MN 75. Kinh Gửi Māgandiya

(Māgandiya Sutta)

1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn (Blessed One - bậc được tôn kính) trú ở xứ Kuru, tại một thị trấn tên là Kammāsadhamma, trên một tấm lót cỏ trong phòng thờ lửa của một vị bà-la-môn (brahmin - tu sĩ thuộc giai cấp cao nhất trong xã hội Ấn Độ cổ) thuộc dòng dõi Bhāradvāja.

2. Rồi vào buổi sáng, Đức Thế Tôn đắp y, mang bát và thượng y, đi vào Kammāsadhamma để khất thực. Sau khi khất thực ở Kammāsadhamma và trở về, dùng bữa xong, Ngài đi đến một khu rừng nhỏ để an trú ban ngày. Vào trong rừng, Ngài ngồi xuống dưới gốc cây để an trú ban ngày. [502]

3. Lúc ấy, du sĩ (wanderer - người tu hành lang thang, thường không theo một tôn giáo nhất định) Māgandiya, trong khi đi kinh hành và dạo chơi để rèn luyện thân thể, đã đến phòng thờ lửa của vị bà-la-môn dòng dõi Bhāradvāja. Ở đó, ông thấy một tấm lót cỏ đã được chuẩn bị và hỏi vị bà-la-môn: “Tấm lót cỏ này được chuẩn bị trong phòng thờ lửa của Tôn giả Bhāradvāja là dành cho ai vậy? Trông giống như chỗ nằm của một vị sa môn (recluse - người tu hành khổ hạnh, ẩn dật).”

4. “Tôn giả Māgandiya, có sa môn Gotama, là con của dòng họ Thích Ca (Sakyans), đã xuất gia từ dòng họ Thích Ca. Tiếng tốt về Tôn giả Gotama đã được đồn xa như thế này: ‘Đức Thế Tôn đó là bậc A-la-hán (accomplished/arahant - bậc đã hoàn thiện, xứng đáng được cúng dường), bậc Chánh Đẳng Giác (fully enlightened/sammāsambuddha - bậc tự mình giác ngộ hoàn toàn), Minh Hạnh Túc (perfect in true knowledge and conduct/vijjācaraṇasampanna - người đầy đủ trí tuệ và đức hạnh), Thiện Thệ (sublime/sugata - người đã đi đến nơi tốt đẹp, khéo nói), Thế Gian Giải (knower of worlds/lokavidū - người hiểu biết thế gian), Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu (incomparable leader of persons to be tamed/anuttaro purisadammasārathi - bậc tối cao dẫn dắt những người cần được điều phục), Thiên Nhân Sư (teacher of gods and humans/satthā devamanussānaṃ - bậc thầy của trời và người), là bậc Phật (enlightened/buddha - bậc giác ngộ), là Đức Thế Tôn.’ Chỗ nằm này đã được chuẩn bị cho Tôn giả Gotama đó.”

5. “Thật vậy, Tôn giả Bhāradvāja, thật là một cảnh tượng không hay khi chúng ta thấy chỗ nằm của kẻ hủy diệt sự tăng trưởng (destroyer of growth - người phá hoại sự phát triển/hưởng thụ)[^740], Tôn giả Gotama.”

“Hãy cẩn thận lời nói, Māgandiya, hãy cẩn thận lời nói! Nhiều vị quý tộc có học thức, bà-la-môn có học thức, gia chủ có học thức, và sa môn có học thức đều hoàn toàn tin tưởng vào Tôn giả Gotama, và đã được Ngài rèn luyện theo con đường chân chính cao quý, theo Giáo pháp thiện lành (Dhamma that is wholesome - lời dạy đưa đến điều tốt lành).” (Giáo pháp (Dhamma - lời dạy của Đức Phật, chân lý))

“Tôn giả Bhāradvāja, ngay cả khi chúng tôi gặp mặt trực tiếp Tôn giả Gotama đó, chúng tôi cũng sẽ nói thẳng vào mặt ông ấy rằng: ‘Sa môn Gotama là kẻ hủy diệt sự tăng trưởng.’ Tại sao vậy? Bởi vì điều đó được ghi lại trong kinh sách của chúng tôi.”

“Nếu Tôn giả Māgandiya không phản đối, tôi có thể nói điều này với Tôn giả Gotama không?”

“Tôn giả Bhāradvāja cứ tự nhiên. Hãy nói lại đúng những gì tôi đã nói.”

6. Trong khi đó, bằng thiên nhĩ (divine ear - khả năng nghe được âm thanh cõi trời và xa xôi), vốn thanh tịnh và vượt xa tai người thường, Đức Thế Tôn đã nghe được cuộc trò chuyện này giữa vị bà-la-môn dòng dõi Bhāradvāja và du sĩ Māgandiya. Rồi vào buổi chiều, Đức Thế Tôn xả thiền định (meditation - sự tập trung tâm ý), đi đến phòng thờ lửa của vị bà-la-môn và ngồi xuống tấm lót cỏ đã chuẩn bị sẵn. Sau đó, vị bà-la-môn dòng dõi Bhāradvāja đến gặp Đức Thế Tôn và chào hỏi thăm hỏi Ngài. Khi cuộc nói chuyện lịch sự và thân mật này kết thúc, ông ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn hỏi ông: “Này Bhāradvāja, ông có nói chuyện gì với du sĩ Māgandiya [503] về tấm lót cỏ này không?”

Khi được hỏi vậy, vị bà-la-môn, kinh ngạc và dựng tóc gáy, trả lời: “Chúng con đang muốn thưa với Tôn giả Gotama về chính điều đó, nhưng Tôn giả Gotama đã đoán trước được rồi.”

7. Nhưng cuộc thảo luận giữa Đức Thế Tôn và vị bà-la-môn dòng dõi Bhāradvāja đã bị bỏ dở, vì lúc đó du sĩ Māgandiya, trong khi đi kinh hành và dạo chơi để rèn luyện thân thể, đã đến phòng thờ lửa của vị bà-la-môn và tiến đến gần Đức Thế Tôn. Ông chào hỏi thăm hỏi Đức Thế Tôn, và khi cuộc nói chuyện lịch sự và thân mật này kết thúc, ông ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn nói với ông:

75. KINH MÀGANDIYA

75. KINH MÀGANDIYA (Màgandiya Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru, tại thị trấn của dân chúng Kuru tên là Kammasadhamma, trên thảm cỏ trong nhà lửa của một Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaji.

Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, vào Kammasadhamma để khất thực. Ði khất thực ở Kammasadhamma xong, sau bữa ăn, trên đường khi khất thực về, Thế Tôn đi đến một khu rừng để nghỉ trưa. Sau khi đi sâu vào khu rừng ấy, Thế Tôn đến ngồi dưới một gốc cây để nghỉ trưa.

Rồi du sĩ Magandiya, trong khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc họ Bharadvaja. Du sĩ Magandiya thấy thảm cỏ đã soạn sẵn trong nhà lửa của vị Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, khi thấy vậy liền nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja:

– Tấm thảm cỏ này trong nhà lửa của Tôn giả Bharadvaja đã được sửa soạn cho ai, hình như là chỗ nằm ngủ của một Sa-môn?

– Thưa Tôn giả Magandiya, có Sa-môn Gotama là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Sakya (Thích-ca). Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Tôn giả Gotama: “Ðây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn”. Chỗ nằm này được sửa soạn cho Tôn giả Gotama ấy.

– Thật sự, này Tôn giả Bharadvaja, chúng tôi thấy một sự bất hạnh khi chúng tôi thấy chỗ ngủ của Tôn giả Gotama, một vị phá hoại sự sống (bhunahuno).

– Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói. Này Magandiya, hãy thận trọng lời Ông nói. Nhiều vương tộc trí giả, nhiều Bà-la-môn trí giả, nhiều Cư sĩ trí giả, nhiều Sa-môn trí giả có lòng tin nơi Tôn giả Gotama ấy, và đã tu tập theo Thánh đạo, theo Pháp và theo (chí) Thiện.

– Này Tôn giả Bharadvaja, nếu chúng tôi thấy mặt Tôn giả Gotama, chúng tôi sẽ nói như sau trước mặt vị ấy: “Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống”. Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.

– Nếu Tôn giả Magandiya hoan hỷ, tôi sẽ tin lại sự tình này cho Sa-môn Gotama biết.

– Tôn giả Bharadvaja hãy yên lòng, và hãy nói lên những điều gì đã được nói.

Thế Tôn với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân nghe được câu chuyện giữa Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja và du sĩ Magandiya. Và Thế Tôn vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến nhà lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, sau khi đến liền ngồi trên thảm cỏ đã soạn sẵn. Rồi Bà-la- môn thuộc dòng họ Bharadvaja đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm với Thế Tôn, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja đang ngồi một bên:

– Này Bharadvaja, có phải có cuộc nói chuyện giữa du sĩ Magandiya với Ông về vấn đề thảm cỏ này?

Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Bharadvaja hoảng hốt, lông tóc dựng ngược, bạch Thế Tôn:

– Chính là điều chúng con muốn thưa với Tôn giả Gotama và Tôn giả Gotama đã đoán trước chúng con.

