MN 66. Kinh Ví Dụ Chim Cút

(Laṭukikopama Sutta)

1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn trú ở xứ Anguttarāpa, tại một thị trấn tên là Āpana.

2. Rồi vào buổi sáng, Đức Thế Tôn đắp y, mang bát và thượng y, đi vào Āpana để khất thực. Sau khi khất thực ở Āpana và trở về, dùng bữa xong, Ngài đi đến một khu rừng nhỏ để an trú ban ngày. Vào khu rừng rồi, Ngài ngồi xuống dưới gốc cây để an trú ban ngày.

3. Cũng vào buổi sáng, Tôn giả Udāyin đắp y, mang bát và thượng y, cũng đi vào Āpana để khất thực. Sau khi khất thực ở Āpana và trở về, dùng bữa xong, ngài đi đến chính khu rừng nhỏ đó để an trú ban ngày. Vào khu rừng rồi, ngài ngồi xuống dưới gốc cây để an trú ban ngày.

4. Khi ấy, trong lúc Tôn giả Udāyin đang độc cư thiền định, tâm trí ngài khởi lên suy nghĩ như sau: “Đức Thế Tôn đã giúp chúng ta thoát khỏi biết bao trạng thái khổ đau! Đức Thế Tôn đã mang lại cho chúng ta biết bao trạng thái an vui! Đức Thế Tôn đã giúp chúng ta loại bỏ biết bao bất thiện pháp (akusala dhamma - unwholesome states - các trạng thái tâm bất lợi, có hại)! Đức Thế Tôn đã mang lại cho chúng ta biết bao thiện pháp (kusala dhamma - wholesome states - các trạng thái tâm thiện lành, có lợi)!”

5. Rồi vào buổi chiều, Tôn giả Udāyin xả thiền, đi đến chỗ Đức Thế Tôn, sau khi đảnh lễ Ngài, ngài ngồi xuống một bên [448] và thưa rằng:

6. "Bạch Thế Tôn, khi con đang độc cư thiền định, tâm trí con khởi lên suy nghĩ như sau: ‘Đức Thế Tôn đã giúp chúng ta thoát khỏi biết bao trạng thái khổ đau!.. Đức Thế Tôn đã mang lại cho chúng ta biết bao thiện pháp!’ Bạch Thế Tôn, trước đây chúng con thường ăn vào buổi chiều, buổi sáng, và cả ban ngày ngoài giờ quy định (phi thời). Rồi có một lần Đức Thế Tôn dạy các vị tỳ kheo (monks-bhikkhus-nhà sư) như sau: ‘Này các Tỳ kheo, hãy từ bỏ bữa ăn ban ngày phi thời đó.’ [^671] Bạch Thế Tôn, con đã rất khó chịu và buồn bã, nghĩ rằng: ‘Các thí chủ có lòng tin cúng dường chúng ta đủ loại thức ăn ngon vào ban ngày phi thời, vậy mà Đức Thế Tôn lại bảo chúng ta từ bỏ, Đức Thiện Thệ lại bảo chúng ta buông bỏ.’ Nhưng vì lòng kính yêu và tôn trọng Đức Thế Tôn, và vì tàm quý (hiri-ottappa - shame and fear of wrongdoing - sự hổ thẹn tội lỗi và ghê sợ hậu quả xấu ác), chúng con đã từ bỏ bữa ăn ban ngày phi thời đó.

"Rồi chúng con chỉ ăn vào buổi chiều và buổi sáng. Sau đó lại có một lần Đức Thế Tôn dạy các vị tỳ kheo như sau: ‘Này các Tỳ kheo, hãy từ bỏ bữa ăn đêm, là phi thời.’ Bạch Thế Tôn, con đã rất khó chịu và buồn bã, nghĩ rằng: ‘Đức Thế Tôn bảo chúng ta từ bỏ bữa ăn thịnh soạn hơn trong hai bữa, Đức Thiện Thệ lại bảo chúng ta buông bỏ.’ Bạch Thế Tôn, có lần một người kia nhận được ít canh vào ban ngày và nói: ‘Để đó đi, tối chúng ta sẽ cùng ăn.’ [Hầu như] mọi việc nấu nướng đều diễn ra vào ban đêm, rất ít vào ban ngày. Nhưng vì lòng kính yêu và tôn trọng Đức Thế Tôn, và vì tàm quý, chúng con đã từ bỏ bữa ăn đêm phi thời đó.

“Bạch Thế Tôn, đã từng xảy ra chuyện các tỳ kheo đi khất thực trong đêm tối dày đặc đã đi vào hố phân, rơi xuống cống rãnh, đi vào bụi gai, và vấp phải con bò đang ngủ; họ đã gặp những kẻ côn đồ vừa phạm tội xong hoặc đang âm mưu phạm tội, và họ đã bị phụ nữ khêu gợi tình dục. Bạch Thế Tôn, có lần con đi khất thực trong đêm tối dày đặc. Một người phụ nữ đang rửa nồi, thấy con nhờ ánh chớp, đã kinh hãi hét lên: ‘Trời ơi, quỷ đến bắt tôi!’ Con nói với bà ấy: ‘Này chị, tôi không phải quỷ, tôi là một tỳ kheo [449] đang chờ khất thực.’ - ‘Vậy thì là một tỳ kheo chết cha chết mẹ! [^672] Này tỳ kheo, thà ông bị dao mổ sắc bén rạch bụng còn hơn là đi lang thang khất thực vì cái bụng trong đêm tối dày đặc thế này!’ Bạch Thế Tôn, khi con nhớ lại điều đó, con nghĩ: ‘Đức Thế Tôn đã giúp chúng ta thoát khỏi biết bao trạng thái khổ đau! Đức Thế Tôn đã mang lại cho chúng ta biết bao trạng thái an vui! Đức Thế Tôn đã giúp chúng ta loại bỏ biết bao bất thiện pháp! Đức Thế Tôn đã mang lại cho chúng ta biết bao thiện pháp!’”

66. KINH VÍ DỤ CON CHIM CÁY

66. KINH VÍ DỤ CON CHIM CÁY (Latukikopama Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời, Thế Tôn ở tại Anguttarapa (Ương-già Bắc Phương Thủy). Apana là một thị tứ của Anguttarapa.

Rồi Thế Tôn buổi sáng đắp y, cầm y bát đi vào Apana để khất thực. Khất thực ở Apana xong, sau buổi ăn, trên con đường đi khất thực trở về, Thế Tôn đi đến một khu rừng để trú ban ngày. Thế Tôn đi sâu vào khu rừng này, ngồi dưới một gốc cây để trú ban ngày.

Tôn giả Udayi (Ưu-đa-di) buổi sáng cũng đắp y, cầm y bát đi vào Apana để khất thực. Khất thực ở Apana xong, sau buổi ăn, trên con đường đi khất thực trở về, Tôn giả đi đến một khu rừng để trú ban ngày. Tôn giả đi sâu vào khu rừng này, và ngồi dưới một gốc cây để trú ban ngày.

Rồi Tôn giả Udayi, trong khi độc cư Thiền tịnh, sự suy tư sau đây đã khởi lên trong tâm trí Tôn giả: “Thế Tôn thật sự là vị đã đoạn trừ nhiều khổ pháp cho chúng ta. Thế Tôn thật sự là vị đã mang lại nhiều lạc pháp cho chúng ta. Thế Tôn thật sự là vị đã đoạn trừ nhiều bất thiện pháp cho chúng ta. Thế Tôn thật sự là vị đã mang lại nhiều thiện pháp cho chúng ta”.

