? Nghi tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang nằm ngửa không có giới, thời từ đâu nó có thể khởi lên giới cấm thủ trong các giới? Giới cấm thủ tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang nằm ngửa không có những dục, thời từ đâu nó có thể khởi lên lòng dục tham trong các dục? Dục tham, tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này Malunkyaputta, nếu một đứa con nít ngây thơ đang nằm ngửa không có các loài hữu tình, thời từ đâu nó có thể khởi lên lòng sân đối với các loài hữu tình? Sân tùy miên thật sự sống tiềm tàng trong nó. Này Malunkyaputta, có phải các tu sĩ ngoại đạo cật vấn Ông với ví dụ này về đứa con nít?

Ðược nghe nói vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời, Bạch Thiện Thệ, nay đã đến thời để Thế Tôn thuyết giảng năm hạ phần kiết sử. Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Vậy Ananda, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

5. "Ở đây, này Ānanda, một kẻ phàm phu chưa được học (untaught ordinary person - assutavā puthujjana - người bình thường chưa từng nghe và thực hành giáo pháp chân chính), người không kính trọng các bậc Thánh (noble ones - ariya - những người đã đạt được các tầng giác ngộ, từ Nhập Lưu đến A-la-hán) và không thuần thục, không được rèn luyện trong Pháp (Dhamma - giáo pháp của Đức Phật) của các ngài, người không kính trọng các bậc chân nhân (true men - sappurisa - người tốt lành, hiền trí, có đạo đức và trí tuệ) và không thuần thục, không được rèn luyện trong Pháp của các ngài, sống với tâm bị ám ảnh và nô lệ bởi thân kiến, và người ấy không hiểu biết như thật về lối thoát (escape - nissaraṇa - con đường hay phương pháp để thoát ra khỏi khổ đau, phiền não) khỏi thân kiến đã khởi lên; và khi thân kiến đó đã trở thành thói quen và chưa được đoạn trừ nơi người ấy, nó là một hạ phần kiết sử. Người ấy sống với tâm bị ám ảnh và nô lệ bởi hoài nghi… bởi giới cấm thủ… bởi tham ái dục lạc [434]… bởi sân hận, và người ấy không hiểu biết như thật về lối thoát khỏi sân hận đã khởi lên; và khi sân hận đó đã trở thành thói quen và chưa được đoạn trừ nơi người ấy, nó là một hạ phần kiết sử.

6. "Một vị Thánh đệ tử đã được học (well-taught noble disciple - sutavā ariya-sāvaka - người đệ tử đã nghe, hiểu và thực hành giáo pháp, đã chứng đạt các quả vị Thánh), người kính trọng các bậc Thánh, thuần thục và được rèn luyện trong Pháp của các ngài, người kính trọng các bậc chân nhân, thuần thục và được rèn luyện trong Pháp của các ngài, không sống với tâm bị ám ảnh và nô lệ bởi thân kiến; vị ấy hiểu biết như thật về lối thoát khỏi thân kiến đã khởi lên, và thân kiến cùng với khuynh hướng tiềm ẩn của nó đều được từ bỏ nơi vị ấy. [^653] Vị ấy không sống với tâm bị ám ảnh và nô lệ bởi hoài nghi… bởi giới cấm thủ… bởi tham ái dục lạc… bởi sân hận; vị ấy hiểu biết như thật về lối thoát khỏi sân hận đã khởi lên, và sân hận cùng với khuynh hướng tiềm ẩn của nó đều được từ bỏ nơi vị ấy.

7. "Có một con đường, này Ānanda, một phương cách để đoạn trừ năm hạ phần kiết sử; rằng bất kỳ ai, không đi đến con đường đó, phương cách đó, mà lại có thể biết, thấy hay đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử – điều này là không thể có. Giống như có một cây cổ thụ đứng vững, có lõi cây cứng chắc, không thể nào có người nào lại đốn được lõi cây của nó mà không cần chặt xuyên qua vỏ ngoài và giác cây (phần gỗ mềm nằm giữa vỏ và lõi), cũng vậy, có một con đường… điều này là không thể có.

"Có một con đường, này Ānanda, một phương cách để đoạn trừ năm hạ phần kiết sử; [435] rằng một người nào đó, bằng cách đi đến con đường đó, phương cách đó, sẽ có thể biết, thấy và đoạn trừ được năm hạ phần kiết sử – điều này là có thể có. Giống như, khi có một cây cổ thụ đứng vững, có lõi cây cứng chắc, có thể có người nào đó đốn được lõi cây của nó bằng cách chặt xuyên qua vỏ ngoài và giác cây, cũng vậy, có một con đường… điều này là có thể có.

