MN 76. Gửi Sandaka

(Kinh Sandaka)

1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn (Blessed One) trú tại Kosambi, trong Tịnh xá Ghosita (Ghosita’s Park).

2. Lúc bấy giờ, du sĩ (wanderer - người tu khổ hạnh lang thang) Sandaka đang ở tại Hang Pilakkha cùng với một hội chúng đông đảo du sĩ.

3. Khi ấy, vào buổi chiều, Tôn giả Ānanda từ thiền định (meditation - sự tập trung tâm ý) đứng dậy và nói với các vị tỳ kheo (bhikkhus - nhà sư Phật giáo) rằng: “Này các hiền giả, chúng ta hãy đến Hồ Devakaṭa để xem hang động.” - “Vâng, thưa hiền giả,” các vị tỳ kheo ấy đáp lời. Sau đó, Tôn giả Ānanda cùng một số tỳ kheo đi đến Hồ Devakaṭa.

4. Lúc bấy giờ, du sĩ Sandaka đang ngồi cùng với một hội chúng đông đảo các du sĩ đang làm náo động, nói chuyện ồn ào, huyên náo đủ loại chuyện vô ích,[^748] như chuyện vua chúa, trộm cướp, quan lại, quân đội, hiểm nguy, chiến trận, ăn uống, y phục, giường nằm, vòng hoa, hương liệu, bà con, xe cộ, làng mạc, thị trấn, thành phố, quốc gia, phụ nữ, anh hùng, đường phố, giếng nước, người chết, chuyện vụn vặt, nguồn gốc thế giới, nguồn gốc biển cả, [514] chuyện sự việc là như vậy hay không phải như vậy. Bấy giờ, du sĩ Sandaka thấy Tôn giả Ānanda từ xa đi đến. Thấy vậy, ông liền bảo hội chúng của mình im lặng: “Thưa quý vị, hãy im lặng; thưa quý vị, đừng làm ồn. Kìa Sa môn (recluse - samaṇa - người xuất gia tu hành) Ānanda, một đệ tử (disciple) của Sa môn Gotama, một trong những đệ tử của Sa môn Gotama đang trú tại Kosambi, đang đi đến. Các vị tôn giả này ưa thích sự yên tĩnh, được rèn luyện trong sự yên tĩnh, tán thán sự yên tĩnh. Có lẽ nếu thấy hội chúng chúng ta yên lặng, ngài sẽ nghĩ đến việc gia nhập cùng chúng ta.” Bấy giờ, các du sĩ im lặng.

5. Tôn giả Ānanda đi đến chỗ du sĩ Sandaka. Sandaka nói: “Xin mời Tôn giả Ānanda đến! Hoan nghênh Tôn giả Ānanda! Đã lâu lắm rồi Tôn giả Ānanda mới có dịp đến đây. Xin mời Tôn giả Ānanda ngồi; chỗ ngồi đã sẵn sàng.”

Tôn giả Ānanda ngồi xuống chỗ đã soạn sẵn, còn du sĩ Sandaka lấy một chỗ ngồi thấp hơn và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xong, Tôn giả Ānanda hỏi ông: “Này Sandaka, quý vị đang tụ họp ở đây để thảo luận về vấn đề gì? Và cuộc thảo luận nào của quý vị còn đang dang dở?”

“Thưa Tôn giả Ānanda, xin hãy gác lại cuộc thảo luận mà chúng tôi đang tụ họp ở đây. Tôn giả Ānanda có thể nghe về nó sau cũng được. Sẽ thật tốt nếu Tôn giả Ānanda thuyết giảng về Giáo pháp (Dhamma - lời dạy của Đức Phật, chân lý) của bậc Đạo sư của ngài.”

“Vậy thì, này Sandaka, hãy lắng nghe và chú tâm vào những gì tôi sẽ nói.”

“Vâng, thưa ngài,” ông đáp. Tôn giả Ānanda nói như sau:

6. “Này Sandaka, có bốn pháp môn phủ nhận đời sống phạm hạnh (holy life - brahmacariya - cuộc sống trong sạch, thường chỉ đời sống tu hành) đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán (accomplished - arahaṃ - bậc đã hoàn thiện, giác ngộ), Chánh Đẳng Giác (fully enlightened - sammāsambuddha - bậc giác ngộ hoàn toàn và đúng đắn) tuyên thuyết, và cũng có bốn loại đời sống phạm hạnh không mang lại sự an ủi (holy life without consolation - đời sống tu hành không đem lại kết quả giải thoát thực sự) đã được tuyên thuyết, mà trong đó người trí (wise man) chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, hoặc nếu có sống, cũng sẽ không đạt được con đường chân chính (true way), Pháp lành (Dhamma that is wholesome - giáo pháp thiện lành, đưa đến lợi ích).”[^749]

“Nhưng, thưa Tôn giả Ānanda, bốn pháp môn phủ nhận đời sống phạm hạnh đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết là gì, mà trong đó [515] người trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, hoặc nếu có sống, cũng sẽ không đạt được con đường chân chính, Pháp lành?”

76. KINH SANDAKA

76. KINH SANDAKA (Sandaka Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Kosambi (Kiều-thưởng-di), tại tu viện Ghosita (Cù-sư-la).

Lúc bấy giờ, du sĩ Sandaka trú ở hang Pilakka với đại chúng du sĩ, khoảng độ năm trăm du sĩ. Rồi Tôn giả Ananda, vào buổi chiều, từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, và nói với các Tỷ-kheo:

– Chư Hiền, chúng ta hãy đi đến Devakatasobbha để xem hang.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Ananda. Rồi Tôn giả Ananda với một số đông Tỷ-kheo đi đến Devakatasobbha. Lúc bấy giờ, du sĩ Sandaka ngồi với đại chúng du sĩ đang lớn tiếng, cao tiếng, to tiếng bàn luận nhiều vấn đề phù phiếm như câu chuyện về vua chúa, câu chuyện về ăn trộm, câu chuyện về đại thần, câu chuyện về binh lính, các câu chuyện hãi hùng, câu chuyện về chiến tranh, câu chuyện về đồ ăn, câu chuyện về đồ uống, câu chuyện về đồ mặc, câu chuyện về giường nằm, câu chuyện về vòng hoa, câu chuyện về hương liệu, câu chuyện về bà con, câu chuyện về xe cộ, câu chuyện về làng xóm, câu chuyện về thị trấn, câu chuyện về thành phố, câu chuyện về quốc độ, câu chuyện về đàn bà, câu chuyện về vị anh hùng, câu chuyện bên lề đường, câu chuyện tại chỗ lấy nước, câu chuyện về người đã chết, các câu chuyện tạp thoại, câu chuyện về hiện trạng của thế giới, hiện trạng của đại dương, câu chuyện về hiện hữu và không hiện hữu. Du sĩ Sandaka thấy Tôn giả Ananda từ xa đi đến, thấy vậy liền khuyến cáo chúng của mình:

– Các Tôn giả hãy nhỏ tiếng! Các Tôn giả hãy lặng tiếng! Nay đệ tử của Sa-môn Gotama, Sa-môn Ananda đang đến. Khi nào các đệ tử của Sa-môn Gotama trú ở Kosambi, thời Sa-môn Ananda này là một vị trong những vị ấy. Các Tôn giả ấy ưa mến trầm lặng, tu tập trong trầm lặng, tán thán trầm lặng, nếu biết chúng này trầm lặng, có thể ghé tại đây.

Rồi các du sĩ ấy đều im lặng. Tôn giả Ananda đến chỗ du sĩ Sandaka. Du sĩ Sandaka thưa với Tôn giả Ananda:

– Hãy đến, Tôn giả Ananda! Thiện lai, Tôn giả Ananda! Ðã lâu Tôn giả Ananda mới tạo cơ hội này, nghĩa là đến đây. Tôn giả Ananda hãy ngồi, đây là chỗ ngồi đã soạn sẵn.

Tôn giả Ananda ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Du sĩ Sandaka lấy một ghế thấp khác rồi ngồi xuống một bên. Tôn giả Ananda nói với du sĩ Sandaka đang ngồi một bên:

– Này Sandaka, nay các vị hội họp nhau ở đây, đang bàn vấn đề gì? Và câu chuyện gì giữa các vị bị gián đoạn?

– Tôn giả Ananda, hãy gác một bên vấn đề chúng tôi đang hội họp bàn luận. Lát nữa Tôn giả Ananda nghe lại cũng không khó khăn gì. Lành thay, nếu được Tôn giả Ananda thuyết cho pháp thoại vị Ðạo sư của mình.

– Vậy này Sandaka, hãy nghe và khéo tác ý, tôi sẽ giảng:

– Thưa vâng, Tôn giả.

Du sĩ Sandaka vâng đáp Tôn giả Ananda. Tôn giả Ananda nói như sau:

– Này Sandaka, bốn pháp phi phạm hạnh trú này, do Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, Bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và bốn pháp bất an phạm hạnh cũng được tuyên bố. Ở đây, người có trí không thể tự mình sống Phạm hạnh và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

– Tôn giả Ananda, bốn pháp phi phạm hạnh trú do Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống Phạm hạnh, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện; bốn pháp phi phạm hạnh trú ấy là gì?

