MN 82. Về Ngài Raṭṭhapāla
(Kinh Raṭṭhapāla)
1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn (Blessed One - Bậc được tôn kính trên đời) đang du hành ở xứ Kuru cùng với một đại Tăng đoàn (Sangha - cộng đồng các vị sư) gồm các vị tỳ kheo (bhikkhus - monks-bhikkhus-nhà sư), và cuối cùng Ngài đến một thị trấn của xứ Kuru tên là Thullakoṭṭhita.
2. Các gia chủ Bà-la-môn ở Thullakoṭṭhita nghe tin: “Sa-môn Gotama, người con của dòng họ Sakya đã xuất gia từ dòng tộc Sakya, đang du hành ở xứ Kuru [55] cùng với một đại Tăng đoàn gồm các vị tỳ kheo và đã đến Thullakoṭṭhita. Tiếng tốt về Tôn giả Gotama đã được đồn xa như sau: ‘Đức Thế Tôn đó là bậc ứng cúng (accomplished - Arahant - bậc xứng đáng được cúng dường), chánh đẳng giác (fully enlightened - sammāsambuddha - bậc giác ngộ hoàn toàn và viên mãn), minh hạnh túc (perfect in true knowledge and conduct - vijjā-caraṇa-sampanna - người hoàn hảo về trí tuệ và đức hạnh), thiện thệ (sublime - sugata - người đã đi đến nơi tốt đẹp, tức Niết Bàn), thế gian giải (knower of worlds - lokavidū - người hiểu biết rõ về các thế giới), vô thượng sĩ điều ngự trượng phu (incomparable leader of persons to be tamed - anuttaro purisadamma-sārathi - bậc lãnh đạo không ai sánh bằng của những người cần được điều phục), thiên nhân sư (teacher of gods and humans - satthā deva-manussānaṃ - bậc thầy của trời và người), phật (enlightened - buddha - bậc giác ngộ), thế tôn (blessed - bhagavā - bậc được tôn kính trên đời). Ngài tuyên bố về thế giới này với các vị trời, Ma vương, và Phạm thiên, về thế hệ này với các sa-môn và bà-la-môn, các vị vua chúa và dân chúng, những điều mà chính Ngài đã chứng ngộ bằng thắng trí (direct knowledge - abhiññā - sự hiểu biết trực tiếp, siêu việt). Ngài giảng dạy Giáo Pháp (Dhamma - lời dạy của Đức Phật) tốt đẹp ở phần đầu, tốt đẹp ở phần giữa, và tốt đẹp ở phần cuối, với ý nghĩa và lời lẽ đúng đắn, và Ngài trình bày một đời sống phạm hạnh (holy life - brahmacariya - đời sống trong sạch, cao thượng hướng đến giải thoát) hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh.’ Thật tốt đẹp thay khi được gặp các bậc A-la-hán (arahants - bậc thánh đã giải thoát hoàn toàn) như vậy.”
3. Sau đó, các gia chủ Bà-la-môn ở Thullakoṭṭhita đã đến gặp Đức Thế Tôn. Một số người đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số người chào hỏi Ngài, và sau khi cuộc nói chuyện lịch sự và thân mật kết thúc, họ ngồi xuống một bên; một số người chắp tay cung kính hướng về Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số người nói tên và dòng tộc của mình trước sự hiện diện của Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên; một số người giữ im lặng và ngồi xuống một bên. Khi họ đã ngồi yên, Đức Thế Tôn đã chỉ dạy, khuyến khích, khích lệ và làm cho họ phấn khởi bằng bài pháp thoại.
4. Lúc bấy giờ, có một thanh niên con nhà gia thế tên là Raṭṭhapāla, con trai của một gia tộc hàng đầu tại chính Thullakoṭṭhita đó, đang ngồi trong hội chúng. Rồi anh ta nghĩ rằng: “Theo như con hiểu Giáo Pháp do Đức Thế Tôn giảng dạy, thật không dễ dàng khi sống tại gia mà có thể thực hành đời sống phạm hạnh, hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh như vỏ ốc được đánh bóng. Hay là con nên cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa (go forth from the home life into homelessness - pabbajjā - từ bỏ cuộc sống thế tục để tu hành).”
5. Sau đó, các gia chủ Bà-la-môn ở Thullakoṭṭhita, sau khi được Đức Thế Tôn chỉ dạy, khuyến khích, khích lệ và làm cho phấn khởi bằng bài pháp thoại, đã hoan hỷ và vui mừng với lời dạy của Ngài. Họ liền đứng dậy khỏi [56] chỗ ngồi, và sau khi đảnh lễ Ngài, họ ra về, đi nhiễu quanh Ngài theo chiều bên phải.
