MN 74. Kinh gửi Dīghanakha

(Dīghanakha Sutta - Kinh Trường Trảo)

1. Như vầy tôi nghe. Một thời Đức Thế Tôn trú tại thành Vương Xá (Rājagaha), trong Hang Heo Rừng (Sūkarakhatā) trên núi Linh Thứu (Gijjhakūṭa).

2. Khi ấy, du sĩ Dīghanakha tìm đến Đức Thế Tôn và chào hỏi thăm viếng Ngài. Sau cuộc trò chuyện thân mật, vui vẻ, ông đứng sang một bên và thưa với Đức Thế Tôn: “Thưa Tôn giả Gotama, học thuyết và quan điểm của tôi là thế này: ‘Tôi không chấp nhận bất cứ điều gì.’”

“Này Aggivessana, với quan điểm ‘Tôi không chấp nhận bất cứ điều gì’ của ngài – vậy ít nhất thì ngài có chấp nhận chính quan điểm đó không?”

“Thưa Tôn giả Gotama, nếu quan điểm này của tôi mà được tôi chấp nhận, thì nó cũng sẽ giống như vậy, nó cũng [498] sẽ giống như vậy.”

3. "Này Aggivessana, có nhiều người trên thế gian nói rằng: ‘Nó cũng sẽ giống như vậy, nó cũng sẽ giống như vậy,’ nhưng họ không từ bỏ quan điểm đó mà lại chấp nhận một quan điểm khác. Có ít người trên thế gian nói rằng: ‘Nó cũng sẽ giống như vậy, nó cũng sẽ giống như vậy,’ rồi từ bỏ quan điểm đó và không chấp nhận một quan điểm nào khác.

74. KINH TRƯỜNG TRẢO

74. KINH TRƯỜNG TRẢO (Dìghanakha Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Rajagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakuta (Linh Thứu), trong hang Sukarakhata.

Rồi du sĩ ngoại đạo Dìghanakha (Trường Trảo) đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền đứng một bên. Ðứng một bên, du sĩ ngoại đạo Dighanakha nói với Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, tôi có lý thuyết như sau, tôi có tri kiến như sau: “Tất cả đều không làm cho tôi thích thú”.

– Này Aggivessana, tri kiến: “Tất cả đều không làm cho tôi thích thú”, tri kiến ấy không làm Ông thích thú?

– Tôn giả Gotama, nếu tri kiến ấy làm tôi thích thú, thời đây cũng giống như vậy, thời đây cũng giống như vậy.

– Này Aggivessana, nếu số đông người ở trong đời đã nói như sau: “Thời đây cũng giống như vậy, thời đây cũng giống như vậy”, thời họ không từ bỏ tri kiến ấy, họ chấp thủ một tri kiến khác. Này Aggivessana, nếu thiểu số người ở trong đời đã nói như sau: “Thời đây cũng giống như vậy, thời đây cũng giống như vậy”, thời họ sẽ từ bỏ tri kiến ấy và không chấp thủ một tri kiến khác.

4. "Này Aggivessana, có những vị sa môn và bà la môn (recluses and brahmins - samaṇabrāhmaṇā - các nhà tu hành và các tu sĩ thuộc giai cấp Bà la môn thời Ấn Độ cổ đại) có học thuyết và quan điểm như sau: ‘Mọi thứ tôi đều chấp nhận.’ Có những vị sa môn và bà la môn có học thuyết và quan điểm như sau: ‘Tôi không chấp nhận bất cứ điều gì.’ Và có những vị sa môn và b à la môn có học thuyết và quan điểm như sau: ‘Có cái tôi chấp nhận, có cái tôi không chấp nhận.’ Trong số này, quan điểm của những vị sa môn và bà la môn chủ trương ‘Mọi thứ tôi đều chấp nhận’ thì gần với tham ái, gần với sự trói buộc, gần với sự ưa thích, gần với sự chấp giữ, gần với sự chấp thủ (attachment - upādāna - sự bám víu, dính mắc vào các đối tượng, kinh nghiệm hoặc quan điểm, là một trong những nguyên nhân chính của khổ đau). Quan điểm của những vị sa môn và bà la môn chủ trương ‘Tôi không chấp nhận bất cứ điều gì’ thì gần với sự không tham ái, gần với sự không trói buộc, gần với sự không ưa thích, gần với sự không chấp giữ, gần với sự không chấp thủ.