7. “Ở đây, này Sandaka, có vị đạo sư chủ trương học thuyết và quan điểm như sau: ‘Không có bố thí, không có cúng dường, không có tế lễ; không có quả báo của các hành động thiện ác (good and bad actions - kamma - nghiệp tốt và xấu); không có đời này, không có đời sau; không có mẹ, không có cha; không có các chúng sinh hóa sinh (beings who are reborn spontaneously - opapātika - chúng sanh sinh ra tức thời không qua thai bào); không có các vị sa môn và bà la môn (brahmins - giai cấp tu sĩ Bà la môn giáo) chân chính, thiện đức trên đời, những người đã tự mình chứng ngộ bằng thắng trí (direct knowledge - abhiññā - trí tuệ siêu việt, trực tiếp) và tuyên bố về đời này và đời sau. Con người chỉ gồm bốn đại địa (four great elements - mahābhūta - đất, nước, lửa, gió).[^750] Khi chết, đất trở về và hòa vào thân đất, nước trở về và hòa vào thân nước, lửa trở về và hòa vào thân lửa, gió trở về và hòa vào thân gió; các căn (faculties - indriya - giác quan) hòa vào hư không. [Bốn] người khiêng kiệu tử thi là thứ năm mang xác đi. Các bài điếu văn chỉ kéo dài đến nghĩa địa; xương cốt trở nên trắng xóa; việc cúng tế chỉ còn lại tro tàn. Bố thí là lời dạy của kẻ ngu. Khi có ai khẳng định học thuyết rằng có [bố thí và những điều tương tự], thì đó là lời nói rỗng tuếch, giả dối. Kẻ ngu và người trí đều như nhau, bị cắt đứt và hủy diệt khi thân hoại mạng chung (dissolution of the body); sau khi chết họ không còn tồn tại.’”

8. “Về điều này, người trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư tốt này chủ trương học thuyết và quan điểm này: “Không có bố thí… sau khi chết họ không còn tồn tại.” Nếu lời của vị đạo sư tốt này là đúng, thì ở đây [trong giáo lý này] tôi đã làm [điều cần làm] bằng cách không làm gì cả, ở đây tôi đã sống [đời phạm hạnh] bằng cách không sống [đời phạm hạnh].[^751] Cả hai chúng ta đều hoàn toàn giống nhau ở đây [trong giáo lý này], cả hai đều đạt đến sự bình đẳng, nhưng tôi không nói rằng cả hai chúng ta đều bị cắt đứt và hủy diệt khi thân hoại mạng chung, rằng sau khi chết chúng ta sẽ không tồn tại. Nhưng thật thừa thãi cho vị đạo sư tốt này khi phải đi lõa thể, cạo đầu, gắng sức trong tư thế ngồi xổm, và nhổ tóc nhổ râu, bởi vì tôi, người sống trong nhà đầy con cái, dùng gỗ đàn hương xứ Benares, đeo vòng hoa, dùng hương liệu, phấn sáp, và nhận vàng bạc, cũng sẽ đạt đến cùng một cảnh giới, cùng một tương lai, như vị đạo sư tốt này. Tôi biết và thấy điều gì mà phải sống đời phạm hạnh dưới sự hướng dẫn của vị đạo sư này?’ Vì vậy, khi nhận thấy pháp môn này phủ nhận đời sống phạm hạnh, người ấy liền từ bỏ và rời xa nó.”

9. “Đây là pháp môn thứ nhất phủ nhận đời sống phạm hạnh đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, mà trong đó người trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, [516] hoặc nếu có sống, cũng sẽ không đạt được con đường chân chính, Pháp lành.”

– Ở đây, này Sandaka, có vị Ðạo sư có thuyết lý như sau, có quan điểm như sau: “Không có bố thí, không có lễ hy sinh, không có tế tự, không có quả dị thục các nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời khác, không có mẹ, không có cha, không có loại hóa sanh, ở đời không có những vị Sa-môn, Bà- la-môn chánh hướng, chánh hạnh, sau khi đã tự mình giác ngộ với thắng trí tuyên bố về đời này và đời sau. Con người này do bốn đại họp thành, khi mệnh chung, địa đại quy nhập địa giới, thủy đại quy nhập thủy giới, hỏa đại quy nhập hỏa giới, phong đại quy nhập phong giới, các căn nhập vào hư không. (Bốn) người, gánh quan tài với người nằm trong quan tài là năm gánh người chết mang đi, đến chỗ hỏa táng và thốt ra những lời kể lể, đặc tánh của người chết. Các xương thành màu xám như chim bồ câu, và những vật cúng dường trở thành tro bụi. Chỉ có người ngu mới tán dương bố thí, lời nói của họ trống không, giả dối, vô ích khi họ chấp thuyết “có sự hiện hữu (Atthikavada)”. Kẻ ngu cũng như người trí, sau khi thân hoại mạng chung sẽ đoạn diệt, tiêu thất, không còn tồn tại sau khi chết”.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau: “Vị Tôn sư này, thuyết lý như vầy, quan điểm như vầy: “Không có bố thí, không có lễ hy sinh… , không còn tồn tại sau khi chết”. Nếu vị Tôn sư này nói đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống, nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: “Cả hai chúng ta, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ bị đoạn diệt, tiêu thất, sẽ không hiện hữu sau khi chết”. Thật sự là quá độ hạnh lõa thể, trọc đầu, tinh tấn ngồi chỏ hỏ, nhổ lông tóc của vị Tôn sư này; trong khi ta sống trong gia đình được con cái bao bọc đoanh vây, thọ dụng chiên-đàn Kasi, mang dùng vòng hoa, hương liệu phấn sáp, hưởng thọ vàng bạc, và trong đời sau ta sẽ đồng đẳng với vị Tôn sư này về chỗ thọ sanh. Như vậy, ta biết gì, thấy gì mà ta sẽ sống Phạm hạnh dưới vị Ðạo sư này?” Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú này, yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ nhất, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la- hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

10. “Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị đạo sư chủ trương học thuyết và quan điểm như sau: ‘Khi một người hành động hoặc khiến người khác hành động, khi một người cắt xẻo hoặc khiến người khác cắt xẻo, khi một người hành hạ hoặc khiến người khác hành hạ, khi một người gây sầu khổ hoặc khiến người khác gây sầu khổ, khi một người áp bức hoặc khiến người khác áp bức, khi một người đe dọa hoặc khiến người khác đe dọa, khi một người sát sinh, trộm cắp, phá nhà, cướp của, phạm tội ăn trộm, chặn đường, quyến rũ vợ người, nói dối – người làm không hề tạo ác nghiệp. Dù cho dùng bánh xe sắc bén biến chúng sinh trên trái đất này thành một đống thịt, một khối thịt, cũng không vì thế mà có ác nghiệp hay quả báo ác. Dù cho đi dọc bờ nam sông Hằng giết chóc và tàn sát, cắt xẻo và khiến người khác cắt xẻo, hành hạ và khiến người khác hành hạ, cũng không vì thế mà có ác nghiệp hay quả báo ác. Dù cho đi dọc bờ bắc sông Hằng bố thí và khiến người khác bố thí, cúng dường và khiến người khác cúng dường, cũng không vì thế mà có công đức hay quả báo của công đức. Bằng cách bố thí, tự điều phục (taming oneself), tiết chế (restraint), nói lời chân thật, không có công đức và không có quả báo của công đức.’”

11. “Về điều này, người trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư tốt này chủ trương học thuyết và quan điểm này: “Khi một người hành động… không có công đức và không có quả báo của công đức.” Nếu lời của vị đạo sư tốt này là đúng, thì ở đây [trong giáo lý này] tôi đã làm [điều cần làm] bằng cách không làm gì cả, ở đây tôi đã sống [đời phạm hạnh] bằng cách không sống [đời phạm hạnh]. Cả hai chúng ta đều hoàn toàn giống nhau ở đây [trong giáo lý này], cả hai đều đạt đến sự bình đẳng, nhưng tôi không nói rằng bất cứ điều gì cả hai [chúng ta] làm, đều không tạo ra ác nghiệp. Nhưng thật thừa thãi cho vị đạo sư tốt này… Tôi biết và thấy điều gì mà phải sống đời phạm hạnh dưới sự hướng dẫn của vị đạo sư này?’ Vì vậy, khi nhận thấy pháp môn này phủ nhận đời sống phạm hạnh, người ấy liền từ bỏ và rời xa nó.”

12. “Đây là pháp môn thứ hai phủ nhận đời sống phạm hạnh đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết…”

Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Ðạo sư có thuyết lý như sau, có quan điểm như sau: “Tự làm hay khiến người làm, chém giết hay khiến người chém giết, đốt nấu hay khiến người đốt nấu, gây phiền muộn, hay khiến người gây phiền muộn, gây áo não hay khiến người gây áo não, tự mình gây sợ hãi hay khiến người gây sợ hãi, sát sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà mà vào, cướp đoạt, đánh cướp một nhà lẻ loi, chận đường cướp giựt, tư thông vợ người, nói láo, hành động như vậy không có tội ác. Nếu lấy một bánh xe sắc bén giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất này, làm thành một đống thịt, thành một chồng thịt, cũng không vì vậy mà có tội ác, gây ra tội ác. Nếu đi trên bờ phía Nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến người chém giết, đốt nấu, khiến người đốt nấu, cũng không vì vậy có tội ác, gây ra tội ác. Nếu đi trên bờ phía Bắc sông Hằng bố thí, khiến người bố thí, tế lễ, khiến người tế lễ, cũng không vì vậy có phước báo, tạo nên phước báo. Bố thí, tự điều phục, tự chế ngự, nói thật không có công đức, không tạo nên công đức”.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau: “Vị Tôn sư này, có thuyết lý như vầy, có quan điểm như vầy: “Tự làm, khiến người làm, … , không tạo nên công đức”. Nếu vị Tôn sư này nói đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống; nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: “Hành động cả hai (chúng ta) không tạo ra tội ác”. Thật sự là quá độ… mà ta sẽ sống Phạm hạnh dưới vị Ðạo sư này?” Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú này, yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ hai, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác đã tuyên bố và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

13. “Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị đạo sư chủ trương học thuyết và quan điểm như sau: ‘Không có nguyên nhân hay điều kiện nào cho sự ô nhiễm của chúng sinh (defilement - kilesa - phiền não, các trạng thái tâm bất thiện); chúng sinh bị ô nhiễm không do nguyên nhân hay điều kiện. Không có nguyên nhân hay điều kiện nào cho sự thanh tịnh của chúng sinh (purification - visuddhi - sự trong sạch, thoát khỏi ô nhiễm); chúng sinh được thanh tịnh không do nguyên nhân hay điều kiện. Không có năng lực, không có tinh tấn, không có sức mạnh (manly strength - purisakāra), không có sự bền bỉ (manly endurance - purisaparakkama). [517] Tất cả chúng sinh, tất cả sinh vật, tất cả tạo vật, tất cả linh hồn đều không có quyền kiểm soát, không có năng lực, không có tinh tấn; bị chi phối bởi số mệnh (destiny - niyati), hoàn cảnh (circumstance - saṅgati), và bản chất tự nhiên (nature - bhāva), họ trải nghiệm khổ và lạc trong sáu loại [sinh thú].’”