Rồi Tôn giả Udayi vào buổi chiều, từ Thiền tịnh đứng dậy, đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả Udayi bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, trong khi con đang độc cư Thiền tịnh, sự suy tư sau đây đã khởi lên trong tâm trí con: “Như Lai thật sự là vị đã đoạn trừ nhiều khổ pháp cho chúng ta… Như Lai thật sự là vị đã mang lại nhiều thiện pháp cho chúng ta”. Bạch Thế Tôn, thuở trước chúng con thường ăn buổi chiều, buổi sáng, ban ngày và phi thời. Bạch Thế Tôn, thời ấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo và bảo: “Này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ ăn ban ngày phi thời”. Bạch Thế Tôn, do vậy con cảm thấy thất vọng, con cảm thấy sầu muộn, nghĩ rằng: “Những món ăn thượng vị loại cứng và loại mềm, các tín chủ cúng dường cho chúng ta ban ngày và phi thời. Nay Thế Tôn dạy chúng ta phải đoạn trừ, bậc Thiện Thệ dạy chúng ta phải từ bỏ”. Bạch Thế Tôn, giữa chúng con, những ai nhìn Thế Tôn với lòng ái mộ, với lòng tôn kính và với lòng tàm quý, liền từ bỏ ăn ban ngày phi thời.

Rồi bạch Thế Tôn, chúng con thường ăn buổi chiều và buổi sáng. Bạch Thế Tôn, thời ấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo và bảo: “Này các Tỷ-kheo, hãy từ bỏ ăn ban đêm phi thời”. Bạch Thế Tôn, do vậy con cảm thấy thất vọng, con cảm thấy sầu muộn, nghĩ rằng: “Buổi ăn này gọi là có thượng vị hơn trong hai buổi ăn này của chúng ta. Thế Tôn dạy chúng ta phải đoạn trừ, bậc Thiện Thệ dạy chúng ta phải từ bỏ”. Bạch Thế Tôn, thuở xưa có người được một món ăn cúng ban ngày bèn nói: “Hãy để món ăn này một bên, và ban đêm tất cả chúng ta cùng ăn với nhau”. Bạch Thế Tôn, phàm mọi sự nấu nướng, tất cả đều làm ban đêm, rất ít làm ban ngày. Bạch Thế Tôn, giữa chúng con, những ai nhìn Thế Tôn với lòng ái mộ, với lòng tôn kính và với lòng tàm quý, liền từ bỏ ăn ban đêm phi thời.

Thuở trước, bạch Thế Tôn, các vị Tỷ-kheo thường đi khất thực trong đêm đen tối tăm, họ bước lầm vào vũng nước nhớp, rơi vào vũng nước nhớp, đi lầm vào hàng rào gai, đi lầm vào chỗ con bò cái đang ngủ, gặp các loại đạo tặc đã hành sự hay chưa hành sự, gặp các người đàn bà mời mọc một cách bất chánh. Thuở trước, bạch Thế Tôn, con đi khất thực trong đêm đen tối tăm. Một người đàn bà đang rửa chén bát, thấy con trong khi trời chớp nhoáng, liền hoảng sợ và hét lớn: “Ôi kinh khủng thay cho tôi, có con quỷ (chạy) theo tôi!” Bạch Thế Tôn, khi nghe nói vậy, con nói với người đàn bà ấy: “Này chị, không phải quỷ đâu. Ðây là Tỷ-kheo đang đứng khất thực”. "Cha Tỷ-kheo hãy chết đi! Mẹ Tỷ-kheo hãy chết đi!

Này Tỷ-kheo, thật tốt hơn cho Ông nếu Ông lấy con dao sắc bén của người đồ tể cắt bụng của Ông, còn hơn là vì lỗ bụng đi khất thực trong ban đêm tối tăm". Bạch Thế Tôn, khi con nhớ như vậy, con suy nghĩ như sau: “Thế Tôn thật sự là vị đã đoạn trừ nhiều khổ pháp cho chúng ta. Thế Tôn thật sự là vị đã mang lại nhiều lạc pháp cho chúng ta. Thế Tôn thật sự là vị đã đoạn trừ nhiều bất thiện pháp cho chúng ta. Thế Tôn thật sự là vị đã mang lại nhiều thiện pháp cho chúng ta”.

7. "Cũng vậy, Udāyin, có những kẻ ngu si ở đây, khi được Ta bảo ‘Hãy từ bỏ điều này,’ họ lại nói: ‘Cái gì, chỉ là chuyện nhỏ nhặt, vụn vặt thế này ư? Vị sa môn này quá khắt khe!’ Và họ không từ bỏ điều đó, lại còn tỏ ra bất kính đối với Ta cũng như đối với những tỳ kheo mong muốn tu tập. Đối với họ, điều đó trở thành một dây trói mạnh mẽ, chắc chắn, bền chặt, không mục nát và một cái ách nặng nề.

8. “Ví như, Udāyin, một con chim cút bị buộc bởi một sợi dây leo mục nát và do đó nó có thể bị thương tích, bị giam cầm, hoặc cái chết. Bây giờ giả sử có người nói: ‘Sợi dây leo mục nát mà con chim cút kia bị buộc, khiến nó có thể bị thương tích, bị giam cầm, hoặc cái chết, đối với nó chỉ là một dây trói yếu ớt, mỏng manh, mục nát, không có lõi.’ Người đó nói có đúng không?”

“Bạch Thế Tôn, không ạ. Đối với con chim cút đó, sợi dây leo mục nát mà nó bị buộc, khiến nó có thể bị thương tích, bị giam cầm, hoặc cái chết, chính là một dây trói mạnh mẽ, chắc chắn, bền chặt, không mục nát và một cái ách nặng nề.”

"Cũng vậy, Udāyin, có những kẻ ngu si ở đây, khi được Ta bảo ‘Hãy từ bỏ điều này’… họ không từ bỏ điều đó, lại còn tỏ ra bất kính đối với Ta cũng như đối với những tỳ kheo mong muốn tu tập. Đối với họ, điều đó trở thành một dây trói mạnh mẽ, chắc chắn, bền chặt, không mục nát và một cái ách nặng nề.

9. "Udāyin, có những thiện nam tử ở đây, [450] khi được Ta bảo ‘Hãy từ bỏ điều này,’ họ nói: ‘Cái gì, chỉ là chuyện nhỏ nhặt, vụn vặt cần từ bỏ thế này, mà Đức Thế Tôn bảo chúng ta từ bỏ, Đức Thiện Thệ bảo chúng ta buông bỏ.’ Tuy nhiên, họ từ bỏ điều đó và không tỏ ra bất kính đối với Ta hay đối với những tỳ kheo mong muốn tu tập. Sau khi từ bỏ, họ sống thoải mái, không phiền muộn, sống nhờ vật thực của người khác, với tâm [xa lánh] như nai rừng. Đối với họ, điều đó trở thành một dây trói yếu ớt, mỏng manh, mục nát, không có lõi.

10. “Ví như, Udāyin, một con voi chúa ngà dài như càng xe, thân hình trưởng thành, giống tốt và quen trận mạc, bị buộc bằng những sợi dây da bền chắc, nhưng chỉ cần xoay mình một chút là nó có thể làm đứt tung những sợi dây đó và đi bất cứ đâu nó muốn. Bây giờ giả sử có người nói: ‘Những sợi dây da bền chắc mà con voi chúa ngà dài kia bị buộc… đối với nó là một dây trói mạnh mẽ, chắc chắn, bền chặt, không mục nát và một cái ách nặng nề.’ Người đó nói có đúng không?”

