MN 65. Gửi Bhaddāli

(Kinh Bhaddāli - Bhaddāli Sutta)

1. Như vầy tôi nghe. Một thời Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī (Xá-vệ), trong Vườn Jeta (Kỳ-đà), Tu viện Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc). Tại đó, Ngài gọi các vị tỳ kheo (bhikkhus - các nhà sư nam đã thọ giới cụ túc): “Này các Tỳ kheo.” - “Bạch Thế Tôn,” họ đáp lời. Đức Thế Tôn dạy điều này:

2. “Này các Tỳ kheo, Ta ăn mỗi ngày một bữa. Nhờ vậy, Ta ít bệnh ít khổ, và Ta hưởng được sức khỏe, sức mạnh, và sự an trú an lạc. [^660] Này các Tỳ kheo, hãy đến, các ông cũng hãy ăn mỗi ngày một bữa. Nhờ vậy, các ông cũng sẽ ít bệnh ít khổ, và sẽ hưởng được sức khỏe, sức mạnh, và sự an trú an lạc.”

3. Khi được nghe vậy, Tôn giả Bhaddāli bạch Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, con không muốn ăn mỗi ngày một bữa; vì nếu làm vậy, con có thể sẽ lo lắng và băn khoăn về điều đó.” [^661]

“Vậy thì, Bhaddāli, nơi nào ông được mời, hãy ăn một phần ở đó và mang về một phần để ăn. Bằng cách ăn như vậy, [438] ông sẽ tự nuôi sống mình.”

“Bạch Thế Tôn, con cũng không muốn ăn theo cách đó; vì nếu làm vậy, con cũng có thể sẽ lo lắng và băn khoăn về điều đó.”[^662]

4. Sau đó, khi học giới (training precept - giới luật cần học hỏi và thực hành) này đang được Đức Thế Tôn công bố, [^663] Tôn giả Bhaddāli đã công khai tuyên bố trong Tăng đoàn (Sangha - cộng đồng các nhà sư) rằng mình không muốn thực hành học giới đó. Rồi Tôn giả Bhaddāli đã không đến gặp Đức Thế Tôn trong suốt ba tháng mùa mưa (Rains - kỳ an cư mùa mưa), vì ông đã không hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.

5. Vào lúc ấy, một số tỳ kheo đang bận rộn may y cho Đức Thế Tôn, nghĩ rằng: “Khi y của Ngài may xong, vào cuối ba tháng [mùa mưa], Đức Thế Tôn sẽ lên đường du hành.”

6. Bấy giờ, Tôn giả Bhaddāli đến gặp các tỳ kheo ấy, chào hỏi họ, và sau khi cuộc nói chuyện lịch sự và thân mật kết thúc, ông ngồi xuống một bên. Khi ông đã ngồi yên, họ nói với ông: “Này hiền giả Bhaddāli, chiếc y này đang được may cho Đức Thế Tôn. Khi y của Ngài may xong, vào cuối ba tháng [mùa mưa], Đức Thế Tôn sẽ lên đường du hành. Xin hiền giả Bhaddāli hãy xem xét lại lời tuyên bố của mình một cách đúng đắn. Đừng để sau này mọi việc trở nên khó khăn hơn cho hiền giả.”

65. KINH BHADDÀLI

65. KINH BHADDÀLI (Bhaddàli Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn trú tại Savatthi, Jetavana, tịnh xá ông Anathapindika (Cấo Cô Ðộc).

Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo”. --“Bạch Thế Tôn”, các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, Ta ăn chỉ ngồi một lần (Ekasanabhojana). Này các Tỷ-kheo, do Ta ăn chỉ ngồi một lần, Ta cảm thấy ít bệnh, ít não, nhẹ nhàng, có sức và lạc trú. Này các Tỷ-kheo, hãy ăn chỉ ngồi một lần. Này các Tỷ-kheo, hãy ăn chỉ ngồi một lần, và các Ông sẽ cảm thấy ít bệnh, ít não, nhẹ nhàng, có sức và lạc trú.

Khi được nói vậy, Tôn giả Bhaddali bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, con không có thể ăn chỉ ngồi một lần. Bạch Thế Tôn, nếu con ăn chỉ ngồi một lần, thời con cảm thấy như là hối tiếc, như là hối hận.

– Vậy này Bhaddali, khi nào Ông được mời, hãy ăn tại chỗ một phần ăn, rồi đem về một phần ăn để ăn sau. Như vậy, này Bhaddali, Ông có thể ăn như vậy và sống qua ngày không?

– Như vậy, bạch Thế Tôn, con cũng không có thể ăn được. Bạch Thế Tôn, nếu con có ăn như vậy, con vẫn cảm thấy như là hối tiếc, như là hối hận.

Rồi Tôn giả Bhaddali, trong khi chúng Tỷ-kheo chấp hành học giới đã được Thế Tôn chế định, tuyên bố sự bất lực (của mình). Rồi Tôn giả Bhaddali, trong ba tháng tròn, không diện kiến Thế Tôn vì không thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư.

Sau một thời gian, một số đông Tỷ-kheo đang làm y cho Thế Tôn (Civarakamma) và nói rằng: “Sau khi làm y xong, sau ba tháng này, Thế Tôn sẽ du hành”. Rồi Tôn giả Bhaddali đến tại chỗ các vị Tỷ-kheo ấy, sau khi đến, nói lên với các Tỷ-kheo ấy những lời chào hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Những Tỷ-kheo ấy nói với Tôn giả Bhaddali đang ngồi một bên:

– Này Hiền giả Bhaddali, tấm y này đang được làm cho Thế Tôn. Sau khi làm y xong, sau ba tháng này, Thế Tôn sẽ du hành. Này Hiền giả Bhaddali, hãy khéo tư niệm đến trường hợp đặc biệt này (Desakam). Chớ để về sau, lại càng khó khăn hơn cho Hiền giả.

– Thưa vâng, chư Hiền.

7. “Vâng, thưa các hiền giả,” ông đáp, rồi ông đến gặp Đức Thế Tôn, sau khi đảnh lễ Ngài, ông ngồi xuống một bên và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, một sự vi phạm (transgression - sự phạm lỗi, vượt qua giới luật) đã xâm chiếm con, như một kẻ ngu si, mê mờ, lầm lỗi, khi một học giới đang được Đức Thế Tôn công bố, con đã công khai tuyên bố trong Tăng đoàn rằng con không muốn thực hành học giới đó. Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn tha thứ cho sự vi phạm của con, khi con đã thấy đó là vi phạm, vì lợi ích của sự thu thúc (restraint - sự kiểm soát, tự chế) trong tương lai.”

8. "Chắc chắn rồi, Bhaddāli, một sự vi phạm đã xâm chiếm ông, như một kẻ ngu si, mê mờ, lầm lỗi, khi một học giới đang được Ta công bố, ông đã công khai tuyên bố trong Tăng đoàn rằng ông không muốn thực hành học giới đó.

9. "Bhaddāli, ông đã không nhận ra hoàn cảnh này: ‘Đức Thế Tôn đang trú tại Sāvatthī, và Đức Thế Tôn sẽ biết về ta như sau: “Tỳ kheo tên Bhaddāli là người không hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.”’ Hoàn cảnh này ông đã không nhận ra.

"Cũng vậy, hoàn cảnh này ông đã không nhận ra: ‘Nhiều [439] tỳ kheo đã đến Sāvatthī an cư mùa mưa, và họ cũng sẽ biết về ta như sau: “Tỳ kheo tên Bhaddāli là người không hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.”’ Hoàn cảnh này ông cũng đã không nhận ra.

"Cũng vậy, hoàn cảnh này ông đã không nhận ra: ‘Nhiều tỳ kheo ni (bhikkhunīs - các nữ tu sĩ đã thọ giới cụ túc) đã đến Sāvatthī an cư mùa mưa, và họ cũng sẽ biết về ta như sau: “Tỳ kheo tên Bhaddāli là người không hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.”’ Hoàn cảnh này ông cũng đã không nhận ra.

"Cũng vậy, hoàn cảnh này ông đã không nhận ra: ‘Nhiều nam cư sĩ… Nhiều nữ cư sĩ đang ở tại Sāvatthī, và họ cũng sẽ biết về ta như sau: “Tỳ kheo tên Bhaddāli là người không hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.”’ Hoàn cảnh này ông cũng đã không nhận ra.