Nhưng cuộc nói chuyện này giữa Thế Tôn và Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja nói chưa xong, du sĩ Magandiya, khi đi bộ ngao du cùng khắp, đến tại ngôi nhà lửa của Bà-la-môn thuộc dòng họ Bharadvaja, đến tại chỗ Thế Tôn, sau khi đến, nói lên những lời chào đón hỏi thăm với Thế Tôn, và sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu liền ngồi xuống một bên. Rồi Thế Tôn nói với du sĩ Magandiya đang ngồi một bên:

8. “Này Māgandiya, mắt thích thú với sắc (forms - đối tượng nhìn thấy), vui thích với sắc, hoan hỷ với sắc; điều đó đã được Như Lai (Tathāgata - danh hiệu của Phật, nghĩa là ‘người đã đến như vậy’ hoặc ‘người đã đi như vậy’) chế ngự, canh giữ, bảo vệ và thu thúc, và Ngài giảng dạy Giáo pháp để thu thúc nó. Có phải vì điều này mà ông nói: ‘Sa môn Gotama là kẻ hủy diệt sự tăng trưởng’ không?”

“Chính vì điều này, Tôn giả Gotama, mà tôi đã nói: ‘Sa môn Gotama là kẻ hủy diệt sự tăng trưởng.’ Tại sao vậy? Bởi vì điều đó được ghi lại trong kinh sách của chúng tôi.”

“Tai thích thú với thanh (sounds - đối tượng nghe thấy)… Mũi thích thú với hương (odours - đối tượng ngửi thấy)… Lưỡi thích thú với vị (flavours - đối tượng nếm thấy)… Thân thích thú với xúc (tangibles - đối tượng chạm vào)… Ý thích thú với pháp (mind-objects - đối tượng của tâm ý), vui thích với pháp, hoan hỷ với pháp; điều đó đã được Như Lai chế ngự, canh giữ, bảo vệ và thu thúc, và Ngài giảng dạy Giáo pháp để thu thúc nó. Có phải vì điều này mà ông nói: ‘Sa môn Gotama là kẻ hủy diệt sự tăng trưởng’ không?”

“Chính vì điều này, Tôn giả Gotama, mà tôi đã nói: ‘Sa môn Gotama là kẻ hủy diệt sự tăng trưởng.’ Tại sao vậy? Bởi vì điều đó được ghi lại trong kinh sách của chúng tôi.”

9. “Ông nghĩ sao, Māgandiya? Giả sử ở đây có người [504] trước đây từng hưởng thụ các sắc được nhận biết qua mắt, những sắc đáng mong cầu, đáng ước ao, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục vọng và khêu gợi lòng ham muốn. Về sau, khi đã hiểu rõ đúng như thật về sự sinh khởi (origin - nguồn gốc), sự đoạn diệt (disappearance - sự biến mất), vị ngọt (gratification - sự thỏa mãn), sự nguy hiểm (danger - mối nguy hại), và sự thoát ly (escape - lối thoát) của các sắc, người ấy có thể từ bỏ ái dục (craving - sự khao khát, ham muốn) đối với sắc, dứt trừ phiền não nóng bức (fever - sự thiêu đốt của phiền não) đối với sắc, và an trú không còn khao khát (thirst - sự khao khát, đồng nghĩa với ái dục), với tâm nội tĩnh lặng (mind inwardly at peace - tâm tĩnh lặng bên trong). Ông sẽ nói gì với người ấy, Māgandiya?” - “Không nói gì cả, Tôn giả Gotama.”

“Ông nghĩ sao, Māgandiya? Giả sử ở đây có người trước đây từng hưởng thụ các thanh được nhận biết qua tai… các hương được nhận biết qua mũi… các vị được nhận biết qua lưỡi… các xúc được nhận biết qua thân, những xúc đáng mong cầu, đáng ước ao, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục vọng và khêu gợi lòng ham muốn. Về sau, khi đã hiểu rõ đúng như thật về sự sinh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm, và sự thoát ly của các xúc, người ấy có thể từ bỏ ái dục đối với xúc, dứt trừ phiền não nóng bức đối với xúc, và an trú không còn khao khát, với tâm nội tĩnh lặng. Ông sẽ nói gì với người ấy, Māgandiya?” - “Không nói gì cả, Tôn giả Gotama.”

10. "Này Māgandiya, trước đây khi Ta còn sống đời sống tại gia (home life - cuộc sống của người không xuất gia), Ta đã hưởng thụ, được cung phụng và đầy đủ năm dục công đức (five cords of sensual pleasure - năm loại đối tượng làm thỏa mãn giác quan: sắc, thanh, hương, vị, xúc): với các sắc được nhận biết qua mắt… với các thanh được nhận biết qua tai… với các hương được nhận biết qua mũi… với các vị được nhận biết qua lưỡi… với các xúc được nhận biết qua thân, những thứ đáng mong cầu, đáng ước ao, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục vọng và khêu gợi lòng ham muốn. Ta có ba cung điện, một cho mùa mưa, một cho mùa đông, và một cho mùa hè. Ta sống trong cung điện mùa mưa suốt bốn tháng mùa mưa, vui hưởng với các nhạc công toàn là nữ, và Ta không hề đi xuống cung điện thấp hơn. [^741] "Về sau, khi đã hiểu rõ đúng như thật về sự sinh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm, và sự thoát ly của các dục lạc, Ta đã từ bỏ ái dục đối với dục lạc, Ta đã dứt trừ phiền não nóng bức đối với dục lạc, và Ta an trú không còn khao khát, với tâm nội tĩnh lặng. Ta thấy các chúng sinh khác chưa thoát khỏi lòng ham muốn dục lạc đang bị ái dục đối với dục lạc nuốt chửng, bị thiêu đốt bởi phiền não nóng bức đối với dục lạc, đang đắm mình trong dục lạc, và Ta không ghen tị (envy - mong muốn có được những gì người khác có) với họ, cũng không vui thích trong đó (delight therein - tìm thấy niềm vui trong đó). Tại sao vậy? Bởi vì, này Māgandiya, có một niềm vui khác ngoài dục lạc, ngoài các trạng thái bất thiện (unwholesome states - các tâm sở và hành động có hại), [505] vượt trên cả hạnh phúc cõi trời (divine bliss - niềm vui ở các cõi trời). [^742] Vì Ta vui thích trong niềm vui đó, nên Ta không ghen tị với những gì thấp kém hơn, cũng không vui thích trong đó.

11. “Giả sử, Māgandiya, có một gia chủ (householder - người chủ gia đình, người tại gia) hoặc con trai của gia chủ rất giàu có, nhiều của cải tài sản, và được cung phụng, đầy đủ năm dục công đức, người ấy có thể hưởng thụ với các sắc được nhận biết qua mắt… với các thanh được nhận biết qua tai… với các hương được nhận biết qua mũi… với các vị được nhận biết qua lưỡi… với các xúc được nhận biết qua thân, những thứ đáng mong cầu, đáng ước ao, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục vọng và khêu gợi lòng ham muốn. Sau khi sống tốt đẹp về thân, khẩu, ý, khi thân hoại mạng chung, sau khi chết, người ấy có thể tái sinh vào cõi lành (happy destination - nơi tái sinh tốt đẹp), trong cõi trời (heavenly world - cảnh giới của chư thiên) thuộc đoàn tùy tùng của chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba (Gods of the Thirty-three - cõi trời Tāvatiṃsa); và ở đó, được vây quanh bởi một nhóm tiên nữ (nymphs - các nữ thần tiên) trong vườn Nandana (Nandana Grove - khu vườn thượng uyển ở cõi trời Ba Mươi Ba), người ấy sẽ hưởng thụ, được cung phụng và đầy đủ năm dục lạc cõi trời. Giả sử người ấy thấy một gia chủ hoặc con trai của gia chủ đang hưởng thụ, được cung phụng và đầy đủ năm dục lạc [cõi người]. Ông nghĩ sao, Māgandiya? Vị thiên tử trẻ đó, được vây quanh bởi nhóm tiên nữ trong vườn Nandana, đang hưởng thụ, được cung phụng và đầy đủ năm dục lạc cõi trời, có ghen tị với gia chủ hay con trai của gia chủ về năm dục lạc cõi người hay có quay trở lại với dục lạc cõi người không?”

“Không, Tôn giả Gotama. Tại sao không? Bởi vì dục lạc cõi trời tuyệt vời và cao thượng hơn dục lạc cõi người.”

12. "Cũng vậy, Māgandiya, trước đây khi Ta còn sống đời sống tại gia, Ta đã hưởng thụ, được cung phụng và đầy đủ năm dục công đức: với các sắc được nhận biết qua mắt… với các xúc được nhận biết qua thân, những thứ đáng mong cầu, đáng ước ao, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục vọng và khêu gợi lòng ham muốn. Về sau, khi đã hiểu rõ đúng như thật về vị ngọt, sự nguy hiểm, và sự thoát ly của các dục lạc, Ta đã từ bỏ ái dục đối với dục lạc, Ta đã dứt trừ phiền não nóng bức đối với dục lạc, và Ta an trú không còn khao khát, với tâm nội tĩnh lặng. Ta thấy các chúng sinh khác chưa thoát khỏi lòng ham muốn dục lạc đang bị ái dục đối với dục lạc nuốt chửng, bị thiêu đốt bởi phiền não nóng bức đối với dục lạc, [506] đang đắm mình trong dục lạc, và Ta không ghen tị với họ cũng không vui thích trong đó. Tại sao vậy? Bởi vì, này Māgandiya, có một niềm vui khác ngoài dục lạc, ngoài các trạng thái bất thiện, vượt trên cả hạnh phúc cõi trời. Vì Ta vui thích trong niềm vui đó, nên Ta không ghen tị với những gì thấp kém hơn, cũng không vui thích trong đó.