6. Ngay sau khi họ rời đi, thanh niên Raṭṭhapāla đến gặp Đức Thế Tôn, sau khi đảnh lễ Ngài, anh ngồi xuống một bên và thưa với Đức Thế Tôn: “Bạch ngài, theo như con hiểu Giáo Pháp do Đức Thế Tôn giảng dạy, thật không dễ dàng khi sống tại gia mà có thể thực hành đời sống phạm hạnh, hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh như vỏ ốc được đánh bóng. Bạch ngài, con muốn cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Con mong được xuất gia dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn, con mong được nhận cụ túc giới (full admission - upasampadā - lễ thọ giới cao nhất để trở thành tỳ kheo).”
“Này Raṭṭhapāla, con đã được cha mẹ cho phép xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa chưa?”
“Thưa không, bạch ngài, con chưa được cha mẹ cho phép.”
“Này Raṭṭhapāla, các đấng Như Lai (Tathāgatas - danh hiệu của Đức Phật, nghĩa là ‘Người đến như vậy’ hoặc ‘Người đi như vậy’) không cho phép ai xuất gia mà không có sự đồng ý của cha mẹ.”
“Bạch ngài, con sẽ cố gắng để cha mẹ cho phép con xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.”
7. Sau đó, thanh niên Raṭṭhapāla đứng dậy khỏi chỗ ngồi, và sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn, anh ra về, đi nhiễu quanh Ngài theo chiều bên phải. Anh đến gặp cha mẹ và thưa với họ: “Thưa cha mẹ, theo như con hiểu Giáo Pháp do Đức Thế Tôn giảng dạy, thật không dễ dàng khi sống tại gia mà có thể thực hành đời sống phạm hạnh, hoàn toàn viên mãn và thanh tịnh như vỏ ốc được đánh bóng. Con muốn cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Xin cha mẹ cho phép con xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.”
Khi anh nói điều này, cha mẹ anh trả lời: “Này Raṭṭhapāla con yêu quý, con là đứa con trai duy nhất của cha mẹ, thân thương và yêu dấu. Con đã được nuôi dưỡng trong sự sung sướng, lớn lên trong sự thoải mái; con không biết gì về khổ đau, này Raṭṭhapāla con yêu quý. [57] Ngay cả khi con chết đi, cha mẹ cũng mất con trong sự không mong muốn, vậy làm sao cha mẹ có thể cho phép con xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa khi con vẫn còn đang sống?”
Lần thứ hai… Lần thứ ba, thanh niên Raṭṭhapāla thưa với cha mẹ: “Thưa cha mẹ… xin cha mẹ cho phép con xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.”
Lần thứ ba, cha mẹ anh trả lời: “Này Raṭṭhapāla con yêu quý… làm sao cha mẹ có thể cho phép con xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa khi con vẫn còn đang sống?”
Sau đó, không nhận được sự cho phép của cha mẹ để xuất gia, thanh niên Raṭṭhapāla nằm xuống ngay trên sàn nhà trống trải, nói rằng: “Ngay tại đây, con sẽ chết hoặc được xuất gia.” [58]
8. Rồi cha mẹ của thanh niên Raṭṭhapāla nói với anh: “Này Raṭṭhapāla con yêu quý, con là đứa con trai duy nhất của cha mẹ, thân thương và yêu dấu. Con đã được nuôi dưỡng trong sự sung sướng, lớn lên trong sự thoải mái; con không biết gì về khổ đau, này Raṭṭhapāla con yêu quý. Dậy đi, Raṭṭhapāla con yêu quý, hãy ăn, uống, và vui chơi. Trong khi ăn, uống, và vui chơi, con có thể hạnh phúc tận hưởng các thú vui giác quan (sensual pleasures - kāma - sự hưởng thụ qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) và tạo phước báu (merit - puñña - hành động tốt lành mang lại kết quả tốt đẹp). Cha mẹ không cho phép con xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Ngay cả khi con chết đi, cha mẹ cũng mất con trong sự không mong muốn, vậy làm sao cha mẹ có thể cho phép con xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa khi con vẫn còn đang sống?” Khi nghe vậy, thanh niên Raṭṭhapāla im lặng.
Lần thứ hai… Lần thứ ba, cha mẹ anh nói với anh: “Này Raṭṭhapāla con yêu quý… làm sao cha mẹ có thể cho phép con xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa khi con vẫn còn đang sống?” Lần thứ ba, thanh niên Raṭṭhapāla im lặng.