“Cũng vậy, hoàn cảnh này ông đã không nhận ra: ‘Nhiều sa môn và bà la môn thuộc các giáo phái khác đã đến Sāvatthī an cư mùa mưa, và họ cũng sẽ biết về ta như sau: “Tỳ kheo tên Bhaddāli, một đệ tử lớn tuổi của sa môn Gotama, là người không hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.”’ Hoàn cảnh này ông cũng đã không nhận ra.”

10. “Bạch Thế Tôn, một sự vi phạm đã xâm chiếm con, như một kẻ ngu si, mê mờ, lầm lỗi, khi một học giới đang được Đức Thế Tôn công bố, con đã công khai tuyên bố trong Tăng đoàn rằng con không muốn thực hành học giới đó. Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn tha thứ cho sự vi phạm của con, khi con đã thấy đó là vi phạm, vì lợi ích của sự thu thúc trong tương lai.”

"Chắc chắn rồi, Bhaddāli, một sự vi phạm đã xâm chiếm ông, như một kẻ ngu si, mê mờ, lầm lỗi, khi một học giới đang được Ta công bố, ông đã công khai tuyên bố trong Tăng đoàn rằng ông không muốn thực hành học giới đó.

Tôn giả Bhaddali vâng đáp các Tỷ-kheo ấy, đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả Bhaddali bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, một lỗi lầm đã chiếm đoạt con, thật là ngu ngốc, thật là si mê, thật là bất thiện. Trong khi chúng Tỷ-kheo chấp hành học giới đã được Thế Tôn chế định, con đã tuyên bố sự bất lực của con. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn chấp nhận cho con lỗi lầm này là một lỗi lầm để có thể phòng hộ trong tương lai.

– Này Bhaddali, thật sự một lỗi lầm đã chiếm đoạt Ông, thật là ngu ngốc, thật là si mê, thật là bất thiện. Trong khi chúng Tỷ-kheo chấp hành học giới đã được Thế Tôn chế định, Ông đã tuyên bố sự bất lực của Ông.

Này Bhaddali, trong thời ấy, Ông không ý thức được điều này: "Thế Tôn trú tại Savatthi, Thế Tôn sẽ biết ta như sau: “Tỷ-kheo tên Bhaddali không thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư”. Này Bhaddali, trong thời ấy, Ông không ý thức được như vậy.

Này Bhaddali, trong thời ấy, Ông không ý thức được điều này: "Một số đông Tỷ-kheo đến an cư vào mùa mưa ở Savatthi. Các vị ấy sẽ biết ta như sau: “Tỷ-kheo tên Bhaddali không có thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư”. Này Bhaddali, trong thời ấy, Ông không ý thức được như vậy.

Này Bhaddali trong thời ấy, Ông không ý thức được điều này: "Một số đông Tỷ-kheo-ni đến an cư vào mùa mưa ở Savatthi. Các vị ấy sẽ biết ta như sau: "… (như trên)… một số đông nam cư sĩ trú ở Savatthi, sẽ biết ta như sau: … (như trên)… một số đông nữ cư sĩ trú ở Savatthi, sẽ biết ta như sau: “Tỷ-kheo tên Bhaddali không có thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư”. Này Bhaddali, trong thời ấy, Ông không ý thức được như vậy.

Này Bhaddali, trong thời ấy, Ông không ý thức được điều này: "Một số đông Sa-môn, Bà-la-môn ngoại đạo đến an cư vào mùa mưa ở Savatthi. Các vị ấy sẽ biết ta như sau: “Tỷ-kheo tên Bhaddali là đệ tử của Sa-môn Gotama, một bậc Thượng tọa, không có thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư”. Này Bhaddali, trong thời ấy, Ông không ý thức được như vậy.

– Bạch Thế Tôn, một lỗi lầm đã chiếm đoạt con, thật là ngu ngốc, thật là si mê, thật là bất thiện. Trong khi chúng Tỷ-kheo chấp hành học giới đã được Thế Tôn chế định, con đã tuyên bố sự bất lực của con. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn chấp nhận cho con lỗi lầm này là một lỗi lầm để có thể phòng hộ trong tương lai.

– Này Bhaddali, thật sự một lỗi lầm đã chiếm đoạt Ông, thật là ngu ngốc, thật là si mê, thật là bất thiện. Trong khi chúng Tỷ-kheo chấp hành học giới đã được Ta chế định, Ông đã tuyên bố sự bất lực của Ông.

11. “Ông nghĩ sao, Bhaddāli? Giả sử ở đây có một tỳ kheo là bậc câu phần giải thoát (liberated-in-both-ways / ubhatobhāgavimutta - người giải thoát cả hai phần, tức là giải thoát khỏi các trói buộc về thân thông qua các tầng thiền sắc và vô sắc, và giải thoát khỏi các lậu hoặc bằng trí tuệ), [^664] và Ta bảo vị ấy: ‘Này Tỳ kheo, hãy làm tấm ván cho Ta đi qua vũng bùn.’ Vị ấy sẽ tự mình bước qua, [^665] hay sẽ sắp đặt thân mình cách khác, hay sẽ nói ‘Không’?”

“Không, bạch Thế Tôn.”

“Ông nghĩ sao, Bhaddāli? Giả sử ở đây có một tỳ kheo là bậc tuệ giải thoát (liberated-by-wisdom / paññāvimutta - người giải thoát bằng trí tuệ, đã đoạn trừ lậu hoặc nhưng chưa chứng đủ các tầng thiền vô sắc)… một bậc thân chứng (body-witness / kāyasakkhī - người đã chứng nghiệm Niết Bàn qua thân, tức đã chứng các tầng thiền vô sắc nhưng trí tuệ giải thoát chưa hoàn toàn)… một bậc kiến đáo (attained-to-view / diṭṭhippatta - người đã đạt đến tri kiến đúng đắn, đã thấy Niết Bàn, đã đoạn trừ một số kiết sử)… một bậc tín giải thoát (liberated-by-faith / saddhāvimutta - người giải thoát nhờ đức tin mạnh mẽ vào Tam Bảo, đã đoạn trừ một số kiết sử)… một bậc tùy pháp hành (Dhamma-follower / dhammānusārī - người đang thực hành theo Pháp, chủ yếu dựa vào trí tuệ để tiến đạo, thuộc giai đoạn Dự Lưu hướng)… một bậc tùy tín hành (faith-follower / saddhānusārī - người đang thực hành theo đức tin, chủ yếu dựa vào niềm tin để tiến đạo, thuộc giai đoạn Dự Lưu hướng), và Ta bảo vị ấy: ‘Này Tỳ kheo, hãy làm tấm ván cho Ta đi qua vũng bùn.’ Vị ấy sẽ tự mình bước qua, hay sẽ sắp đặt thân mình cách khác, hay sẽ nói ‘Không’?”

“Không, bạch Thế Tôn.”

12. “Ông nghĩ sao, Bhaddāli? Vào lúc đó, ông có phải là bậc câu phần giải thoát hay [440] bậc tuệ giải thoát hay bậc thân chứng hay bậc kiến đáo hay bậc tín giải thoát hay bậc tùy pháp hành hay bậc tùy tín hành không?”

“Không, bạch Thế Tôn.”

“Bhaddāli, vào lúc đó, chẳng phải ông là một kẻ phạm lỗi rỗng tuếch, hư không sao?”

13. “Vâng, bạch Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, một sự vi phạm đã xâm chiếm con, như một kẻ ngu si, mê mờ, lầm lỗi, khi một học giới đang được Đức Thế Tôn công bố, con đã công khai tuyên bố trong Tăng đoàn rằng con không muốn thực hành học giới đó. Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn tha thứ cho sự vi phạm của con, khi con đã thấy đó là vi phạm, vì lợi ích của sự thu thúc trong tương lai.”