13. “Giả sử, Māgandiya, có một người bị bệnh phong cùi (leper - người mắc bệnh Hansen) với lở loét và mụn nhọt trên chân tay, bị giòi bọ rúc rỉa, dùng móng tay gãi vảy ở miệng vết thương, hơ mình trên hố than hồng. Rồi bạn bè và người thân của ông ta mang một thầy thuốc (physician - người chữa bệnh) đến điều trị cho ông. Thầy thuốc bào chế thuốc cho ông, và nhờ thuốc đó, người ấy được chữa khỏi bệnh phong cùi, trở nên khỏe mạnh và hạnh phúc, tự tại, làm chủ bản thân, có thể đi bất cứ đâu mình muốn. Rồi ông ta có thể thấy một người bị bệnh phong cùi khác với lở loét và mụn nhọt trên chân tay, bị giòi bọ rúc rỉa, dùng móng tay gãi vảy ở miệng vết thương, hơ mình trên hố than hồng. Ông nghĩ sao, Māgandiya? Người đàn ông đó có ghen tị với người bệnh phong cùi kia về hố than hồng hay việc dùng thuốc của ông ta không?”

“Không, Tôn giả Gotama. Tại sao vậy? Bởi vì khi có bệnh thì mới cần chế thuốc, còn khi không có bệnh thì không cần chế thuốc.”

14. "Cũng vậy, Māgandiya, trước đây khi Ta còn sống đời sống tại gia…(như trong §12)…Vì Ta vui thích trong niềm vui đó, nên Ta không ghen tị với những gì thấp kém hơn, cũng không vui thích trong đó. [507]

– Này Magandiya, con mắt ưa thích sắc, ái lạc sắc, hoan hỷ sắc, và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ trì con mắt và thuyết pháp để phòng hộ con mắt. Này Magandiya, có phải vì vậy mà Ông nói: “Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống?”

– Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: “Sa-môn Gotama phá hoại sự sống”. Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.

– Này Magandiya, tai ưa thích tiếng… Này Magandiya, mũi ưa thích hương… Này Magandiya, lưỡi ưa thích vị… Này Magandiya, thân ưa thích xúc… Này Magandiya, ý ưa thích pháp, ái lạc pháp, hoan hỷ pháp và Như Lai nhiếp phục, thủ hộ, hộ trì ý và thuyết pháp để phòng hộ ý. Này Magandiya, có phải vì vậy mà ông nói: "Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống?

– Chính vì vậy, Tôn giả Gotama, mà tôi nói: “Sa-môn Gotama là người phá hoại sự sống”. Vì sao vậy? Thánh điển của chúng tôi đã truyền lại như vậy.

– Ông nghĩ thế nào, này Magandiya? Ở đây, có người trước kia đam mê các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các sắc pháp, sau khi đoạn tận sắc ái, sau khi trừ diệt nhiệt não đối với sắc pháp, người này trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông có nói gì về người này?

– Không có gì, Tôn giả Gotama.

– Ông nghĩ thế nào? Này Magandiya, ở đây, có người trước kia đam mê các tiếng do tai nhận thức… các hương do mũi nhận thức… các vị do lưỡi nhận thức… các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Người ấy sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các xúc, sau khi đoạn tận xúc ái, sau khi trừ diệt nhiệt não đối với các xúc, người này trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Này Magandiya, Ông có nói gì về người này?

– Không có gì, Tôn giả Gotama.

– Này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta sống hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Các tiếng do tai nhận thức… các hương do mũi nhận thức… các vị do lưỡi nhận thức… các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Này Magandiya, Ta có ba tòa lâu đài, một cho mùa mưa, một cho mùa đông, một cho mùa hạ. Này Magandiya, trong bốn tháng mùa mưa, Ta sống hưởng thụ trong lâu đài mùa mưa, được những nữ nhạc công giúp vui và không bước xuống khỏi lâu đài ấy.

Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục vọng, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác, chưa xả ly tham ái đối với các dục đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ; ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt Thiên lạc, được an trú, hoan hỷ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây, Ta không ham thích.

Ví như, này Magandiya, một gia chủ hay con một người gia chủ, giàu sang, tài vật nhiều, sở hữu nhiều, sống thọ hưởng một cách đầy đủ, một cách sung mãn, năm dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức… các hương do mũi nhận thức… các vị do lưỡi nhận thức… các xúc do thân nhận thức, khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Vị ấy, sau khi làm thiện thân hành, sau khi làm thiện khẩu hành, sau khi làm thiện ý hành, khi thân hoại mạng chung, được sanh lên thiện thú, Thiên giới, đời này, cọng trú với chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba. Vị ấy ở đây, trong rừng Nandana, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm thiên dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung mãn. Vị ấy thấy người gia chủ hay con người gia chủ đang thọ hưởng năm dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung mãn. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Thiên tử ấy, được chúng Thiên nữ vây quanh, thọ hưởng năm thiên dục trưởng dưỡng một cách đầy đủ, một cách sung mãn, vị ấy có ước vọng được như người gia chủ ấy, hay con người gia chủ ấy; hay năm dục trưởng dưỡng thuộc loài Người, hay trở lui về với các dục thuộc loài Người?

– Không có vậy, thưa Tôn giả Gotama! Vì sao vậy? Vì thiên dục, thưa Tôn giả Gotama, là kỳ diệu hơn, là vi diệu hơn nhân dục.

– Cũng vậy, này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia. Ta hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn các dục trưởng dưỡng các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức… các hương do mũi nhận thức… các vị do lưỡi nhận thức… các xúc do thân nhận thức, các xúc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi chơn biết được sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác chưa xả ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ; ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt thiên lạc được an trú, hoan hỷ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây, Ta không ham thích.

15. “Giả sử, Māgandiya, có một người bị bệnh phong cùi với lở loét và mụn nhọt trên chân tay, bị giòi bọ rúc rỉa, dùng móng tay gãi vảy ở miệng vết thương, hơ mình trên hố than hồng. Rồi bạn bè và người thân của ông ta mang một thầy thuốc đến điều trị cho ông. Thầy thuốc bào chế thuốc cho ông, và nhờ thuốc đó, người ấy được chữa khỏi bệnh phong cùi, trở nên khỏe mạnh và hạnh phúc, tự tại, làm chủ bản thân, có thể đi bất cứ đâu mình muốn. Rồi hai người đàn ông khỏe mạnh nắm lấy hai tay ông ta và kéo ông về phía hố than hồng. Ông nghĩ sao, Māgandiya? Người đàn ông đó có vùng vẫy thân mình không?”

“Có, Tôn giả Gotama. Tại sao vậy? Bởi vì ngọn lửa đó quả thực đau đớn khi chạm vào, nóng bỏng và thiêu đốt.”

“Ông nghĩ sao, Māgandiya? Có phải chỉ bây giờ ngọn lửa đó mới đau đớn khi chạm vào, nóng bỏng và thiêu đốt, hay trước đây ngọn lửa đó cũng đau đớn khi chạm vào, nóng bỏng và thiêu đốt?”

“Tôn giả Gotama, ngọn lửa đó bây giờ đau đớn khi chạm vào, nóng bỏng và thiêu đốt, và trước đây ngọn lửa đó cũng đau đớn khi chạm vào, nóng bỏng và thiêu đốt. Nhưng khi người đàn ông đó còn bị bệnh phong cùi với lở loét và mụn nhọt trên chân tay, bị giòi bọ rúc rỉa, dùng móng tay gãi vảy ở miệng vết thương, các giác quan của ông ta bị tổn thương (faculties were impaired - khả năng nhận biết của các giác quan bị sai lệch); do đó, mặc dù ngọn lửa thực sự đau đớn khi chạm vào, ông ta đã nhận thức sai lầm rằng nó dễ chịu.”