9. Sau đó, cha mẹ của thanh niên Raṭṭhapāla đến gặp bạn bè của anh và nói với họ: “Các con thân mến, thanh niên Raṭṭhapāla đã nằm xuống sàn nhà trống trải, nói rằng: ‘Ngay tại đây, con sẽ chết hoặc được xuất gia.’ Nào, các con thân mến, hãy đến gặp thanh niên Raṭṭhapāla và nói với nó: ‘Bạn Raṭṭhapāla ơi, bạn là con trai duy nhất của cha mẹ bạn… Dậy đi, bạn Raṭṭhapāla, hãy ăn, uống, và vui chơi… [59] làm sao cha mẹ bạn có thể cho phép bạn xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa khi bạn vẫn còn đang sống?’”
10. Sau đó, bạn bè của thanh niên Raṭṭhapāla đến gặp anh và nói: “Bạn Raṭṭhapāla ơi, bạn là con trai duy nhất của cha mẹ bạn, thân thương và yêu dấu. Bạn đã được nuôi dưỡng trong sự sung sướng, lớn lên trong sự thoải mái; bạn không biết gì về khổ đau, bạn Raṭṭhapāla ơi. Dậy đi, bạn Raṭṭhapāla, hãy ăn, uống, và vui chơi. Trong khi ăn, uống, và vui chơi, bạn có thể hạnh phúc tận hưởng các thú vui giác quan và tạo phước báu. Cha mẹ bạn không cho phép bạn xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Ngay cả khi bạn chết đi, họ cũng mất bạn trong sự không mong muốn, vậy làm sao họ có thể cho phép bạn xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa khi bạn vẫn còn đang sống?” Khi nghe vậy, thanh niên Raṭṭhapāla im lặng.
Lần thứ hai… Lần thứ ba, bạn bè anh nói với anh: “Bạn Raṭṭhapāla ơi… làm sao họ có thể cho phép bạn xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa khi bạn vẫn còn đang sống?” Lần thứ ba, thanh niên Raṭṭhapāla im lặng.
11. Sau đó, bạn bè của thanh niên Raṭṭhapāla đến gặp cha mẹ anh và nói với họ: “Thưa bác trai, bác gái, thanh niên Raṭṭhapāla đang nằm đó trên sàn nhà trống trải, nói rằng: ‘Ngay tại đây, con sẽ chết hoặc [60] được xuất gia.’ Bây giờ, nếu hai bác không cho phép cậu ấy xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa, cậu ấy sẽ chết ở đó. Nhưng nếu hai bác cho phép, hai bác sẽ được gặp lại cậu ấy sau khi cậu ấy đã xuất gia. Và nếu cậu ấy không thích thú với việc xuất gia, cậu ấy có thể làm gì khác ngoài việc trở về đây? Vậy xin hai bác hãy cho phép cậu ấy xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.”
“Vậy thì, các con thân mến, chúng ta cho phép thanh niên Raṭṭhapāla xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Nhưng khi đã xuất gia, nó phải về thăm cha mẹ.”
Sau đó, bạn bè của thanh niên Raṭṭhapāla đến gặp anh và nói với anh: “Dậy đi, bạn Raṭṭhapāla. Cha mẹ bạn cho phép bạn xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Nhưng khi đã xuất gia, bạn phải về thăm cha mẹ.”
12. Thanh niên Raṭṭhapāla sau đó đứng dậy, và khi đã lấy lại sức, anh đến gặp Đức Thế Tôn, sau khi đảnh lễ Ngài, anh ngồi xuống một bên và thưa với Ngài: “Bạch ngài, con đã được cha mẹ cho phép xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Xin Đức Thế Tôn cho con được xuất gia.” Sau đó, thanh niên Raṭṭhapāla đã được xuất gia dưới sự hướng dẫn của Đức Thế Tôn, và anh đã nhận được cụ túc giới. [^796]
13. Rồi không lâu sau khi tôn giả Raṭṭhapāla nhận cụ túc giới, nửa tháng sau khi nhận cụ túc giới, Đức Thế Tôn, sau khi ở lại Thullakoṭṭhita bao lâu tùy ý, đã lên đường du hành về Xá-vệ (Sāvatthī). Đi qua nhiều chặng đường, cuối cùng Ngài đến Xá-vệ, và ở đó [61] Ngài trú tại Xá-vệ trong Vườn Kỳ-đà (Jeta’s Grove), Công viên của ông Cấp Cô Độc (Anāthapiṇḍika’s Park).