14. “Về điều này, người trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư tốt này chủ trương học thuyết và quan điểm này: “Không có nguyên nhân… trong sáu loại [sinh thú].” Nếu lời của vị đạo sư tốt này là đúng, thì ở đây [trong giáo lý này] tôi đã làm [điều cần làm] bằng cách không làm gì cả, ở đây tôi đã sống [đời phạm hạnh] bằng cách không sống [đời phạm hạnh]. Cả hai chúng ta đều hoàn toàn giống nhau ở đây [trong giáo lý này], cả hai đều đạt đến sự bình đẳng, nhưng tôi không nói rằng cả hai [chúng ta] sẽ được thanh tịnh mà không do nguyên nhân hay điều kiện. Nhưng thật thừa thãi cho vị đạo sư tốt này… Tôi biết và thấy điều gì mà phải sống đời phạm hạnh dưới sự hướng dẫn của vị đạo sư này?’ Vì vậy, khi nhận thấy pháp môn này phủ nhận đời sống phạm hạnh, người ấy liền từ bỏ và rời xa nó.”

15. “Đây là pháp môn thứ ba phủ nhận đời sống phạm hạnh đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết…”

Lại nữa, này Sandaka, ở đây, có vị Ðạo sư có thuyết lý như vậy, có quan điểm như vầy: “Không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình bị nhiễm ô; không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình sẽ bị nhiễm ô. Không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình được thanh tịnh, không nhân không duyên, các loài hữu tình sẽ được thanh tịnh. Không có lực, không có tinh tấn, không có nhân lực, không có cố gắng của người. Tất cả loài hữu tình, tất cả chúng sanh, tất cả sanh loại, tất cả sinh mạng đều không tự tại, không lực, không tinh tấn. Họ bị dắt dẫn chi phối bởi định mệnh, bởi sự trùng hợp, bởi tự tánh. Họ hưởng thọ khổ lạc, y theo sáu sanh loại”.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau: “Vị Tôn sư này có thuyết lý như vầy, có quan điểm như vầy: “Không có nhân, không có duyên, … Họ hưởng thọ khổ lạc, y theo sáu sanh loại”. Nếu vị Tôn sư này nói đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống, nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: “Cả hai chúng tôi, không có nhân, không có duyên sẽ được thanh tịnh”. Thật sự là quá độ… mà ta sẽ sống theo hạnh ấy dưới vị Ðạo sư này?” Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú này, yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ ba, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

16. "Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị đạo sư chủ trương học thuyết và quan điểm như sau: [^752] ‘Có bảy thân này không được làm ra, không được tạo ra, không được sáng tạo, không có người sáng tạo, trơ trơ, vững chắc như đỉnh núi, như cột trụ. Chúng không chuyển động, không biến đổi, không xâm phạm lẫn nhau. Không thân nào có thể [khơi dậy] lạc, khổ, hay lạc-và-khổ ở thân khác. Bảy thân đó là gì? Đó là thân đất, thân nước, thân lửa, thân gió, lạc, khổ, và linh hồn (soul - jīva - thực thể trường tồn, tự ngã) là thứ bảy. Bảy thân này không được làm ra… Trong đó, không có kẻ giết, không có người bị giết, không có người nghe, không có người nói, không có người biết, không có người làm cho biết. Ngay cả những người dùng gươm sắc chặt đầu ai đó cũng không tước đoạt mạng sống của ai cả; thanh gươm chỉ đi xuyên qua khoảng không giữa bảy thân ấy. Có một triệu bốn trăm ngàn nguồn gốc sinh sản chính này, và sáu ngàn loại, và sáu trăm loại; có năm trăm loại nghiệp (action - kamma), và năm loại nghiệp, và ba loại nghiệp, và nghiệp và nửa-nghiệp; có sáu mươi hai đường lối, sáu mươi hai tiểu kiếp, sáu loại [chúng sinh], tám cõi người, bốn ngàn chín trăm loại sinh kế, bốn mươi chín loại du sĩ, bốn ngàn chín trăm [518] chỗ ở của loài rắn (nāga), hai ngàn căn, ba ngàn địa ngục, ba mươi sáu hạt bụi, bảy loài có tưởng, bảy loài không có tưởng, bảy loài không có vỏ bọc, bảy loại trời, bảy loại người, bảy loại quỷ, bảy hồ, bảy nút thắt, bảy loại vực thẳm, bảy trăm loại vực thẳm, bảy loại giấc mơ, bảy trăm loại giấc mơ; và có tám triệu bốn trăm ngàn đại kiếp, trong đó, qua sự lang thang, trôi lăn trong vòng luân hồi (round of rebirths - saṃsāra - vòng sinh tử bất tận), cả kẻ ngu lẫn người trí đều sẽ chấm dứt khổ đau. Không có chuyện này: “Nhờ giới hạnh (virtue - sīla - đạo đức) hay khổ hạnh (observance/asceticism - vata/tapa - sự thực hành ép xác) hay đời sống phạm hạnh này mà ta sẽ làm cho nghiệp chưa chín muồi trở nên chín muồi, hay tiêu diệt nghiệp đã chín muồi khi nó đến.” Khổ và lạc đã được đo lường sẵn. Vòng luân hồi là có giới hạn, không thể rút ngắn hay kéo dài, không thể tăng hay giảm. Giống như cuộn chỉ khi được ném ra, nó chỉ đi xa đến hết chiều dài của sợi chỉ, cũng vậy, bằng cách lang thang, trôi lăn trong vòng luân hồi, cả kẻ ngu lẫn người trí đều sẽ chấm dứt khổ đau.’[^753]

17. “Về điều này, người trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư tốt này chủ trương học thuyết và quan điểm này: “Có bảy thân này… cả kẻ ngu lẫn người trí đều sẽ chấm dứt khổ đau.” Nếu lời của vị đạo sư tốt này là đúng, thì ở đây [trong giáo lý này] tôi đã làm [điều cần làm] bằng cách không làm gì cả, ở đây tôi đã sống [đời phạm hạnh] bằng cách không sống [đời phạm hạnh]. Cả hai chúng ta đều hoàn toàn giống nhau ở đây [trong giáo lý này], cả hai đều đạt đến sự bình đẳng, nhưng tôi không nói rằng cả hai chúng ta sẽ chấm dứt khổ đau bằng cách lang thang, trôi lăn trong vòng luân hồi. Nhưng thật thừa thãi cho vị đạo sư tốt này khi phải đi lõa thể, cạo đầu, gắng sức trong tư thế ngồi xổm, và nhổ tóc nhổ râu, bởi vì tôi, người sống trong nhà đầy con cái, dùng gỗ đàn hương xứ Benares, đeo vòng hoa, dùng hương liệu, phấn sáp, và nhận vàng bạc, cũng sẽ đạt đến cùng một cảnh giới, cùng một tương lai, như vị đạo sư tốt này. Tôi biết và thấy điều gì mà phải sống đời phạm hạnh dưới sự hướng dẫn của vị đạo sư này?’ Vì vậy, khi nhận thấy pháp môn này phủ nhận đời sống phạm hạnh, người ấy liền từ bỏ và rời xa nó.”

18. “Đây là pháp môn thứ tư phủ nhận đời sống phạm hạnh đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết…”

19. “Này Sandaka, đó là bốn pháp môn phủ nhận đời sống phạm hạnh đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, [519] mà trong đó người trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, hoặc nếu có sống, cũng sẽ không đạt được con đường chân chính, Pháp lành.”

20. “Thật vi diệu thay, Tôn giả Ānanda, thật hy hữu thay, bốn pháp môn phủ nhận đời sống phạm hạnh đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết… Nhưng, thưa Tôn giả Ānanda, bốn loại đời sống phạm hạnh không mang lại sự an ủi đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết là gì, mà trong đó người trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, hoặc nếu có sống, cũng sẽ không đạt được con đường chân chính, Pháp lành?”

Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Ðạo sư có thuyết lý như vầy, có quan điểm như vầy: "Có bảy thân này không bị làm ra, không làm ra, không bị sáng tạo, không sáng tạo, không sanh sản, thường tại như đảnh núi, đứng thẳng như trụ đá. Chúng bất động, không chuyển biến, không xâm hại nhau. Chúng không thể ảnh hưởng đến lạc hay khổ với nhau, hoặc cả khổ và lạc. Thế nào là bảy? Ðịa thân, thủy thân, hỏa thân, phong thân, khổ, lạc, và thứ bảy là mạn. Bảy thân này không bị làm ra, không làm ra, không bị sáng tạo, không sáng tạo, không sanh sản, thường tại như đỉnh núi, đứng thẳng như trụ đá. Chúng bất động, không chuyển biến, không xâm hại nhau. Chúng không thể ảnh hưởng đến lạc hay khổ với nhau, hoặc cả khổ và lạc. Ở đây, không có người giết hại hoặc người bị giết hại, người nghe hoặc người nói, người biết hoặc người khiến cho biết, khi có một ai dùng lưỡi kiếm sắc bén chém đầu, thời không ai tước đoạt sanh mạng của ai cả, lưỡi kiếm chỉ rơi vào giữa bảy thân mà thôi. Có tất cả là 14 trăm ngàn chủng loại thác sanh, lại có thêm 60 một trăm và 6 một trăm. Có 5 một trăm loại nghiệp và có 5 nghiệp (theo 5 căn), lại có 3 nghiệp (về thân, khẩu, ý), lại có toàn nghiệp (thân và khẩu), bán nghiệp (ý), có 62 đạo, 62 trung kiếp, 6 giai cấp, 8 nhân địa; 4900 sanh nghiệp, 4900 kẻ du hành, 4900 chỗ ở của loài Naga, 2000 căn, 3000 cảnh địa ngục, 36 trần giới, 7 tưởng thai, 7 vô tưởng thai, 7 tiết thai (sanh từ đốt, hay ly hệ thai) 7 loài Thiên, 7 loài Người, 7 loài Quỷ, 7 hồ nước, 7 pavutas (núi hay hồ nhỏ), 7000 pavutas, 700 papatas (vực thẳm), 7 mộng, 700 mộng có 8.400.000 đại kiếp, trong thời gian ấy kẻ ngu và người trí, sau khi lưu chuyển, luân hồi, sẽ trừ tận khổ đau. Không có lời nguyện: “Với giới này, với giới cấm này, với khổ hạnh này, hay với Phạm hạnh này, tôi sẽ làm cho chín muồi những nghiệp chưa được thuần thục, hoặc trừ diệt những nghiệp đã được thuần thục, bởi những nhẫn thọ liên tục không thể đo lường, khổ và lạc với những vật đo lường, trong luân hồi không có tăng giảm, không có cao thấp. Ví như cuộn chỉ được tung ra sẽ được kéo dài đến một mức độ nào đó. Cũng như vậy, kẻ ngu và người trí, sau khi lưu chuyển luân hồi sẽ chấm dứt khổ đau”.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau: “Vị Tôn sư này có lý thuyết như vầy, có quan điểm như vầy: “Có bảy thân này… sẽ chấm dứt khổ đau”. Nếu vị Tôn sư này nói đúng sự thật, thời cái gì đã làm ở đây không phải ta làm, cái gì được sống ở đây không phải ta sống, nhưng cả hai chúng ta ở đây đều đồng đẳng khi chứng Sa-môn quả, và ta không có nói: “Cả hai chúng tôi, sau khi lưu chuyển luân hồi sẽ chấm dứt khổ đau”. Thật sự là quá độ hạnh lõa thể, trọc đầu, tinh tấn ngồi chỏ hỏ, nhổ lông tóc của vị Tôn sư này, trong khi ta sống trong gia đình, được con cái bao bọc đoanh vây, thọ dụng chiên-đàn Kasi, mang dùng vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, hưởng thọ vàng bạc, và trong đời sau ta sẽ đồng đẳng với vị Tôn sư này về chỗ thọ sanh. Như vậy ta biết gì, ta thấy gì mà ta sẽ sống theo hạnh ấy với vị Ðạo sư này?” Vị ấy sau khi biết phi phạm hạnh trú này, yểm ly theo hạnh ấy và bỏ đi.

Như vậy, này Sandaka là phi phạm hạnh trú thứ tư, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A la hán , Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí) thiện.

Này Sandaka, bốn phi phạm hạnh trú này được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và ở đây, người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Ananda! Thật hy hữu thay, Tôn giả Ananda! Bốn phi phạm hạnh trú này đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bấc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố là phi phạm hạnh trú, và ở đây, người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện. Tôn giả Ananda, thế nào là bốn pháp bất an phạm hạnh được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí) thiện?

21. “Ở đây, này Sandaka, có vị đạo sư tự xưng là bậc nhất thiết trí (omniscient - sabbaññū - biết tất cả) và nhất thiết kiến (all-seeing - sabbadassāvī - thấy tất cả), có tri kiến (knowledge and vision - ñāṇadassana - sự hiểu biết và thấy rõ) toàn hảo như sau: ‘Dù ta đi, đứng, ngủ hay thức, tri kiến luôn luôn và liên tục hiện hữu nơi ta.’[^754] Vị ấy vào một ngôi nhà trống, không nhận được thức ăn khất thực, bị chó cắn, gặp phải voi dữ, ngựa dữ, bò dữ, phải hỏi tên và dòng họ của một người đàn bà hay đàn ông, phải hỏi tên một ngôi làng hay thị trấn, và đường đi đến đó. Khi được hỏi: ‘Tại sao lại như vậy?’ vị ấy trả lời: ‘Ta buộc phải vào ngôi nhà trống, nên ta đã vào đó. Ta buộc phải không nhận được thức ăn khất thực, nên ta đã không nhận được. Ta buộc phải bị chó cắn, nên ta đã bị cắn. Ta buộc phải gặp voi dữ, ngựa dữ, bò dữ, nên ta đã gặp chúng. Ta buộc phải hỏi tên và dòng họ của một người đàn bà hay đàn ông, nên ta đã hỏi. Ta buộc phải hỏi tên một ngôi làng hay thị trấn và đường đi đến đó, nên ta đã hỏi.’”

22. “Về điều này, người trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư tốt này tự xưng là bậc nhất thiết trí và nhất thiết kiến, có tri kiến toàn hảo… Khi được hỏi: “Tại sao lại như vậy?” vị ấy trả lời: “Ta buộc phải… nên ta đã hỏi.”’ Vì vậy, khi nhận thấy đời sống phạm hạnh này không mang lại sự an ủi, người ấy liền từ bỏ và rời xa nó.”

23. “Đây là loại đời sống phạm hạnh thứ nhất không mang lại sự an ủi đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, [520] mà trong đó người trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, hoặc nếu có sống, cũng sẽ không đạt được con đường chân chính, Pháp lành.”

Ở đây, này Sandaka, có bậc Ðạo sư nhứt thiết tri, nhứt thiết kiến, tự xem đã chứng được tri kiến hoàn toàn: “Khi ta đi, ta đứng, ta ngủ và ta thức, tri, kiến được an trú ở trong ta, liên tục, không gián đoạn”. Vị ấy đi vào một nhà trống, không nhận được đồ ăn khất thực, và con chó cắn vị ấy, vị ấy gặp voi dữ, gặp người dữ, gặp bò dữ, và vị ấy hỏi tên và họ một người đàn bà, một người đàn ông, và hỏi tên những con đường của làng, của trị trấn. Vị ấy được hỏi: “Sao như thế này?”, và trả lời: “Ta phải vào một nhà trống, do vậy ta đã vào; ta phải không nhận được đồ ăn khất thực, do vậy ta đã không nhận được đồ ăn khất thực. (Có người) phải bị chó cắn, do vậy ta đã bị chó cắn. (Có người) phải gặp voi dữ, do vậy ta đã gặp; phải gặp ngựa dữ, do vậy ta đã gặp, phải gặp bò dữ, do vậy ta đã gặp. Có người phải hỏi tên và họ một người đàn bà, một người đàn ông, do vậy ta đã hỏi. (Có người) phải hỏi tên những con đường của làng, của thị trấn, do vậy ta đã hỏi”.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư như sau: “Vị Tôn sư này là nhất thiết tri, nhứt thiết kiến… , do vậy ta đã hỏi”. Vị ấy sau khi biết: “Hạnh này là bất an”, nên yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

Này Sandaka, đây là bất an phạm hạnh thứ nhất, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

24. “Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị đạo sư là người theo truyền thống, người xem truyền khẩu (oral tradition - anussava - sự nghe đi nghe lại, truyền miệng) là chân lý; vị ấy giảng dạy Giáo pháp dựa trên truyền khẩu, trên các huyền thoại được lưu truyền, trên những gì được ghi lại trong kinh điển (scriptures - piṭakasampadāna - sự kế thừa kinh điển). Nhưng khi một vị đạo sư là người theo truyền thống, người xem truyền khẩu là chân lý, thì có cái được nhớ đúng, có cái bị nhớ sai, có cái là thật, có cái là khác.”

25. “Về điều này, người trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư tốt này là người theo truyền thống… có cái là thật, có cái là khác.’ Vì vậy, khi nhận thấy đời sống phạm hạnh này không mang lại sự an ủi, người ấy liền từ bỏ và rời xa nó.”