16. "Cũng vậy, Māgandiya, trong quá khứ, dục lạc đã từng đau đớn khi chạm vào, nóng bỏng và thiêu đốt; trong tương lai, dục lạc sẽ đau đớn khi chạm vào, nóng bỏng và thiêu đốt; và ngay bây giờ, hiện tại, dục lạc đang đau đớn khi chạm vào, nóng bỏng và thiêu đốt. Nhưng những chúng sinh này chưa thoát khỏi lòng ham muốn dục lạc, bị ái dục đối với dục lạc nuốt chửng, bị thiêu đốt bởi phiền não nóng bức đối với dục lạc, có các giác quan bị tổn thương; do đó, mặc dù dục lạc thực sự đau đớn khi chạm vào, họ lại có nhận thức sai lầm rằng chúng dễ chịu. [^743]

17. "Giả sử, Māgandiya, có một người bị bệnh phong cùi với lở loét và mụn nhọt trên chân tay, bị giòi bọ rúc rỉa, dùng móng tay gãi vảy ở miệng vết thương, hơ mình trên hố than hồng; càng gãi vảy và hơ mình, [508] miệng vết thương của ông ta càng trở nên hôi thối, tanh tưởi và nhiễm trùng hơn, nhưng ông ta lại tìm thấy một mức độ hài lòng và thích thú nào đó trong việc gãi miệng vết thương. Cũng vậy, Māgandiya, những chúng sinh chưa thoát khỏi lòng ham muốn dục lạc, bị ái dục đối với dục lạc nuốt chửng, bị thiêu đốt bởi phiền não nóng bức đối với dục lạc, vẫn đắm mình trong dục lạc; những chúng sinh đó càng đắm mình trong dục lạc, ái dục của họ đối với dục lạc càng tăng trưởng và họ càng bị thiêu đốt bởi phiền não nóng bức đối với dục lạc, nhưng họ lại tìm thấy một mức độ hài lòng và thích thú nào đó dựa vào năm dục công đức.

18. “Ông nghĩ sao, Māgandiya? Ông đã từng thấy hay nghe nói về một vị vua hay đại thần của vua nào đang hưởng thụ, được cung phụng và đầy đủ năm dục công đức mà, không từ bỏ ái dục đối với dục lạc, không dứt trừ phiền não nóng bức đối với dục lạc, đã có thể, đang có thể hoặc sẽ có thể an trú không còn khao khát, với tâm nội tĩnh lặng không?” - “Không, Tôn giả Gotama.”

“Tốt lắm, Māgandiya. Ta cũng chưa từng thấy hay nghe nói về một vị vua hay đại thần của vua nào đang hưởng thụ, được cung phụng và đầy đủ năm dục công đức mà, không từ bỏ ái dục đối với dục lạc, không dứt trừ phiền não nóng bức đối với dục lạc, đã có thể, đang có thể hoặc sẽ có thể an trú không còn khao khát, với tâm nội tĩnh lặng. Ngược lại, Māgandiya, những vị sa môn hay bà-la-môn nào đã, đang hoặc sẽ an trú không còn khao khát, với tâm nội tĩnh lặng, tất cả đều làm được như vậy sau khi đã hiểu rõ đúng như thật về sự sinh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm, và sự thoát ly của các dục lạc, và chính sau khi từ bỏ ái dục đối với dục lạc và dứt trừ phiền não nóng bức đối với dục lạc mà họ đã, đang hoặc sẽ an trú không còn khao khát, với tâm nội tĩnh lặng.”

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi; với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy dùng thuốc, được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Người ấy thấy một người bị bệnh cùi khác, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị cái loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có ước vọng được như người cùi kia, hố than hừng, hay sự thọ dụng dược liệu không?

– Không, thưa Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Thưa Tôn giả Gotama, khi có bệnh thời cần thuốc trị bệnh, khi không bệnh, thời không cần thuốc trị bệnh.

– Cũng vậy, này Magandiya, Ta thuở trước, khi còn là tại gia, Ta hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn, các dục trưởng dưỡng, các sắc pháp do mắt nhận thức, các sắc pháp này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục, hấp dẫn, các tiếng do tai nhận thức… các hương do mũi nhận thức… các vị do lưỡi nhận thức… các xúc đo thân nhận thức, các xúc ấy là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khả ý, liên hệ đến dục,

hấp dẫn. Rồi Ta sau một thời gian, sau khi như chơn biết được sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục, sau khi đoạn tận dục ái, sau khi trừ diệt nhiệt não của các dục, Ta trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Rồi Ta thấy các chúng sanh khác chưa xả ly tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, đang chạy theo các dục. Ta không ước vọng được như họ; ở đây, Ta không ham thích. Vì sao vậy? Vì rằng, này Magandiya, có hỷ lạc này, ly dục, ly bất thiện pháp, sau khi chứng đạt thiên lạc, được an trú, hoan hỷ trong hỷ lạc ấy. Ta không ao ước cái gì thấp kém; ở đây Ta không ham thích.

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối, nứt chảy, bị các loại trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy dùng thuốc được khỏi bệnh cùi, không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, có thể đi chỗ nào người ấy muốn. Rồi có hai lực sĩ, nắm chặt (hai) cánh tay người ấy và lôi kéo người ấy đến hố than hừng. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có co rút thân, vật qua vật lại phía này phía kia không?

– Thưa Tôn giả Gotama, có. Vì sao vậy? Vì sự xúc phạm với lửa, là đau khổ, thưa Tôn giả Gotama, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não.

– Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Có phải chỉ hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, hay là trước đây, sự xúc chạm với lửa ấy đã là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não?

– Thưa Tôn giả Gotama, hiện tại sự xúc chạm với lửa ấy là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và xưa kia, sự xúc chạm với lửa ấy đã là đau khổ, rất là nồng cháy và rất là nhiệt não. Tuy vậy, thưa Tôn giả Gotama, kẻ bị bệnh cùi này, với thân (đầy) những lở lói, với thân hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, với các căn bị hư hoại do sự xúc chạm đau khổ với ngọn lửa, lại có phản tưởng là được lạc thọ.

– Cũng vậy, này Magandiya, sự xúc chạm với các dục trong thời quá khứ cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời vị lai cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não, và sự xúc chạm với các dục trong thời hiện lại cũng là đau khổ, rất là nồng cháy, rất là nhiệt não. Và này Magandiya, những chúng sanh này chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, với các căn bị hư hoại, do sự xúc chạm đau khổ với các dục, lại có phản tưởng là được lạc thọ.

Ví như, này Magandiya, một người bị bệnh cùi thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, đang cào rách miệng các vết thương với móng tay, hơ đốt thân mình trên hố than hừng. Này Magandiya, người bị bệnh cùi với thân (đầy) lở lói, thân bị hư thối nứt chảy, bị các loài trùng đục khoét, càng cào rách miệng các vết thương với các móng tay, càng hơ đốt thân mình trên hố than hừng chừng nào thời miệng các vết thương ấy lại càng thêm bất tịnh, càng thêm hôi thối và càng thêm thối nát, và người ấy chỉ có cảm giác dễ chịu, thỏa thích do nhân duyên gãi ngứa miệng các vết thương; cũng vậy, này Magandiya, các chúng sanh, chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, chạy theo các dục. Này Magandiya các chúng sanh, chưa đoạn trừ tham ái đối với các dục, đang bị các dục ái nhai nghiến, đang bị dục nhiệt não thiêu đốt, càng chạy theo dục chừng nào, thời dục ái các chúng sanh ấy càng tăng trưởng, càng bị dục nhiệt não thiêu đốt, và họ chỉ có cảm giác dễ chịu, thỏa thích do duyên năm dục trưởng dưỡng.

Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Ông có thấy hay nghe một vị vua hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái chưa được đoạn tận, dục nhiệt não

chưa được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama.

– Lành thay, này Magandiya! Này Magandiya, Ta cũng không thấy, cũng không nghe một vị vua hay vị đại thần của vua hưởng thụ một cách đầy đủ, một cách sung mãn năm dục trưởng dưỡng, dục ái chưa được đoạn tận, dục nhiệt não chưa được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh. Nhưng này Magandiya, những vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào đã sống, đang sống hay sẽ sống với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm an tịnh, tất cả những vị này, sau khi như chơn biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly của các dục ấy, với dục ái được đoạn tận, với dục nhiệt não được trừ diệt, đã trú, đang trú hay sẽ trú với khát ái được đoạn trừ, với nội tâm được an tịnh.

19. Rồi ngay lúc đó, Đức Thế Tôn thốt lên lời cảm hứng này:

"Sức khỏe là lợi ích lớn nhất,
Niết-bàn là hạnh phúc tối thượng,
Con đường tám nhánh là con đường tốt nhất
Vì nó dẫn đến Bất Tử an ổn."

Khi nghe vậy, du sĩ Māgandiya nói với Đức Thế Tôn: "Thật tuyệt vời, Tôn giả Gotama, thật kỳ diệu thay lời Tôn giả Gotama đã nói: [509]

'Sức khỏe là lợi ích lớn nhất,
Niết-bàn là hạnh phúc tối thượng.'

Chúng tôi cũng đã nghe điều này từ các du sĩ tiền bối theo truyền thống của các bậc thầy, và điều đó trùng khớp, Tôn giả Gotama."

“Nhưng, Māgandiya, khi ông nghe điều đó từ các du sĩ tiền bối theo truyền thống của các bậc thầy, sức khỏe đó là gì, Niết-bàn đó là gì?”