14. Không bao lâu sau, sống một mình, ẩn dật, tinh tấn, nhiệt tâm, và quyết chí, tôn giả Raṭṭhapāla, bằng cách tự mình chứng ngộ với thắng trí, ngay tại đây và bây giờ đã đạt đến và an trú trong mục đích tối thượng của đời sống phạm hạnh (supreme goal of the holy life - brahmacariya-pariyosāna - thường chỉ Niết Bàn, sự chấm dứt khổ đau) mà vì đó các thiện nam tử chân chính xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. [^797] Ngài biết rõ: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.” Và tôn giả Raṭṭhapāla đã trở thành một trong các vị A-la-hán.
15. Sau đó, tôn giả Raṭṭhapāla đến gặp Đức Thế Tôn, sau khi đảnh lễ Ngài, ngài ngồi xuống một bên và thưa với Ngài: “Bạch ngài, con muốn về thăm cha mẹ, nếu được Đức Thế Tôn cho phép.”
Lúc đó, Đức Thế Tôn dùng tâm thấu suốt những suy nghĩ trong tâm trí tôn giả Raṭṭhapāla. Khi biết rằng thanh niên Raṭṭhapāla không có khả năng từ bỏ học pháp và hoàn tục (abandoning the training and returning to the low life - sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati - bỏ việc tu tập và quay lại đời sống thế tục thấp kém), Ngài bảo ông: “Này Raṭṭhapāla, bây giờ là lúc thích hợp để con làm những gì con nghĩ là phù hợp.”
16. Sau đó, tôn giả Raṭṭhapāla đứng dậy khỏi chỗ ngồi, và sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn, ngài ra đi, đi nhiễu quanh Ngài theo chiều bên phải. Ngài thu dọn chỗ ở, mang bát và y, lên đường du hành về Thullakoṭṭhita. Đi qua nhiều chặng đường, cuối cùng ngài đến Thullakoṭṭhita. Ở đó, ngài trú tại Thullakoṭṭhita trong Vườn Migācīra của Vua Koravya. Rồi, vào buổi sáng, ngài đắp y, mang bát và y, vào Thullakoṭṭhita để khất thực (alms - đi xin thức ăn theo truyền thống của tu sĩ Phật giáo). Khi đang đi khất thực từ nhà này sang nhà khác ở Thullakoṭṭhita, ngài đến nhà của cha mình.
17. Lúc đó, cha của tôn giả Raṭṭhapāla đang ngồi ở sảnh cửa chính để sửa tóc. Khi thấy tôn giả Raṭṭhapāla đi tới từ xa, ông nói: “Đứa con trai duy nhất, thân thương và yêu dấu của chúng ta, đã bị những kẻ sa-môn đầu trọc này dụ dỗ xuất gia.” [62] Sau đó, tại nhà của cha mình, tôn giả Raṭṭhapāla không nhận được thức ăn cúng dường cũng không nhận được lời từ chối lịch sự; thay vào đó, ngài chỉ nhận được lời mắng nhiếc.
18. Ngay lúc đó, một nữ tỳ thuộc họ hàng của ngài đang chuẩn bị đổ bỏ ít cháo cũ. [^798] Thấy vậy, tôn giả Raṭṭhapāla nói với cô: “Này chị, nếu thứ đó sắp đổ đi, thì hãy đổ vào bát của tôi đây.”
Trong khi đổ cháo, cô nhận ra những đặc điểm quen thuộc trên bàn tay, bàn chân và giọng nói của ngài. Sau đó, cô đến gặp mẹ ngài và nói: “Xin thưa bà chủ, cậu chủ Raṭṭhapāla đã về.”
“Trời ơi! Nếu lời cô nói là thật, cô không còn là nô lệ nữa!”
Sau đó, mẹ của tôn giả Raṭṭhapāla đến gặp cha ngài và nói: “Xin thưa gia chủ, người ta nói rằng thanh niên Raṭṭhapāla đã về.”
19. Ngay lúc đó, tôn giả Raṭṭhapāla đang ăn cháo cũ bên bức tường của một mái che nào đó. Cha ngài đến gặp ngài và nói: “Raṭṭhapāla, con yêu quý, chắc chắn là có… mà con lại ăn cháo cũ! [^799] Chẳng lẽ con không có nhà riêng để về sao?”
“Làm sao chúng con có nhà được, thưa gia chủ, khi chúng con đã xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa? Chúng con là những người không nhà, thưa gia chủ. Chúng con đã đến [63] nhà của ông, nhưng không nhận được thức ăn cúng dường cũng không nhận được lời từ chối lịch sự; thay vào đó chúng con chỉ nhận được lời mắng nhiếc.”