"Chắc chắn rồi, Bhaddāli, một sự vi phạm đã xâm chiếm ông, như một kẻ ngu si, mê mờ, lầm lỗi, khi một học giới đang được Ta công bố, ông đã công khai tuyên bố trong Tăng đoàn rằng ông không muốn thực hành học giới đó. Nhưng vì ông thấy sự vi phạm của mình là vi phạm và sám hối (make amends - sửa đổi lỗi lầm, ăn năn) đúng theo Pháp, nên Ta tha thứ cho ông; vì đó là sự tăng trưởng trong Giới luật của bậc Thánh (Noble One’s Discipline - kỷ luật, pháp luật của các bậc giác ngộ) khi một người thấy sự vi phạm của mình là vi phạm và sám hối đúng theo Pháp bằng cách thực hiện sự thu thúc trong tương lai.

14. "Này Bhaddāli, ở đây có tỳ kheo nào đó không hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư. Vị ấy suy nghĩ: ‘Giả sử ta tìm đến một nơi ở vắng vẻ (secluded resting place - nơi ở yên tĩnh, xa lánh): khu rừng, gốc cây, ngọn núi, khe núi, hang đá, nghĩa địa, bụi rậm trong rừng, khoảng đất trống, đống rơm - có lẽ ta có thể chứng đắc pháp thượng nhân (superhuman state / uttarimanussadhamma - trạng thái tâm linh cao hơn người thường, như các tầng thiền, đạo quả), một sự khác biệt trong tri kiến đặc biệt của bậc Thánh (distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones / alamariyañāṇadassanavisesa - sự thấy biết đặc biệt, cao thượng của các bậc Thánh).’ Vị ấy tìm đến một nơi ở vắng vẻ như vậy. Khi sống ẩn dật như thế, Bậc Đạo Sư khiển trách vị ấy, các bạn đồng phạm hạnh (companions in the holy life - những người cùng tu tập đời sống thánh thiện) có trí tuệ sau khi xem xét cũng khiển trách vị ấy, chư thiên khiển trách vị ấy, và chính vị ấy cũng tự khiển trách mình. Bị khiển trách như vậy bởi Bậc Đạo Sư, bởi các bạn đồng phạm hạnh có trí tuệ, bởi chư thiên, và bởi chính mình, vị ấy không chứng đắc được pháp thượng nhân nào, không có sự khác biệt nào trong tri kiến đặc biệt của bậc Thánh. Tại sao vậy? Đó là như vậy đối với người không hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.

15. "Này Bhaddāli, ở đây có tỳ kheo nào đó hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư. Vị ấy suy nghĩ: ‘Giả sử ta tìm đến một nơi ở vắng vẻ: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, khe núi, hang đá, nghĩa địa, bụi rậm trong rừng, [441] khoảng đất trống, đống rơm - có lẽ ta có thể chứng đắc pháp thượng nhân, một sự khác biệt trong tri kiến đặc biệt của bậc Thánh.’ Vị ấy tìm đến một nơi ở vắng vẻ như vậy. Khi sống ẩn dật như thế, Bậc Đạo Sư không khiển trách vị ấy, các bạn đồng phạm hạnh có trí tuệ sau khi xem xét cũng không khiển trách vị ấy, chư thiên không khiển trách vị ấy, và chính vị ấy cũng không tự khiển trách mình. Không bị khiển trách như vậy bởi Bậc Đạo Sư, bởi các bạn đồng phạm hạnh có trí tuệ, bởi chư thiên, và bởi chính mình, vị ấy chứng đắc được pháp thượng nhân, một sự khác biệt trong tri kiến đặc biệt của bậc Thánh.

16. "Hoàn toàn ly dục (secluded from sensual pleasures - xa lìa các ham muốn giác quan), ly bất thiện pháp (secluded from unwholesome states / akusala dhamma - xa lìa các trạng thái tâm bất lợi, xấu ác), vị ấy nhập và an trú sơ thiền (first jhāna / jhāna - trạng thái nhập định sâu), một trạng thái có tầm và tứ (accompanied by applied and sustained thought / vitakka, vicāra - sự suy nghĩ ban đầu và sự duy trì suy nghĩ), với hỷ và lạc (rapture and pleasure / pīti, sukha - niềm vui và hạnh phúc) do ly dục sinh (born of seclusion - sinh ra từ sự xa lìa). Tại sao vậy? Đó là như vậy đối với người hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.

17. "Với sự lắng dịu của tầm và tứ, vị ấy nhập và an trú nhị thiền (second jhāna)… Với sự phai nhạt của hỷ… vị ấy nhập và an trú tam thiền (third jhāna)… Với sự xả bỏ lạc và khổ… vị ấy nhập và an trú tứ thiền (fourth jhāna)… Tại sao vậy? Đó là như vậy đối với người hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.

18. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã được thanh lọc và sáng tỏ, không tỳ vết, không phiền não, mềm dẻo, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến túc mạng minh (knowledge of the recollection of past lives / pubbenivāsānussatiñāṇa - trí tuệ nhớ lại các kiếp quá khứ)… (như Kinh 51, §24)… Như vậy, với các khía cạnh và chi tiết, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ của mình. Tại sao vậy? Đó là như [442] vậy đối với người hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.

19. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã được thanh lọc và sáng tỏ… đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến thiên nhãn minh (knowledge of the passing away and reappearance of beings / cutūpapātañāṇa - trí tuệ thấy sự sinh diệt của chúng sinh)… (như Kinh 51, §25)… Như vậy, với thiên nhãn, vốn thanh tịnh và vượt xa mắt người thường, vị ấy hiểu rõ chúng sinh qua đời và tái sinh như thế nào tùy theo nghiệp của họ. Tại sao vậy? Đó là như vậy đối với người hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.

20. "Khi tâm định tĩnh của vị ấy đã được thanh lọc và sáng tỏ… đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến lậu tận minh (knowledge of the destruction of the taints / āsavakkhayañāṇa - trí tuệ đoạn trừ các lậu hoặc). Vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là khổ (suffering / dukkha - sự đau khổ, bất toại nguyện)’… (như Kinh 51, §26)… Vị ấy hiểu như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt tận các lậu hoặc (taints / āsava - những ô nhiễm làm tâm rỉ chảy, trói buộc trong luân hồi: dục lậu - ham muốn giác quan, hữu lậu - ham muốn tồn tại, vô minh lậu - sự thiếu hiểu biết Tứ Diệu Đế).’

21. “Khi vị ấy biết và thấy như vậy, tâm vị ấy được giải thoát (liberated / vimutti - sự giải thoát khỏi khổ đau và tái sinh) khỏi dục lậu, khỏi hữu lậu, và khỏi vô minh lậu. Khi tâm đã giải thoát, trí tuệ khởi lên: ‘Đã giải thoát.’ Vị ấy hiểu rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Tại sao vậy? Đó là như vậy đối với người hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.”

Này Bhaddali, Ông nghĩ thế nào? Ở đây, có Tỷ-kheo câu phần giải thoát. Ta nói với vị ấy như sau: “Này Tỷ-kheo, hãy đến và tự làm cầu cho Ta qua khỏi đám bùn”. Vị ấy tự đến làm cầu, hay tránh né thân chỗ khác, hay nói: “Không”?

– Không phải vậy, bạch Thế Tôn.

– Này Bhaddali, Ông nghĩ thế nào? Ở đây, có vị Tỷ-kheo tuệ giải thoát… thân chứng… kiến chí… tín thắng giải… tùy pháp hành… tùy tín hành. Ta nói với vị ấy như sau: “Này Tỷ-kheo, hãy đến và tự làm cầu cho Ta qua khỏi đám bùn”. Vị ấy tự đến làm cầu, hay tránh né thân chỗ khác, hay nói: “Không”?

– Không phải vậy, bạch Thế Tôn.

– Này Bhaddali, Ông nghĩ thế nào? Này Bhaddali, trong thời gian ấy Ông có phải là câu phần giải thoát, hay huệ giải thoát hay thân chứng, hay kiến chí, hay tín thắng giải, hay tùy pháp hành, hay tùy tín hành?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

– Này Bhaddali, có phải trong thời gian ấy, Ông trống không, rỗng không, phạm lỗi?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, một lỗi lầm đã chiếm đoạt con, thật là ngu ngốc, thật là si mê, thật là bất thiện. Trong khi chúng Tỷ-kheo chấp hành học giới đã được Thế Tôn chế định, con đã tuyên bố sự bất lực của con. Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn chấp nhận cho con lỗi lầm này là một lỗi lầm, để có thể phòng hộ trong tương lai.