“Bạch Thế Tôn, không ạ. Những sợi dây da bền chắc mà con voi chúa ngà dài kia bị buộc, mà chỉ cần xoay mình một chút là nó có thể làm đứt tung và đi bất cứ đâu nó muốn, đối với nó chỉ là một dây trói yếu ớt, mỏng manh, mục nát, không có lõi.”

"Cũng vậy, Udāyin, có những thiện nam tử ở đây, khi được Ta bảo ‘Hãy từ bỏ điều này’… họ từ bỏ điều đó và không tỏ ra bất kính đối với Ta hay đối với những tỳ kheo mong muốn tu tập. Sau khi từ bỏ, họ sống thoải mái, không phiền muộn, sống nhờ vật thực của người khác, với tâm [xa lánh] như nai rừng. Đối với họ, điều đó trở thành một dây trói yếu ớt, mỏng manh, mục nát, không có lõi.

11. “Ví như, Udāyin, có một người đàn ông nghèo khổ, không một xu dính túi, cùng quẫn, và ông ta có một túp lều xiêu vẹo cho quạ vào, không phải loại tốt nhất, và một cái giường tre ọp ẹp, không phải loại tốt nhất, [451] và ít hạt giống ngũ cốc và bí ngô trong nồi, không phải loại tốt nhất, và một bà vợ già xấu, không phải loại tốt nhất. Ông ta có thể thấy một vị tỳ kheo trong khuôn viên tu viện đang ngồi dưới bóng cây, tay chân sạch sẽ sau khi đã dùng bữa ăn ngon lành, đang chuyên tâm vào tăng thượng tâm (adhicitta - higher mind - tâm cao hơn, tâm định tĩnh và phát triển). Ông ta có thể nghĩ: ‘Đời sống sa môn thật dễ chịu! Đời sống sa môn thật lành mạnh! Giá như mình có thể cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa!’ Nhưng vì không thể từ bỏ túp lều xiêu vẹo cho quạ vào, không phải loại tốt nhất, cái giường tre ọp ẹp, không phải loại tốt nhất, ít hạt giống ngũ cốc và bí ngô trong nồi, không phải loại tốt nhất, và bà vợ già xấu, không phải loại tốt nhất, nên ông ta không thể cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Bây giờ giả sử có người nói: ‘Những dây trói buộc người đàn ông đó khiến ông ta không thể từ bỏ túp lều xiêu vẹo… và bà vợ già xấu, không phải loại tốt nhất, và cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa - đối với ông ta, đó là những dây trói yếu ớt, mỏng manh, mục nát, không có lõi.’ Người đó nói có đúng không?”

“Bạch Thế Tôn, không ạ. Những dây trói buộc người đàn ông đó khiến ông ta không thể từ bỏ túp lều xiêu vẹo… và bà vợ già xấu, không phải loại tốt nhất, và cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa - đối với ông ta, đó là những dây trói mạnh mẽ, chắc chắn, bền chặt, không mục nát và một cái ách nặng nề.”

"Cũng vậy, Udāyin, có những kẻ ngu si ở đây, khi được Ta bảo ‘Hãy từ bỏ điều này’… họ không từ bỏ điều đó và tỏ ra bất kính đối với Ta cũng như đối với những tỳ kheo mong muốn tu tập. Đối với họ, điều đó trở thành một dây trói mạnh mẽ, chắc chắn, bền chặt, không mục nát và một cái ách nặng nề.

– Tuy vậy, này Udayi, ở đây có một số người ngu si; khi Ta nói: “Hãy trừ bỏ việc này”, liền nói như sau: “Có sá gì sự việc tiểu tiết, nhỏ mọn này. Sa-môn này đặt quá nặng về cấm đoán đoạn giảm”. Họ không chịu từ bỏ và gây lên bất mãn chống Ta và chống những Tỷ-kheo muốn (thực hành) học giới. Sự việc ấy, này Udayi, đối với họ, trở thành một trói buộc mạnh mẽ, một trói buộc vững chắc, một trói buộc kiên cường, một trói buộc không mục nát, một khúc gỗ to lớn.

Ví như, này Udayi, có con chim cáy, mái nhỏ bị tấm lưới bằng dây leo trói chặt, ở đây con chim có thể bị hại, hay bị bắt nhốt, hay bị chết. Này Udayi, nếu có ai nói như sau: “Con chim cáy mái nhỏ ấy bị tấm lưới làm bằng dây leo trói chặt, ở đây, con chim có thể bị sát hại, hay bị bắt nhốt, hay bị chết. Tuy vậy đối với con chim kia, lưới ấy không có chắc mạnh, lưới ấy yếu ớt, lưới ấy bị mục nát, lưới ấy không có cứng chắc”. Này Udayi, ai nói như vậy có phải nói một cách chơn chánh không?

– Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thế Tôn, con chim cáy mái nhỏ ấy bị tấm lưới làm bằng dây leo trói chặt, ở đấy con chim có thể bị sát hại, hay bị bắt nhốt, hay bị chết. Ðối với con chim kia, lưới ấy là mạnh mẽ, lưới ấy là vững chắc, lưới ấy là kiên cường, lưới ấy không mục nát, một khúc gỗ to lớn.

– Cũng vậy, này Udayi, ở đây, có một số người ngu si, khi được Ta nói: “Hãy từ bỏ việc này”, liền nói như sau: “Có sá gì việc tiểu tiết, nhỏ mọn này! Vị Sa-môn này đặt quá nặng về cấm đoán, đoạn giảm”, và họ không chịu từ bỏ và gây lên bất mãn chống Ta và chống những Tỷ-kheo muốn (thực hành) học giới. Sự việc này, này Udayi, đối với họ trở thành một trói buộc mạnh mẽ, một trói buộc vững chắc, một trói buộc kiên cường, một trói buộc không mục nát, một khúc gỗ to lớn.

Nhưng này Udayi, một số Thiện gia nam tử, khi được Ta nói: “Hãy từ bỏ sự việc này”, liền nói như sau: “Có sá gì sự từ bỏ việc tiểu tiết, nhỏ mọn này mà Thế Tôn dạy chúng con phải đoạn trừ, bậc Thiện Thệ dạy chúng con phải từ bỏ!”. Họ từ bỏ sự việc ấy, và không gây lên bất mãn chống Ta và chống các Tỷ- kheo muốn (thực hành) học giới. Sau khi từ bỏ việc ấy, họ sống ít lăng xăng, lắng dịu, tùy thuộc những người khác (bố thí), sống với một tâm như con thú rừng. Này Udayi, như vậy đối với các vị kia, sự trói buộc ấy không có chắc mạnh, sự trói buộc ấy yếu ớt, sự trói buộc ấy bị mục nát, sự trói buộc ấy không có vững chắc.

Ví như, này Udayi, một con voi của vua, có ngà dài như cán cày, to lớn, thuộc loại giống tốt, lấy bãi chiến trường làm nhà, nếu bị trói buộc bởi sự trói buộc bằng da nịt vững chắc, chỉ cần chuyển thân một cách dễ dàng, sau khi cắt đứt, bứt đứt những trói buộc ấy, có thể muốn đi chỗ nào nó muốn. Này Udayi, nếu có ai nói như sau: “Con voi của vua có ngà dài như một cán cày ấy, to lớn, thuộc loại giống tốt, lấy bãi chiến trường làm nhà, nếu bị trói buộc bởi sự trói buộc bằng da nịt vững chắc, chỉ cần chuyển thân một cách dễ dàng, sau khi cắt đứt, bứt đứt những trói buộc ấy, có thể muốn đi chỗ nào nó muốn. Tuy vậy đối với con voi kia, sự trói buộc ấy vững chắc, sự trói buộc ấy kiên cường, sự trói buộc ấy không mục nát, một khúc gỗ to lớn”. Này Udayi, ai nói như vậy có phải nói một cách chơn chánh không?

– Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thế Tôn, con voi của vua có ngà dài như một cán cày ấy, to lớn, thuộc loại giống tốt, lấy bãi chiến trường làm nhà, nếu bị trói buộc bởi sự trói buộc bằng da nịt vững chắc, chỉ cần chuyển thân một cách dễ dàng, sau khi cắt đứt, bứt đứt những trói buộc ấy, có thể muốn đi chỗ nào nó muốn. Ðối với con voi kia, sự trói buộc ấy không có chắc mạnh, sự trói buộc ấy yếu ớt, sự trói buộc ấy bị mục nát, sự trói buộc ấy không có kiên cường.

– Cũng vậy, này Udayi, ở đây có một số Thiện gia nam tử khi được Ta nói: “Hãy từ bỏ sự việc này”, liền nói như sau: "Có sá chi việc tiểu tiết, nhỏ mọn này mà Thế Tôn dạy chúng con phải đoạn trừ, bậc Thiện Thệ dạy chúng con phải từ bỏ ! " Họ từ bỏ việc ấy, và không gây lên bất mãn chống Ta và chống các Tỷ-kheo muốn (thực hành) học giới. Sau khi từ bỏ việc ấy, họ sống ít lăng xăng, lắng dịu, tùy thuộc những người khác (bố thí), sống với một tâm như con thú rừng. Này Udayi, như vậy đối với các vị kia sự trói buộc ấy không có chắc mạnh, sự trói buộc ấy yếu ớt, sự trói buộc ấy bị mục nát, sự trói buộc ấy không có vững chắc.

Ví như, này Udayi, một người nghèo khổ, không có vật sở hữu, khốn cùng, có một chòi ở hư nát, mở toang cho quạ, không đẹp mắt chút nào, có một giường nằm hư nát, không đẹp mắt chút nào, các loại gạo lúa cất chứa trong một cái chum không đẹp mắt chút nào, và một bà vợ không đẹp mắt chút nào. Người ấy thấy một Tỷ-kheo trong tịnh xá, tay chân lau rửa sạch sẽ, sau khi ăn buổi cơm ngon lành, đang ngồi trong bóng mát, hướng về tăng thượng tâm. Người ấy suy nghĩ: “An lạc thay, Sa-môn hạnh! Vô bệnh thay, Sa-môn hạnh! Vậy sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, ta hãy xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình”. Nhưng người ấy không có thể từ bỏ cái chòi ở hư nát, mở toang cho quạ, không đẹp mắt chút nào, không có thể từ bỏ cái giường nằm hư nát, không đẹp mắt chút nào, không có thể từ bỏ các loại gạo lúa cất chứa trong một cái chum không đẹp mắt chút nào, không có thể từ bỏ bà vợ không đẹp mắt chút nào, để có thể sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Này Udayi, nếu có ai nói như sau: “Người kia, bị trói buộc bởi những trói buộc ấy không có thể từ bỏ cái chòi ở hư nát… không có thể từ bỏ bà vợ không đẹp mắt chút nào để có thể sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Ðối với người kia, sự trói buộc ấy không có chắc mạnh, sự trói buộc ấy yếu ớt, sự trói buộc ấy bị mục nát, sự trói buộc ấy không có vững chắc”, thời này Udayi, ai nói như vậy có phải nói một cách chân chánh không?

– Bạch Thế Tôn, không. Người kia bị trói buộc bởi những trói buộc ấy không thể từ bỏ chòi ở hư nát, mở toang cho quạ, không đẹp mắt chút nào, không thể từ bỏ giường nằm hư nát không đẹp mắt chút nào, không thể từ bỏ các loại gạo lúa cất chứa trong một cái chum không đẹp mắt chút nào, không thể từ bỏ bà vợ không đẹp mắt chút nào, để có thể, sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Ðối với người kia, sự trói buộc ấy vững chắc, sự trói buộc ấy kiên cường, sự trói buộc ấy không mục nát, một khúc gỗ to lớn.

– Cũng vậy, này Udayi, ở đây, có một số người ngu si khi được Ta nói ra: “Hãy từ bỏ việc này”, liền nói như sau: “Có sá gì sự việc tiểu tiết, nhỏ mọn này. Vị Sa-môn này đặt quá nặng về cấm đoán, đoạn giảm!” Và họ không chịu từ bỏ và gây lên bất mãn chống Ta và chống những Tỷ-kheo muốn (thực hành) học giới. Sự việc này, này Udayi, đối với họ, trở thành một trói buộc mạnh mẽ, một trói buộc vững chắc, một trói buộc kiên cường, một trói buộc không mục nát, một khúc gỗ to lớn.

12. “Ví như, Udāyin, có một người gia chủ giàu có hoặc con trai gia chủ, [452] với tài sản lớn, vô số thỏi vàng, vô số kho lúa, vô số ruộng đất, vô số đất đai, vô số vợ, và vô số nô tỳ nam nữ. Ông ta có thể thấy một vị tỳ kheo trong khuôn viên tu viện đang ngồi dưới bóng cây, tay chân sạch sẽ sau khi đã dùng bữa ăn ngon lành, đang chuyên tâm vào tăng thượng tâm. Ông ta có thể nghĩ: ‘Đời sống sa môn thật dễ chịu! Đời sống sa môn thật lành mạnh! Giá như mình có thể cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa!’ Và vì có khả năng từ bỏ vô số thỏi vàng, vô số kho lúa, vô số ruộng đất, vô số đất đai, vô số vợ, và vô số nô tỳ nam nữ, nên ông ta có thể cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Bây giờ giả sử có người nói: ‘Những dây trói buộc người gia chủ hoặc con trai gia chủ đó khiến ông ta có thể từ bỏ vô số thỏi vàng… vô số nô tỳ nam nữ, và cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa - đối với ông ta, đó là những dây trói mạnh mẽ, chắc chắn, bền chặt, không mục nát.’ Người đó nói có đúng không?”

“Bạch Thế Tôn, không ạ. Những dây trói buộc người gia chủ hoặc con trai gia chủ đó khiến ông ta có thể từ bỏ vô số thỏi vàng… vô số nô tỳ nam nữ, và cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa - đối với ông ta, đó là những dây trói yếu ớt, mỏng manh, mục nát, không có lõi.”

"Cũng vậy, Udāyin, có những thiện nam tử ở đây, khi được Ta bảo ‘Hãy từ bỏ điều này’… họ từ bỏ điều đó và không tỏ ra bất kính đối với Ta hay đối với những tỳ kheo mong muốn tu tập. [453] Sau khi từ bỏ, họ sống thoải mái, không phiền muộn, sống nhờ vật thực của người khác, với tâm [xa lánh] như nai rừng. Đối với họ, điều đó trở thành một dây trói yếu ớt, mỏng manh, mục nát, không có lõi.