“Thôi nào, Raṭṭhapāla con yêu quý, chúng ta hãy về nhà.”
“Đủ rồi, thưa gia chủ, bữa ăn hôm nay của con đã xong.”
“Vậy thì, Raṭṭhapāla con yêu quý, hãy nhận lời mời dùng bữa ngày mai.” Tôn giả Raṭṭhapāla im lặng nhận lời.
20. Sau đó, biết rằng tôn giả Raṭṭhapāla đã nhận lời, cha ngài trở về nhà mình, nơi ông cho gom tiền vàng và vàng khối thành một đống lớn rồi lấy chiếu che lại. Sau đó, ông nói với các người vợ cũ của tôn giả Raṭṭhapāla: “Nào, các con dâu, hãy trang điểm bằng những đồ trang sức mà Raṭṭhapāla thấy các con yêu kiều và đáng yêu nhất.”
21. Khi đêm đã qua, cha của tôn giả Raṭṭhapāla cho chuẩn bị nhiều loại thức ăn ngon trong nhà mình và báo giờ cho tôn giả Raṭṭhapāla: “Đã đến giờ rồi, Raṭṭhapāla con yêu quý, bữa ăn đã sẵn sàng.”
22. Sau đó, vào buổi sáng, tôn giả Raṭṭhapāla đắp y, mang bát và y, đến nhà cha mình và ngồi vào chỗ đã soạn sẵn. Rồi cha ngài cho mở đống tiền vàng và vàng khối ra và nói: “Raṭṭhapāla con yêu quý, đây là tài sản bên ngoại của con; tài sản bên nội của con là một phần khác và tài sản tổ tiên để lại còn là một phần khác nữa. Raṭṭhapāla con yêu quý, con có thể hưởng thụ sự giàu có và tạo phước báu. Thôi nào, con yêu quý, [64] hãy từ bỏ việc tu tập và hoàn tục, hưởng thụ sự giàu có và tạo phước báu.”
“Thưa gia chủ, nếu ông nghe lời khuyên của tôi, thì hãy cho chất đống tiền vàng và vàng khối này lên xe và mang đi đổ xuống giữa dòng sông Hằng. Tại sao vậy? Bởi vì, thưa gia chủ, chính vì thứ này mà ông sẽ phải chịu đựng sầu, bi, khổ, ưu, não (sorrow, lamentation, pain, grief, and despair - soka-parideva-dukkha-domanass-upāyāsā - năm loại khổ đau về tinh thần và thể chất).”
23. Sau đó, các người vợ cũ của tôn giả Raṭṭhapāla ôm lấy chân ngài và nói: “Thưa cậu chủ, các tiên nữ (nymphs - accharā - nữ thần, thiên nữ) mà vì họ ngài sống đời phạm hạnh trông như thế nào?”
“Chúng tôi không sống đời phạm hạnh vì các tiên nữ, các chị ạ.”
“Cậu chủ Raṭṭhapāla gọi chúng ta là ‘các chị’,” họ kêu lên và ngất xỉu ngay tại đó.
24. Sau đó, tôn giả Raṭṭhapāla nói với cha mình: “Thưa gia chủ, nếu có bữa ăn để cúng dường, thì xin hãy cúng dường. Đừng làm phiền chúng tôi.”
“Vậy con ăn đi, Raṭṭhapāla con yêu quý, bữa ăn đã sẵn sàng.”
Sau đó, cha của tôn giả Raṭṭhapāla tự tay dọn và mời ngài dùng các loại thức ăn ngon. Khi tôn giả Raṭṭhapāla đã ăn xong và rút tay khỏi bát, ngài đứng dậy và đọc những câu kệ này:
25. "Hãy nhìn hình hài được tô điểm này, [^800] Một thân thể được tạo thành từ vết thương, Bệnh tật, một đối tượng đáng lo ngại, Nơi không có sự ổn định nào tồn tại.
Hãy nhìn hình hài được tô điểm này Với đồ trang sức và cả hoa tai, Một bộ xương được bọc trong lớp da, Trở nên hấp dẫn nhờ quần áo của nó.
Chân nó được tô điểm bằng thuốc nhuộm henna Và phấn được thoa lên mặt nó: Nó có thể quyến rũ kẻ ngu si, nhưng không phải Người tìm kiếm bờ bên kia. [65]
Tóc nó được tết thành tám bím Và thuốc mỡ được thoa lên mắt nó: Nó có thể quyến rũ kẻ ngu si, nhưng không phải Người tìm kiếm bờ bên kia.