5. Khi nghe vậy, du sĩ Dīghanakha nói: “Tôn giả Gotama tán thành quan điểm của tôi, Tôn giả Gotama khuyến khích quan điểm của tôi.”

"Này Aggivessana, đối với những vị sa môn và bà la môn chủ trương ‘Có cái tôi chấp nhận, có cái tôi không chấp nhận’ – thì phần quan điểm về những gì họ chấp nhận gần với tham ái, gần với sự trói buộc, gần với sự ưa thích, gần với sự chấp giữ, gần với sự chấp thủ; trong khi phần quan điểm về những gì họ không chấp nhận thì gần với sự không tham ái, gần với sự không trói buộc, gần với sự không ưa thích, gần với sự không chấp giữ, gần với sự không chấp thủ.

6. "Này Aggivessana, trong số những vị sa môn và bà la môn chủ trương ‘Mọi thứ tôi đều chấp nhận’, người trí suy xét như sau: ‘Nếu ta cố chấp bám giữ quan điểm “Mọi thứ tôi đều chấp nhận” và tuyên bố: “Chỉ có điều này là đúng, mọi thứ khác là sai,” thì ta có thể xung đột với hai hạng người kia: với vị sa môn hay bà la môn chủ trương [499] ‘Tôi không chấp nhận bất cứ điều gì’ và với vị sa môn hay bà la môn chủ trương ‘Có cái tôi chấp nhận, có cái tôi không chấp nhận.’ Ta có thể xung đột với hai hạng người này, và khi có xung đột thì có tranh luận; khi có tranh luận thì có cãi vã; khi có cãi vã thì có phiền não.’ Thấy trước nguy cơ xung đột, tranh luận, cãi vã và phiền não cho chính mình, vị ấy từ bỏ quan điểm đó và không chấp nhận một quan điểm nào khác. Đây là cách đưa đến sự từ bỏ các quan điểm này; đây là cách đưa đến sự xả ly các quan điểm này.

7. "Trong số những vị sa môn và bà la môn chủ trương ‘Tôi không chấp nhận bất cứ điều gì’, người trí suy xét như sau: ‘Nếu ta cố chấp bám giữ quan điểm “Tôi không chấp nhận bất cứ điều gì” và tuyên bố: “Chỉ có điều này là đúng, mọi thứ khác là sai,” thì ta có thể xung đột với hai hạng người kia: với vị sa môn hay bà la môn chủ trương ‘Mọi thứ tôi đều chấp nhận’ và với vị sa môn hay bà la môn chủ trương ‘Có cái tôi chấp nhận, có cái tôi không chấp nhận.’ Ta có thể xung đột với hai hạng người này, và khi có xung đột thì có tranh luận; khi có tranh luận thì có cãi vã; khi có cãi vã thì có phiền não.’ Thấy trước nguy cơ xung đột, tranh luận, cãi vã và phiền não cho chính mình, vị ấy từ bỏ quan điểm đó và không chấp nhận một quan điểm nào khác. Đây là cách đưa đến sự từ bỏ các quan điểm này; đây là cách đưa đến sự xả ly các quan điểm này.

8. "Trong số những vị sa môn và bà la môn chủ trương ‘Có cái tôi chấp nhận, có cái tôi không chấp nhận’, người trí suy xét như sau: ‘Nếu ta cố chấp bám giữ quan điểm “Có cái tôi chấp nhận, có cái tôi không chấp nhận” và tuyên bố: “Chỉ có điều này là đúng, mọi thứ khác là sai,” thì ta có thể xung đột với hai hạng người kia: với vị sa môn hay bà la môn chủ trương ‘Mọi thứ tôi đều chấp nhận’ và với vị sa môn hay bà la môn chủ trương ‘Tôi không chấp nhận bất cứ điều gì.’ Ta có thể xung đột với hai hạng người này, và khi có xung đột thì có tranh luận; khi có tranh luận thì có cãi vã; khi có cãi vã thì có phiền não.’ Thấy trước nguy cơ xung đột, tranh luận, cãi vã và phiền não cho chính mình, vị ấy từ bỏ quan điểm đó và không chấp nhận một quan điểm nào khác. Đây là cách đưa đến sự từ bỏ các quan điểm này; đây là cách đưa đến sự xả ly các quan điểm này. [500]