26. “Đây là loại đời sống phạm hạnh thứ hai không mang lại sự an ủi đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết…”

Lại nữa, này Sandaka, ở đây, có vị Ðạo sư y cứ truyền thuyết, (xem) truyền thuyết là chân thật, vị này thuyết pháp theo truyền thuyết, theo tương truyền và truyền thống, theo uy tín (Thánh) tạng. Này Sandaka, nếu vị Ðạo sư y cứ truyền thuyết, xem truyền thuyết là chân thật, vị ấy (có phần) khéo nhớ, (có phần) không khéo nhớ, (khi thì) như thế này, (khi thì) như thế khác.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy tư: "Vị Tôn sư này y cứ truyền thuyết, xem truyền thuyết là chơn thật, vị này thuyết pháp theo truyền thuyết, theo tương truyền và truyền thống, theo uy tín (Thánh) tạng. Nếu vị Ðạo sư y cứ truyền thuyết, xem truyền thuyết là chơn thật, vị ấy (có phần) khéo nhớ, (có phần) không khéo nhớ, (khi thì) như thế này, (khi thì) như thế khác. Vị ấy sau khi biết: “Hạnh này là bất an”, nên yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

Này Sandaka, đây là bất an phạm hạnh thứ hai, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống, thời không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí) thiện.

27. “Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị đạo sư là người lý luận (reasoner - takki - người dựa vào suy luận), người biện giải (inquirer - vīmaṃsī - người thích tìm tòi, phân tích). Vị ấy giảng dạy Giáo pháp được xây dựng dựa trên lý luận, theo dòng suy diễn tự nó khởi lên. Nhưng khi một vị đạo sư là người lý luận, người biện giải, thì có cái được lý luận đúng, có cái bị lý luận sai, có cái là thật, có cái là khác.”

28. “Về điều này, người trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư tốt này là người lý luận… có cái là thật, có cái là khác.’ Vì vậy, khi nhận thấy đời sống phạm hạnh này không mang lại sự an ủi, người ấy liền từ bỏ và rời xa nó.”

29. “Đây là loại đời sống phạm hạnh thứ ba không mang lại sự an ủi đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết…”

Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Ðạo sư là nhà lý luận, là nhà suy luận. Do sự đả phá của lý luận và y cứ theo suy luận, vị này thuyết pháp theo nguyên tắc tự mình sáng tác. Này Sandaka, nếu vị Ðạo sư là nhà lý luận, là nhà suy luận, vị ấy (có phần) khéo lý luận, (có phần) không khéo lý luận, (khi thì) như thế này, (khi thì) như thế khác.

Ở đây, này Sandaka, người có trí suy nghĩ: "Vị Tôn sư này là nhà lý luận, là nhà suy luận. Do sự đả phá của lý luận và y cứ theo suy luận, vị này thuyết pháp theo nguyên tắc tự mình sáng tác. Nếu vị Ðạo sư là nhà lý luận, là nhà suy luận, vị ấy (có phần) khéo lý luận, (có phần) không khéo lý luận, (khi thì) như thế này, (khi thì) như thế khác. Vị ấy sau khi biết: “Hạnh này là bất an” nên yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

Này Sandaka đây là bất an phạm hạnh thứ ba, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống thì không thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện.

30. "Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị đạo sư ngu si và mơ hồ. Vì ngu si và mơ hồ, [521] khi được hỏi câu này câu nọ, vị ấy liền ngụy biện, lẩn tránh như lươn (eel-wriggling - amarāvikkhepa - sự trả lời lắt léo, không xác định): ‘Tôi không nói là như thế này. Và tôi không nói là như thế kia. Và tôi không nói là khác. Và tôi không nói là không phải vậy. Và tôi không nói là không phải không phải vậy.’[^755]

31. “Về điều này, người trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư tốt này ngu si và mơ hồ… [như vậy] vị ấy ngụy biện, lẩn tránh như lươn…’ Vì vậy, khi nhận thấy đời sống phạm hạnh này không mang lại sự an ủi, người ấy liền từ bỏ và rời xa nó.”

32. “Đây là loại đời sống phạm hạnh thứ tư không mang lại sự an ủi đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết…”

33. “Này Sandaka, đó là bốn loại đời sống phạm hạnh không mang lại sự an ủi đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, mà trong đó người trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, hoặc nếu có sống, cũng sẽ không đạt được con đường chân chính, Pháp lành.”

34. “Thật vi diệu thay, Tôn giả Ānanda, thật hy hữu thay, bốn loại đời sống phạm hạnh không mang lại sự an ủi đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết… Nhưng, thưa Tôn giả Ānanda, vị đạo sư nào chủ trương điều gì, tuyên bố điều gì, mà trong đó người trí chắc chắn sẽ sống đời phạm hạnh, và trong khi sống đời phạm hạnh ấy sẽ đạt được con đường chân chính, Pháp lành?'”

Lại nữa, này Sandaka, ở đây có vị Ðạo sư là người đần độn, là người ngu si. Vì đần độn ngu si, khi được hỏi về vấn đề này, vấn đề khác, vị ấy dùng những lời ngụy biện trườn uốn như con lươn: “Theo tôi không phải như vậy, theo tôi không phải như kia, theo tôi không khác như thế, theo tôi không phải như thế, theo tôi không không phải như thế”.

Ở đây, này Sandaka người có trí suy tư: “Vị Tôn sư này là người đần độn, là người ngu si… , theo tôi không phải như thế”. Vị ấy sau khi biết: “Hạnh này là bất an”, nên yểm ly hạnh ấy và bỏ đi.

Này Sandaka, đây là bất an phạm hạnh thứ tư, được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy và nếu sống thì không thể thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

Này Sandaka, bốn bất an phạm hạnh này được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố, và ở đây người có trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống thì không thể thành đạt (chánh) lý, pháp và (chí) thiện.

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Ananda! Thật hy hữu thay, Tôn giả Ananda! Bốn pháp bất an phạm hạnh này đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác tuyên bố là bất an phạm hạnh, và ở đây người trí không thể tự mình sống theo hạnh ấy, và nếu sống thì không thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện. Thưa Tôn giả Ananda, vị Ðạo sư ấy dạy những gì, tuyên bố những gì, mà ở đây, người có trí có thể tự mình sống Phạm hạnh, và khi sống, có thể thành đạt (chánh) lý, pháp, và (chí) thiện?

35-42. “Ở đây, này Sandaka, một vị Như Lai (Tathāgata - bậc đã đến như vậy/đi như vậy, danh hiệu của Phật) xuất hiện trên đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác…(như Kinh 51, §§12-19)… tâm vị ấy được gột sạch khỏi hoài nghi (purification of doubt - kankhāvitaraṇavisuddhi - sự thanh lọc vượt qua hoài nghi).”

– Ở đây, này Sandaka, Như Lai xuất hiện ở đời là bậc A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Như Lai sau khi riêng tự chứng ngộ với thượng trí, thế giới này là Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên, Nhơn, lại tuyên bố điều Ngài đã chứng ngộ. Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, đầy đủ văn nghĩa, Ngài truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh.

Người gia trưởng hay con người gia trưởng, hay một người sanh ở giai cấp (hạ tiện) nghe pháp ấy, sau khi nghe pháp, người ấy sanh lòng tín ngưỡng Như Lai. Khi có lòng tín ngưỡng ấy, người ấy suy nghĩ: “Ðời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời. Ðời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật không dễ gì cho một người sống ở gia đình có thể sống theo Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình”. Một thời gian sau, người ấy bỏ tài sản nhỏ, hay bỏ tài sản lớn, bỏ bà con quyến thuộc nhỏ, hay bỏ bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, và xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

Vị ấy xuất gia như vậy, hành trì các học giới và hạnh sống các Tỷ-kheo, từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết xấu hổ, sợ hãi, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu tình. Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của không cho, chỉ mong những vật đã cho, tự sống thanh tịnh, không có trộm cướp. Vị ấy từ bỏ đời sống không Phạm hạnh, sống theo Phạm hạnh, sống đời sống viễn ly, tránh xa dâm dục hạ liệt.

Vị ấy từ bỏ nói láo, nói những lời chân thật, liên hệ đến sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không lường gạt đời. Vị ấy từ bỏ nói hai lưỡi, tránh xa nói hai lưỡi, nghe điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói để sanh chia rẽ ở những người này; nghe điều gì ở chỗ kia, không đi nói với những người này để sanh chuyện chia rẽ ở những người kia. Như vậy, vị ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến khích những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, thích thú trong hòa hợp, hân hoan trong hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp. Vị ấy từ bỏ nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác, nói những lời nói dịu hiền, đẹp tai, dễ thương, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều người; vị ấy nói những lời nói như vậy. Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù phiếm, nói đúng thời, nói chân thật, nói có ý nghĩa, nói pháp, nói luật, nói những lời đáng được gìn giữ, những lời hợp thời, hợp lý có mạch lạc hệ thống, có ích lợi.

Vị ấy từ bỏ không làm hại đến các hạt giống và các loại cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm; từ bỏ các món ăn phi thời; từ bỏ không đi xem múa, hát, nhạc, các cuộc trình diễn; từ bỏ không dùng vòng hoa, hương liệu, dầu thoa, trang sức, và các thời trang; từ bỏ không dùng giường cao và giường lớn; từ bỏ không nhận vàng và bạc; từ bỏ không nhận các hạt sống; từ bỏ không nhận thịt sống, từ bỏ không nhận đàn bà con gái; từ bỏ không nhận nô tỳ gái và trai; từ bỏ không nhận cừu và dê; từ bỏ không nhận gia cầm và heo; từ bỏ không nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái; từ bỏ không nhận ruộng nương đất đai; từ bỏ không dùng người làm môi giới hoặc tự mình làm môi giới; từ bỏ không buôn bán; từ bỏ các sự gian lận bằng cân, tiền bạc và đo lường; từ bỏ các tà hạnh như hối lộ, gian trá, lừa đảo; từ bỏ không làm thương tổn, sát hại, câu thúc, bức đoạt, trộm cắp, cướp phá.