8. "Giả sử, này Ānanda, sông Hằng đầy nước đến tận bờ, đến mức quạ có thể uống được, và rồi một người yếu đuối đến, nghĩ rằng: ‘Bằng cách bơi qua dòng sông này bằng tay không, ta sẽ qua được bờ bên kia của sông Hằng một cách an toàn’; nhưng người ấy sẽ không thể qua được bờ bên kia một cách an toàn. Cũng vậy, khi Pháp đang được giảng dạy cho ai đó về sự đoạn diệt thân kiến (cessation of personality - sakkāya-nirodha - sự chấm dứt hoàn toàn niềm tin sai lầm về một bản ngã thường hằng), nếu tâm người ấy không hướng vào, không có được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán, thì người ấy có thể được xem như người yếu đuối kia.

"Giả sử, này Ānanda, sông Hằng đầy nước đến tận bờ, đến mức quạ có thể uống được, và rồi một người mạnh mẽ đến, nghĩ rằng: ‘Bằng cách bơi qua dòng sông này bằng tay không, ta sẽ qua được bờ bên kia của sông Hằng một cách an toàn’; và người ấy sẽ có thể qua được bờ bên kia một cách an toàn. Cũng vậy, khi Pháp đang được giảng dạy cho ai đó về sự đoạn diệt thân kiến, nếu tâm người ấy hướng vào và có được sự tự tin, vững chãi và quyết đoán, thì người ấy có thể được xem như người mạnh mẽ kia.

– Ở đây, này Ananda, có kẻ vô văn phàm phu, không đến yết kiến các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không đến yết kiến các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, sống với tâm bị triền phược bởi thân kiến, bị chi phối bởi thân kiến, và không như thật tuệ tri sự xuất ly thân kiến đã khởi lên. Thân kiến này của vị ấy kiên cố, không được nhiếp phục, trở thành một hạ phần kiết sử. Vị ấy sống với tâm bị nghi hoặc triền phược, bị nghi hoặc chi phối, và không như thật tuệ tri sự xuất ly nghi hoặc đã khởi lên. Nghi hoặc này của vị ấy kiên cố, không được nhiếp phục, trở thành một hạ phần kiết sử. Vị ấy sống với tâm bị giới cấm thủ triền phược, bị giới cấm thủ chi phối và không như thật tuệ tri sự xuất ly giới cấm thủ đã khởi lên. Giới cấm thủ này của vị ấy kiên cố, không được nhiếp phục, trở thành một hạ phần kiết sử. Vị ấy sống với tâm bị dục tham triền phược, bị dục tham chi phối và không như thật biết sự xuất ly dục tham đã khởi lên, dục tham này của vị ấy kiên cố, không được nhiếp phục, trở thành một hạ phần kiết sử. Vị ấy sống với tâm bị sân triền phược, bị sân chi phối và không như thật tuệ tri, sự xuất ly sân đã khởi lên. Sân này của vị ấy kiên cố, không được nhiếp phục, trở thành một hạ phần kiết sử.

Và này Ananda, có vị Ða văn Thánh đệ tử, đến yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đến yết kiến các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, sống với tâm không bị thân kiến triền phược, không bị thân kiến chi phối, và vị này như thật tuệ tri sự xuất ly dục tham đã khởi lên. Thân kiến này của vị ấy với tùy miên được đoạn trừ. Vị này sống với tâm không bị nghi hoặc triền phược, không bị nghi hoặc chi phối, và vị này như thật tuệ tri sự xuất ly nghi hoặc đã khởi lên. Nghi hoặc này của vị ấy với tùy miên được đoạn trừ. Vị ấy sống với tâm không bị giới cấm thủ triền phược, không bị giới cấm thủ chi phối và vị này như thật tuệ tri sự xuất ly giới cấm thủ đã khởi lên, giới cấm thủ của vị ấy với tùy miên được đoạn trừ. Vị này sống với tâm không bị dục tham triền phược, không bị dục tham chi phối, và vị này như thật tuệ tri sự xuất ly dục tham đã khởi lên. Dục tham này của vị ấy với tùy miên được đoạn trừ. Vị này sống với tâm không bị sân triền phược, không bị sân chi phối, và vị này như thật tuệ tri sự xuất ly sân được khởi lên. Sân này của vị ấy với tùy miên được đoạn trừ.

Này Ananda, con đường nào, lộ trình nào đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, nếu không thực hành con đường ấy, lộ trình ấy, nhưng năm hạ phần kiết sử được biết rõ, hay được thấy rõ, hay được đoạn trừ, sự tình như vậy không xảy ra. Ví như, này Ananda, đối với một cây lớn đứng thẳng có lõi cây nếu người ấy không đẽo vỏ trong, không đẽo giác cây, nhưng vẫn có thể đẽo được lõi cây, sự tình này không xảy ra.