– Này Bhaddali, thật sự một lỗi lầm đã chiếm đoạt Ông, thật là ngu ngốc, thật là si mê, thật là bất thiện. Trong khi chúng Tỷ-kheo chấp hành học giới đã được Ta chế định, Ông đã tuyên bố sự bất lực của Ông. Này Bhaddali, nếu Ông sau khi thấy một lỗi lầm là một lỗi lầm, và như pháp phát lộ, chúng ta sẽ chấp nhận cho Ông. Vì rằng này Bhaddali, như vậy là sự lớn mạnh trong giới luật của bậc Thánh, nghĩa là bất cứ ai, sau khi thấy một lỗi lầm là một lỗi lầm, phải như pháp phát lộ và phòng hộ trong tương lai.

Ở đây, này Bhaddali, có Tỷ-kheo không thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp của bậc Ðạo Sư. Vị ấy suy nghĩ như sau: “Ta hãy sống tại một trú xứ xa vắng, khu rừng, gốc cây, sườn núi, chỗ hoang dã, hang núi, nghĩa địa, tùng lâm, ngoài trời, đống rơm. Và ta có thể chứng được thượng nhân pháp, tri kiến thù thắng, xứng đáng bậc Thánh”. Vị ấy sống tại một trú xứ xa vắng, khu rừng, gốc cây, sườn núi chỗ hoang dã, hang núi, nghĩa địa, tùng lâm, ngoài trời, đống rơm. Khi vị ấy sống viễn ly như vậy, bậc Ðạo Sư quở trách, các vị đồng Phạm hạnh có trí sau khi quán sát quở trách, chư Thiên quở trách, tự mình quở trách mình. Vị này bị bậc Ðạo Sư quở trách, bị các vị đồng Phạm hạnh có trí sau khi quán sát quở trách, bị chư Thiên quở trách, bị tự mình quở trách mình, nên không chứng được thượng nhân pháp, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh. Tại sao vậy? Sở dĩ như vậy, này Bahaddali, là vì vị ấy không thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư.

Nhưng ở đây, này Bhaddali, có Tỷ-kheo thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư. Vị ấy suy nghĩ như sau: “Ta hãy sống tại một trú xứ xa vắng, khu rừng, gốc cây, sườn núi, chỗ hoang dã, hang núi, nghĩa địa, tùng lâm, ngoài trời, đống rơm. Và ta có thể chứng được thượng nhân pháp, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh”. Vị ấy sống tại một trú xứ xa vắng, khu rừng, gốc cây, sườn núi, chỗ hoang dã, hang núi, nghĩa địa, tùng lâm ngoài trời, đống rơm. Khi vị ấy sống viễn ly như vậy, bậc Ðạo Sư không quở trách, các vị đồng Phạm hạnh có trí sau khi quán sát không quở trách, chư Thiên không quở trách, tự mình không quở trách mình. Vị này không bị bậc Ðạo Sư quở trách, không bị các đồng Phạm hạnh sau khi quán sát quở trách, không bị chư Thiên quở trách, không bị mình quở trách mình, nên chứng được thượng nhân pháp, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh. Tại sao vậy? Sở dĩ như vậy, này Bhaddali, là vì vị ấy thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư.

Vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Vì sao vậy? Sở dĩ như vậy, này Bhaddali, là vì vị ấy thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư. Và lại nữa, này Bhaddali, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Vì sao vậy? Sở dĩ như vậy, này Bhaddali, là vì vị ấy thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư. Và lại nữa này Bhaddali, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Vì sao vậy? Sở dĩ như vậy, này Bhaddali, là vì vị ấy thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðại Sư. Và lại nữa, này Bhaddali, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm, thanh tịnh. Vì sao vậy? Sở dĩ như vậy, này Bhaddali, là vì vị ấy thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, vị ấy dẫn tâm hướng tâm đến túc mạng minh. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời,…, vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Vì sao vậy? Sở dĩ như vậy, này Bhaddali, là vì vị ấy thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư. Vị ấy với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, dẫn tâm hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và sự chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh là người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh… đều do hạnh nghiệp của họ? Vì sao vậy? Sở dĩ như vậy, này Bhaddali, là vì vị ấy thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp của bậc Ðạo Sư.

Vị ấy với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, dẫn tâm, hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy biết như thật: “Ðây là khổ”, … biết như thật: “Ðây là con đường đưa đến diệt khổ”, biết như thật: “Ðây là những lậu hoặc”… …biết như thật: “Ðây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc”.

Nhờ biết như vậy, như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Ðối với tự thân đã giải thoát như vậy, vị ấy khởi lên sự hiểu biết: “Ta đã giải thoát”. Vị ấy biết: “Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa”. Vì sao vậy? Sở dĩ như vậy, này Bhaddali, là vì vị ấy thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư.

Ðược nghe nói vậy, Tôn giả Bhaddali bạch Thế Tôn:

22. Sau đó, Tôn giả Bhaddāli hỏi: “Bạch Thế Tôn, đâu là nguyên nhân, đâu là lý do, vì sao họ có hành động xử lý đối với một tỳ kheo nào đó ở đây bằng cách khiển trách liên tục? Đâu là nguyên nhân, đâu là lý do, vì sao họ không có hành động như vậy đối với một tỳ kheo nào đó ở đây bằng cách khiển trách liên tục?”

23. "Này Bhaddāli, ở đây có tỳ kheo nào đó là người thường xuyên phạm lỗi với nhiều lỗi lầm. Khi bị các tỳ kheo sửa lỗi, vị ấy quanh co, nói lảng sang chuyện khác, tỏ ra bất mãn, sân hận, cay đắng; vị ấy không hành xử đúng đắn, không tuân theo, không tự thanh minh, không nói: ‘Tôi sẽ hành động sao cho Tăng đoàn hài lòng.’ [443] Các Tỳ kheo, xem xét vấn đề này, nghĩ rằng: ‘Sẽ tốt hơn nếu các Tôn giả xem xét tỳ kheo này theo cách mà vụ việc chống lại vị ấy không được giải quyết quá nhanh.’ Và các tỳ kheo xem xét tỳ kheo đó theo cách mà vụ việc chống lại vị ấy không được giải quyết quá nhanh.

24. "Nhưng ở đây có tỳ kheo nào đó là người thường xuyên phạm lỗi với nhiều lỗi lầm. Khi bị các tỳ kheo sửa lỗi, vị ấy không quanh co, không nói lảng sang chuyện khác, không tỏ ra bất mãn, sân hận, cay đắng; vị ấy hành xử đúng đắn, tuân theo, tự thanh minh, nói: ‘Tôi sẽ hành động sao cho Tăng đoàn hài lòng.’ Các Tỳ kheo, xem xét vấn đề này, nghĩ rằng: ‘Sẽ tốt hơn nếu các Tôn giả xem xét tỳ kheo này theo cách mà vụ việc chống lại vị ấy được giải quyết nhanh chóng.’ Và các tỳ kheo xem xét tỳ kheo đó theo cách mà vụ việc chống lại vị ấy được giải quyết nhanh chóng.

25. "Ở đây có tỳ kheo nào đó là người thỉnh thoảng phạm lỗi mà không có nhiều lỗi lầm. Khi bị các tỳ kheo sửa lỗi, vị ấy quanh co… (lặp lại phần còn lại của §23)… Và các tỳ kheo xem xét tỳ kheo đó theo cách mà [444] vụ việc chống lại vị ấy không được giải quyết quá nhanh.

26. "Nhưng ở đây có tỳ kheo nào đó là người thỉnh thoảng phạm lỗi mà không có nhiều lỗi lầm. Khi bị các tỳ kheo sửa lỗi, vị ấy không quanh co… (lặp lại phần còn lại của §24)… Và các tỳ kheo xem xét tỳ kheo đó theo cách mà vụ việc chống lại vị ấy được giải quyết nhanh chóng.