Này Aggivessana, một số Sa-môn, Bà-la-môn có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Tất cả đều làm cho tôi thích thú”. Này Aggivessana, một số Sa-môn, Bà-la-môn có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Tất cả đều làm cho tôi không thích thú”. Này Aggivessana, một số Sa-môn, Bà-la-môn có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Một phần làm tôi thích thú, một phần làm tôi không thích thú”. Ở đây, này Aggivessana, một số Sa-môn, Bà-la-môn có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Tất cả đều làm cho tôi thích thú,” tri kiến này của họ là gần với tham dục, gần với triền phược, gần với hoan lạc, gần với đắm trước, gần với chấp thủ. Ở đây, này Aggivessana, một số Sa-môn, Bà-la-môn có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Tất cả đều làm cho tôi không thích thú”, tri kiến này của họ là gần với không tham dục, gần với không phiền trược, gần với không hoan lạc, gần với không chấp thủ.

Khi được nói vậy, du sĩ ngoại đạo Dighanakha thưa với Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama tán dương quan điểm của tôi, Tôn giả Gotama hết sức tán dương quan điểm của tôi.

– Ở đây, này Aggivessana, những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Một phần làm tôi thích thú, một phần làm tôi không thích thú”. Cái gì trong tri kiến này làm họ thích thú là gần tham dục, gần phiền trược, gần hoan lạc, gần đắm trước, gần chấp thủ. Cái gì trong tri kiến này làm họ không thích thú là gần không tham dục, gần không triền phược, gần không hoan lạc, gần không đắm trước, gần không chấp thủ.

Ở đây, này Aggivessana, những Sa-môn, Ba la môn có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Tất cả đều làm tôi thích thú”. Ở đây, người có trí suy nghĩ như sau: “Nếu ta nói tri kiến này của ta: “Tất cả đều làm tôi thích thú”, và nếu ta cố chấp, kiên chấp tri kiến này và nói: “Ðây là sự thật, ngoài ra là hư vọng”, như vậy là đối nghịch với hai hạng người: Sa-môn hay Bà-la-môn nào có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Tất cả đều làm cho tôi không thích thú”, và Sa-môn hay Bà-la-môn nào có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Một phần làm tôi thích thú, một phần làm tôi không thích thú”. Ta sẽ đối nghịch với hai hạng người này. Khi nào có đối nghịch thời có tranh luận; khi nào có tranh luận thời có chống đối; khi nào có chống đối thời có bực mình”. Như vậy, vị này vì thấy sự đối nghịch, tranh luận, chống đối và bực mình nên từ bỏ tri kiến này, không chấp thủ tri kiến khác. Như vậy là sự đoạn trừ những tri kiến này, như vậy là sự hủy bỏ những tri kiến này.

Ở đây, này Aggivessana, nếu có những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Tất cả đều làm cho tôi không thích thú”. Ở đây, người có trí suy nghĩ như sau: “Nếu ta nói tri kiến này của ta: “Tất cả đều làm tôi không thích thú”, và nếu ta cố chấp, kiên chấp tri kiến này và nói: “Ðây là sự thật, ngoài ra là hư vọng”, thì như vậy, ta đối nghịch với hai hạng người: Sa-môn hay Bà-la-môn nào có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Tất cả đều làm cho tôi thích thú” và Sa-môn hay Bà-la- môn nào có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Một phần làm tôi thích thú, một phần làm tôi không thích thú”. Ta sẽ đối nghịch với hai hạng người này. Khi nào có đối nghịch thời có tranh luận; khi nào có tranh luận thời có chống đối; khi nào có chống đối thời có bực mình”. Như vậy, vị này vì thấy sự đối nghịch, tranh luận, chống đối và bực mình, nên từ bỏ tri kiến ấy, không chấp thủ tri kiến khác. Như vậy là sự đoạn trừ những tri kiến này, như vậy là sự hủy bỏ những tri kiến này.