Vị ấy sống biết đủ, bằng lòng với tấm y để che thân với đồ ăn khất thực để nuôi sống, đi tại chỗ nào cũng mang theo (y và bình bát). Như con chim bay đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh, cũng vậy, Tỷ- kheo bằng lòng với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo. Vị ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, nội tâm hưởng lạc thọ không khuyết phạm.

Khi mắt thấy sắc, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì, vì con mắt không được chế ngự, khiến tham ái, ưuc bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên, vị ấy tự chế ngự các nguyên nhân ấy, hộ trì con mắt, thực hành sự hộ trì con mắt. Khi tai nghe tiếng… mũi ngửi hương… lưỡi nếm vị… thân cảm xúc… ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng, những nguyên nhân gì, vì ý căn không được chế ngự, khiến tham ái, ưu bi, các ác bất thiện pháp khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy thành tựu Thánh hộ trì các căn này nội tâm hưởng lạc thọ không uế nhiễm.

Vị ấy khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay, khi duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát, thượng y đều tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nuốt đều tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều tỉnh giác.

Vị ấy thành tựu Thánh giới uẩn này, thành tựu Thánh hộ trì các căn này, thành tựu Thánh chánh niệm tỉnh giác này, lựa một trú xứ thanh vắng, như khu rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây ngoài trời, đống rơm.

Sau khi ăn xong và đi khất thực trở về, vị ấy ngồi kiết-già, lưng thẳng tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trước mặt. Vị ấy từ bỏ dục tham ở đời, sống với tâm thoát ly dục tham, gột rửa tâm hết dục tham. Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng sanh hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận. Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát ly hôn trầm thụy miên, với tâm tưởng hướng về ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết hôn trầm thụy miên. Từ bỏ trạo cử, hối quá, vị ấy sống không trạo cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử, hối quá. Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp.

43. “Sau khi từ bỏ năm triền cái (five hindrances - pañca nīvaraṇāni - năm chướng ngại tâm lý) này, những tùy phiền não làm trí tuệ suy yếu, vị ấy ly dục (secluded from sensual pleasures - vivicceva kāmehi - xa lìa các dục vọng), ly bất thiện pháp (secluded from unwholesome states - vivicca akusalehi dhammehi - xa lìa các pháp bất thiện), chứng và trú thiền thứ nhất (jhāna - tầng thiền định), một trạng thái có tầm (applied thought - vitakka - sự hướng tâm đến đối tượng) và tứ (sustained thought - vicāra - sự duy trì tâm trên đối tượng), với hỷ (rapture - pīti - niềm vui thích) và lạc (pleasure - sukha - sự sung sướng) do ly dục sinh. Người trí chắc chắn sẽ sống đời phạm hạnh với một vị đạo sư mà dưới sự hướng dẫn của vị ấy, đệ tử đạt được sự chứng đắc cao thượng như vậy, [522] và trong khi sống đời phạm hạnh ấy, người ấy sẽ đạt được con đường chân chính, Pháp lành.”

44-46. “Lại nữa, với sự lắng dịu của tầm và tứ, vị ấy chứng và trú thiền thứ hai… Với sự phai nhạt của hỷ… vị ấy chứng và trú thiền thứ ba… Với sự xả bỏ lạc và khổ… vị ấy chứng và trú thiền thứ tư. Người trí chắc chắn sẽ sống đời phạm hạnh với một vị đạo sư mà dưới sự hướng dẫn của vị ấy, đệ tử đạt được sự chứng đắc cao thượng như vậy…”

47. “Khi tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến sự bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến Túc mạng minh (knowledge of the recollection of past lives - pubbenivāsānussatiñāṇa - trí tuệ nhớ lại các đời sống quá khứ). Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ của mình, tức là một kiếp, hai kiếp…(như Kinh 51, §24)… Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ của mình với các khía cạnh và chi tiết. Người trí chắc chắn sẽ sống đời phạm hạnh với một vị đạo sư mà dưới sự hướng dẫn của vị ấy, đệ tử đạt được sự chứng đắc cao thượng như vậy…”

48. “Khi tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến sự bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến Thiên nhãn minh (knowledge of the passing away and reappearance of beings - cutūpapātañāṇa - trí tuệ thấy rõ sự sinh tử của chúng sinh)…(như Kinh 51, §25)… Như vậy, với thiên nhãn (divine eye - dibbacakkhu - con mắt của chư thiên), thanh tịnh và siêu việt hơn mắt người, vị ấy thấy chúng sinh chết đi và tái sinh, hèn hạ và cao sang, xinh đẹp và xấu xí, may mắn và bất hạnh, và vị ấy hiểu rõ chúng sinh tái sinh như thế nào tùy theo nghiệp (actions - kamma - hành động có chủ ý) của họ. Người trí chắc chắn sẽ sống đời phạm hạnh với một vị đạo sư mà dưới sự hướng dẫn của vị ấy, đệ tử đạt được sự chứng đắc cao thượng như vậy…”

49. “Khi tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến sự bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến Lậu tận minh (knowledge of the destruction of the taints - āsavakkhayañāṇa - trí tuệ đoạn trừ các lậu hoặc). Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là Khổ (suffering - dukkha - sự đau khổ, bất toại nguyện)’…(như Kinh 51, §26)… Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là Con Đường dẫn đến sự đoạn diệt các lậu hoặc (taints - āsava - những ô nhiễm sâu xa làm chúng sinh trôi lăn trong luân hồi).’”

50. “Khi biết và thấy như vậy, tâm vị ấy được giải thoát (liberated - vimutta - thoát khỏi sự trói buộc) khỏi dục lậu (taint of sensual desire - kāmāsava - lậu hoặc do tham ái dục lạc), hữu lậu (taint of being - bhavāsava - lậu hoặc do tham ái sự tồn tại), và vô minh lậu (taint of ignorance - avijjāsava - lậu hoặc do không hiểu biết Tứ Diệu Đế). Khi tâm được giải thoát, khởi lên trí tuệ: ‘Đã giải thoát.’ Vị ấy biết rõ: ‘Sinh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lại trạng thái tồn tại nào nữa.’ Người trí chắc chắn sẽ sống đời phạm hạnh với một vị đạo sư mà dưới sự hướng dẫn của vị ấy, đệ tử đạt được sự chứng đắc cao thượng như vậy, và trong khi sống đời phạm hạnh ấy, người ấy sẽ đạt được con đường chân chính, Pháp lành.”

Sau khi trừ bỏ năm triền cái này, các pháp làm tâm cấu uế, làm trí tuệ trở thành yếu ớt, vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp, chứng đạt và an trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ. Này Sandaka, nếu một đệ tử chứng được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một vị Ðạo sư, thời ở đây người có trí có thể tự mình sống Phạm hạnh, và khi sống có thể thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí) thiện.

Lại nữa, này Sandaka, vị Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng đạt và an trú Nhị thiền… chứng đạt và an trú Tam thiền… chứng đạt và an trú Tứ thiền. Này Sandaka, nếu một đệ tử chiếm được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một Ðạo sư… thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí) thiện".

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyễn, dễ sử dụng, vững chắc bất động như vậy, vị ấy, hướng tâm đến túc mạng trí. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời… như vậy, vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Này Sandaka, nếu một đệ tử chiếm được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một vị Ðạo sư… thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí) thiện.

Với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyễn, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh… đều do hạnh nghiệp của họ. Này Sandaka nếu một đệ tử chứng được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một vị Ðạo sư… thành đạt (chánh) đạo, pháp và (chí) thiện.

Với tâm định tĩnh thanh tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyễn, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy như thật biết: “Ðây là Khổ”… vị ấy như thật biết: “Ðây là con đường đưa đến lậu hoặc diệt”.

Vị ấy do biết vậy, do thấy vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Ðối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: “Ta đã giải thoát”. Vị ấy biết: “Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa”. Này Sandaka, nếu một đệ tử chứng được ưu thắng đặc thù như vậy dưới một Ðạo sư nào, thời ở đây người có trí có thể tự mình sống Phạm hạnh, và khi sống có thể thành đạt (chánh) đạo, pháp, và (chí) thiện.

51. “Nhưng, thưa Tôn giả Ānanda, khi một vị tỳ kheo là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc, đã sống đời phạm hạnh, đã làm xong việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã phá hủy các ràng buộc của sự tồn tại (fetters of being - bhavasaṃyojana - những trói buộc khiến chúng sinh tái sinh), và hoàn toàn giải thoát nhờ chánh trí (final knowledge - aññā - trí tuệ cuối cùng, trí tuệ của bậc A-la-hán), [523] vị ấy có thể thọ hưởng dục lạc không?”

“Này Sandaka, khi một vị tỳ kheo là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc… và hoàn toàn giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy không thể vi phạm (incapable of transgression) trong năm trường hợp. Một vị tỳ kheo đã đoạn tận các lậu hoặc thì không thể cố ý tước đoạt mạng sống của chúng sinh; không thể lấy của không cho, tức là trộm cắp; không thể dâm dục; không thể cố ý nói dối; không thể thọ hưởng dục lạc bằng cách tích trữ như khi còn là người tại gia.[^756] Khi một vị tỳ kheo là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc… vị ấy không thể vi phạm trong năm trường hợp này.”[^757]

52. “Nhưng, thưa Tôn giả Ānanda, khi một vị tỳ kheo là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc… có phải tri kiến rằng các lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận luôn luôn và liên tục hiện hữu nơi vị ấy, dù đang đi, đứng, ngủ hay thức không?”