Cũng vậy này Ananda, con đường nào, lộ trình nào đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, nếu không thực hành con đường ấy, lộ trình ấy, nhưng năm hạ phần kiết sử sẽ được biết rõ, hay sẽ được thấy rõ, hay sẽ được đoạn trừ, sự tình như vậy không xảy ra. Và này Ananda, con đường nào, lộ trình nào đưa đến đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, nếu thực hành con đường ấy, lộ trình ấy, thời năm hạ phần kiết sử sẽ được biết rõ, hãy sẽ được thấy rõ, hay sẽ được đoạn trừ, sự tình như vậy xảy ra.

Ví như, này Ananda, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi cây, nếu người ấy sau khi đẽo vỏ trong, sau khi đẽo giác cây, thời sẽ đẽo được lõi cây, sự tình này xảy ra. Cũng vậy này Ananda, con đường nào, lộ trình nào đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, nếu thực hành con đường ấy, đạo lộ ấy, thời năm hạ phần kiết sử sẽ được biết rõ, hay sẽ được thấy rõ, hay sẽ được đoạn diệt, sự tình như vậy xảy ra.

Này Ananda, ví như sông Hằng, nước đầy tràn, con quạ có thể uống được. Rồi một người ốm yếu đi đến và nghĩ như sau: “Sau khi lội cắt ngang dòng sông Hằng, với tay của ta, ta sẽ đến bờ bên kia an toàn”. Nhưng người ấy không thể sau khi lội cắt ngang dòng sông Hằng, với tay của người ấy, đến được bờ bên kia an toàn. Cũng vậy, này Ananda, bất cứ ai, khi được giảng pháp để đoạn trừ thân kiến, nếu tâm của vị ấy không thích thú, không hoan hỷ, không có định tĩnh, không có giải thoát, thời vị ấy cần phải được xem là giống người ốm yếu kia.

Này Ananda, ví như sông Hằng, nước lớn, đầy tràn, con quạ có thể uống được. Rồi một người lực sĩ đi đến và nghĩ như sau: “Sau khi lội cắt ngang dòng sông Hằng, với tay của ta, ta sẽ đến bờ bên kia an toàn”. Người ta có thể sau khi lội cắt ngang dòng sông Hằng với tay của người ấy, đến được bờ bên kia an toàn. Cũng vậy, này Ananda, bất cứ ai, khi được giảng pháp để được đoạn trừ thân kiến, nếu tâm của vị ấy thích thú, hoan hỷ, có định tĩnh, có giải thoát, thời vị ấy được xem là giống như người lực sĩ kia

9. "Và này Ānanda, đâu là con đường, đâu là phương cách để đoạn trừ năm hạ phần kiết sử? Ở đây, với sự xa lìa các đối tượng chấp thủ (seclusion from objects of attachment - sự tách rời khỏi những thứ mà tâm thường bám víu, níu kéo, coi là của mình), với sự từ bỏ các trạng thái bất thiện (abandoning of unwholesome states - akusala dhamma - loại bỏ các tâm sở xấu như tham lam, sân hận, si mê), với sự lắng dịu hoàn toàn các hoạt động của thân (complete tranquillization of bodily inertia - sự yên lặng của các hoạt động thuộc về thân, ở đây có thể hiểu là hơi thở hoặc sự bất an của thân), hoàn toàn ly dục, ly bất thiện pháp, một vị tỳ kheo chứng và trú vào tầng thiền thứ nhất (first jhāna - trạng thái nhập định đầu tiên, đặc trưng bởi sự tập trung cao độ và niềm vui), trạng thái có tầm và tứ (applied and sustained thought - vitakka-vicāra - sự hướng tâm đến đối tượng thiền và sự duy trì tâm trên đối tượng đó), với hỷ (rapture - pīti - niềm vui thích, phấn khởi sinh khởi do ly dục) và lạc (pleasure - sukha - cảm giác dễ chịu, hạnh phúc về thân và tâm) do ly dục sinh.

Và này Ananda, thế nào là con đường, thế nào là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử? Ở đây, này Ananda, Tỷ-kheo do viễn ly các sanh y (Upadhiviveka) do đoạn trừ các bất thiện pháp, do làm cho an tịnh thân thô ác hành một cách toàn diện, ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ.