Ở đây, này Aggivessana, nếu có những Sa-môn, Bà-la-môn nào có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Một phần làm tôi thích thú, một phần làm tôi không thích thú”. Ở đây, người có trí suy nghĩ như sau: “Nếu ta nói tri kiến này của ta: “Một phần làm tôi thích thú, một phần làm tôi không thích thú”, và nếu ta cố chấp, kiên chấp tri kiến này và nói: “Ðây là sự thật ngoài ra là hư vọng”, thì như vậy, ta đối nghịch với hai hạng người: Sa-môn hay Bà-la-môn nào có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Tất cả đều làm cho tôi thích thú” và Sa-môn hay Bà la-môn này có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Tất cả đều làm cho tôi không thích thú”. Ta sẽ đối nghịch với hai hạng người này. Khi nào có đối nghịch thời có tranh luận; khi nào có tranh luận thời có chống đối, khi nào có chống đối thời có bực mình”. Như vậy, vị này vì thấy sự đối nghịch tranh luận, chống đối và bực mình, nên từ bỏ tri kiến ấy, không chấp thủ tri kiến khác. Như vậy là sự đoạn trừ những tri kiến này, như vậy là sự hủy bỏ những tri kiến này.

9. "Này Aggivessana, thân này được tạo thành từ sắc chất, bao gồm bốn đại chủng (four great elements - cattāri mahābhūtāni - đất, nước, lửa, gió là các yếu tố cơ bản cấu tạo nên vật chất), do cha mẹ sinh ra, được nuôi dưỡng bằng cơm cháo, phải chịu sự vô thường (impermanence - anicca - tính chất không bền vững, luôn thay đổi của mọi sự vật, hiện tượng), sự hao mòn, mai một, sự tan rã, phân hủy. Cần phải quán xét thân này là vô thường, là khổ (suffering - dukkha - sự đau khổ, bất toại nguyện, không hoàn hảo vốn có trong mọi hiện hữu), như bệnh tật, như khối u, như mũi tên, như tai họa, như bệnh dịch, như cái gì xa lạ, như cái đang tan rã, như cái trống rỗng, là vô ngã (not self - anattā - tính chất không có một cái tôi, một bản thể thường hằng, độc lập trong bất cứ sự vật, hiện tượng nào). Khi quán xét thân này như vậy, người ấy từ bỏ ham muốn đối với thân, luyến ái đối với thân, sự lệ thuộc vào thân.

10. "Này Aggivessana, có ba loại cảm thọ (feeling - vedanā - cảm giác dễ chịu, khó chịu, hoặc trung tính phát sinh khi các giác quan tiếp xúc với đối tượng): lạc thọ (cảm giác dễ chịu), khổ thọ (cảm giác khó chịu), và xả thọ (cảm giác không khổ không lạc, trung tính). Khi cảm nhận lạc thọ, người ấy không cảm nhận khổ thọ hay xả thọ; lúc đó chỉ cảm nhận lạc thọ. Khi cảm nhận khổ thọ, người ấy không cảm nhận lạc thọ hay xả thọ; lúc đó chỉ cảm nhận khổ thọ. Khi cảm nhận xả thọ, người ấy không cảm nhận lạc thọ hay khổ thọ; lúc đó chỉ cảm nhận xả thọ.

11. "Này Aggivessana, lạc thọ là vô thường, do duyên tạo (conditioned - saṅkhata - được hình thành bởi các điều kiện, không tự tồn tại), do duyên sinh (dependently arisen - paṭiccasamuppanna - phát sinh dựa vào các nhân duyên khác), chịu sự hủy diệt, tan biến, phai nhạt và chấm dứt. Khổ thọ cũng là vô thường, do duyên tạo, do duyên sinh, chịu sự hủy diệt, tan biến, phai nhạt và chấm dứt. Xả thọ cũng là vô thường, do duyên tạo, do duyên sinh, chịu sự hủy diệt, tan biến, phai nhạt và chấm dứt.