27. "Ở đây có tỳ kheo nào đó tiến bộ nhờ một mức độ tín và ái (measure of faith and love / saddhā, pema - đức tin vào Tam Bảo và lòng mến đối với đời sống phạm hạnh hoặc đối với các bạn đồng tu). [^666] Trong trường hợp này, các tỳ kheo suy xét như sau: ‘Này các hiền giả, tỳ kheo này tiến bộ nhờ một mức độ tín và ái. Đừng để vị ấy mất đi mức độ tín và ái đó, điều có thể xảy ra nếu chúng ta có hành động xử lý vị ấy bằng cách khiển trách liên tục.’ Giả sử một người chỉ có một mắt; thì bạn bè, người thân, họ hàng của người ấy sẽ bảo vệ con mắt đó, nghĩ rằng: ‘Đừng để anh ta mất đi con mắt duy nhất của mình.’ Cũng vậy, có tỳ kheo nào đó tiến bộ nhờ một mức độ tín và ái… ‘Đừng để vị ấy mất đi mức độ tín và ái đó, điều có thể xảy ra nếu chúng ta có hành động xử lý vị ấy bằng cách khiển trách liên tục.’

28. “Đây là nguyên nhân, đây là lý do, vì sao họ có hành động xử lý đối với một tỳ kheo nào đó ở đây bằng cách khiển trách liên tục; đây là nguyên nhân, đây là lý do, vì sao họ không có hành động như vậy đối với một tỳ kheo nào đó ở đây bằng cách khiển trách liên tục.”

– Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ở đây (chúng Tăng) luôn luôn kết tội Tỷ-kheo? Bạch Thế Tôn, lại do nhân gì, do duyên gì ở đây, (chúng Tăng) không luôn luôn kết tội Tỷ-kheo như vậy?

– Này Bhaddali, ở đây, có Tỷ-kheo thường hay phạm giới tội, phạm nhiều giới tội, khi bị các Tỷ-kheo nói, tránh né câu hỏi bằng một câu hỏi khác, hướng câu chuyện ra ngoài vấn đề, hiện khởi phẫn nộ, sân hận, và bất mãn, không xử sự chơn chánh, không có lắng dịu, không có chấm dứt giới tội, không có nói: “Tôi phải làm gì để chúng Tăng hoan hỷ?” Ở đây, này Bhaddali, các Tỷ-kheo nghĩ như sau: “Này chư Hiền, Tỷ-kheo này thường hay phạm giới tội, phạm nhiều giới tội, khi bị các Tỷ-kheo nói, tránh né câu hỏi bằng một câu hỏi khác, hướng câu chuyện ra ngoài vấn đề, hiện khởi phẫn nộ, sân hận và bất mãn, không xử sự chơn chánh, không có lắng dịu, không có chấm dứt giới tội, không có nói: “Tôi phải làm gì để chúng Tăng hoan hỷ?” Tốt lành thay, nếu chư Tôn giả, sau khi điều tra nhiều lần Tỷ-kheo này, chớ có giải tội ấy một cách mau chóng”. Như vậy, này Bhaddali, các Tỷ-kheo, sau khi điều tra nhiều lần Tỷ- kheo ấy, không giải tội ấy một cách mau chóng.

Nhưng ở đây, này Bhaddali, lại có Tỷ-kheo, thường hay phạm giới tội, phạm nhiều giới tội, khi bị các Tỷ-kheo nói, không tránh né câu hỏi bằng một câu hỏi khác, không hướng câu chuyện ra ngoài vấn đề, không hiện khởi phẫn nộ, sân hận và bất mãn, xử sự chơn chánh, có tự lắng dịu, có chấm dứt giới tội, có nói: “Tôi phải làm gì để chúng Tăng hoan hỷ?” Ở đây, này Bhaddali, các Tỷ-kheo nghĩ như sau: “Này chư Hiền, Tỷ-kheo này thường hay phạm giới tội, phạm nhiều giới tội, khi bị các Tỷ-kheo nói, không tránh né câu hỏi bằng một câu hỏi khác, không hướng câu chuyện ra ngoài vấn đề, không hiện khởi phẫn nộ, sân hận và bất mãn, xử sự chơn chánh, có tự lắng dịu, có chấm dứt giới tội, có nói: “Tôi phải làm gì để chúng Tăng hoan hỷ?” Tốt lành thay, nếu chư Tôn giả, sau khi điều tra nhiều lần Tỷ-kheo này, hãy giải tội ấy một cách mau chóng”. Như vậy, này Bhaddali, các Tỷ-kheo sau khi điều tra nhiều lần Tỷ- kheo ấy, giải tội ấy một cách mau chóng.

Ở đây, này Bhaddali, có Tỷ-kheo không thường phạm giới tội, không phạm nhiều giới tội, khi bị các Tỷ- kheo nói, tránh né câu hỏi này bằng một câu hỏi khác, hướng câu chuyện ra ngoài vấn đề, hiện khởi phẫn nộ, sân hận và bất mãn, không xử sự chơn chánh, không có tự lắng dịu, không có chấm dứt giới tội, không có nói “Tôi phải làm gì để chúng Tăng hoan hỷ?” Ở đây, này Bhaddali, các Tỷ-kheo nghĩ như sau: “Này chư Hiền, Tỷ-kheo này không thường phạm giới tội, không phạm nhiều giới tội, khi bị các Tỷ-kheo nói, tránh né câu hỏi này bằng một câu hỏi khác, hướng câu chuyện ra ngoài vấn đề, hiện khởi phẫn nộ, sân hận và bất mãn, không xử sự chơn chánh, không có tự lắng dịu, không có chấm dứt giới tội, không có nói: “Tôi phải làm gì để chúng Tăng hoan hỷ?” Tốt lành thay, nếu chư Tôn giả, sau khi điều tra nhiều lần Tỷ-kheo này, chớ có giải tội một cách mau chóng”. Như vậy, này Bhaddali, các Tỷ- kheo sau khi điều tra nhiều lần Tỷ-kheo ấy, không giải tội ấy một cách mau chóng.

Nhưng ở đây, này Bhaddali, lại có Tỷ-kheo không thường phạm giới tội, không phạm nhiều giới tội, khi bị các Tỷ-kheo nói, không tránh né câu hỏi này bằng một câu hỏi khác, không hướng câu chuyện ra ngoài vấn đề, không hiện khởi phẫn nộ sân hận và bất mãn, xử sự chơn chánh, có tự lắng dịu, có chấm dứt giới tội, có nói: “Tôi phải làm gì để chúng Tăng hoan hỷ?” Ở đây, này Bahaddali, các Tỷ-kheo nghĩ như sau: “Chư Hiền, Tỷ-kheo này không thường phạm giới tội, không phạm nhiều giới tội, khi bị các Tỷ-kheo nói, không tránh né câu hỏi này bằng một câu hỏi khác, không hướng câu chuyện ra ngoài vấn đề, không hiện khởi phẫn nộ, sân hận và bất mãn, xử sự chơn chánh, có tự lắng dịu, có chấm dứt giới tội, có nói: “Tôi phải làm gì để chúng Tăng hoan hỷ?” Tốt lành thay, nếu chư Tôn giả, sau khi điều tra nhiều lần Tỷ-kheo này, hãy giải tội này một cách mau chóng”. Như vậy này Bhaddali, các Tỷ-kheo, sau khi điều tra nhiều lần Tỷ-kheo ấy, giải tội ấy một cách mau chóng.

Ở đây, này Bhaddali, có Tỷ-kheo còn sống (trong Tăng chúng) với một ít lòng tin, với một ít lòng thương. Ở đây, này Bhaddali, các Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: “Chư Hiền, Tỷ-kheo này còn sống (trong Tăng chúng) với một ít lòng tin, với một ít lòng thương. Nếu chúng ta thường hay kết tội Tỷ-kheo này, thời chút ít lòng tin, chút ít lòng thương của vị ấy sẽ đi đến đoạn diệt. Vậy chúng ta hãy đừng để cho chút ít lòng tin, chút ít lòng thương của vị ấy đoạn diệt”. Ví như, này Bhaddali, một người chỉ có một mắt, các thân hữu bà con huyết thống bảo vệ con mắt còn lại ấy và suy nghĩ như sau: “Chớ để cho con mắt còn lại này bị đoạn diệt”. Cũng vậy, này Bhaddali, ở đây Tỷ-kheo còn sống (trong Tăng chúng) với một ít lòng tin, với một ít lòng thương. Ở đây, này Bhaddali, các Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: “Chư Hiền, Tỷ-kheo này còn sống (trong Tăng chúng) với một ít lòng tin, với một ít lòng thương. Nếu chúng ta thường hay kết tội Tỷ-kheo này, thời chút ít lòng tin, chút ít lòng thương của vị ấy sẽ đi đến đoạn diệt. Vậy chúng ta hãy đừng để cho chút ít lòng tin, chút ít lòng thương của vị ấy bị đoạn diệt”.