“Về điều đó, này Sandaka, tôi sẽ cho ông một ví dụ, vì một số người trí ở đây hiểu ý nghĩa của một lời nói thông qua ví dụ. Giả sử tay và chân của một người bị chặt đứt. Có phải người đó biết ‘Tay và chân tôi đã bị chặt đứt’ một cách liên tục và không gián đoạn, dù đang đi, đứng, ngủ hay thức, hay người đó chỉ biết ‘Tay và chân tôi đã bị chặt đứt’ khi người đó quán xét lại sự việc đó?”

“Thưa Tôn giả Ānanda, người đó sẽ không biết ‘Tay và chân tôi đã bị chặt đứt’ một cách liên tục và không gián đoạn; đúng hơn, người đó chỉ biết ‘Tay và chân tôi đã bị chặt đứt’ khi người đó quán xét lại sự việc đó.”

“Cũng vậy, này Sandaka, khi một vị tỳ kheo là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc… tri kiến rằng các lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận không phải luôn luôn và liên tục hiện hữu nơi vị ấy, dù đang đi, đứng, ngủ hay thức; đúng hơn, vị ấy biết ‘Các lậu hoặc của tôi đã được đoạn tận’ chỉ khi vị ấy quán xét lại sự việc đó.”[^758]

53. “Có bao nhiêu người đã giải thoát (emancipated ones - vimuttā - những người đã thoát khỏi luân hồi) trong Giáo pháp và Giới luật (Discipline - vinaya - luật lệ cho Tăng đoàn) này, thưa Tôn giả Ānanda?”

“Không chỉ có một trăm, này Sandaka, hay hai trăm, ba trăm, bốn trăm hay năm trăm, mà còn nhiều hơn thế nữa những người đã giải thoát trong Giáo pháp và Giới luật này.”

“Thật vi diệu thay, Tôn giả Ānanda, thật hy hữu thay! Không có sự tán dương Giáo pháp của mình và chê bai Giáo pháp của người khác; chỉ có sự giảng dạy Giáo pháp một cách trọn vẹn, [524] và có biết bao nhiêu người đã giải thoát xuất hiện. Nhưng những vị Ājīvaka (Ājīvakas - một trường phái tu khổ hạnh thời Đức Phật, theo thuyết định mệnh) kia, những đứa con chết yểu của các bà mẹ (một cách nói miệt thị), lại tự tán dương mình và chê bai người khác, và họ chỉ công nhận có ba người đã giải thoát, đó là Nanda Vaccha, Kisa Sankicca, và Makkhali Gosāla.”[^760]

54. Bấy giờ, du sĩ Sandaka nói với hội chúng của mình: “Hãy đi đi, thưa quý vị. Đời sống phạm hạnh nên được sống dưới sự hướng dẫn của Sa môn Gotama. Bây giờ thật không dễ dàng cho chúng ta từ bỏ lợi lộc, danh dự và tiếng tăm.”

Đó là cách du sĩ Sandaka khuyến khích hội chúng của mình sống đời sống phạm hạnh dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn.

– Nhưng, thưa Tôn giả Ananda, một Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị Tỷ-kheo ấy có thể thọ dụng các dục vọng không?

– Này Sandaka, vị Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy không thể vi phạm năm điều: Vị Tỷ-kheo, các lậu đã tận không có thể cố ý sát hại mạng sống chúng sanh; vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể lấy của không cho, được gọi là ăn trộm; vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể hành dâm dục; vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể cố ý nói láo; vị Tỷ-kheo các lậu đã tận không có thể hưởng thọ các dục đối với các vật được tàng trữ như trước khi còn tại gia. Này Sandaka, một vị Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy không có thể vi phạm năm điều này.

– Thưa Tôn giả Ananda, vị Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, khi vị ấy đi, đứng, ngủ và thức, có phải tri kiến vị ấy được an trú một cách liên tục, không gián đoạn: “Các lậu hoặc của ta đã được đoạn tận”?

– Này Sandaka, tôi sẽ cho Ông một ví dụ, nhờ ví dụ ở đây, một số người có trí sẽ biết ý nghĩa câu nói. Ví như, này Sandaka, một người tay chân bị chặt; khi người ấy đi, đứng, ngủ và thức, tay chân bị chặt một cách liên tục, không gián đoạn, và khi người ấy suy tư về vấn đề này, người ấy biết: “Tay chân của ta bị chặt”. Cũng vậy, này Sandaka, vị Tỷ-kheo nào là bậc A-la-hán, các lậu đã tận, tu hành thành mãn, các việc nên làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã thành đạt lý tưởng, đã tận trừ hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, khi vị ấy đi, đứng, ngủ và thức, các lậu hoặc được đoạn tận một cách liên tục, không gián đoạn, và khi vị ấy suy tư về vấn đề này, vị ấy biết: “Các lậu hoặc ta đã được đoạn tận”.

– Nhưng thưa Tôn giả Ananda, có bao nhiêu vị lãnh đạo tối thắng trong pháp và luật này?

– Này Sandaka, không phải chỉ có một trăm, hai trăm, ba trăm, bốn trăm, năm trăm, mà còn nhiều vị lãnh đạo tối thắng hơn nữa trong Pháp và Luật này.

– Thật vi diệu thay, Tôn giả Ananda! Thật hy hữu thay, Tôn giả Ananda! Không có sự tự tán pháp của mình, không có sự hủy báng pháp của người khác, nhưng cả hai sự thuyết pháp với các hành trì (ayatane) và rất nhiều vị lãnh đạo tối thắng như vậy đã được thấy (ở đây). Còn các tà mạn ngoại đạo này là những đứa con của người mẹ không con, họ tự tán khen mình chê người, và họ chỉ có ba vị lãnh đạo tối thắng, tức là Nanda Vaccha, Kisa Sankicca và Makkhali Gosala.

Rồi du sĩ Sandaka nói với đồ chúng của mình:

– Chư Tôn giả, hãy đi và sống Phạm hạnh dưới Sa-môn Gotama, tuy rằng nay không có dễ gì cho chúng ta từ bỏ quyền lợi, tôn kính và danh tiếng.