Ví như, này Udayi, một gia chủ hay con người gia chủ, giàu có, tài sản lớn, tiền của lớn, vô số vàng bạc, vô số gạo thóc, vô số ruộng nương, vô số đất đai, vô số thê thiếp, vô số đầy tớ nam, vô số nữ tỳ. Vị này thấy một Tỷ-kheo trong một tinh xá, tay chân lau rửa sạch sẽ, sau khi ăn bữa cơm ngon lành, đang ngồi trong bóng mát, hướng về tăng thượng tâm. Vị này suy nghĩ: “An lạc thay, Sa-môn hạnh! Vô bệnh thay, Sa-môn hạnh! Vậy sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, ta hãy xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình”. Vị này có thể từ bỏ vô số vàng bạc, có thể từ bỏ vô số gạo thóc, có thể từ bỏ vô số ruộng nương, có thể từ bỏ vô số đất đai, có thể từ bỏ vô số thê thiếp, có thể từ bỏ vô số đầy tớ nam, có thể từ bỏ vô số nữ tỳ. Này Udayi, nếu có ai nói như sau: “Người gia chủ hay con người gia chủ kia, bị trói buộc bởi những trói buộc ấy, có thể từ bỏ vô số vàng bạc… có thể từ bỏ vô số nữ tỳ để có thể sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Ðối với người kia, sự trói buộc ấy vững chắc, sự trói buộc ấy kiên cường, sự trói buộc ấy không mục nát, một khúc gỗ to lớn”. Này Udayi, ai nói như vậy, có phải nói một cách chơn chánh không?

– Bạch Thế Tôn, không. Người kia bị trói buộc bởi những trói buộc ấy có thể từ bỏ vô số vàng bạc, có

thể từ bỏ vô số gạo thóc, có thể từ bỏ vô số ruộng nương, có thể từ bỏ vô số đất đai, có thể từ bỏ vô số thê thiếp, có thể từ bỏ vô số đầy tớ nam, có thể từ bỏ vô số nữ tỳ, để có thể, sau khi cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Ðối với người kia, sự trói buộc ấy không có chắc mạnh, sự trói buộc ấy yếu ớt, sự trói buộc ấy bị mục nát, sự trói buộc ấy không có vững chắc.

– Cũng vậy, này Udayi, ở đây, có một số Thiện gia nam tử, khi được Ta nói: “Hãy từ bỏ việc này”, liền nói như sau: “Có sá chi sự việc tiểu tiết, nhỏ mọn này mà Thế Tôn dạy chúng con phải đoạn trừ, bậc Thiện Thệ dạy chúng con phải từ bỏ!” Họ từ bỏ sự việc ấy, và không gây lên bất mãn chống Ta và chống các Tỷ-kheo muốn (thực hành) học giới. Sau khi từ bỏ sự việc ấy, họ sống ít lăng xăng, lắng dịu, tùy thuộc những người khác (bố thí), sống với một tâm như con thú rừng. Này Udayi, như vậy đối với họ, sự trói buộc ấy không có chắc mạnh, sự trói buộc ấy yếu ớt, sự trói buộc ấy bị mục nát, sự trói buộc ấy không có vững chắc.

13. "Udāyin, có bốn hạng người hiện hữu trên thế gian. Bốn hạng đó là gì? [^673]

14. "Ở đây, Udāyin, có người thực hành con đường để đoạn trừ chấp thủ (upādāna - attachment/clinging - sự bám víu, dính mắc vào các đối tượng), để từ bỏ chấp thủ. [^674] Khi người ấy đang thực hành con đường, những ký ức và ý định liên quan đến chấp thủ khởi lên trong tâm. Người ấy dung chứa chúng; không từ bỏ, không loại trừ, không chấm dứt, và không tiêu diệt chúng. Người như vậy Ta gọi là người bị trói buộc (saṃyojana - fetter - sự ràng buộc vào vòng luân hồi), không phải là người không bị trói buộc. Tại sao vậy? Vì Ta biết rõ sự đa dạng về căn (indriya - faculties - các khả năng, năng lực tâm linh) của người này.

15. "Ở đây, Udāyin, có người thực hành con đường để đoạn trừ chấp thủ, để từ bỏ chấp thủ. Khi người ấy đang thực hành con đường, những ký ức và ý định liên quan đến chấp thủ khởi lên trong tâm. Người ấy không dung chứa chúng; mà từ bỏ, loại trừ, chấm dứt, và tiêu diệt chúng. Người như vậy Ta cũng gọi là người bị trói buộc, không phải là người không bị trói buộc. Tại sao vậy? Vì Ta biết rõ sự đa dạng về căn của người này. [^675]

16. "Ở đây, Udāyin, có người thực hành con đường để đoạn trừ chấp thủ, để từ bỏ chấp thủ. Khi người ấy đang thực hành con đường, thỉnh thoảng những ký ức và ý định liên quan đến chấp thủ khởi lên do thất niệm (lapses of mindfulness). Chánh niệm (sati - mindfulness - sự tỉnh thức, chú tâm vào hiện tại) của người ấy có thể chậm khởi lên, nhưng người ấy nhanh chóng từ bỏ, loại trừ, chấm dứt, và tiêu diệt chúng. [^676] Giống như một người nhỏ hai hoặc ba giọt nước lên một tấm sắt đã được nung nóng cả ngày, những giọt nước rơi xuống có thể chậm nhưng chúng sẽ nhanh chóng bốc hơi và biến mất. Cũng vậy, ở đây có người thực hành con đường… Chánh niệm của người ấy có thể chậm khởi lên, nhưng người ấy nhanh chóng từ bỏ, loại trừ, chấm dứt, và tiêu diệt chúng. Người như vậy Ta cũng gọi là người bị trói buộc, không phải là người không bị trói buộc. [454] Tại sao vậy? Vì Ta biết rõ sự đa dạng về căn của người này.

17. "Ở đây, Udāyin, có người, sau khi hiểu rằng chấp thủ là gốc rễ của khổ đau, đã thoát khỏi chấp thủ và được giải thoát (vimutti - liberation - sự thoát khỏi khổ đau và luân hồi) nhờ đoạn tận chấp thủ. Người như vậy Ta gọi là người không bị trói buộc, không phải là người bị trói buộc. [^677] Tại sao vậy? Vì Ta biết rõ sự đa dạng về căn của người này.

18. "Này Udāyin, có năm dây dục lạc (pañca kāmaguṇa - five cords of sensual pleasure - năm đối tượng của giác quan gây ra ham muốn). Năm dây đó là gì? Sắc pháp do mắt nhận biết, đáng mong ước, đáng khao khát, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục vọng và khêu gợi lòng ham muốn. Âm thanh do tai nhận biết… Mùi hương do mũi nhận biết… Vị do lưỡi nhận biết… Xúc chạm do thân nhận biết, đáng mong ước, đáng khao khát, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục vọng và khêu gợi lòng ham muốn. Đó là năm dây dục lạc.

19. "Này Udāyin, niềm vui và sự thích thú khởi lên phụ thuộc vào năm dây dục lạc này được gọi là dục lạc (kāmasukha - sensual pleasure - niềm vui thích phát sinh từ các giác quan) - một thứ lạc thú ô uế, thô thiển, thấp kém. Ta nói rằng loại lạc thú này không nên theo đuổi, không nên phát triển, không nên vun bồi, cần phải ghê sợ.

20. "Ở đây, Udāyin, hoàn toàn ly dục, ly bất thiện pháp, một vị tỳ kheo chứng và trú Sơ thiền (jhāna - meditative absorption - trạng thái nhập định sâu)… Với sự lắng dịu của tầm và tứ, vị ấy chứng và trú Nhị thiền… Với sự phai nhạt của hỷ… vị ấy chứng và trú Tam thiền… Với sự xả bỏ lạc và khổ… vị ấy chứng và trú Tứ thiền…

21. "Đây được gọi là lạc của sự từ bỏ (nekkhamma sukha - bliss of renunciation - hạnh phúc do từ bỏ dục lạc), lạc của sự viễn ly (paviveka sukha - bliss of seclusion - hạnh phúc do sống xa lánh), lạc của sự an tịnh (upasama sukha - bliss of peace - hạnh phúc do sự lắng dịu phiền não), lạc của sự giác ngộ (sambodha sukha - bliss of enlightenment - hạnh phúc tối thượng của sự giác ngộ). [^678] Ta nói rằng loại lạc thú này nên theo đuổi, nên phát triển, nên vun bồi, không cần phải ghê sợ.