"Bất cứ những gì tồn tại trong đó thuộc về sắc (material form - yếu tố vật chất), thọ (feeling - cảm giác dễ chịu, khó chịu hay trung tính), tưởng (perception - sự nhận biết, ghi nhận đối tượng), hành (formations - saṅkhārā - các hoạt động tâm lý, ý chí, sự tạo tác của tâm), và thức (consciousness - viññāṇa - sự biết của tâm đối với đối tượng), vị ấy thấy các trạng thái đó là vô thường, là khổ, là bệnh, là khối u, là mũi tên, là tai họa, là khổ nạn, là cái gì đó xa lạ, là đang tan rã, là trống không, là vô ngã (not self - anattā - không có một cái ‘tôi’ hay ‘bản ngã’ thực sự, thường hằng). [^655] Vị ấy hướng tâm khỏi những trạng thái đó [436] và hướng nó đến yếu tố bất tử (deathless element - amata-dhātu - chỉ Niết Bàn, trạng thái không sinh không diệt, hoàn toàn an lạc) như sau: ‘Đây là sự an lạc, đây là sự cao thượng, tức là sự lắng dịu mọi hành (stilling of all formations - sabba-saṅkhāra-samatha - sự dừng lại của mọi hoạt động tạo tác có điều kiện), sự từ bỏ mọi chấp thủ (relinquishing of all attachments - sabb’upadhi-paṭinissagga - sự buông bỏ mọi nền tảng của khổ đau và tái sinh), sự đoạn diệt ái dục (destruction of craving - taṇhakkhaya - sự chấm dứt hoàn toàn lòng ham muốn, nguyên nhân chính của khổ đau), sự ly tham (dispassion - virāga - trạng thái tâm không còn tham ái, dính mắc), sự đoạn diệt (cessation - nirodha - sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau và nguyên nhân của nó), Niết Bàn (Nibbāna - Nirvana - trạng thái giải thoát cuối cùng, mục đích tối hậu của đạo Phật).’ [^6556] An trú vào đó, vị ấy đạt đến sự đoạn trừ các lậu hoặc (destruction of the taints - āsavakkhaya - sự chấm dứt hoàn toàn các ô nhiễm sâu kín làm tâm ‘rỉ chảy’, trôi lăn trong luân hồi, gồm dục lậu, hữu lậu, kiến lậu và vô minh lậu). Nhưng nếu vị ấy không đạt đến sự đoạn trừ các lậu hoặc, thì do sự khao khát Pháp đó, sự vui thích trong Pháp đó, [^657] với sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy trở thành vị hóa sinh (one due to reappear spontaneously - opapātika - người tái sinh tức thời không qua bào thai, ở đây chỉ các vị Thánh Bất Lai (Anāgāmī)) [tại các cõi Tịnh Cư (Pure Abodes - Suddhāvāsa - năm cõi trời cao nhất trong Sắc giới, chỉ dành cho các vị Thánh Bất Lai)] và tại đó đạt đến Niết Bàn cuối cùng (attain final Nibbāna - parinibbāna - sự nhập diệt hoàn toàn, không còn bất kỳ sự tái sinh nào nữa) mà không bao giờ trở lại từ thế giới đó. Đây là con đường, là phương cách để đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

Vị này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp, tưởng pháp, hành pháp, thức pháp là vô thường, khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như kẻ địch, như phá hoại, là không, là vô ngã. Vị này giải thoát tâm khỏi các pháp ấy. Sau khi giải thoát tâm khỏi các pháp ấy, vị ấy tập trung tâm vào bất tử giới (Amatadhatu) và nghĩ rằng: “Ðây là tịch tịnh, đây là vi diệu, tức là sự an chỉ tất cả hành, sự xả ly tất cả sanh y, sự ái diệt, vô tham, đoạn diệt, Niết-bàn”. Nếu an trú vững chắc ở đây, vị này đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nếu vị ấy không đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, thời do sự tham pháp, hỷ pháp của mình, thời do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, nhập Niết-bàn ở đấy, không phải trở lui đời này nữa. Này Ananda, đây là con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

10-12. "Lại nữa, với sự lắng dịu tầm và tứ, một vị tỳ kheo chứng và trú vào tầng thiền thứ hai… Lại nữa, với sự phai nhạt của hỷ, một vị tỳ kheo… chứng và trú vào tầng thiền thứ ba… Lại nữa, với sự từ bỏ lạc và khổ… một vị tỳ kheo chứng và trú vào tầng thiền thứ tư, trạng thái không khổ không lạc (neither-pain-nor-pleasure - adukkhamasukha), có niệm (mindfulness - sati - sự chú tâm, tỉnh giác, ghi nhớ đối tượng) thanh tịnh nhờ xả (equanimity - upekkhā - trạng thái tâm quân bình, không nghiêng về yêu hay ghét, không dao động trước các hoàn cảnh).

"Bất cứ những gì tồn tại trong đó thuộc về sắc, thọ, tưởng, hành, và thức, vị ấy thấy các trạng thái đó là vô thường… là vô ngã. Vị ấy hướng tâm khỏi những trạng thái đó và hướng nó đến yếu tố bất tử… Đây là con đường, là phương cách để đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhứt tâm… ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và an trú Thiền thứ ba… xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ từ trước, chứng và trú Thiền thứ tư không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