12. "Thấy như vậy, vị Thánh đệ tử đã được nghe nhiều học rộng (well-taught noble disciple - sutavā ariyasāvaka - người đệ tử cao quý đã nghe và hiểu giáo pháp) trở nên nhàm chán đối với lạc thọ, nhàm chán đối với khổ thọ, nhàm chán đối với xả thọ. Do nhàm chán, vị ấy ly tham (dispassionate - virajjati - không còn tham ái, dính mắc). Nhờ ly tham, tâm được giải thoát (liberated - vimuccati - thoát khỏi mọi ràng buộc, khổ đau). Khi tâm đã giải thoát, trí tuệ khởi lên: ‘Tâm đã giải thoát.’ Vị ấy biết rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lui trạng thái này nữa.’

13. “Này Aggivessana, một vị tỳ kheo (monks-bhikkhus-nhà sư) có tâm giải thoát như vậy không đứng về phe nào, không tranh luận với ai; vị ấy sử dụng ngôn ngữ thông thường của thế gian mà không chấp thủ vào đó.”

14. Lúc bấy giờ, Tôn giả Sāriputta đang đứng hầu quạt phía sau Đức Thế Tôn [501]. Ngài suy nghĩ: “Đức Thế Tôn thực sự nói về sự từ bỏ những điều này thông qua thắng trí (direct knowledge - abhiññā - sự hiểu biết trực tiếp, siêu việt); Đấng Thiện Thệ thực sự nói về sự xả ly những điều này thông qua thắng trí.” Khi Tôn giả Sāriputta đang suy xét như vậy, nhờ không còn chấp thủ (not clinging - anupādāya - trạng thái không bám víu, dính mắc), tâm của ngài được giải thoát khỏi các lậu hoặc (taints - āsava - những ô nhiễm tinh thần tiềm ẩn làm trói buộc chúng sinh trong vòng luân hồi, gồm dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu, (kiến lậu)).

15. Còn đối với du sĩ Dīghanakha, pháp nhãn (vision of the Dhamma - dhammacakkhu - con mắt thấy Pháp, trí tuệ thấy được bản chất của sự vật, thường chỉ sự chứng đắc tầng thánh đầu tiên - Nhập Lưu) trong sạch, không tỳ vết đã khởi lên: “Phàm cái gì có sanh khởi, cái đó đều phải chịu sự đoạn diệt.” Du sĩ Dīghanakha đã thấy Pháp, đạt được Pháp, hiểu rõ Pháp, thâm nhập Pháp; ông vượt qua nghi ngờ (doubt - vicikicchā - sự hoài nghi, phân vân về Phật, Pháp, Tăng và con đường tu tập), thoát khỏi sự phân vân, đạt được sự tự tin không sợ hãi, và không còn phụ thuộc vào người khác trong giáo pháp của Bậc Đạo Sư (Teacher’s Dispensation - satthu sāsana - hệ thống giáo lý và thực hành do Đức Phật giảng dạy).

16. Rồi ông thưa với Đức Thế Tôn: “Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama đã làm sáng tỏ Giáo Pháp bằng nhiều cách, như thể lật ngửa cái bị úp, mở ra cái bị che kín, chỉ đường cho người lạc lối, hay cầm đèn trong bóng tối để người có mắt thấy được các hình sắc. Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tăng đoàn tỳ kheo (Sangha of bhikkhus - bhikkhusaṅgha - cộng đồng các vị sư đã xuất gia theo giáo pháp của Đức Phật). Kể từ hôm nay, xin Tôn giả Gotama ghi nhận con là một người cư sĩ tại gia (lay follower - upāsaka - người Phật tử tại gia) đã quy y trọn đời.”

Nhưng này Aggivessana, thân này có sắc, do bốn đại thành, do cha mẹ sanh, nhờ cơm cháo nuôi dưỡng, vô thường, biến hoại, phân toái, đoạn tuyệt, hoại diệt, cần phải được quán sát là vô thường, khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như kẻ địch, như phá hoại, là không, là vô ngã. Khi vị ấy quán sát thân này là vô thường, khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như kẻ địch, như phá hoại, là không, là vô ngã, thời thân, thân dục, thân ái, thân phục tòng được đoạn diệt.