22. "Ở đây, Udāyin, hoàn toàn ly dục, ly bất thiện pháp, một vị tỳ kheo chứng và trú Sơ thiền… Điều này, Ta nói, thuộc về trạng thái còn bị dao động (iñjita - perturbable - trạng thái còn có thể bị lay chuyển, chưa hoàn toàn vững chắc). [^679] Và cái gì trong đó thuộc về trạng thái còn bị dao động? Tầm (vitakka - applied thought - sự hướng tâm đến đối tượng) và tứ (vicāra - sustained thought - sự duy trì tâm trên đối tượng) chưa được chấm dứt trong đó, đó là cái thuộc về trạng thái còn bị dao động.

23. "Ở đây, Udāyin, với sự lắng dịu của tầm và tứ, một vị tỳ kheo chứng và trú Nhị thiền… Điều này, Ta nói, cũng thuộc về trạng thái còn bị dao động. Và cái gì trong đó thuộc về trạng thái còn bị dao động? Hỷ (pīti - rapture/joy - niềm vui thích, hân hoan trong thiền định) và lạc chưa được chấm dứt trong đó, đó là cái thuộc về trạng thái còn bị dao động.

24. "Ở đây, Udāyin, với sự phai nhạt của hỷ… một vị tỳ kheo chứng và trú Tam thiền… Điều này, Ta nói, cũng thuộc về trạng thái còn bị dao động. Và cái gì trong đó thuộc về trạng thái còn bị dao động? Xả (upekkhā - equanimity - sự bình tâm, không dao động trước các cảm xúc) [455] và lạc chưa được chấm dứt trong đó, đó là cái thuộc về trạng thái còn bị dao động.

25. "Ở đây, Udāyin, với sự xả bỏ lạc và khổ… một vị tỳ kheo chứng và trú Tứ thiền… Điều này, Ta nói, thuộc về trạng thái không bị dao động (aniñjita - imperturbable - trạng thái vững chắc, không lay chuyển).

26. "Ở đây, Udāyin, hoàn toàn ly dục, ly bất thiện pháp, một vị tỳ kheo chứng và trú Sơ thiền… Ta nói rằng, như vậy là chưa đủ. [^680] Hãy từ bỏ nó, Ta nói; hãy vượt qua nó, Ta nói. Và cái gì vượt qua nó?

27. "Ở đây, Udāyin, với sự lắng dịu của tầm và tứ, một vị tỳ kheo chứng và trú Nhị thiền… Cái đó vượt qua nó. Nhưng Ta nói rằng, như vậy cũng là chưa đủ. Hãy từ bỏ nó, Ta nói; hãy vượt qua nó, Ta nói. Và cái gì vượt qua nó?

28. "Ở đây, Udāyin, với sự phai nhạt của hỷ… một vị tỳ kheo chứng và trú Tam thiền… Cái đó vượt qua nó. Nhưng Ta nói rằng, như vậy cũng là chưa đủ. Hãy từ bỏ nó, Ta nói; hãy vượt qua nó, Ta nói. Và cái gì vượt qua nó?

29. "Ở đây, Udāyin, với sự xả bỏ lạc và khổ… một vị tỳ kheo chứng và trú Tứ thiền… Cái đó vượt qua nó. Nhưng Ta nói rằng, như vậy cũng là chưa đủ. Hãy từ bỏ nó, Ta nói; hãy vượt qua nó, Ta nói. Và cái gì vượt qua nó?

30. "Ở đây, Udāyin, với sự vượt hoàn toàn tưởng về sắc (rūpa saññā - perceptions of form - sự nhận biết các hình tướng vật chất), với sự chấm dứt tưởng về đối ngại (paṭigha saññā - perceptions of sensory impact - sự nhận biết sự va chạm, cản trở của các đối tượng giác quan), với sự không chú ý đến tưởng về sự đa dạng (nānatta saññā - perceptions of diversity - sự nhận biết tính đa dạng, khác biệt của các pháp), nhận thức rằng ‘không gian là vô biên,’ một vị tỳ kheo chứng và trú Không Vô Biên Xứ (ākāsānañcāyatana - base of infinite space - tầng thiền vô sắc thứ nhất, quán chiếu không gian là vô hạn). Cái đó vượt qua nó. Nhưng Ta nói rằng, như vậy cũng là chưa đủ. Hãy từ bỏ nó, Ta nói; hãy vượt qua nó, Ta nói. Và cái gì vượt qua nó?

31. "Ở đây, Udāyin, bằng cách vượt hoàn toàn Không Vô Biên Xứ, nhận thức rằng ‘thức là vô biên,’ một vị tỳ kheo chứng và trú Thức Vô Biên Xứ (viññāṇañcāyatana - base of infinite consciousness - tầng thiền vô sắc thứ hai, quán chiếu thức là vô hạn). Cái đó vượt qua nó. Nhưng Ta nói rằng, như vậy cũng là chưa đủ. Hãy từ bỏ nó, Ta nói; hãy vượt qua nó, Ta nói. Và cái gì vượt qua nó?

32. "Ở đây, Udāyin, bằng cách vượt hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ, nhận thức rằng ‘không có gì cả,’ một vị tỳ kheo chứng và trú Vô Sở Hữu Xứ (ākiñcaññāyatana - base of nothingness - tầng thiền vô sắc thứ ba, quán chiếu không có gì tồn tại). Cái đó vượt qua nó. Nhưng Ta nói rằng, như vậy cũng là chưa đủ. Hãy từ bỏ nó, Ta nói; hãy vượt qua nó, Ta nói. Và cái gì vượt qua nó?

33. "Ở đây, Udāyin, bằng cách vượt hoàn toàn Vô Sở Hữu Xứ, một vị tỳ kheo chứng và trú Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ (nevasaññānāsaññāyatana - base of neither-perception-nor-non-perception - tầng thiền vô sắc thứ tư, trạng thái tâm vi tế, không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng). [456] Cái đó vượt qua nó. Nhưng Ta nói rằng, như vậy cũng là chưa đủ. Hãy từ bỏ nó, Ta nói; hãy vượt qua nó, Ta nói. Và cái gì vượt qua nó?

34. “Ở đây, Udāyin, bằng cách vượt hoàn toàn Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, một vị tỳ kheo chứng và trú Diệt Thọ Tưởng Định (saññāvedayita nirodha - cessation of perception and feeling - trạng thái tịch diệt hoàn toàn của cảm giác và nhận thức). [^681] Cái đó vượt qua nó. Như vậy, Ta nói về sự từ bỏ ngay cả Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Này Udāyin, thầy có thấy bất kỳ sự trói buộc nào, dù nhỏ hay lớn, mà Ta không nói đến việc từ bỏ không?”

“Bạch Thế Tôn, không ạ.”

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã nói. Tôn giả Udāyin hoan hỷ và tín thọ lời Đức Thế Tôn dạy.

Này Udayi, có bốn hạng người có mặt trên đời. Thế nào là bốn?

Ở đây, này Udayi, có người sống, hướng đến sự đoạn trừ sanh y, sự từ bỏ sanh y. Nhưng trong khi vị này sống hướng đến sự đoạn trừ sanh y, sự từ bỏ sanh y, những tư niệm, tư duy liên hệ đến sanh y hiện hành khởi lên. Vị này chấp nhận chúng, không đoạn trừ chúng, không từ bỏ chúng, không chấm dứt chúng, không tiêu diệt chúng. Này Udayi, Ta nói: “Người này bị trói buộc, không phải không bị trói buộc”. Vì sao vậy? Này Udayi, sự sai biệt về căn tánh trong người này đã được Ta biết rõ.