Khi được hỏi vậy, du sĩ Māgandiya xoa tay vào chân tay mình và nói:“Đây chính là sức khỏe, Tôn giả Gotama, đây chính là Niết-bàn; vì tôi bây giờ khỏe mạnh, hạnh phúc và không có gì làm tôi phiền muộn cả.” [^744]

20. “Māgandiya, giả sử có một người mù từ lúc sinh, không thể thấy các hình sắc tối và sáng, không thể thấy các hình sắc xanh, vàng, đỏ, hay hồng, không thể thấy chỗ bằng phẳng và không bằng phẳng, không thể thấy các vì sao hay mặt trời và mặt trăng. Ông ta có thể nghe một người mắt sáng nói: ‘Thưa quý vị, tấm vải trắng thật tốt, đẹp, không tì vết và sạch sẽ!’ và ông ta sẽ đi tìm một tấm vải trắng. Rồi một người lừa ông ta bằng một chiếc áo bẩn thỉu, dơ dáy rằng: ‘Này người tốt, đây là tấm vải trắng cho ông, đẹp, không tì vết và sạch sẽ.’ Và ông ta nhận lấy, mặc vào, và hài lòng với nó, ông thốt lên những lời hài lòng rằng: ‘Thưa quý vị, tấm vải trắng thật tốt, đẹp, không tì vết và sạch sẽ!’ Ông nghĩ sao, Māgandiya? Khi người mù từ lúc sinh đó nhận chiếc áo bẩn thỉu, dơ dáy, mặc vào, và hài lòng với nó, thốt lên những lời hài lòng rằng: ‘Thưa quý vị, tấm vải trắng thật tốt, đẹp, không tì vết và sạch sẽ!’ - ông ta làm vậy là do biết và thấy, hay do lòng tin (faith - sự tin tưởng) vào người mắt sáng?”

“Thưa Tôn giả, ông ta làm vậy mà không biết không thấy, [510] do lòng tin vào người mắt sáng.”

21. "Cũng vậy, Māgandiya, các du sĩ ngoại đạo là mù lòa, không có mắt tuệ. Họ không biết sức khỏe, họ không thấy Niết-bàn, nhưng họ lại đọc lên câu kệ này:

'Sức khỏe là lợi ích lớn nhất,
Niết-bàn là hạnh phúc tối thượng.'

Câu kệ này đã được các bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác thời xưa nói lên như sau:

'Sức khỏe là lợi ích lớn nhất,
Niết-bàn là hạnh phúc tối thượng,
Con đường tám nhánh là con đường tốt nhất
Vì nó dẫn đến Bất Tử an ổn.'

Bây giờ nó dần dần trở nên phổ biến trong dân gian. [^745] Và mặc dù thân này, Māgandiya, là bệnh tật, là khối u, là mũi tên, là tai họa, là khổ nạn, nhưng chỉ vào thân này ông lại nói: ‘Đây chính là sức khỏe, Tôn giả Gotama, đây chính là Niết-bàn.’ Ông không có mắt tuệ cao quý mà ông có thể biết sức khỏe và thấy Niết-bàn."

22. “Con có lòng tin nơi Tôn giả Gotama rằng: ‘Tôn giả Gotama có khả năng giảng dạy Giáo pháp cho con theo cách mà con có thể biết được sức khỏe và thấy được Niết-bàn.’”

“Māgandiya, giả sử có một người mù từ lúc sinh không thể thấy các hình sắc tối và sáng… hay mặt trời và mặt trăng. Rồi bạn bè và người thân của ông ta mang một thầy thuốc đến điều trị cho ông. Thầy thuốc bào chế thuốc cho ông, nhưng nhờ thuốc đó, thị lực của người ấy không sinh khởi hay được thanh lọc. Ông nghĩ sao, Māgandiya, vị thầy thuốc đó có gặt hái sự mệt mỏi và thất vọng không?” - “Có, Tôn giả Gotama.” - “Cũng vậy, Māgandiya, nếu Ta giảng dạy Giáo pháp cho ông rằng: ‘Đây là sức khỏe đó, đây là Niết-bàn đó,’ ông có thể không biết sức khỏe hay thấy Niết-bàn, và điều đó sẽ là mệt mỏi và phiền hà cho Ta.” [511]

23. “Con có lòng tin nơi Tôn giả Gotama rằng: ‘Tôn giả Gotama có khả năng giảng dạy Giáo pháp cho con theo cách mà con có thể biết được sức khỏe và thấy được Niết-bàn.’”

"Māgandiya, giả sử có một người mù từ lúc sinh không thể thấy các hình sắc tối và sáng… hay mặt trời và mặt trăng. Ông ta có thể nghe một người mắt sáng nói: ‘Thưa quý vị, tấm vải trắng thật tốt, đẹp, không tì vết và sạch sẽ!’ và ông ta sẽ đi tìm một tấm vải trắng. Rồi một người lừa ông ta bằng một chiếc áo bẩn thỉu, dơ dáy rằng: ‘Này người tốt, đây là tấm vải trắng cho ông, đẹp, không tì vết và sạch sẽ.’ Và ông ta nhận lấy, mặc vào. Rồi bạn bè và người thân của ông ta mang một thầy thuốc đến điều trị cho ông. Thầy thuốc bào chế thuốc - thuốc gây nôn, thuốc xổ, thuốc thoa, thuốc đối trị và thuốc nhỏ mũi - và nhờ thuốc đó, thị lực của người ấy được sinh khởi và trở nên trong sáng. Cùng với sự sinh khởi của thị lực, sự ham muốn và ưa thích của ông ta đối với chiếc áo bẩn thỉu, dơ dáy đó sẽ được từ bỏ; rồi ông ta có thể phẫn nộ và căm thù người kia và có thể nghĩ rằng kẻ đó đáng bị giết chết: ‘Thật vậy, ta đã bị kẻ này lừa gạt, lừa đảo, và gian dối suốt một thời gian dài với chiếc áo bẩn thỉu, dơ dáy này khi hắn nói với ta: “Này người tốt, đây là tấm vải trắng cho ông, đẹp, không tì vết và sạch sẽ.”’

24. “Cũng vậy, Māgandiya, nếu Ta giảng dạy Giáo pháp cho ông rằng: ‘Đây là sức khỏe đó, đây là Niết-bàn đó,’ ông có thể biết sức khỏe và thấy Niết-bàn. Cùng với sự sinh khởi của mắt tuệ của ông, sự ham muốn và dục vọng của ông đối với năm thủ uẩn (five aggregates affected by clinging - năm nhóm yếu tố tạo thành con người mà ta chấp thủ vào: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) có thể được từ bỏ. Rồi có lẽ ông sẽ nghĩ: 'Thật vậy, ta đã bị cái tâm này lừa gạt, lừa đảo, và gian dối suốt một thời gian dài. Vì khi chấp thủ (clinging - sự bám víu, dính mắc), ta đã chỉ chấp thủ vào sắc (material form - thân thể vật chất), ta đã chỉ chấp thủ vào thọ (feeling - cảm giác), ta đã chỉ chấp thủ vào tưởng (perception - tri giác, nhận biết), ta đã chỉ chấp thủ vào hành (formations - các hoạt động tâm ý, ý chí), ta đã chỉ chấp thủ vào thức (consciousness - tâm thức, sự nhận biết của giác quan). [^746] Do chấp thủ của ta làm duyên, hữu (being - tiến trình tồn tại, sự trở thành) [sinh khởi]; do hữu làm duyên, sinh (birth - sự sinh ra); do sinh làm duyên, già và chết (ageing and death - quá trình lão hóa và cái chết), sầu (sorrow - nỗi buồn), bi (lamentation - than khóc), khổ (pain - đau khổ thể chất), ưu (grief - đau khổ tinh thần), [512] và não (despair - tuyệt vọng) sinh khởi. Như vậy là sự sinh khởi của toàn bộ khối khổ đau (mass of suffering - toàn bộ gánh nặng khổ đau) này.”

25. “Con có lòng tin nơi Tôn giả Gotama rằng: ‘Tôn giả Gotama có khả năng giảng dạy Giáo pháp cho con theo cách mà con có thể đứng dậy khỏi chỗ ngồi này, thoát khỏi sự mù lòa của mình.’”

“Vậy thì, Māgandiya, hãy kết giao với bậc chân nhân (true men - người có đức hạnh và trí tuệ). Khi ông kết giao với bậc chân nhân, ông sẽ nghe được Chánh pháp (true Dhamma - Giáo pháp chân chính). Khi ông nghe được Chánh pháp, ông sẽ thực hành đúng theo Chánh pháp. Khi ông thực hành đúng theo Chánh pháp, ông sẽ tự mình biết và thấy như sau: 'Đây là những bệnh tật, khối u, và mũi tên; nhưng ở đây, những bệnh tật, khối u, và mũi tên này đoạn diệt không còn dư tàn. [^747] Với sự đoạn diệt của chấp thủ của ta, hữu đoạn diệt; với sự đoạn diệt của hữu, sinh đoạn diệt; với sự đoạn diệt của sinh, già và chết, sầu, bi, khổ, ưu, và não đoạn diệt. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khối khổ đau này.”

26. Khi nghe vậy, du sĩ Māgandiya nói: “Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama đã làm sáng tỏ Giáo pháp bằng nhiều cách, như thể lật ngửa những gì bị úp xuống, tiết lộ những gì bị che giấu, chỉ đường cho người bị lạc, hoặc giơ cao ngọn đèn trong bóng tối cho những người có mắt nhìn thấy các hình sắc. Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Giáo pháp (Dhamma), và quy y Tăng đoàn các tỳ kheo (Sangha of bhikkhus - cộng đồng các nhà sư Phật giáo). Con mong được xuất gia (going forth - từ bỏ đời sống tại gia để tu hành) dưới sự hướng dẫn của Tôn giả Gotama. Con mong được thọ cụ túc giới (full admission - lễ truyền giới chính thức để trở thành tỳ kheo).”