Này Bhaddali, do nhân này, do duyên này, ở đây (chúng Tăng) luôn luôn kết tội Tỷ-kheo. Do nhân này, do duyên này, ở đây, (chúng Tăng) không luôn luôn kết tội vị Tỷ-kheo.

29. “Bạch Thế Tôn, đâu là nguyên nhân, đâu là lý do, vì sao trước đây [445] có ít học giới hơn mà lại có nhiều tỳ kheo đạt được chánh trí (final knowledge / aññā - trí tuệ cuối cùng, sự giác ngộ hoàn toàn, trí tuệ của bậc A-la-hán)? Đâu là nguyên nhân, đâu là lý do, vì sao bây giờ có nhiều học giới hơn mà lại có ít tỳ kheo đạt được chánh trí hơn?”

30. "Đúng là như vậy, Bhaddāli. Khi chúng sinh đang suy thoái và Chánh pháp (true Dhamma / saddhamma - giáo pháp chân chính của Đức Phật) đang biến mất, thì có nhiều học giới hơn và ít tỳ kheo đạt được chánh trí hơn. Bậc Đạo Sư không công bố học giới cho các đệ tử cho đến khi những điều làm căn cứ cho lậu hoặc phát sinh (basis for taints / āsavaṭṭhāniyā dhammā - những điều kiện, hoàn cảnh làm phát sinh các ô nhiễm, phiền não) biểu hiện rõ ràng trong Tăng đoàn; [^667] nhưng khi những điều làm căn cứ cho lậu hoặc phát sinh biểu hiện rõ ràng trong Tăng đoàn, thì Bậc Đạo Sư mới công bố học giới cho các đệ tử để ngăn chặn những điều làm căn cứ cho lậu hoặc phát sinh đó.

31. "Những điều làm căn cứ cho lậu hoặc phát sinh không biểu hiện rõ ràng trong Tăng đoàn cho đến khi Tăng đoàn đạt đến sự lớn mạnh; nhưng khi Tăng đoàn đạt đến sự lớn mạnh, thì những điều làm căn cứ cho lậu hoặc phát sinh mới biểu hiện rõ ràng trong Tăng đoàn, và khi đó Bậc Đạo Sư mới công bố học giới cho các đệ tử để ngăn chặn những điều làm căn cứ cho lậu hoặc phát sinh đó. Những điều làm căn cứ cho lậu hoặc phát sinh không biểu hiện rõ ràng trong Tăng đoàn cho đến khi Tăng đoàn đạt đến đỉnh cao về lợi lộc thế gian… đỉnh cao về danh tiếng… đỉnh cao về học vấn uyên bác… đỉnh cao về uy tín lâu dài; nhưng khi Tăng đoàn đạt đến đỉnh cao về uy tín lâu dài, thì những điều làm căn cứ cho lậu hoặc phát sinh mới biểu hiện rõ ràng trong Tăng đoàn, và khi đó Bậc Đạo Sư mới công bố học giới cho các đệ tử để ngăn chặn những điều làm căn cứ cho lậu hoặc phát sinh đó.

32. “Các ông còn ít người, Bhaddāli, khi Ta dạy Pháp qua ví dụ về con ngựa non thuần chủng. Ông có nhớ điều đó không, Bhaddāli?”

“Không, bạch Thế Tôn.”

“Ông cho rằng lý do là gì?”

“Bạch Thế Tôn, từ lâu con đã là người không hoàn thành việc tu tập trong Giáo pháp của Bậc Đạo Sư.”

“Đó không phải là nguyên nhân duy nhất hay lý do duy nhất. Mà đúng hơn, bằng cách dùng tâm Ta bao trùm tâm ông, Ta đã biết rõ ông từ lâu như sau: ‘Khi Ta đang giảng Pháp, kẻ lạc lối này không chú ý, không để tâm, không dùng toàn bộ tâm trí để tiếp nhận, không lắng nghe Pháp với đôi tai háo hức.’ Tuy nhiên, Bhaddāli, Ta sẽ dạy ông Pháp qua ví dụ về con ngựa non thuần chủng. Hãy lắng nghe và chú ý kỹ [446] những gì Ta sẽ nói.”

“Vâng, bạch Thế Tôn,” Tôn giả Bhaddāli đáp.

Đức Thế Tôn dạy điều này:

– Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, lúc xưa các học giới tuy ít hơn, nhưng các Tỷ-kheo đã ngộ nhập chánh trí nhiều hơn. Bạch Thế Tôn, lại do nhân gì, do duyên gì, ngày nay các học giới nhiều hơn, nhưng các Tỷ-kheo ngộ nhập chánh trí ít hơn?

– Này Bhaddali, khi các loài hữu tình bị thối thất, khi diệu pháp bị diệt mất, thời các học giới có nhiều hơn và các vị Tỷ-kheo ngộ nhập chánh trí ít hơn. Này Bhaddali, khi nào một số hữu lậu pháp (Asavatthaniya dhamma) chưa hiện khởi trong Tăng chúng, khi ấy bậc Ðạo Sư vẫn không chế định một học giới cho các đệ tử. Và này Bhaddali, ở đây, chỉ khi nào một số hữu lậu pháp hiện khởi trong Tăng chúng, chỉ khi ấy bậc Ðạo Sư mới chế định một học giới cho các đệ tử để đối trị lại các pháp hữu lậu ấy. Này Bhaddali, ở đây, khi nào Tăng chúng chưa lớn mạnh, khi ấy một số hữu lậu pháp chưa hiện khởi trong Tăng chúng. Và này Bhaddali, chỉ khi nào Tăng chúng đã được lớn mạnh, thời ở đây một số hữu lậu pháp hiện khởi trong Tăng chúng, khi ấy bậc Ðạo Sư mới chế định học giới cho các đệ tử để đối trị lại các pháp hữu lậu ấy. Này Bhaddali, ở đây, khi nào Tăng chúng chưa đạt được quyền lợi tối thượng… chưa đạt được danh xưng tối thượng… chưa đạt được đa văn… chưa đạt được địa vị kỳ cựu, khi ấy một số hữu lậu pháp chưa hiện khởi trong Tăng chúng. Và này Bhaddali, ở đây, chỉ khi nào Tăng chúng đã đạt được địa vị kỳ cựu, thời ở đây một số hữu lậu pháp hiện khởi trong Tăng chúng, khi ấy bậc Ðạo Sư mới chế định học giới cho các đệ tử để đối trị lại các pháp hữu lậu ấy.

Này Bhaddali, các Ông còn số ít, khi Ta giảng cho các Ông pháp môn ví dụ lương chủng mã. Này Bhaddali, Ông có nhớ không?

– Bạch Thế Tôn, không.

– Ở đây, này Bhaddali, do nhân gì, Ông xem sự việc xảy ra như vậy?

– Bạch Thế Tôn, vì con trong một thời gian dài, đã không thực hành trọn vẹn học giới trong giáo pháp bậc Ðạo Sư.

– Này Bhaddali, không phải chỉ có nhân như vậy, chỉ có duyên như vậy. Vì rằng, trong một thời gian khá dài, này Bhaddali, Ta biết tâm Ông với tâm của Ta (Ta biết rằng): Khi Ta thuyết pháp, kẻ ngu si này không có để tâm, không có tác ý, không dùng nhứt thiết tâm để tư niệm, không có nghe pháp với (hai) tai sẵn sàng. Và này Bhaddali, Ta sẽ giảng cho Ông pháp môn ví dụ lương chủng mã. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Bhaddali, vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn giảng như sau:

33. "Bhaddāli, giả sử một người luyện ngựa tài giỏi có được một con ngựa non thuần chủng tốt. Đầu tiên, ông ta tập cho nó quen với việc đeo hàm thiếc (bit). Trong khi con ngựa đang được tập quen với việc đeo hàm thiếc, vì nó đang làm điều chưa từng làm trước đây, nó tỏ ra vặn vẹo, quằn quại, và dao động, nhưng qua sự lặp đi lặp lại liên tục và thực hành dần dần, nó trở nên thuần thục trong hành động đó. [^668]

"Khi con ngựa đã trở nên thuần thục trong hành động đó, người luyện ngựa tiếp tục tập cho nó quen với việc đeo bộ yên cương (harness). Trong khi con ngựa đang được tập quen với việc đeo bộ yên cương, vì nó đang làm điều chưa từng làm trước đây, nó tỏ ra vặn vẹo, quằn quại, và dao động, nhưng qua sự lặp đi lặp lại liên tục và thực hành dần dần, nó trở nên thuần thục trong hành động đó.