Này Aggivessana, có ba thọ này; lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Này Aggivessana, trong khi cảm giác lạc thọ, chính khi ấy không cảm giác khổ thọ, không cảm giác bất khổ bất lạc thọ chỉ cảm giác lạc thọ. Này Aggivessana, trong khi cảm giác khổ thọ, chính khi ấy không cảm giác lạc thọ, không cảm giác bất khổ bất lạc thọ, chỉ cảm giác khổ thọ. Này Aggivessana, trong khi cảm giác bất khổ bất lạc thọ, chính khi ấy không cảm giác lạc thọ, không cảm giác khổ thọ, chỉ cảm giác bất khổ bất lạc thọ.

Này Aggivessana, lạc thọ là vô thường, hữu vi, do duyên sanh, bị đoạn diệt, bị hủy hoại, bị suy tàn, bị tiêu diệt. Này Aggivessana, khổ thọ là vô thường, hữu vi, do duyên sanh, bị đoạn diệt, bị hủy hại, bị suy tàn, bị tiêu diệt. Này Aggivessana, bất khổ bất lạc thọ là vô thường, hữu vi, do duyên sanh, bị đoạn diệt, bị hủy hoại, bị suy tàn, bị tiêu diệt.

Thấy vậy, này Aggivessana, vị Ða văn Thánh đệ tử yểm ly lạc thọ, yểm ly khổ thọ, yểm ly bất khổ bất lạc thọ. Do yểm ly, vị ấy không có tham dục. Do không tham dục, vị ấy được giải thoát. Ðối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: “Ta đã giải thoát”. Vị ấy biết: “Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm. Sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa”.

Với tâm giải thoát như vậy, này Aggivessana, Tỷ-kheo không nói thuận theo một ai, không tranh luận với một ai, chỉ nói theo từ ngữ đã được dùng ở đời, không có chấp thủ (từ ngữ ấy).

Lúc bấy giờ Tôn giả Sariputta (Xá-lợi-phất) đứng sau lưng Thế Tôn và đang quạt Thế Tôn. Rồi Tôn giả Sariputta suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã thuyết cho chúng ta sự đoạn trừ các pháp ấy nhờ thắng trí. Thiện Thệ đã thuyết cho chúng ta sự tự bỏ các pháp ấy nhờ thắng trí”. Khi Tôn giả Sariputta suy nghĩ như vậy, tâm (của Tôn giả) được giải thoát các lậu hoặc, không còn chấp thủ.