27. “Māgandiya, người trước đây thuộc ngoại đạo (another sect - tôn giáo khác không phải Phật giáo) và mong muốn xuất gia và thọ cụ túc giới trong Giáo pháp và Luật này (Dhamma and Discipline - lời dạy và giới luật của Đức Phật) phải trải qua thời gian thử thách (probation - thời gian quan sát tư cách trước khi chính thức gia nhập) trong bốn tháng. Vào cuối bốn tháng, nếu các tỳ kheo (bhikkhus - nhà sư nam đã thọ cụ túc giới) hài lòng về người đó, họ sẽ cho người đó xuất gia và thọ cụ túc giới vào hàng ngũ tỳ kheo. Nhưng Ta nhận thấy có sự khác biệt tùy từng người trong vấn đề này.”

“Thưa Tôn giả, nếu những người trước đây thuộc ngoại đạo và mong muốn xuất gia và thọ cụ túc giới trong Giáo pháp và Luật này phải trải qua thời gian thử thách trong bốn tháng, và nếu vào cuối bốn tháng, các tỳ kheo hài lòng về họ và cho họ xuất gia và thọ cụ túc giới vào hàng ngũ tỳ kheo, thì con sẽ trải qua thời gian thử thách trong bốn năm. Vào cuối bốn năm, nếu các tỳ kheo hài lòng về con, xin hãy cho con xuất gia và thọ cụ túc giới vào hàng ngũ tỳ kheo.” [513]

28. Rồi du sĩ Māgandiya được xuất gia dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn, và ông đã được thọ cụ túc giới. Và không lâu sau khi thọ cụ túc giới, Tôn giả Māgandiya sống một mình, ẩn dật, tinh tấn, nhiệt tâm, và quyết tâm, đã tự mình chứng ngộ bằng thắng trí (direct knowledge - sự hiểu biết trực tiếp, không qua trung gian), ngay trong đời này chứng đạt và an trú mục đích tối hậu của đời sống phạm hạnh (supreme goal of the holy life - mục tiêu cao nhất của con đường tu tập, tức Niết-bàn), mục đích mà vì đó những người con trai của gia tộc chân chính xuất gia từ đời sống tại gia vào đời sống không nhà. Ông biết rõ: “Sinh đã tận, phạm hạnh (holy life - đời sống thanh tịnh, tu tập theo giáo pháp) đã thành, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lui trạng thái này nữa.” Và Tôn giả Māgandiya đã trở thành một trong các bậc A-la-hán (arahants - những vị đã đạt được giải thoát hoàn toàn).

Rồi Thế Tôn, thời ấy nói lên cảm hứng ngữ như sau:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng, Bát chánh là độc đạo, An ổn và bất tử.

Khi được nghe vậy, du sĩ Magandiya bạch Thế Tôn:

– Thật hy hữu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Lời này được Tôn giả Gotama khéo nói:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng.

Con cũng vậy, thưa Tôn giả Gotama, con cũng đã được nghe lời này, do các vị Tôn sư, đại Tôn sư các du sĩ đã nói:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng.

Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, lời nói này lời nói kia phù hợp nhau.

– Nhưng này Magandiya, điều mà Ông đã được nghe do các vị Tôn sư, đại Tôn sư các du sĩ đã nói:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng.

Thế nào là không bệnh? Thế nào là Niết-bàn?

Khi được nói vậy, du sĩ Magandiya, tự lấy tay xoa bóp chân tay của mình và nói:

– Thế nào là không bệnh, thưa Tôn giả Gotama? Thế nào là Niết-bàn, thưa Tôn giả Gotama? Tôi nay không bệnh, an lạc, không có bệnh tật gì ở tôi.

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không

thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Người ấy nghe một người có mắt nói như sau: “Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh”. Và người ấy tìm tấm vải trắng. Rồi có một người khác đánh lừa người ấy với một tấm y thô, dính dầu và đất và nói: “Này bạn, đây là tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho bạn”. Người ấy lấy tấm y ấy, sau khi lấy, đắp trên mình. Sau khi đắp trên mình, người ấy hoan hỷ thốt lên lời nói tự mãn: “Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh”. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Kẻ sanh ra đã mù kia, do biết, do thấy, lấy tấm y thô, dính dầu và đất ấy để rồi sau khi lấy người ấy đắp trên mình, sau khi đắp trên mình; người ấy hoan hỷ thốt lên lời nói tự mãn: "Thật tốt đẹp thay, tấm vải trắng xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh, hay là do lòng tin người có mắt?

– Thưa Tôn giả Gotama, do không biết, không thấy, kẻ sanh ra đã mù kia lấy tấm y thô, dính dầu và đất ấy để rồi sau khi lấy, người ấy đắp trên mình, sau khi đắp trên mình, người ấy hoan hỷ thốt lên lời nói tự mãn: “Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh” là do lòng tin người có mắt.

– Cũng vậy, này Magandiya, các du sĩ mù lòa, không có mắt, không biết không bệnh, không thấy Niết- bàn nhưng nói lên câu kệ này:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng.

Này Magandiya, câu kệ này trong thời quá khứ đã được các bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác nói lên:

Không bệnh, lợi tối thắng, Niết-bàn, lạc tối thắng. Bát chánh là độc đạo, An ổn và bất tử.

Và câu kệ ấy này được dần dần lan tràn đến dân chúng phàm phu. Nhưng này Magandiya, thân này trở thành bệnh khổ, trở thành cục bướu, trở thành mũi tên, trở thành bất hạnh, trở thành bệnh chướng và với thân trở thành bệnh khổ, trở thành cục bướu, trở thành mũi tên, trở thành bất hạnh, trở thành bệnh chướng này, Ông nói: “Thưa Tôn giả Gotama, cái này là không bệnh ấy, cái này là Niết-bàn ấy”. Như vậy, này Magandiya, Ông không có Thánh nhãn ấy, với Thánh nhãn ấy Ông có thể biết không bệnh, có thể thấy Niết-bàn.

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: “Tôn giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta để ta có thể biết không bệnh, có thể thấy Niết-bàn”.

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khoa mổ xẻ này cho người ấy thuốc. Người ấy sau khi dùng thuốc, mắt không khởi lên, mắt không được sáng tỏ. Này Magandiya, Ông nghĩ thế nào? Có phải vị thầy thuốc ấy cảm thấy mệt mỏi, phiền não không?

– Thưa vâng, Tôn giả Gotama.

– Cũng vậy, này Magandiya, nếu Ta thuyết pháp cho Ông: “Ðây là không bệnh ấy, đây là Niết-bàn ấy”, và Ông không biết không bệnh, không biết Niết-bàn thời như vậy làm Ta mệt mỏi, làm Ta phiền não.

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: "Tôn giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta để ta có thể biết

không bệnh, có thể thấy Niết-bàn".

– Này Magandiya, ví như người sanh ra đã mù, không thấy sắc đen hay sắc trắng, không thấy sắc xanh, không thấy sắc vàng, không thấy sắc đỏ, không thấy sắc đỏ tía, không thấy cái gì thăng bằng, không thăng bằng, không thấy các vì sao, không thấy mặt trăng, mặt trời. Người ấy nghe một người có mắt nói như sau: “Thật tốt đẹp thay tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh”, và người ấy đi tìm tấm vải trắng. Rồi có một người khác đánh lừa người ấy với một tấm y thô, dính dầu và đất và nói: “Này bạn, đây là tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho bạn”. Người ấy lấy tấm y ấy. Sau khi lấy, người ấy đắp trên mình, sau khi đắp trên mình người ấy, các bạn bè thân hữu, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ khoa mổ xẻ. Vị y sĩ khao mổ xẻ này cho người ấy thuốc bài tiết các nhơ bẩn về phía trên, bài tiết các nhơ bẩn về phía dưới, xức thuốc mắt, thoa dầu cho mắt, cho thuốc qua lỗ mũi. Người ấy sau khi dùng thuốc, mắt được khởi lên, mắt được sáng tỏ. Với mắt được khởi lên, người ấy đoạn trừ tham dục đối với tấm y thô, dính dầu và dính đất kia, và người ấy có thể xem người kia là không phải bạn, có thể xem người kia là thù địch và nghĩ đến sát hại sinh mạng (của người kia): "Thật sự trong một thời gian dài, Ta bị người này lường gạt, lừa dối, phỉnh gạt với tấm y thô, dính dầu và đất: “Này bạn, đây là tấm vải trắng, xinh đẹp, không cấu uế, thanh tịnh cho bạn”.