Vị này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp, tưởng pháp, hành pháp, thức pháp là vô thường , khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như kẻ địch, như phá hoại, là không, là vô ngã. Vị này giải thoát tâm khỏi các pháp ấy. Sau khi giải thoát tâm khỏi các pháp ấy, vị ấy tập trung tâm vào bất tử giới (Amatadhatu) và nghĩ rằng: “Ðây là tịch tịnh, đây là vi diệu, tức là sự an chỉ tất cả hành, sự xả ly tất cả sanh y, sự ái diệt, vô tham, đoạn diệt, Niết-bàn”. Nếu an trú vững chắc ở đây, vị này đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nếu vị ấy không đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, thời do sự tham pháp, hỷ pháp của mình, thời do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, nhập Niết-bàn ở đấy, không phải trở lui đời này nữa. Này Ananda, đây là con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

13. "Lại nữa, với sự vượt qua hoàn toàn các nhận thức về hình sắc, với sự biến mất của các nhận thức về đối ngại (perceptions of sensory impact - paṭigha-saññā - nhận thức về sự va chạm, tương tác giữa các giác quan và đối tượng của chúng), với sự không chú ý đến các nhận thức về sự đa dạng (non-attention to perceptions of diversity - nānattasaññā - nhận thức về các đối tượng khác biệt, đa dạng trong thế giới), nhận thức rằng ‘không gian là vô biên,’ một vị tỳ kheo chứng và trú vào Không Vô Biên Xứ (base of infinite space - ākāsānañcāyatana - tầng thiền vô sắc đầu tiên, lấy không gian vô biên làm đối tượng).

"Bất cứ những gì tồn tại trong đó thuộc về thọ, tưởng, hành, và thức, [^658] vị ấy thấy các trạng thái đó là vô thường… là vô ngã. Vị ấy hướng tâm khỏi những trạng thái đó và hướng nó đến yếu tố bất tử… Đây là con đường, là phương cách để đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị tưởng, vị Tỷ-kheo nghĩ rằng: “Hư không là vô biên”, chứng và trú Hư không vô biên xứ. Vị này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp, tưởng pháp, hành pháp, thức pháp là vô thường… (như trên)… không phải trở lui đời này nữa. Này Ananda, đây là con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

14. "Lại nữa, bằng cách vượt qua hoàn toàn Không Vô Biên Xứ, nhận thức rằng ‘thức là vô biên,’ một vị tỳ kheo chứng và trú vào Thức Vô Biên Xứ (base of infinite consciousness - viññāṇañcāyatana - tầng thiền vô sắc thứ hai, lấy thức vô biên làm đối tượng).

"Bất cứ những gì tồn tại trong đó thuộc về thọ, tưởng, hành, và thức, vị ấy thấy các trạng thái đó là vô thường… là vô ngã. Vị ấy hướng tâm khỏi những trạng thái đó và hướng nó đến yếu tố bất tử… Đây là con đường, là phương cách để đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

15. "Lại nữa, bằng cách vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ, nhận thức rằng ‘không có gì cả,’ một vị tỳ kheo chứng và trú vào Vô Sở Hữu Xứ (base of nothingness - ākiñcaññāyatana - tầng thiền vô sắc thứ ba, lấy sự trống không, không có gì làm đối tượng).

“Bất cứ những gì tồn tại trong đó thuộc về thọ, tưởng, hành, và thức, vị ấy thấy các trạng thái đó là vô thường, là khổ, là bệnh, là khối u, là mũi tên, là tai họa, là khổ nạn, là cái gì đó xa lạ, là đang tan rã, là trống không, là vô ngã. Vị ấy hướng tâm khỏi những trạng thái đó và hướng nó đến yếu tố bất tử như sau: ‘Đây là sự an lạc, đây là sự cao thượng, tức là sự lắng dịu mọi hành, sự từ bỏ mọi chấp thủ, sự đoạn diệt ái dục, sự ly tham, sự đoạn diệt, Niết Bàn.’ An trú vào đó, [437] vị ấy đạt đến sự đoạn trừ các lậu hoặc. Nhưng nếu vị ấy không đạt đến sự đoạn trừ các lậu hoặc, thì do sự khao khát Pháp đó, sự vui thích trong Pháp đó, với sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vị ấy trở thành vị hóa sinh [tại các cõi Tịnh Cư] và tại đó đạt đến Niết Bàn cuối cùng mà không bao giờ trở lại từ thế giới đó. Đây là con đường, là phương cách để đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.”

Lại nữa, này Ananda, Tỷ-kheo vượt lên mọi Hư không vô biên xứ, nghĩ rằng: “Thức là vô biên”, chứng và trú Thức vô biên xứ… (như trên)… vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: “Không có vật gì”, chứng và trú Vô sở hữu xứ. Vị này chánh quán mọi sắc pháp, thọ pháp, tưởng pháp, hành pháp, thức pháp là vô thường, khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như kẻ địch, như phá hoại, là không, là vô ngã. Vị này giải thoát tâm khỏi các pháp ấy. Sau khi giải thoát tâm khỏi các pháp ấy, vị ấy tập trung vào bất tử giới và nghĩ rằng: “Ðây là tịch tịnh, đây là vi diệu, tức là sự an chỉ tất cả hành, sự xả ly tất cả sanh y, sự ái diệt, vô tham, đoạn diệt, Niết-bàn”. Nếu an trú vững chắc ở đây, vị này đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. Nếu vị ấy không đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc, thời do sự tham pháp, hỷ pháp của mình, do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử, vị ấy được hóa sanh, nhập Niết-bàn ở đấy, không phải trở lui đời này nữa. Này Ananda, đây là con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử.