Nhưng ở đây, này Udayi, có người sống, hướng đến sự đoạn trừ sanh y, sự từ bỏ sanh y. Nhưng trong khi vị này sống hướng đến sự đoạn trừ sanh y, sự từ bỏ sanh y, những tư niệm, tư duy liên hệ đến sanh y hiện hành khởi lên. Nhưng vị này không chấp nhận chúng, đoạn trừ chúng, từ bỏ chúng, chấm dứt chúng, tiêu diệt chúng, Này Udayi, Ta nói: “Người này bị trói buộc, không phải không trói buộc”. Vì sao vậy? Này Udayi, sự sai biệt về căn tánh trong người này đã được Ta biết rõ".

Nhưng ở đây, này Udayi, có người sống, hướng đến sự đoạn trừ sanh y, sự từ bỏ sanh y. Nhưng trong khi vị này sống hướng đến sự đoạn trừ sanh y, sự từ bỏ sanh y, các tư niệm điên đảo, các tư niệm, tư duy liên hệ đến sanh y, tùy lúc tùy thời hiện hành khởi lên. Này Udayi, niệm khởi lên chậm chạp và vị này đoạn trừ niệm ấy một cách mau chóng, từ bỏ, chấm dứt, tiêu diệt (niệm ấy). Này Udayi, ví như một người nhỏ hai hay ba giọt nước vào một ấm nước đun sôi cả ngày. Này Udayi giọt nước rơi một cách chậm chạp như bị tiêu diệt, tiêu mất một cách mau chóng. Cũng vậy, này Udayi, có người sống hướng đến sự đoạn trừ sanh y, sự từ bỏ sanh y. Nhưng trong khi vị này sống hướng đến sự đoạn trừ sanh y, sự từ bỏ sanh y, các tư niệm điên đảo, các tư niệm, tư duy liên hệ đến sanh y tùy lúc, tùy thời, hiện hành khởi lên. Này Udayi, niệm khởi lên chậm chạp và vị này đoạn trừ niệm ấy một cách mau chóng, từ bỏ, chấm dứt, tiêu diệt (niệm ấy). Này Udayi, Ta nói: “Người này cũng bị trói buộc, không phải không bị trói buộc”. Vì sao vậy? Này Udayi, sự sai biệt về căn tánh trong người này đã được Ta biết rõ.

Nhưng ở đây, này Udayi, có người nghĩ rằng: “Sanh y là nguồn gốc của đau khổ”, sau khi biết như vậy, vị ấy thành vô sanh y, giải thoát với sự đoạn diệt sanh y. Này Udayi, Ta nói: “Người này không bị trói buộc, không phải bị trói buộc”. Vì sao vậy? Này Udayi, sự sai biệt về căn tánh trong người này đã được Ta biết rõ.

Này Udayi, có năm dục trưởng dưỡng này. Thế nào là năm? Sắc do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục, hấp dẫn. Tiếng do tai nhận thức,… hương do mũi nhận thức,… vị do lưỡi nhận thức,… xúc do thân cảm xúc, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục, hấp dẫn. Những pháp này, này Udayi, là năm dục trưởng dưỡng.

Này Udayi, phàm có lạc gì, hỷ gì khởi lên, do duyên năm dục trưởng dưỡng này, lạc hỷ ấy được gọi là dục lạc, ô uế lạc, phàm phu lạc, phi Thánh lạc, không nên thực hiện, không nên tu tập, không nên làm cho sung mãn. Ta nói rằng lạc ấy đáng phải sợ hãi.

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Diệt tầm và tứ, vị ấy chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhứt tâm. Vị ấy ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Vị ấy xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm, thanh tịnh.

Như vậy được gọi là yếm ly lạc, độc trú lạc, tịch tịnh lạc, chánh giác lạc, cần phải thực hiện, cần phải tu tập, cần làm cho sung mãn. Ta nói rằng lạc ấy không đáng sợ hãi.

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất. Thiền này, này Udayi, Ta nói rằng ở trong tình trạng dao động. Và ở đây, cái gì dao động? Ở đây, chính là tầm tứ chưa đoạn diệt, chính tầm tứ này ở trong tình trạng dao động.

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ… chứng và trú Thiền thứ hai. Các Thiền này, này Udayi, Ta nói rằng ở trong tình trạng dao động. Và ở đây, cái gì dao động? Ở đây chính là hỷ lạc chưa được đoạn diệt, chính hỷ lạc này ở trong tình trạng dao động.

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả… chứng và trú Thiền thứ ba. Thiền này, này Udayi, Ta nói ở trong tình trạng dao động. Và ở đây, cái gì dao động? Ở đây, chính là xả lạc chưa được đoạn diệt, chính xả lạc này ở trong tình trạng dao động.

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ… chứng và trú Thiền thứ tư. Thiền này, này Udayi, Ta nói là không ở trong tình trạng dao động.

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất. Thiền này, này Udayi, Ta nói: “Chưa được hoàn toàn”, Ta nói: “Hãy từ bỏ đi”, Ta nói: “Hãy vượt qua đi” và này Udayi, vị ấy cần vượt qua cái gì?

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ… chứng và trú Thiền thứ hai, đây là điều vị ấy cần vượt qua. Thiền này, này Udayi, Ta nói: “Chưa được hoàn toàn”, Ta nói: “Hãy từ bỏ đi”, Ta nói: “Hãy vượt qua đi”. Và này, Udayi, vị ấy cần vượt qua cái gì?

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả… chứng và trú Thiền thứ ba, đây là điều vị ấy cần vượt qua. Thiền này, này Udayi, Ta nói: "Chưa được hoàn toàn, Ta nói: “Hãy từ bỏ đi”, Ta nói: “Hãy vượt qua đi”. Và này Udayi, vị ấy cần vượt qua cái gì?

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ… chứng và trú Thiền thứ tư. Ðây là điều vị ấy cần phải vượt qua. Thiền này, này Udayi, Ta nói: “Chưa được hoàn toàn”, Ta nói: “Hãy từ bỏ đi”, Ta nói: “Hãy vượt qua đi” Và này Udayi, vị ấy cần phải vượt qua cái gì?

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo vượt lên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, không tác ý đối với di tưởng, Tỷ-kheo nghĩ rằng: “Hư không là vô biên”, chứng và trú Không vô biên xứ. Ðây là điều vị ấy cần phải vượt qua. Thiền này, này Udayi, Ta nói: “Chưa được hoàn toàn”, Ta nói: “Hãy từ bỏ đi”, Ta nói: “Hãy vượt qua đi”. Và này Udayi, vị ấy cần vượt qua cái gì?

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo vượt lên mọi Hư không vô biên xứ, nghĩ rằng: “Thức là vô biên”, chứng và trú Thức vô biên xứ. Ðây là điều vị ấy cần phải vượt qua. Thiền này, này Udayi, Ta nói: “Chưa được hoàn toàn”, Ta nói: “Hãy từ bỏ đi”, Ta nói: “Hãy vượt qua đi”. Và này Udayi, vị ấy cần vượt qua cái gì?

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: “Không có vật gì”, chứng và trú Vô sở hữu xứ. Ðây là điều vị ấy cần phải vượt qua, Thiền này, này Udayi, Ta nói: “Chưa được hoàn toàn”, Ta nói: “Hãy từ bỏ đi”, Ta nói: “Hãy vượt qua đi”. Và này Udayi, vị ấy cần vượt qua cái gì?