Một thân thể bẩn thỉu được trang điểm kỹ lưỡng Giống như một lọ thuốc mỡ mới sơn: Nó có thể quyến rũ kẻ ngu si, nhưng không phải Người tìm kiếm bờ bên kia.
Người thợ săn hươu đã giăng bẫy Nhưng con hươu không mắc bẫy; Chúng ta đã ăn mồi và giờ ra đi Để lại những người thợ săn phải than khóc."
26. Sau khi tôn giả Raṭṭhapāla đứng dậy và đọc những câu kệ này, ngài đi đến vườn Migācīra của Vua Koravya và ngồi xuống dưới gốc cây để an trú ban ngày.
27. Sau đó, Vua Koravya nói với người quản vườn của mình: “Này người quản vườn tốt bụng, hãy dọn dẹp Vườn Migācīra để chúng ta có thể đến khu vườn thượng uyển ngắm cảnh đẹp.” - “Tâu bệ hạ, vâng ạ,” ông ta trả lời. Trong khi đang dọn dẹp Vườn Migācīra, người quản vườn thấy tôn giả Raṭṭhapāla đang ngồi dưới gốc cây để an trú ban ngày. Khi thấy ngài, ông đến gặp Vua Koravya và báo: “Tâu bệ hạ, Vườn Migācīra đã được dọn dẹp xong. Thanh niên Raṭṭhapāla đang ở đó, con trai của gia tộc hàng đầu tại chính Thullakoṭṭhita này, người mà bệ hạ luôn ca ngợi; [^801] ngài đang ngồi dưới gốc cây để an trú ban ngày.”
“Vậy thì, Migava tốt bụng, hôm nay đủ rồi với khu vườn thượng uyển. Bây giờ chúng ta sẽ đến để tỏ lòng kính trọng với Tôn giả Raṭṭhapāla đó.”
28. Sau đó, nói rằng: “Hãy đem tất cả thức ăn đã chuẩn bị ở đó cho đi,” Vua Koravya cho chuẩn bị một số xe ngựa hoàng gia, và lên một chiếc, cùng với các xe khác hộ tống, ông rời khỏi Thullakoṭṭhita với đầy đủ nghi lễ hoàng gia để đến gặp tôn giả Raṭṭhapāla. Ông đi xe ngựa đến hết đoạn đường có thể đi được, rồi xuống xe và đi bộ cùng với đoàn tùy tùng gồm các quan chức cao cấp nhất đến nơi tôn giả Raṭṭhapāla đang ở. [66] Ông chào hỏi tôn giả Raṭṭhapāla, và khi cuộc nói chuyện lịch sự và thân mật kết thúc, ông đứng sang một bên và nói: “Đây là tấm thảm voi. Xin mời Tôn giả Raṭṭhapāla ngồi lên.”
“Không cần đâu, Đại vương. Xin mời ngài ngồi. Tôi đang ngồi trên tấm tọa cụ của mình.”
Vua Koravya ngồi xuống chỗ đã soạn sẵn và nói:
29. "Thưa ngài Raṭṭhapāla, có bốn loại mất mát. Bởi vì đã trải qua bốn loại mất mát này, một số người ở đây cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Bốn loại đó là gì? Đó là mất mát do tuổi già, mất mát do bệnh tật, mất mát tài sản, và mất mát người thân.
30. "Và mất mát do tuổi già là gì? Ở đây, thưa ngài Raṭṭhapāla, có người đã già, tuổi cao, nặng gánh năm tháng, cuộc đời đã xế bóng, đi đến giai đoạn cuối. Người đó suy xét như sau: ‘Ta đã già, tuổi cao, nặng gánh năm tháng, cuộc đời đã xế bóng, đi đến giai đoạn cuối. Ta không còn dễ dàng kiếm được của cải chưa có hoặc làm tăng thêm của cải đã có. Hay là ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.’ Bởi vì đã trải qua sự mất mát do tuổi già đó, người đó cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Đây gọi là mất mát do tuổi già. Nhưng ngài Raṭṭhapāla bây giờ vẫn còn trẻ, một thanh niên tóc đen được ban phước lành của tuổi trẻ, đang trong thời kỳ sung sức nhất của cuộc đời. Ngài Raṭṭhapāla chưa trải qua bất kỳ mất mát nào do tuổi già. Ngài đã biết, thấy, hay nghe điều gì mà lại xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa?