Còn đối với du sĩ ngoại đạo Dighanakha, pháp nhãn ly trần, vô cấu được khởi lên: “Phàm pháp gì được khởi lên, tất cả pháp ấy được đoạn diệt”. Rồi du sĩ ngoại đạo Dighanakha thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không y cứ nơi người khác đối với đạo pháp của đức Bổn sư, liền bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc; cũng vậy, Chánh pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Nay con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y chúng Tỷ-kheo. Mong Tôn giả Gotama nhận con làm cư sĩ, từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• Trường Trảo: Dīgha (Pāli): dài, Nakha (Pāli): móng tay => Dīghanakha nghĩa là “Người có móng tay dài” (dịch sát nghĩa là Trường Trảo – “Trường” là dài, “Trảo” là móng vuốt/móng tay).“Trường Trảo” là cách phiên âm Hán-Việt để chỉ tên một nhân vật trong kinh – một vị Bà-la-môn tên là Dīghanakha, được dịch là "người có móng tay dài
• chấp thủ / upādāna / attachment: Sự bám víu, dính mắc mạnh mẽ vào các đối tượng (như sắc, thanh, hương, vị, xúc), các kinh nghiệm (cảm thọ dễ chịu, khó chịu), các quan điểm, hoặc ý niệm về một cái “tôi”. Đây là một trong bốn loại chấp thủ (dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã luận thủ) và là mắt xích quan trọng trong chuỗi Thập Nhị Nhân Duyên, dẫn đến khổ đau và tái sanh.
• bốn đại chủng / cattāri mahābhūtāni / four great elements: Bốn yếu tố cơ bản cấu tạo nên vật chất theo quan điểm Phật giáo: địa đại (đất, tính cứng/mềm), thủy đại (nước, tính kết dính/lỏng), hỏa đại (lửa, tính nóng/lạnh), phong đại (gió, tính chuyển động/đẩy). Mọi vật thể vật lý, bao gồm cả cơ thể con người, đều được cho là cấu thành từ bốn yếu tố này.
• vô thường / anicca / impermanence: Một trong Ba Đặc Tính Chung (Tam Tướng) của mọi hiện hữu (cùng với Khổ và Vô Ngã). Vô thường chỉ tính chất không bền vững, luôn luôn thay đổi, sinh diệt không ngừng của tất cả các pháp hữu vi (pháp do duyên tạo). Quán chiếu về vô thường giúp giảm bớt sự bám víu và chấp thủ.
• khổ / dukkha / suffering: Một trong Ba Đặc Tính Chung và là Sự Thật Cao Quý đầu tiên trong Tứ Diệu Đế. Khổ bao gồm nhiều cấp độ, từ nỗi đau thể xác và tinh thần rõ ràng (như già, bệnh, chết, buồn rầu, than khóc) đến sự bất toại nguyện tinh tế hơn do tính vô thường và không thỏa mãn cố hữu của mọi trải nghiệm trong vòng luân hồi.
• vô ngã / anattā / not self: Một trong Ba Đặc Tính Chung. Vô ngã chỉ tính chất không có một cái “tôi” (atta) hay một bản thể (soul) thường hằng, độc lập, bất biến trong bất kỳ hiện tượng nào, dù là vật chất (sắc) hay tinh thần (danh). Tất cả chỉ là sự tập hợp và vận hành của các yếu tố (ngũ uẩn) theo luật nhân duyên. Hiểu rõ vô ngã giúp đoạn trừ ngã chấp, nguồn gốc của nhiều khổ đau.
• cảm thọ / vedanā / feeling: Một trong năm uẩn (ngũ uẩn) và là một mắt xích trong Thập Nhị Nhân Duyên. Cảm thọ là cảm giác phát sinh khi có sự tiếp xúc (xúc) giữa căn (giác quan), trần (đối tượng) và thức (nhận biết). Có ba loại cảm thọ chính: lạc thọ (dễ chịu), khổ thọ (khó chịu), và xả thọ (không khổ không lạc, trung tính).
• do duyên tạo / saṅkhata / conditioned: Chỉ các pháp (sự vật, hiện tượng) được hình thành, cấu tạo bởi các điều kiện (duyên). Hầu hết mọi thứ chúng ta trải nghiệm trong thế giới này, cả vật chất lẫn tinh thần, đều là pháp hữu vi (saṅkhata dhamma), nghĩa là chúng phụ thuộc vào các nguyên nhân và điều kiện để tồn tại, và do đó mang tính vô thường, khổ, vô ngã. Ngược lại là pháp vô vi (asaṅkhata dhamma), tức Niết Bàn.
• do duyên sinh / paṭiccasamuppanna / dependently arisen: Chỉ các pháp phát sinh dựa trên các nhân duyên khác theo nguyên lý Duyên Khởi (Paṭiccasamuppāda). Mọi hiện tượng không tự mình sinh ra mà phải nương vào các điều kiện trước đó để hình thành. Ví dụ, cảm thọ (vedanā) sinh khởi do duyên tiếp xúc (phassa).