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo vượt lên mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Ðây là điều vị ấy cần phải vượt qua. Thiền này, này Udayi, Ta nói: “Chưa được hoàn toàn”, Ta nói: “Hãy từ bỏ đi”, Ta nói: “Hãy vượt qua đi”. Và này Udayi, vị ấy cần vượt qua cái gì?

Ở đây, này Udayi, Tỷ-kheo vượt lên mọi Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng. Ðây là điều vị ấy cần phải vượt qua. Chính vì (định) này, này Udayi, mà Ta nói sự đoạn diệt của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Này Udayi, Ông có thấy chăng, có kiết sử gì, nhỏ hay lớn mà Ta chưa nói đến sự đoạn diệt?

– Bạch Thế Tôn, không.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Udayi hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn giảng.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• bất thiện pháp / akusala dhamma / unwholesome states: Các trạng thái tâm bất lợi, có hại, dẫn đến khổ đau, như tham, sân, si.
• thiện pháp / kusala dhamma / wholesome states: Các trạng thái tâm thiện lành, có lợi, dẫn đến an vui, như vô tham, vô sân, vô si (trí tuệ).
• tỳ kheo / bhikkhu / monk: Nhà sư Phật giáo đã thọ giới cụ túc, sống đời sống xuất gia, khất thực.
• tàm quý / hiri-ottappa / shame and fear of wrongdoing: Tàm là sự hổ thẹn với lương tâm về điều ác, quý là sự ghê sợ hậu quả xấu ác của việc làm ác. Đây là hai tâm sở thiện bảo vệ thế gian.
• tăng thượng tâm / adhicitta / higher mind: Tâm cao hơn, đề cập đến các trạng thái thiền định (jhāna) và tâm được rèn luyện, phát triển vượt trên tâm phàm tục thông thường.
• chấp thủ / upādāna / attachment/clinging: Sự bám víu, dính mắc mạnh mẽ vào các đối tượng (dục lạc, tà kiến, giới cấm thủ, ngã luận), là nguyên nhân chính của khổ đau.
• bị trói buộc / saṃyojana / fetter: Các phiền não cột chặt chúng sinh vào vòng luân hồi sinh tử, gồm 10 loại như thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ, tham dục, sân hận, v.v.
• căn / indriya / faculties: Các khả năng, năng lực tâm linh hoặc giác quan, như tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn (ngũ căn) hoặc mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý (lục căn).
• chánh niệm / sati / mindfulness: Sự tỉnh thức, không quên, khả năng chú tâm vào đối tượng hiện tại một cách rõ ràng, không phán xét.
• giải thoát / vimutti / liberation: Sự thoát khỏi mọi khổ đau, phiền não và vòng luân hồi sinh tử, đạt đến trạng thái Niết Bàn.
• năm dây dục lạc / pañca kāmaguṇa / five cords of sensual pleasure: Năm loại đối tượng của giác quan (sắc, thanh, hương, vị, xúc) hấp dẫn, đáng ưa thích, gây ra ham muốn và trói buộc chúng sinh.
• dục lạc / kāmasukha / sensual pleasure: Niềm vui, sự thích thú phát sinh từ sự tiếp xúc của các giác quan với các đối tượng dục lạc. Thường được xem là thấp kém, tạm bợ so với hạnh phúc xuất thế gian.
• thiền / jhāna / meditative absorption: Trạng thái nhập định sâu, tâm an trú vững chắc vào một đối tượng duy nhất, có nhiều cấp độ khác nhau (Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền và các tầng thiền Vô sắc).
• lạc của sự từ bỏ / nekkhamma sukha / bliss of renunciation: Hạnh phúc phát sinh từ việc từ bỏ, xa lìa các dục lạc thế gian.
• lạc của sự viễn ly / paviveka sukha / bliss of seclusion: Hạnh phúc phát sinh từ sự sống độc cư, xa lánh đám đông và các phiền nhiễu.
• lạc của sự an tịnh / upasama sukha / bliss of peace: Hạnh phúc phát sinh từ sự lắng dịu, dập tắt các phiền não.
• lạc của sự giác ngộ / sambodha sukha / bliss of enlightenment: Hạnh phúc tối thượng, viên mãn của sự giác ngộ hoàn toàn, Niết Bàn.
• còn bị dao động / iñjita / perturbable: Trạng thái tâm hoặc tầng thiền định vẫn còn có thể bị lay chuyển, khuấy động bởi các yếu tố vi tế hơn, chưa hoàn toàn vững chắc, bất động.
• tầm / vitakka / applied thought: Yếu tố tâm sở đưa tâm hướng đến, áp vào đối tượng thiền định (một trong các chi thiền của Sơ thiền).
• tứ / vicāra / sustained thought: Yếu tố tâm sở duy trì tâm trên đối tượng, khảo sát đối tượng thiền định (một trong các chi thiền của Sơ thiền và Nhị thiền theo một số phân tích).
• hỷ / pīti / rapture/joy: Niềm vui thích, hân hoan, phấn khởi mạnh mẽ phát sinh trong quá trình thiền định (một trong các chi thiền).
• xả / upekkhā / equanimity: Sự bình tâm, quân bình, không dao động trước các trạng thái vui buồn, được mất; là một chi thiền của Tam thiền và Tứ thiền, và cũng là một trong Tứ Vô Lượng Tâm.
• không bị dao động / aniñjita / imperturbable: Trạng thái tâm hoặc tầng thiền định vững chắc, không còn bị lay chuyển, khuấy động (như Tứ thiền).
• tưởng về sắc / rūpa saññā / perceptions of form: Sự nhận biết, ghi nhận các hình tướng vật chất thông qua các giác quan hoặc trong tâm.
• tưởng về đối ngại / paṭigha saññā / perceptions of sensory impact: Sự nhận biết về sự va chạm, cản trở, tương tác của các đối tượng vật lý hoặc các đối tượng giác quan.
• tưởng về sự đa dạng / nānatta saññā / perceptions of diversity: Sự nhận biết tính đa dạng, khác biệt, nhiều loại của các pháp, các sự vật hiện tượng.
• Không Vô Biên Xứ / ākāsānañcāyatana / base of infinite space: Tầng thiền Vô sắc thứ nhất, đạt được bằng cách quán chiếu không gian là vô biên, vượt qua mọi tưởng về sắc.
• Thức Vô Biên Xứ / viññāṇañcāyatana / base of infinite consciousness: Tầng thiền Vô sắc thứ hai, đạt được bằng cách quán chiếu thức là vô biên, vượt qua Không Vô Biên Xứ.
• Vô Sở Hữu Xứ / ākiñcaññāyatana / base of nothingness: Tầng thiền Vô sắc thứ ba, đạt được bằng cách quán chiếu “không có gì cả”, vượt qua Thức Vô Biên Xứ.
• Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ / nevasaññānāsaññāyatana / base of neither-perception-nor-non-perception: Tầng thiền Vô sắc thứ tư, cao nhất trong các tầng thiền thế gian. Trạng thái tâm cực kỳ vi tế, không thể nói là có tưởng hay không có tưởng, vượt qua Vô Sở Hữu Xứ.
• Diệt Thọ Tưởng Định / saññāvedayita nirodha / cessation of perception and feeling: Trạng thái thiền định siêu thế, nơi mọi cảm giác (thọ) và nhận thức (tưởng), cùng các hoạt động tâm thức khác tạm thời dừng lại hoàn toàn. Chỉ có bậc A-na-hàm và A-la-hán mới có thể chứng đạt.