31. "Và mất mát do bệnh tật là gì? Ở đây, thưa ngài Raṭṭhapāla, có người bị bệnh, đau khổ, và ốm nặng. Người đó suy xét như sau: ‘Ta bị bệnh, đau khổ, và ốm nặng. Ta không còn dễ dàng kiếm được của cải chưa có…[67]…sống không nhà cửa.’ Bởi vì đã trải qua sự mất mát do bệnh tật đó… người đó xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Đây gọi là mất mát do bệnh tật. Nhưng ngài Raṭṭhapāla bây giờ không bệnh tật và đau khổ; ngài sở hữu một hệ tiêu hóa tốt, không quá lạnh cũng không quá nóng mà ở mức trung bình. Ngài Raṭṭhapāla chưa trải qua bất kỳ mất mát nào do bệnh tật. Ngài đã biết, thấy, hay nghe điều gì mà lại xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa?
32. "Và mất mát tài sản là gì? Ở đây, thưa ngài Raṭṭhapāla, có người giàu có, nhiều của cải, nhiều tài sản. Dần dần tài sản của người đó hao hụt đi. Người đó suy xét như sau: ‘Trước đây ta giàu có, nhiều của cải, nhiều tài sản. Dần dần tài sản của ta đã hao hụt đi. Ta không còn dễ dàng kiếm được của cải chưa có…sống không nhà cửa.’ Bởi vì đã trải qua sự mất mát tài sản đó… người đó xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Đây gọi là mất mát tài sản. Nhưng ngài Raṭṭhapāla là con trai của gia tộc hàng đầu tại chính Thullakoṭṭhita này. Ngài Raṭṭhapāla chưa trải qua bất kỳ mất mát nào về tài sản. Ngài đã biết, thấy, hay nghe điều gì mà lại xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa?
33. "Và mất mát người thân là gì? Ở đây, thưa ngài Raṭṭhapāla, có người có nhiều bạn bè và đồng hành, bà con và họ hàng. Dần dần những người thân đó của người đó mất đi. Người đó suy xét như sau: ‘Trước đây ta có nhiều bạn bè và đồng hành, bà con và họ hàng. Dần dần những người thân đó của ta đã mất đi. Ta không còn dễ dàng kiếm được của cải chưa có…[68]…sống không nhà cửa.’ Bởi vì đã trải qua sự mất mát người thân đó… người đó xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Đây gọi là mất mát người thân. Nhưng ngài Raṭṭhapāla có nhiều bạn bè và đồng hành, bà con và họ hàng, tại chính Thullakoṭṭhita này. Ngài Raṭṭhapāla chưa trải qua bất kỳ mất mát nào về người thân. Ngài đã biết, thấy, hay nghe điều gì mà lại xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa?
34. “Thưa ngài Raṭṭhapāla, đây là bốn loại mất mát. Bởi vì đã trải qua bốn loại mất mát này, một số người ở đây cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Ngài Raṭṭhapāla chưa trải qua bất kỳ điều nào trong số này. Ngài đã biết, thấy, hay nghe điều gì mà lại xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa?”
35. "Tâu Đại vương, có bốn điểm tóm tắt Giáo Pháp đã được Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác giảng dạy. Biết, thấy và nghe chúng, tôi đã xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa. Bốn điểm đó là gì?
36. (1) "‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không bền vững, bị cuốn đi’ ([‘Life in] any world is unstable, it is swept away’ - Addhuvo loko upanīyati - thế giới không chắc chắn, luôn bị dẫn đến sự hoại diệt): [^802] đây là điểm tóm tắt Giáo Pháp đầu tiên được Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác giảng dạy. Biết, thấy và nghe điều này, tôi đã xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.
(2) "‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không có nơi nương tựa, không có người bảo vệ’ ([‘Life in] any world has no shelter and no protector’ - Atāṇo loko anabhissaro - thế giới không có sự che chở, không có người làm chủ): [^803] đây là điểm tóm tắt Giáo Pháp thứ hai được Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy… giảng dạy. (3) "‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không có gì là của riêng mình; người ta phải từ bỏ tất cả và ra đi’ ([‘Life in] any world has nothing of its own; one has to leave all and pass on’ - Assako loko, sabbaṃ pahāya gamanīyaṃ - thế giới không có sở hữu riêng, phải bỏ lại tất cả mà đi):804 đây là điểm tóm tắt Giáo Pháp thứ ba được Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy… giảng dạy.