Như vậy du sĩ Sandaka đã đưa đồ chúng của mình sống Phạm hạnh dưới Sa-môn Gotama.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• Đức Thế Tôn / Bhagavā / Blessed One: Danh hiệu tôn kính dành cho Đức Phật, có nghĩa là bậc được tôn quý, bậc có đầy đủ phước đức và trí tuệ.
• du sĩ / paribbājaka / wanderer: Người tu khổ hạnh lang thang, không thuộc về một tu viện cố định, thường tìm kiếm chân lý qua nhiều trường phái khác nhau vào thời Đức Phật.
• thiền định / samādhi, jhāna / meditation: Sự tập trung tâm ý vào một đối tượng duy nhất để đạt được trạng thái tĩnh lặng, trong sáng của tâm. Trong ngữ cảnh này có thể chỉ sự nhập định (jhāna) hoặc sự thực hành thiền nói chung.
• tỳ kheo / bhikkhu / bhikkhu (monk): Nhà sư Phật giáo đã thọ giới cụ túc, sống đời sống xuất gia, khất thực.
• Sa môn / samaṇa / recluse: Người xuất gia tu hành, từ bỏ đời sống thế tục để tìm cầu giải thoát, không nhất thiết phải là Phật tử.
• đệ tử / sāvaka / disciple: Người học trò, người đi theo sự chỉ dạy của một bậc thầy.
• Giáo pháp / Dhamma / Dhamma: Lời dạy của Đức Phật, chân lý về bản chất của sự vật, con đường đưa đến giải thoát.
• đời sống phạm hạnh / brahmacariya / holy life: Cuộc sống trong sạch, cao thượng, thường chỉ đời sống tu hành xuất gia hoặc tại gia giữ giới nghiêm túc, nhằm mục đích đạt đến giải thoát.
• A-la-hán / arahaṃ / accomplished (arahant): Bậc đã hoàn thiện, đã tiêu diệt hết phiền não, đạt được Niết Bàn, không còn tái sinh.
• Chánh Đẳng Giác / sammāsambuddha / fully enlightened: Bậc giác ngộ hoàn toàn và đúng đắn một cách tự thân, không thầy chỉ dạy (chỉ Đức Phật).
• đời sống phạm hạnh không mang lại sự an ủi / anassāsika brahmacariya / holy life without consolation: Đời sống tu hành theo những giáo lý sai lầm hoặc với những vị thầy không đáng tin cậy, không thể dẫn đến sự an ổn, giải thoát thực sự.
• người trí / viññū puriso / wise man: Người có trí tuệ, có khả năng phân biệt đúng sai, thiện ác, thấy rõ bản chất sự vật.
• con đường chân chính / sammā magga / true way: Con đường đúng đắn, thường chỉ Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo), dẫn đến sự chấm dứt khổ đau.
• Pháp lành / kusala dhamma / Dhamma that is wholesome: Những lời dạy, những pháp thực hành thiện lành, đưa đến lợi ích, an vui và giải thoát.
• hành động thiện ác / kusalākusala kamma / good and bad actions: Nghiệp tốt và nghiệp xấu, những hành động có chủ ý (thân, khẩu, ý) tạo ra kết quả tương ứng trong tương lai.
• chúng sinh hóa sinh / opapātika / beings who are reborn spontaneously: Chúng sinh sinh ra một cách tức thời, không qua thai bào hay trứng, như chư thiên, ngạ quỷ, chúng sinh địa ngục.
• bà la môn / brāhmaṇa / brahmin: Thành viên của giai cấp tu sĩ, học giả trong xã hội Ấn Độ cổ đại.
• thắng trí / abhiññā / direct knowledge: Trí tuệ siêu việt, sự hiểu biết trực tiếp, không qua suy luận, bao gồm các năng lực như thiên nhãn, thiên nhĩ, túc mạng minh, tha tâm thông, lậu tận minh.
• bốn đại địa / cattāri mahābhūtāni / four great elements: Bốn yếu tố cơ bản cấu tạo nên vật chất theo quan niệm Ấn Độ cổ: đất (pāṭhavī), nước (āpo), lửa (tejo), gió (vāyo).
• căn / indriya / faculties: Các cơ quan cảm giác (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) và ý căn (mano).
• thân hoại mạng chung / kāyassa bhedā / dissolution of the body: Sự tan rã của thân xác vật lý sau khi chết.
• tự điều phục / saṃyama / taming oneself: Sự kiểm soát, chế ngự bản thân, đặc biệt là các giác quan và tâm ý.
• tiết chế / dama / restraint: Sự kiềm chế, tự chủ, không buông thả theo ham muốn.
• ô nhiễm / kilesa / defilement: Phiền não, các trạng thái tâm bất thiện như tham, sân, si, làm vẩn đục tâm trí.
• thanh tịnh / visuddhi / purification: Sự trong sạch, thoát khỏi ô nhiễm, phiền não.
• sức mạnh / purisakāra / manly strength: Nỗ lực, ý chí, sức mạnh của con người để hành động.
• sự bền bỉ / purisaparakkama / manly endurance: Sự kiên trì, bền bỉ, khả năng chịu đựng trong nỗ lực.
• số mệnh / niyati / destiny: Thuyết định mệnh cho rằng mọi sự xảy ra đều đã được định sẵn, không thể thay đổi do nỗ lực cá nhân.
• hoàn cảnh / saṅgati / circumstance: Các yếu tố bên ngoài, môi trường xung quanh tác động đến đời sống.
• bản chất tự nhiên / bhāva, sabhāva / nature: Bản tính cố hữu, đặc tính tự nhiên của sự vật, chúng sinh.
• linh hồn / jīva / soul: Một thực thể trường tồn, bất biến, thường được coi là cốt lõi của một cá nhân trong một số tôn giáo và triết học (Phật giáo phủ nhận sự tồn tại của một linh hồn như vậy - vô ngã anattā).
• nghiệp / kamma / action: Hành động có chủ ý (thân, khẩu, ý) tạo ra quả báo tương ứng.
• luân hồi / saṃsāra / round of rebirths: Vòng sinh tử bất tận, sự tái sinh lặp đi lặp lại trong các cõi khác nhau do nghiệp và phiền não chi phối.
• giới hạnh / sīla / virtue: Đạo đức, các quy tắc ứng xử đúng đắn, nền tảng của đời sống phạm hạnh.
• khổ hạnh / tapa, vata / asceticism, observance: Sự thực hành ép xác, tự hành hạ thân thể với niềm tin rằng điều đó sẽ dẫn đến thanh tịnh hoặc giải thoát.
• nhất thiết trí / sabbaññutāñāṇa / omniscience: Trí tuệ biết tất cả mọi thứ.
• nhất thiết kiến / sabbadassāvī / all-seeing: Khả năng thấy tất cả mọi thứ.
• tri kiến / ñāṇadassana / knowledge and vision: Sự hiểu biết và thấy rõ bản chất của sự vật như nó thực sự là, đặc biệt là thấy rõ Tứ Diệu Đế và sự giải thoát.
• truyền khẩu / anussava / oral tradition: Sự truyền đạt kiến thức, giáo lý qua lời nói từ thế hệ này sang thế hệ khác.
• kinh điển / piṭaka, suttanta / scriptures: Các bộ sưu tập lời dạy của Đức Phật và các Thánh đệ tử, được ghi chép lại.
• người lý luận / takki / reasoner: Người dựa vào suy luận logic, tư duy để xây dựng học thuyết.
• người biện giải / vīmaṃsī / inquirer: Người thích tìm tòi, phân tích, khảo sát để hiểu biết.
• lẩn tránh như lươn / amarāvikkhepa / eel-wriggling: Một loại ngụy biện, trả lời lắt léo, mập mờ, không xác định để tránh đưa ra quan điểm rõ ràng.
• Như Lai / Tathāgata / Tathāgata: Danh hiệu của Đức Phật, có nghĩa là “Người đã đến như vậy” hoặc “Người đã đi như vậy”, chỉ sự chứng ngộ chân lý tối hậu.
• thanh tịnh bằng tri kiến về đạo lộ / kankhāvitaraṇavisuddhi / purification of doubt: Sự thanh lọc tâm trí vượt qua mọi hoài nghi về Tam Bảo, về nhân quả, về con đường tu tập.
• năm triền cái / pañca nīvaraṇāni / five hindrances: Năm trạng thái tâm lý tiêu cực ngăn cản sự định tâm và phát triển trí tuệ: tham dục, sân hận, hôn trầm-thụy miên, trạo cử-hối quá, hoài nghi.
• ly dục / vivicceva kāmehi / secluded from sensual pleasures: Xa lìa, tách khỏi sự ham muốn các đối tượng của giác quan (sắc, thanh, hương, vị, xúc).
• ly bất thiện pháp / vivicca akusalehi dhammehi / secluded from unwholesome states: Xa lìa, tách khỏi các trạng thái tâm bất thiện, có hại.
• thiền / jhāna / jhāna: Các tầng thiền định sâu, trạng thái tâm vắng lặng, tập trung cao độ, kèm theo hỷ và lạc (ở các tầng thấp) hoặc xả (ở tầng cao).
• tầm / vitakka / applied thought: Sự hướng tâm ban đầu đến đối tượng thiền định.
• tứ / vicāra / sustained thought: Sự duy trì tâm trên đối tượng thiền định, khảo sát đối tượng.
• hỷ / pīti / rapture: Niềm vui thích, phấn khởi, một yếu tố của các tầng thiền sắc giới thấp.
• lạc / sukha / pleasure: Cảm giác sung sướng, hạnh phúc, an lạc, một yếu tố của các tầng thiền sắc giới thấp.
• Túc mạng minh / pubbenivāsānussatiñāṇa / knowledge of the recollection of past lives: Trí tuệ nhớ lại vô số đời sống quá khứ của mình và chúng sinh khác.
• Thiên nhãn minh / cutūpapātañāṇa (dibbacakkhuñāṇa) / knowledge of the passing away and reappearance of beings: Trí tuệ thấy rõ sự chết và tái sinh của chúng sinh, hiểu rõ nghiệp chi phối sự tái sinh đó.
• thiên nhãn / dibbacakkhu / divine eye: Con mắt của chư thiên, khả năng nhìn thấy các cảnh giới khác, thấy sự sinh tử của chúng sinh, vượt xa mắt thường.
• Lậu tận minh / āsavakkhayañāṇa / knowledge of the destruction of the taints: Trí tuệ đoạn trừ hoàn toàn các lậu hoặc (ô nhiễm), chứng đắc A-la-hán quả.
• lậu hoặc / āsava / taints: Những ô nhiễm tinh thần sâu xa, tiềm ẩn làm chúng sinh trôi lăn trong luân hồi, gồm dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu (đôi khi thêm kiến lậu).
• Khổ / dukkha / suffering: Sự đau khổ, bất toại nguyện, một trong Bốn Sự Thật Cao Quý, bao gồm khổ về thể chất, tinh thần, và sự khổ do bản chất vô thường, bất ổn của mọi hiện hữu.
• đoạn diệt / nirodha / cessation: Sự chấm dứt hoàn toàn, đặc biệt là sự chấm dứt khổ đau (Niết Bàn).
• giải thoát / vimutti / liberated: Sự thoát khỏi mọi ràng buộc của phiền não và luân hồi.
• dục lậu / kāmāsava / taint of sensual desire: Lậu hoặc do tham ái, dính mắc vào các dục lạc thế gian.
• hữu lậu / bhavāsava / taint of being: Lậu hoặc do tham ái sự tồn tại, mong muốn được tiếp tục sinh tồn trong các cõi giới.
• vô minh lậu / avijjāsava / taint of ignorance: Lậu hoặc do sự không hiểu biết chân lý, đặc biệt là Tứ Diệu Đế và Vô Ngã.
• ràng buộc của sự tồn tại / bhavasaṃyojana / fetters of being: Những trói buộc tâm lý (như thân kiến, hoài nghi, giới cấm thủ, tham dục, sân hận, ái sắc, ái vô sắc, mạn, trạo cử, vô minh) khiến chúng sinh tiếp tục tái sinh.
• chánh trí / aññā / final knowledge: Trí tuệ cuối cùng, trí tuệ giải thoát của bậc A-la-hán, biết rõ mình đã giải thoát.
• không thể vi phạm / abhabba / incapable of transgression: Không có khả năng làm những điều sai trái nhất định sau khi đã đạt đạo quả (đặc biệt là A-la-hán).
• người đã giải thoát / vimutta / emancipated ones: Những người đã đạt được sự giải thoát hoàn toàn khỏi luân hồi (A-la-hán).
• Giới luật / Vinaya / Discipline: Bộ sưu tập các quy tắc và luật lệ do Đức Phật chế định cho cộng đồng Tăng Ni để duy trì sự hòa hợp và thanh tịnh.
• Ājīvaka / Ājīvaka / Ājīvakas: Một trường phái triết học và tu khổ hạnh cổ ở Ấn Độ, nổi tiếng với thuyết định mệnh (niyati), do Makkhali Gosāla sáng lập.