16. “Bạch Thế Tôn, nếu đây là con đường, là phương cách để đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, vậy tại sao có một số vị tỳ kheo ở đây [được nói là] đạt được tâm giải thoát (deliverance of mind - cetovimutti - sự giải thoát tâm khỏi tham ái và các phiền não khác, thường đạt được qua sức mạnh của thiền định (samatha)) và một số vị [được nói là] đạt được tuệ giải thoát (deliverance by wisdom - paññāvimutti - sự giải thoát tâm khỏi vô minh và các phiền não khác, đạt được qua sức mạnh của trí tuệ quán chiếu (vipassanā))?”

“Sự khác biệt ở đây, này Ānanda, là do các căn (faculties - indriya - chỉ năm năng lực tinh thần: tín (niềm tin), tấn (nỗ lực), niệm (chú tâm), định (tập trung), tuệ (trí tuệ); sự phát triển không đồng đều của các căn này dẫn đến sự khác biệt trong cách đạt giải thoát) của họ, Ta nói vậy.” [^659]

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã nói. Tôn giả Ānanda hoan hỷ và tín Thọ lời dạy của Đức Thế Tôn.

– Bạch Thế Tôn, nếu đây là con đường, đây là lộ trình đưa đến sự đoạn trừ năm hạ phần kiết sử thời do hành trì như thế nào mà một số vị Tỷ-kheo chứng tâm giải thoát, một số chứng tuệ giải thoát?