"Khi con ngựa đã trở nên thuần thục trong hành động đó, người luyện ngựa tiếp tục tập cho nó thực hiện việc đi đều bước, chạy vòng tròn, nhảy chồm, phi nước đại, xung phong, các phẩm chất hoàng gia, dòng dõi hoàng gia, tốc độ cao nhất, sự nhanh nhẹn cao nhất, sự hiền lành cao nhất. Trong khi con ngựa đang được tập làm những điều này, vì nó đang làm điều chưa từng làm trước đây, nó tỏ ra vặn vẹo, quằn quại, và dao động, nhưng qua sự lặp đi lặp lại liên tục và thực hành dần dần, nó trở nên thuần thục trong những hành động đó.

"Khi con ngựa đã trở nên thuần thục trong những hành động này, người luyện ngựa tiếp tục thưởng cho nó bằng cách xoa bóp và chải lông. Khi một con ngựa thuần chủng tốt sở hữu mười yếu tố này, nó xứng đáng với nhà vua, phục vụ cho nhà vua, và được coi là một trong những yếu tố của nhà vua.

34. “Cũng vậy, Bhaddāli, khi một tỳ kheo sở hữu mười phẩm chất, vị ấy đáng được cúng dường, đáng được tiếp đón, đáng nhận tặng phẩm, đáng được đảnh lễ, là ruộng phước vô thượng (unsurpassed field of merit / anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa - thửa ruộng để gieo trồng công đức không gì hơn được cho đời) cho thế gian. Mười phẩm chất đó là gì? Này Bhaddāli, ở đây một tỳ kheo sở hữu chánh kiến của bậc vô học (right view of one beyond training / asekha - người đã hoàn tất tu tập, không còn cần phải học hỏi thêm nữa, tức là bậc A-la-hán), [^669] chánh tư duy của bậc vô học, chánh ngữ của bậc vô học, chánh nghiệp của bậc vô học, chánh mạng của bậc vô học, chánh tinh tấn của bậc vô học, [447] chánh niệm của bậc vô học, chánh định của bậc vô học, chánh trí của bậc vô học (right knowledge of one beyond training / asekhañāṇa - trí tuệ đúng đắn của bậc A-la-hán), và chánh giải thoát của bậc vô học (right deliverance of one beyond training / asekhavimutti - sự giải thoát đúng đắn của bậc A-la-hán). [^670] Khi một tỳ kheo sở hữu mười phẩm chất này, vị ấy đáng được cúng dường, đáng được tiếp đón, đáng nhận tặng phẩm, đáng được đảnh lễ, là ruộng phước vô thượng cho thế gian.”

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã dạy. Tôn giả Bhaddāli hài lòng và hoan hỷ với lời dạy của Đức Thế Tôn.

– Này Bhaddali, ví như một người điều mã sư thiện xảo, có nhận được một con lương mã hiền thiện, trước hết phải huấn luyện con ngựa ấy cho quen với dây cương. Trong khi huấn luyện nó cho quen với dây cương, nếu nó có vùng vẫy, nhảy chồm, nhảy ngược, chống cự, vì chưa quen sự huấn luyện trước kia chưa làm. Con ngựa ấy do sự huấn luyện thường tiếp tục, được thuần thục về phương diện ấy.

Này Bhaddali, khi con lương mã hiền thiện do huấn luyện thường xuyên, do sự huấn luyện tiếp tục đã được thuần thục về phương diện ấy, thời người điều mã sư lại huấn luyện thêm con ngựa ấy cho quen với yên ngựa. Trong khi huấn luyện nó cho quen với yên ngựa, nếu nó có vùng vẫy, nhảy chồm, nhảy ngược, chống cự vì chưa quen sự huấn luyện trước đây chưa làm. Con ngựa ấy do sự huấn luyện thường xuyên, do sự huấn luyện tiếp tục, được thuần thục về phương diện ấy.

Này Bhaddali, khi con lương mã hiền thiện do huấn luyện thường xuyên, do huấn luyện tiếp tục, đã được thuần thục về phương diện ấy, thời người điều mã sư lại huấn luyện thêm con ngựa ấy cho quen với sự diễn hành, đi vòng quanh, đi đầu móng chân, chạy phi, hí, các trò chơi vương giả, vương lực, tối thượng tốc lực, tối thượng nhanh nhẹn, tối thượng thiện hành. Trong khi huấn luyện cho nó quen với tối thượng tốc lực, tối thượng nhanh nhẹn, tối thượng thiện hành, nếu nó có vùng vẫy nhảy chồm, nhảy ngược, chống cự vì chưa quen sự huấn luyện trước đây chưa làm. Con ngựa ấy do sự huấn luyện thường xuyên, do sự huấn luyện tiếp tục, được thuần thục về phương diện ấy.

Này Bhaddali, khi con lương mã hiền thiện, do huấn luyện thường xuyên, do huấn luyện tiếp tục, đã được thuần phục về phương diện ấy, thời người điều mã sư lại giúp thêm con ngựa ấy về phần sắc đẹp và trang sức. Này Bhaddali, con lương mã, hiền thiện được thành tựu mười đặc tánh này trở thành xứng đáng cho bậc vua chúa, trở thành báu vật của vua, được liệt vào một ấn tướng của vua.