Cũng vậy, này Magandiya, nếu Ta thuyết pháp cho Ông: “Ðây là không bệnh ấy, đây là Niết-bàn ấy”, Ông có thể biết không bệnh, Ông có thể thấy Niết-bàn. Và với mắt được khởi lên cho Ông, lòng tham dục đối với năm thủ uẩn được đoạn trừ; và Ông có thể nghĩ như sau: “Thật sự trong một thời gian dài, ta bị tâm này lường gạt, lừa dối, phỉnh gạt, chấp thủ sắc, ta đã chấp thủ, chấp thủ thọ, ta đã chấp thủ, chấp thủ tưởng, ta đã chấp thủ, chấp thủ các hành, ta đã chấp thủ, chấp thủ thức, ta đã chấp thủ. Do duyên chấp thủ ấy nơi ta, nên có hữu; do duyên hữu, có sanh; do duyên sanh, có già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên. Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ Khổ uẩn”.

– Con có lòng tin Tôn giả Gotama như sau: “Tôn giả Gotama có thể thuyết pháp cho ta khiến ta có thể từ chỗ ngồi này đứng dậy, không còn mù nữa”.

– Vậy này Magandiya, hãy thân cận các vị chân nhân. Này Magandiya, do Ông thân cận các vị chân nhân, thời này Magandiya, Ông sẽ được nghe diệu pháp. Này Magandiya, do Ông được nghe diệu pháp, thời này Magandiya, Ông sẽ sống đúng với Chánh pháp và tùy pháp. Này Magandiya, do Ông sống đúng với Chánh pháp và tùy pháp, thời này Magandiya, Ông sẽ tự mình biết, tự mình thấy: “Ðây là những bệnh chướng, những cục bướu, những mũi tên. Ở đây, những bệnh chướng, những cục bướu, những mũi tên được trừ diệt, không có dư tàn. Do chấp thủ được diệt ở ta, nên hữu diệt; do hữu diệt, sanh diệt; do sanh diệt, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não được diệt trừ. Như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này”.

Khi được nghe nói vậy, du sĩ Magandiya bạch Thế Tôn:

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc; cũng vậy, Chánh pháp đã được các Tôn giả Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Nay con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng. Con xin xuất gia với Tôn giả Gotama, con xin thọ đại giới.

– Này Magandiya, ai trước kia là ngoại đạo nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong pháp và luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, các Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng Ta nhận thấy các tánh con người sai biệt nhau.

– Thưa Tôn giả Gotama, nếu những người xưa kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới

trong pháp và luật này, phải sống bốn tháng biệt trú, sau khi sống bốn tháng biệt trú, các Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới; thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm, nếu các Tỷ-kheo đồng ý, hãy cho con xuất gia, hãy cho con thọ đại giới để thành Tỷ-kheo.

Và du sĩ Magandiya được xuất gia với Thế Tôn, được thọ đại giới. Thọ đại giới không bao lâu, Tôn giả Magandiya ở một mình an tịnh, không phóng dật, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và không bao lâu, vị này chứng được mục đích tối cao mà con cháu các lương gia đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến. Ðó là mục đích của vô thượng Phạm hạnh, ngay trong hiện tại, với thượng trí tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú: “Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, sau đời này sẽ không có đời sống khác nữa”. Tôn giả Magandiya hiểu biết như vậy.