– Ở đây, này Ananda, Ta nói rằng do sự sai khác về căn tánh.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda, hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• năm hạ phần kiết sử / pañca orambhāgiyāni saṃyojanāni / five lower fetters: Năm loại phiền não trói buộc chúng sinh vào các cõi Dục giới (cõi thấp), bao gồm: thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ, dục ái, và sân hận. Đoạn trừ được năm kiết sử này sẽ chứng quả Bất Lai (Anāgāmī).
• thân kiến / sakkāya-diṭṭhi / personality view: Niềm tin sai lầm rằng có một cái ‘tôi’ (ngã) thường hằng, độc lập, một thực thể tồn tại bên trong hoặc đồng nhất với năm uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Đây là kiết sử đầu tiên cần đoạn trừ để vào dòng Thánh (Nhập Lưu).
• hoài nghi / vicikicchā / doubt: Sự nghi ngờ, do dự về Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng), về con đường tu tập (giới, định, tuệ), về luật nhân quả, về sự tồn tại của các kiếp quá khứ và vị lai.
• giới cấm thủ / sīlabbata-parāmāsa / adherence to rules and observances: Sự chấp thủ sai lầm vào các hình thức giới luật, nghi lễ, khổ hạnh bên ngoài, tin rằng chỉ cần thực hành chúng một cách máy móc là đủ để thanh tịnh và giải thoát, mà không cần đến trí tuệ và sự thực hành đúng đắn về tâm.
• dục ái / kāma-rāga / sensual desire: Sự tham muốn, khao khát, đam mê đối với các đối tượng của năm giác quan: hình sắc đẹp, âm thanh hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái.
• sân hận / byāpāda (vyāpāda) / ill will: Sự ác ý, tức giận, thù ghét, mong muốn làm hại người khác hoặc chống đối lại những điều không vừa ý, bất toại nguyện.
• khuynh hướng tiềm ẩn / anusaya / underlying tendency: Những phiền não ngủ ngầm, chưa bị nhổ tận gốc, nằm sâu trong tiềm thức và có thể trỗi dậy khi gặp điều kiện thích hợp. Bảy loại anusaya chính là: tham dục, sân hận, tà kiến, hoài nghi, mạn (kiêu ngạo), hữu ái (tham muốn tồn tại), vô minh.
• bậc Thánh / ariya / noble ones: Những người đã đi vào con đường giải thoát của đạo Phật và đã chứng đắc ít nhất một trong bốn Thánh quả: Nhập Lưu (Sotāpanna), Nhất Lai (Sakadāgāmī), Bất Lai (Anāgāmī), A-la-hán (Arahant).
• bậc chân nhân / sappurisa / true men: Người tốt lành, hiền trí, có đạo đức, trí tuệ, sống và hành động theo đúng Chánh pháp.
• Pháp / Dhamma / Dhamma: Giáo pháp của Đức Phật, bao gồm lời dạy về chân lý và con đường thực hành để đạt đến giải thoát khổ đau.
• kẻ phàm phu chưa được học / assutavā puthujjana / untaught ordinary person: Người bình thường chưa từng nghe, học hỏi và thực hành Chánh pháp, còn bị vô minh và phiền não chi phối mạnh mẽ.
• vị Thánh đệ tử đã được học / sutavā ariya-sāvaka / well-taught noble disciple: Người đệ tử đã nghe, học hỏi, thực hành Chánh pháp và đã chứng đắc các Thánh quả.
• lối thoát / nissaraṇa / escape: Sự thoát ra, sự giải thoát khỏi khổ đau, phiền não, và vòng luân hồi sinh tử.
• sự đoạn diệt thân kiến / sakkāya-nirodha / cessation of personality: Sự chấm dứt hoàn toàn, sự đoạn trừ tận gốc niềm tin sai lầm về một bản ngã thường hằng (thân kiến).
• xa lìa các đối tượng chấp thủ / seclusion from objects of attachment (upadhi): Sự tách rời, không dính mắc vào những thứ mà tâm thường bám víu, coi là nền tảng cho sự tồn tại hoặc hạnh phúc (như năm uẩn, dục lạc, nghiệp…).
• từ bỏ các trạng thái bất thiện / abandoning of unwholesome states (akusala dhamma): Loại bỏ, từ bỏ các trạng thái tâm tiêu cực, có hại như tham, sân, si, và các tâm sở bất thiện khác.
• tầng thiền / jhāna / jhāna: Các trạng thái nhập định sâu, tâm hoàn toàn tập trung vào một đối tượng duy nhất, đặc trưng bởi sự vắng lặng các chướng ngại tâm lý và sự hiện diện của các yếu tố thiền (thiền chi) như tầm, tứ, hỷ, lạc, xả. Có bốn tầng thiền sắc giới và bốn tầng thiền vô sắc giới.
• tầm và tứ / vitakka-vicāra / applied and sustained thought: Hai yếu tố của tầng thiền thứ nhất. Tầm là sự hướng tâm ban đầu đến đối tượng thiền. Tứ là sự duy trì, giữ tâm trên đối tượng đó.
• hỷ / pīti / rapture: Niềm vui thích, phấn khởi, sự hứng thú mạnh mẽ sinh khởi trong quá trình thiền định khi tâm được an tĩnh và ly dục.
• lạc / sukha / pleasure: Cảm giác dễ chịu, hạnh phúc, an lạc về thân và tâm, vi tế hơn hỷ, xuất hiện trong ba tầng thiền đầu tiên.
• sắc, thọ, tưởng, hành, thức / rūpa, vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇa / material form, feeling, perception, formations, consciousness: Năm nhóm yếu tố (năm uẩn - pañca khandhā) cấu thành nên một con người và kinh nghiệm của người đó theo quan điểm Phật giáo.
• vô ngã / anattā / not self: Một trong ba đặc tính cơ bản của mọi hiện hữu (cùng với vô thường và khổ). Chân lý rằng không có một cái ‘tôi’, một bản ngã, một linh hồn thường hằng, bất biến nào tồn tại độc lập trong hay ngoài năm uẩn.