Cũng vậy, này Bhaddali, một Tỷ-kheo thành tựu được mười pháp trở thành đáng được kính trọng, đáng được tôn kính, đáng được cúng dường, đáng được chấp tay, là phước điền vô thượng ở đời. Thế nào là mười? Ở đây, này Bhaddali, Tỷ-kheo thành tựu vô học chánh tri kiến, thành tựu vô học chánh tư duy, thành tựu vô học chánh ngữ, thành tựu vô học chánh nghiệp, thành tựu vô học chánh mạng, thành tựu vô học chánh tinh tấn, thành tựu vô học chánh niệm, thành tựu vô học chánh định, thành tựu vô học chánh trí, thành tựu vô học chánh giải thoát. Này Bhaddali, Tỷ-kheo thành tựu mười pháp này trở thành đáng được kính trọng, đáng được tôn kính, đáng được cúng dường, đáng được chấp tay, là phước điền vô thượng ở đời.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Bhaddali hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• tỳ kheo / bhikkhu / monk: Nhà sư nam đã thọ giới cụ túc trong Phật giáo Theravada.
• học giới / training precept / sikkhāpada: Giới luật hay điều luật mà các tu sĩ Phật giáo cần phải học hỏi và thực hành để rèn luyện thân tâm.
• Tăng đoàn / Sangha / community of monks: Cộng đồng các vị tỳ kheo (hoặc bao gồm cả tỳ kheo ni), những người cùng sống và tu tập theo giáo pháp của Đức Phật.
• mùa mưa / Rains / vassa: Khoảng thời gian ba tháng trong mùa mưa ở Ấn Độ cổ đại, trong đó các tỳ kheo phải an cư tại một nơi nhất định, không được du hành xa.
• sự vi phạm / transgression / āpatti: Hành động phạm lỗi, không tuân thủ giới luật đã thọ nhận.
• thu thúc / restraint / saṃvara: Sự kiểm soát, tự chế, phòng hộ các giác quan để ngăn ngừa các bất thiện pháp khởi sinh.
• câu phần giải thoát / ubhatobhāgavimutta / liberated-in-both-ways: Bậc Thánh đã giải thoát hoàn toàn cả về mặt tâm (qua các tầng thiền định) và về mặt tuệ (qua sự đoạn trừ lậu hoặc). Đây là cấp độ giải thoát cao nhất của A-la-hán.
• tuệ giải thoát / paññāvimutta / liberated-by-wisdom: Bậc Thánh đã đoạn trừ hoàn toàn các lậu hoặc bằng trí tuệ, đạt quả A-la-hán, nhưng chưa hoặc không chứng đắc đầy đủ các tầng thiền vô sắc.
• thân chứng / kāyasakkhī / body-witness: Bậc Thánh đã chứng nghiệm Niết Bàn qua thân, tức là đã chứng đắc các tầng thiền định (bao gồm cả thiền vô sắc), nhưng trí tuệ giải thoát chưa hoàn toàn viên mãn (chưa phải A-la-hán). Thường chỉ các bậc Bất Lai (Anāgāmī).
• kiến đáo / diṭṭhippatta / attained-to-view: Bậc Thánh đã đạt đến tri kiến đúng đắn về Tứ Diệu Đế, đã thấy Niết Bàn, đoạn trừ được ba kiết sử đầu tiên (thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ), và làm suy yếu tham, sân. Thường chỉ các bậc Dự Lưu (Sotāpanna) và Nhất Lai (Sakadāgāmī) thiên về trí tuệ.
• tín giải thoát / saddhāvimutta / liberated-by-faith: Bậc Thánh có đức tin mạnh mẽ vào Tam Bảo, nhờ đó mà giải thoát khỏi một số phiền não, đoạn trừ ba kiết sử đầu tiên và làm suy yếu tham, sân. Thường chỉ các bậc Dự Lưu (Sotāpanna) và Nhất Lai (Sakadāgāmī) thiên về đức tin.
• tùy pháp hành / dhammānusārī / Dhamma-follower: Người đang trong quá trình thực hành để chứng quả Dự Lưu (Sotāpatti), chủ yếu dựa vào sự phát triển trí tuệ thông qua việc quán chiếu Pháp.
• tùy tín hành / saddhānusārī / faith-follower: Người đang trong quá trình thực hành để chứng quả Dự Lưu (Sotāpatti), chủ yếu dựa vào đức tin mạnh mẽ vào Tam Bảo.
• sám hối / make amends / paṭikamma: Hành động nhận lỗi, ăn năn về lỗi lầm đã phạm và quyết tâm sửa đổi, không tái phạm.
• Giới luật của bậc Thánh / Noble One’s Discipline / Ariyassa Vinaya: Pháp và Luật do Đức Phật chế định, là khuôn khổ cho đời sống phạm hạnh của các bậc Thánh và những người đang tu tập theo con đường giải thoát.
• nơi ở vắng vẻ / secluded resting place / senāsana: Nơi ở yên tĩnh, xa lánh sự ồn ào, thích hợp cho việc tu tập thiền định, như rừng, núi, hang động.
• pháp thượng nhân / superhuman state / uttarimanussadhamma: Những trạng thái tâm linh cao siêu, vượt trên mức bình thường của con người, bao gồm các tầng thiền (jhāna), các thần thông (abhiññā), và các đạo quả Thánh (ariya-phala).
• tri kiến đặc biệt của bậc Thánh / distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones / alamariyañāṇadassanavisesa: Sự thấy biết đặc biệt, cao thượng, siêu thế, chỉ có ở các bậc Thánh, liên quan đến sự chứng ngộ Tứ Diệu Đế và Niết Bàn.
• bạn đồng phạm hạnh / companions in the holy life / sabrahmacārī: Những người cùng tu tập đời sống thánh thiện, cùng thực hành giáo pháp để đạt đến giải thoát.
• ly dục / secluded from sensual pleasures / vivicceva kāmehi: Trạng thái tâm xa lìa, không còn dính mắc vào các ham muốn liên quan đến năm giác quan (sắc, thanh, hương, vị, xúc).
• bất thiện pháp / unwholesome states / akusala dhamma: Các trạng thái tâm tiêu cực, bất lợi, gây đau khổ, như tham, sân, si, và các biến thể của chúng.
• thiền / jhāna / meditation absorption: Trạng thái nhập định sâu, tâm an trú vững chắc vào một đối tượng duy nhất, có nhiều cấp độ khác nhau (sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền…).
• tầm và tứ / applied and sustained thought / vitakka, vicāra: Hai yếu tố tâm sở có mặt trong sơ thiền. Tầm là sự hướng tâm đến đối tượng thiền. Tứ là sự duy trì tâm trên đối tượng thiền đó.
• hỷ và lạc / rapture and pleasure / pīti, sukha: Hai yếu tố tâm sở tạo nên sự vui sướng, hạnh phúc trong các tầng thiền. Hỷ là niềm vui phấn khởi, hứng thú. Lạc là cảm giác hạnh phúc, dễ chịu.
• do ly dục sinh / born of seclusion / vivekaja: Được sinh ra từ sự xa lìa các dục vọng và các bất thiện pháp.
• túc mạng minh / knowledge of the recollection of past lives / pubbenivāsānussatiñāṇa: Một trong Tam Minh, là trí tuệ siêu phàm cho phép nhớ lại vô số kiếp sống quá khứ của mình và chúng sinh khác.
• thiên nhãn minh / knowledge of the passing away and reappearance of beings / cutūpapātañāṇa (dibbacakkhuñāṇa): Một trong Tam Minh, là trí tuệ siêu phàm (con mắt thần thánh) cho phép thấy rõ sự chết đi và tái sinh của chúng sinh theo nghiệp báo của họ.
• lậu tận minh / knowledge of the destruction of the taints / āsavakkhayañāṇa: Một trong Tam Minh, là trí tuệ tối thượng nhận biết rõ ràng các lậu hoặc (ô nhiễm) và đoạn trừ chúng hoàn toàn, đưa đến giải thoát cuối cùng (Niết Bàn).
• lậu hoặc / taints / āsava: Những ô nhiễm tinh thần sâu kín, làm tâm “rỉ chảy” và trói buộc chúng sinh trong vòng luân hồi. Ba lậu hoặc chính là: dục lậu (kāmāsava - sự ham muốn dục lạc), hữu lậu (bhavāsava - sự ham muốn tồn tại), và vô minh lậu (avijjāsava - sự thiếu hiểu biết về Tứ Diệu Đế). Đôi khi có thêm kiến lậu (diṭṭhāsava - tà kiến).
• khổ / suffering / dukkha: Sự thật thứ nhất trong Bốn Sự Thật Cao Quý, bao gồm mọi hình thức đau khổ, bất toại nguyện, từ khổ về thể xác đến khổ về tinh thần, sự vô thường, sự không hài lòng cố hữu trong các pháp hữu vi.
• giải thoát / liberated / vimutti: Sự giải thoát hoàn toàn khỏi mọi khổ đau, phiền não, và vòng luân hồi sinh tử, tức là chứng ngộ Niết Bàn.
• tín và ái / faith and love / saddhā, pema: Đức tin (vào Tam Bảo) và lòng mến (đối với đời sống phạm hạnh, thầy bạn). Đây là những yếu tố trợ duyên cho sự tu tập, đặc biệt với những người có căn cơ thiên về đức tin.
• chánh trí / final knowledge / aññā: Trí tuệ cuối cùng, trí tuệ hoàn hảo của bậc A-la-hán, bao gồm sự hiểu biết thấu suốt về Tứ Diệu Đế và sự đoạn tận các lậu hoặc.
• Chánh pháp / true Dhamma / saddhamma: Giáo pháp chân chính, đúng đắn do Đức Phật thuyết giảng, con đường đưa đến sự giác ngộ và giải thoát.
• căn cứ cho lậu hoặc phát sinh / basis for taints / āsavaṭṭhāniyā dhammā: Những điều kiện, hoàn cảnh, sự việc trong đời sống (đặc biệt là trong Tăng đoàn) có thể trở thành nguyên nhân làm phát sinh hoặc tăng trưởng các lậu hoặc (ô nhiễm, phiền não).
• bậc vô học / one beyond training / asekha: Bậc Thánh đã hoàn tất con đường tu tập, không còn gì phải học hỏi thêm nữa để đạt giải thoát, tức là bậc A-la-hán. Trái nghĩa với bậc hữu học (sekha) là những người còn đang tu tập (từ Dự Lưu đến A-la-hán đạo).
• ruộng phước vô thượng / unsurpassed field of merit / anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa: Chỉ Tăng đoàn hoặc các bậc Thánh là nơi xứng đáng nhất để gieo trồng hạt giống công đức (phước báu) thông qua việc cúng dường, hỗ trợ, vì sẽ mang lại kết quả tốt đẹp nhất.