• Thánh đệ tử đã được nghe nhiều học rộng / sutavā ariyasāvaka / well-taught noble disciple: Người đệ tử cao quý (đã chứng ít nhất tầng thánh Nhập Lưu) đã được nghe, học hỏi và hiểu rõ giáo pháp của Đức Phật. Họ có niềm tin vững chắc vào Tam Bảo và thực hành theo lời dạy để đạt đến giải thoát.
• ly tham / virāga / dispassion: Trạng thái tâm không còn tham ái, dính mắc, ham muốn đối với các đối tượng dục lạc hay các trạng thái tồn tại. Ly tham là kết quả của sự nhàm chán (nibbidā) đối với các pháp hữu vi sau khi thấy rõ tính vô thường, khổ, vô ngã của chúng. Ly tham dẫn đến giải thoát.
• giải thoát / vimutti / liberated/liberation: Sự thoát khỏi mọi ràng buộc, khổ đau của vòng luân hồi (saṃsāra). Có nhiều cấp độ giải thoát, cao nhất là giải thoát hoàn toàn của một vị A La Hán, bao gồm tâm giải thoát (cetovimutti) và tuệ giải thoát (paññāvimutti).
• tỳ kheo / bhikkhu / monk: Nam tu sĩ Phật giáo đã thọ giới cụ túc (giới cao nhất), sống đời sống xuất gia, tuân thủ giới luật và thực hành giáo pháp để đạt đến giải thoát.
• thắng trí / abhiññā / direct knowledge: Sự hiểu biết trực tiếp, thấu suốt, vượt trội hơn kiến thức thông thường. Thường chỉ sáu loại năng lực siêu nhiên đạt được qua thiền định sâu (Lục Thông), bao gồm: thần túc thông, thiên nhãn thông, thiên nhĩ thông, tha tâm thông, túc mạng thông, và lậu tận thông (trí tuệ đoạn trừ mọi lậu hoặc, chỉ có ở A La Hán). Trong ngữ cảnh này, nó nhấn mạnh sự hiểu biết trực tiếp và sâu sắc về bản chất của các pháp, dẫn đến sự từ bỏ và xả ly.
• không chấp thủ / anupādāya / not clinging: Trạng thái tâm không còn bám víu, dính mắc vào bất cứ điều gì (ngũ uẩn, quan điểm, thế giới…). Đây là điều kiện tiên quyết để đạt được giải thoát khỏi các lậu hoặc.
• lậu hoặc / āsava / taints/cankers/defilements: Những ô nhiễm tinh thần sâu kín, tiềm ẩn, làm chúng sinh trôi lăn trong vòng luân hồi. Theo kinh điển Pāli, thường có ba hoặc bốn loại: dục lậu (kāmāsava - sự ham muốn dục lạc), hữu lậu (bhavāsava - sự ham muốn tồn tại), vô minh lậu (avijjāsava - sự không hiểu biết Tứ Diệu Đế), và đôi khi thêm kiến lậu (diṭṭhāsava - sự chấp thủ vào tà kiến). Đoạn trừ hoàn toàn các lậu hoặc là dấu hiệu của sự chứng đắc A La Hán.
• pháp nhãn / dhammacakkhu / vision of the Dhamma: “Con mắt thấy Pháp”, chỉ trí tuệ trực nhận được bản chất của các pháp, đặc biệt là thấy rõ Tứ Diệu Đế hoặc nguyên lý “Phàm cái gì có sanh khởi, cái đó đều phải chịu sự đoạn diệt”. Sự khởi lên của pháp nhãn thường đồng nghĩa với việc chứng đắc tầng thánh đầu tiên, Nhập Lưu (Sotāpanna).
• nghi ngờ / vicikicchā / doubt/uncertainty: Sự hoài nghi, do dự, thiếu niềm tin vững chắc đối với Phật, Pháp, Tăng, giới luật, con đường thực hành, và lý Duyên Khởi. Đây là một trong năm triền cái (nīvaraṇa) cản trở thiền định và là một trong ba kiết sử đầu tiên bị đoạn trừ khi chứng quả Nhập Lưu.
• giáo pháp của Bậc Đạo Sư / satthu sāsana / Teacher’s Dispensation: Toàn bộ hệ thống giáo lý và phương pháp thực hành do Đức Phật (Bậc Đạo Sư) giảng dạy và truyền lại, bao gồm cả Pháp học (pariyatti) và Pháp hành (paṭipatti), nhằm đưa chúng sinh đến giác ngộ và giải thoát.
• Tăng đoàn tỳ kheo / bhikkhusaṅgha / Sangha of bhikkhus: Cộng đồng các vị tỳ kheo (nam tu sĩ đã thọ giới cụ túc) sống hòa hợp, thanh tịnh theo giới luật và giáo pháp của Đức Phật. Đây là một trong Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) mà người Phật tử quy y.
• cư sĩ tại gia / upāsaka / lay follower (male): Nam Phật tử sống tại gia, đã quy y Tam Bảo và giữ gìn năm giới (hoặc nhiều hơn), hộ trì Tam Bảo và thực hành giáo pháp trong đời sống hàng ngày. Nữ cư sĩ gọi là upāsikā.