Và Tôn giả Magandiya trở thành một vị A-la-hán nữa.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• Đức Thế Tôn / Bhagavā / Blessed One: Danh hiệu tôn kính dành cho Đức Phật, có nghĩa là bậc được tôn quý, bậc có đầy đủ phước đức và trí tuệ.
• Bà-la-môn / Brāhmaṇa / Brahmin: Thành viên của giai cấp tu sĩ và học giả trong xã hội Ấn Độ cổ, được coi là giai cấp cao nhất.
• Du sĩ / Paribbājaka / Wanderer: Người tu hành lang thang, thường không theo một tôn giáo nhất định hoặc thuộc các trường phái triết học khác nhau ở Ấn Độ cổ.
• Sa môn / Samaṇa / Recluse: Người tu hành khổ hạnh, từ bỏ đời sống thế tục để tìm cầu giải thoát, bao gồm cả tu sĩ Phật giáo và các truyền thống khác.
• A-la-hán / Arahaṃ / Accomplished/Arahant: Bậc đã đạt được sự giác ngộ hoàn toàn, chấm dứt mọi phiền não và vòng luân hồi sinh tử, xứng đáng được cúng dường.
• Chánh Đẳng Giác / Sammāsambuddha / Fully enlightened: Bậc tự mình giác ngộ hoàn toàn chân lý một cách viên mãn, không thầy chỉ dạy (chỉ Đức Phật).
• Minh Hạnh Túc / Vijjācaraṇasampanna / Perfect in true knowledge and conduct: Người đầy đủ trí tuệ (minh) và đức hạnh (hạnh).
• Thiện Thệ / Sugata / Sublime: Người đã đi đến nơi tốt đẹp (Niết-bàn), hoặc người khéo nói lời chân thật, hữu ích.
• Thế Gian Giải / Lokavidū / Knower of worlds: Người hiểu biết tường tận về các cõi giới và chúng sinh trong đó.
• Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu / Anuttaro purisadammasārathi / Incomparable leader of persons to be tamed: Bậc tối cao không ai sánh bằng trong việc dẫn dắt, điều phục những người cần được giáo hóa.
• Thiên Nhân Sư / Satthā devamanussānaṃ / Teacher of gods and humans: Bậc thầy của cả trời và người.
• Phật / Buddha / Enlightened: Bậc đã giác ngộ hoàn toàn chân lý.
• Kẻ hủy diệt sự tăng trưởng / Bhūnahu / Destroyer of growth: Lời cáo buộc của Māgandiya, ám chỉ Đức Phật phá hoại sự hưởng thụ dục lạc, vốn được coi là sự “tăng trưởng” hay “phát triển” theo quan điểm thế tục.
• Giáo pháp / Dhamma / Dhamma: Lời dạy của Đức Phật, chân lý về sự vận hành của thế giới và con đường đưa đến giải thoát khổ đau.
• Giáo pháp thiện lành / Dhamma that is wholesome / Dhamma that is wholesome: Lời dạy của Đức Phật đưa đến những kết quả tốt đẹp, an vui, lợi ích.
• Thiên nhĩ / Dibba-sota / Divine ear: Một trong những năng lực siêu nhiên (thắng trí), khả năng nghe được âm thanh ở các cõi giới khác và những âm thanh xa xôi mà tai thường không thể nghe được.
• Thiền định / Jhāna/Samādhi / Meditation: Sự tập trung tâm ý vào một đối tượng duy nhất để đạt được trạng thái tĩnh lặng, định tĩnh của tâm.
• Sắc / Rūpa / Forms: Đối tượng được nhìn thấy bằng mắt; một trong sáu đối tượng của giác quan.
• Như Lai / Tathāgata / Tathāgata: Danh hiệu của Đức Phật, có thể hiểu là “Người đã đến như vậy” (đến với chân lý) hoặc “Người đã đi như vậy” (đi đến Niết-bàn), thể hiện sự chứng ngộ chân lý tối hậu.
• Thanh / Sadda / Sounds: Đối tượng được nghe thấy bằng tai.
• Hương / Gandha / Odours: Đối tượng được ngửi thấy bằng mũi.
• Vị / Rasa / Flavours: Đối tượng được nếm thấy bằng lưỡi.
• Xúc / Phoṭṭhabba / Tangibles: Đối tượng được cảm nhận qua sự tiếp xúc của thân thể.
• Pháp / Dhammā / Mind-objects: Đối tượng của tâm ý (ý căn), bao gồm các ý niệm, tư tưởng, trạng thái tâm lý, v.v.
• Sự sinh khởi / Samudaya / Origin: Nguồn gốc, nguyên nhân làm phát sinh một hiện tượng (đặc biệt là khổ đau).
• Sự đoạn diệt / Atthaṅgama / Disappearance: Sự chấm dứt, biến mất của một hiện tượng.
• Vị ngọt / Assāda / Gratification: Sự hấp dẫn, thỏa mãn tạm thời mà một hiện tượng mang lại (thường là dục lạc).
• Sự nguy hiểm / Ādīnava / Danger: Những tác hại, hậu quả tiêu cực, sự khổ đau tiềm ẩn trong một hiện tượng (thường là dục lạc).
• Sự thoát ly / Nissaraṇa / Escape: Con đường, phương pháp để thoát ra khỏi sự ràng buộc, khổ đau của một hiện tượng.
• Ái dục / Taṇhā / Craving: Sự khao khát mãnh liệt đối với các đối tượng giác quan, sự tồn tại, hoặc sự không tồn tại; là nguyên nhân chính của khổ đau.
• Phiền não nóng bức / Pariḷāha / Fever: Sự thiêu đốt, bức bách, khổ sở do các phiền não (tham, sân, si) gây ra.
• Khao khát / Pipāsā/Taṇhā / Thirst: Đồng nghĩa với ái dục, sự mong muốn, thèm khát không ngừng.
• Tâm nội tĩnh lặng / Ajjhattaṃ vūpasantacitto / Mind inwardly at peace: Trạng thái tâm yên lặng, lắng dịu, không còn bị xáo trộn bởi các phiền não bên trong.
• Đời sống tại gia / Gahaṭṭha / Home life: Cuộc sống của người không xuất gia, sống trong gia đình và xã hội thế tục.
• Năm dục công đức / Pañca kāmaguṇā / Five cords of sensual pleasure: Năm loại đối tượng giác quan mang lại sự hưởng thụ: sắc đẹp, tiếng hay, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái.
• Trạng thái bất thiện / Akusala dhamma / Unwholesome states: Các trạng thái tâm lý và hành động có hại, gây ra khổ đau cho mình và người khác (tham, sân, si, v.v.).
• Hạnh phúc cõi trời / Dibba sukha / Divine bliss: Niềm vui, hạnh phúc ở các cõi trời, thường liên quan đến sự hưởng thụ dục lạc vi tế hơn cõi người hoặc các trạng thái thiền định.
• Ghen tị / Issā / Envy: Sự khó chịu, bực bội khi thấy người khác có được lợi lộc, hạnh phúc mà mình không có.
• Vui thích trong đó / Abhiramati / Delight therein: Tìm thấy niềm vui, sự hứng thú trong một điều gì đó, thường là các đối tượng dục lạc.
• Gia chủ / Gahapati / Householder: Người chủ gia đình, người tại gia có tài sản và địa vị xã hội.
• Cõi lành / Sugati / Happy destination: Nơi tái sinh tốt đẹp, an vui như cõi người hoặc cõi trời, là kết quả của các việc làm thiện lành.
• Cõi trời / Sagga loka / Heavenly world: Các cảnh giới tồn tại cao hơn cõi người, nơi chúng sinh có tuổi thọ dài hơn và hưởng nhiều phúc lạc hơn, do phước báu đã tạo.
• Chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba / Tāvatiṃsa devā / Gods of the Thirty-three: Chư thiên (vị trời) cư ngụ ở cõi trời Tāvatiṃsa, một trong các cõi trời dục giới, do vua trời Đế Thích (Sakka) cai quản.
• Tiên nữ / Accharā / Nymphs: Các nữ thần tiên xinh đẹp, thường là tùy tùng của chư thiên ở các cõi trời dục giới.
• Vườn Nandana / Nandana vana / Nandana Grove: Khu vườn thượng uyển ở cõi trời Ba Mươi Ba, nơi chư thiên vui chơi, hưởng lạc.
• Người bị bệnh phong cùi / Kuṭṭhī / Leper: Người mắc bệnh Hansen (cùi, hủi), một căn bệnh gây tổn thương da, thần kinh và các bộ phận khác của cơ thể.
• Thầy thuốc / Bhisakka / Physician: Người chữa bệnh, bác sĩ.
• Các giác quan bị tổn thương / Indriya paripāka / Faculties were impaired: Khả năng nhận biết của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân bị suy yếu hoặc sai lệch do bệnh tật hoặc các yếu tố khác.
• Niết-bàn / Nibbāna / Nibbāna (Nirvana): Mục tiêu cuối cùng của Phật giáo, trạng thái chấm dứt hoàn toàn khổ đau, phiền não và vòng luân hồi sinh tử; trạng thái an lạc, tịch tĩnh tuyệt đối.
• Bất Tử / Amata / Deathless: Trạng thái không còn sinh tử, đồng nghĩa với Niết-bàn.
• Người mù từ lúc sinh / Jaccandha / Man born blind: Người không có khả năng nhìn thấy từ khi sinh ra.
• Lòng tin / Saddhā / Faith: Sự tin tưởng vào Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) và các nguyên lý căn bản của Phật giáo (như Nghiệp, Tái sinh, Duyên khởi), là bước đầu quan trọng trên con đường tu tập.
• Mắt tuệ cao quý / Ariya cakkhu / Noble vision: Trí tuệ thấy rõ chân lý Tứ Thánh Đế, đặc biệt là trí tuệ của bậc Thánh Dự Lưu (Sotāpanna).
• Năm thủ uẩn / Pañcupādānakkhandhā / Five aggregates affected by clinging: Năm nhóm yếu tố tạo thành một chúng sinh mà chúng ta thường chấp thủ, bám víu vào đó như là “cái tôi” hay “của tôi”: sắc (thân thể), thọ (cảm giác), tưởng (tri giác), hành (ý chí, hoạt động tâm ý), thức (tâm thức).
• Sắc / Rūpa / Material form: Yếu tố vật chất, thân thể và các đối tượng vật chất bên ngoài.
• Thọ / Vedanā / Feeling: Cảm giác dễ chịu (lạc), khó chịu (khổ), hay trung tính (không khổ không lạc) phát sinh khi các giác quan tiếp xúc với đối tượng.
• Tưởng / Saññā / Perception: Sự tri giác, nhận biết, ghi nhận các đặc điểm của đối tượng (ví dụ: nhận biết màu xanh, màu vàng).
• Hành / Saṅkhārā / Formations: Các hoạt động tâm ý có chủ đích, ý chí, bao gồm các tâm sở thiện, bất thiện và không xác định; là yếu tố tạo nghiệp.
• Thức / Viññāṇa / Consciousness: Tâm thức, sự nhận biết đơn thuần của sáu giác quan khi tiếp xúc với đối tượng (nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức).
• Chấp thủ / Upādāna / Clinging: Sự bám víu, dính mắc mạnh mẽ vào năm uẩn, vào các quan điểm sai lầm, giới cấm sai lầm, hoặc vào lý thuyết về “cái tôi”. Là mắt xích thứ 9 trong 12 nhân duyên.
• Hữu / Bhava / Being: Tiến trình tồn tại, sự trở thành, bao gồm cả hành động tạo nghiệp (nghiệp hữu) và kết quả tái sinh (sinh hữu). Là mắt xích thứ 10 trong 12 nhân duyên.
• Sinh / Jāti / Birth: Sự sinh ra trong một cảnh giới nào đó, sự xuất hiện của năm uẩn. Là mắt xích thứ 11 trong 12 nhân duyên.
• Già và chết / Jarāmaraṇa / Ageing and death: Quá trình lão hóa và sự chấm dứt mạng sống. Là mắt xích thứ 12 trong 12 nhân duyên.
• Sầu / Soka / Sorrow: Nỗi buồn phiền, đau khổ nội tâm.
• Bi / Parideva / Lamentation: Sự than khóc, kể lể do đau khổ.
• Khổ / Dukkha / Pain: Sự đau đớn về thể chất.
• Ưu / Domanassa / Grief: Sự đau khổ, buồn rầu về tinh thần.
• Não / Upāyāsa / Despair: Sự tuyệt vọng, thống khổ cùng cực.
• Toàn bộ khối khổ đau / Kevalassa dukkhakkhandha / Whole mass of suffering: Toàn bộ gánh nặng khổ đau trong vòng luân hồi sinh tử.
• Bậc chân nhân / Sappurisa / True men: Người có đức hạnh, trí tuệ, thực hành theo Chánh pháp; người đáng để kết giao, học hỏi.
• Chánh pháp / Saddhamma / True Dhamma: Giáo pháp chân chính, lời dạy đúng đắn của Đức Phật.
• Quy y / Saraṇa gamana / Going for refuge: Hành động tìm kiếm sự nương tựa, che chở nơi Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng).
• Tăng đoàn / Saṅgha / Sangha: Cộng đồng những người xuất gia theo lời dạy của Đức Phật (nghĩa hẹp là Tăng đoàn Tỳ kheo và Tỳ kheo ni đã thọ cụ túc giới; nghĩa rộng hơn bao gồm cả các bậc Thánh).
• Tỳ kheo / Bhikkhu / Bhikkhu: Nhà sư nam đã thọ giới cụ túc (giới luật cao nhất) trong Phật giáo.
• Xuất gia / Pabbajjā / Going forth: Từ bỏ đời sống tại gia, cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng để sống đời sống không nhà, tu tập theo giáo pháp.
• Thọ cụ túc giới / Upasampadā / Full admission: Lễ truyền giới chính thức để trở thành một Tỳ kheo hoặc Tỳ kheo ni, được Tăng đoàn chấp nhận hoàn toàn.
• Ngoại đạo / Aññatitthiya / Another sect: Chỉ các tôn giáo, trường phái triết học khác không phải Phật giáo ở Ấn Độ cổ.
• Giáo pháp và Luật / Dhamma-Vinaya / Dhamma and Discipline: Toàn bộ lời dạy (Giáo pháp) và giới luật (Luật) do Đức Phật chế định.
• Thời gian thử thách / Parivāsa / Probation: Thời gian (thường là 4 tháng) dành cho người từ ngoại đạo muốn gia nhập Tăng đoàn Phật giáo để Tăng đoàn quan sát tư cách và sự chân thành của họ.
• Thắng trí / Abhiññā / Direct knowledge: Sự hiểu biết trực tiếp, siêu việt, không qua suy luận hay trung gian, bao gồm các năng lực như thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm thông, túc mạng thông, thần túc thông và lậu tận thông.
• Mục đích tối hậu của đời sống phạm hạnh / Anuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ / Supreme goal of the holy life: Mục tiêu cao nhất của con đường tu tập phạm hạnh, chính là Niết-bàn.
• Phạm hạnh / Brahmacariya / Holy life: Đời sống thanh tịnh, cao thượng, đặc biệt là đời sống của người xuất gia tu tập theo giáo pháp để đạt đến giải thoát.