• yếu tố bất tử / amata-dhātu / deathless element: Một tên gọi khác của Niết Bàn (Nibbāna), chỉ trạng thái hoàn toàn chấm dứt sinh tử luân hồi, không còn sinh, không còn diệt.
• sự lắng dịu mọi hành / sabba-saṅkhāra-samatha / stilling of all formations: Sự dừng lại, chấm dứt mọi hoạt động tạo tác có điều kiện (saṅkhāra), bao gồm cả thân hành, khẩu hành và ý hành, dẫn đến Niết Bàn.
• sự từ bỏ mọi chấp thủ / sabb’upadhi-paṭinissagga / relinquishing of all attachments (bases of existence): Sự buông bỏ hoàn toàn mọi nền tảng của khổ đau và tái sinh (upadhi), như năm uẩn, phiền não, nghiệp…
• sự đoạn diệt ái dục / taṇhakkhaya / destruction of craving: Sự chấm dứt hoàn toàn lòng ham muốn, khát ái (taṇhā) - nguyên nhân chính dẫn đến khổ đau và luân hồi.
• ly tham / virāga / dispassion: Trạng thái tâm không còn tham ái, dính mắc, đam mê; sự phai nhạt và đoạn tận tham ái. Đây là một khía cạnh quan trọng của Niết Bàn.
• đoạn diệt / nirodha / cessation: Sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau (dukkha) và nguyên nhân của nó (ái dục). Đây là Sự thật Cao quý thứ ba trong Tứ Diệu Đế.
• Niết Bàn / Nibbāna (Nirvana) / Nibbāna: Mục đích tối hậu của đạo Phật, trạng thái giải thoát hoàn toàn khỏi khổ đau, phiền não và vòng luân hồi sinh tử. Trạng thái an lạc tuyệt đối, không còn sinh, già, bệnh, chết.
• sự đoạn trừ các lậu hoặc / āsavakkhaya / destruction of the taints: Sự chấm dứt hoàn toàn các ‘lậu hoặc’ (āsava) - những ô nhiễm tinh thần sâu kín làm tâm ‘rỉ chảy’, trôi lăn trong luân hồi. Có ba hoặc bốn loại lậu hoặc chính: dục lậu (kāmāsava), hữu lậu (bhavāsava - tham muốn tồn tại), kiến lậu (diṭṭhāsava - tà kiến), và vô minh lậu (avijjāsava). Đạt được āsavakkhaya đồng nghĩa với chứng quả A-la-hán.
• vị hóa sinh / opapātika / one due to reappear spontaneously: Chúng sinh được sinh ra một cách tức thời, không qua trung gian thai bào hay trứng, thường là ở các cõi trời hoặc địa ngục. Trong kinh này, chỉ các vị Thánh Bất Lai (Anāgāmī) tái sinh vào cõi Tịnh Cư.
• cõi Tịnh Cư / Suddhāvāsa / Pure Abodes: Năm cõi trời cao nhất trong Sắc giới (Vô Phiền, Vô Nhiệt, Thiện Kiến, Thiện Hiện, Sắc Cứu Cánh), chỉ dành riêng cho các vị Thánh Bất Lai tái sinh và tại đó các ngài sẽ chứng quả A-la-hán và nhập Niết Bàn.
• Niết Bàn cuối cùng / parinibbāna / final Nibbāna: Sự nhập diệt hoàn toàn của một vị Phật hoặc A-la-hán sau khi thân xác vật lý tan rã, chấm dứt hoàn toàn mọi sự tồn tại trong luân hồi.
• niệm / sati / mindfulness: Sự chú tâm, tỉnh giác, sự ghi nhận rõ ràng đối tượng đang có mặt trong hiện tại mà không phán xét, không quên lãng.
• xả / upekkhā / equanimity: Trạng thái tâm quân bình, thanh thản, không dao động trước những biến đổi của cuộc đời (được-mất, khen-chê, vinh-nhục, khổ-vui), không thiên vị yêu hay ghét. Là một trong bốn Phạm trú (brahmavihāra) và là yếu tố chính của tầng thiền thứ tư.
• nhận thức về đối ngại / paṭigha-saññā / perceptions of sensory impact: Sự nhận biết về các đối tượng có tính chất vật lý, có sự va chạm, cản trở, thuộc về thế giới sắc pháp, được cảm nhận qua năm giác quan đầu tiên.
• nhận thức về sự đa dạng / nānattasaññā / perceptions of diversity: Sự nhận biết về tính đa dạng, khác biệt của các đối tượng trong thế giới.
• Không Vô Biên Xứ / ākāsānañcāyatana / base of infinite space: Tầng thiền vô sắc thứ nhất, đạt được bằng cách vượt qua mọi nhận thức về sắc pháp, đối ngại và đa dạng, và chú tâm vào ý niệm “không gian là vô biên”.
• Thức Vô Biên Xứ / viññāṇañcāyatana / base of infinite consciousness: Tầng thiền vô sắc thứ hai, đạt được bằng cách vượt qua Không Vô Biên Xứ và chú tâm vào ý niệm “thức là vô biên”.
• Vô Sở Hữu Xứ / ākiñcaññāyatana / base of nothingness: Tầng thiền vô sắc thứ ba, đạt được bằng cách vượt qua Thức Vô Biên Xứ và chú tâm vào ý niệm “không có gì cả”.
• tâm giải thoát / cetovimutti / deliverance of mind: Sự giải thoát tâm khỏi tham ái và các phiền não liên quan, chủ yếu đạt được thông qua sức mạnh của thiền định (samatha), làm lắng dịu tâm.
• tuệ giải thoát / paññāvimutti / deliverance by wisdom: Sự giải thoát tâm khỏi vô minh và các phiền não liên quan, đạt được thông qua sức mạnh của trí tuệ (paññā) quán chiếu bản chất vô thường, khổ, vô ngã của vạn pháp (vipassanā). Tuệ giải thoát được coi là sự giải thoát hoàn toàn và không thể lay chuyển.
• các căn / indriya / faculties: Các năng lực tinh thần chủ đạo ảnh hưởng đến sự tu tập và khả năng giác ngộ, bao gồm năm căn (ngũ căn): tín (niềm tin), tấn (nỗ lực), niệm (chú tâm), định (tập trung), tuệ (trí tuệ). Sự cân bằng và phát triển của các căn này rất quan trọng.