(4) "‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng thiếu thốn, không bao giờ thỏa mãn, là nô lệ của tham ái’ ([‘Life in] any world is incomplete, insatiate, the slave of craving’ - Ūno loko atitto taṇhādāso - thế giới luôn thiếu hụt, không biết đủ, là nô lệ của ái dục):805 đây là điểm tóm tắt Giáo Pháp thứ tư được Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy… giảng dạy.
37. “Tâu Đại vương, đây là bốn điểm tóm tắt Giáo Pháp đã được Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác giảng dạy. [69] Biết, thấy và nghe chúng, tôi đã xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.”
38. “Ngài Raṭṭhapāla nói: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không bền vững, bị cuốn đi.’ Nên hiểu ý nghĩa của câu nói đó như thế nào?”
“Đại vương nghĩ sao? Khi ngài hai mươi hoặc hai mươi lăm tuổi, ngài có phải là một người cưỡi voi tài giỏi, một kỵ sĩ tài giỏi, một người đánh xe tài giỏi, một cung thủ tài giỏi, một kiếm sĩ tài giỏi, mạnh mẽ ở đùi và tay, cường tráng, có khả năng chiến đấu không?”
“Khi tôi hai mươi hoặc hai mươi lăm tuổi, thưa ngài Raṭṭhapāla, tôi là một người cưỡi voi tài giỏi… mạnh mẽ ở đùi và tay, cường tráng, có khả năng chiến đấu. Đôi khi tôi tự hỏi liệu lúc đó mình có sức mạnh siêu nhiên (supernormal power - iddhi - năng lực phi thường) không. Tôi không thấy ai có thể sánh bằng sức mạnh của tôi.”
“Đại vương nghĩ sao? Bây giờ ngài có còn mạnh mẽ ở đùi và tay, cường tráng và có khả năng chiến đấu như vậy không?”
“Không, thưa ngài Raṭṭhapāla. Bây giờ tôi đã già, tuổi cao, nặng gánh năm tháng, cuộc đời đã xế bóng, đi đến giai đoạn cuối; tuổi của tôi đã tám mươi. Đôi khi tôi định đặt chân ở đây nhưng lại đặt chân ở chỗ khác.”
“Tâu Đại vương, chính vì điều này mà Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác, đã nói: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không bền vững, bị cuốn đi’; và khi tôi biết, thấy và nghe điều này, tôi đã xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.”
"Thật kỳ diệu, thưa ngài Raṭṭhapāla, thật tuyệt vời làm sao lời dạy đó đã được Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác, diễn đạt thật hay: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không bền vững, bị cuốn đi.’ Quả đúng là như vậy!
39. “Thưa ngài Raṭṭhapāla, trong triều đình này có tồn tại các đội quân voi, kỵ binh, đội quân xe ngựa và bộ binh, sẽ phục vụ để khuất phục bất kỳ mối đe dọa nào đối với chúng ta. [70] Bây giờ ngài Raṭṭhapāla nói: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không có nơi nương tựa, không có người bảo vệ.’ Nên hiểu ý nghĩa của câu nói đó như thế nào?”
“Đại vương nghĩ sao? Ngài có mắc bệnh mãn tính nào không?”
“Tôi có một căn bệnh gió mãn tính, thưa ngài Raṭṭhapāla. Đôi khi bạn bè và đồng hành, bà con và họ hàng của tôi đứng xung quanh tôi, nghĩ rằng: ‘Bây giờ Vua Koravya sắp chết, bây giờ Vua Koravya sắp chết!’”
“Đại vương nghĩ sao? Ngài có thể ra lệnh cho bạn bè và đồng hành, bà con và họ hàng của ngài: ‘Nào, các bạn bè và đồng hành tốt của ta, bà con và họ hàng của ta. Tất cả những người có mặt hãy chia sẻ cảm giác đau đớn này để ta bớt đau hơn’? Hay ngài phải tự mình chịu đựng nỗi đau đó một mình?”
“Tôi không thể ra lệnh cho bạn bè và đồng hành, bà con và họ hàng của tôi như vậy, thưa ngài Raṭṭhapāla. Tôi phải tự mình chịu đựng nỗi đau đó.”
“Tâu Đại vương, chính vì điều này mà Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác, đã nói: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không có nơi nương tựa, không có người bảo vệ’; và khi tôi biết, thấy và nghe điều này, tôi đã xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.”
"Thật kỳ diệu, thưa ngài Raṭṭhapāla, thật tuyệt vời làm sao lời dạy đó đã được Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác, diễn đạt thật hay: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không có nơi nương tựa, không có người bảo vệ.’ Quả đúng là như vậy!
40. “Thưa ngài Raṭṭhapāla, trong triều đình này có tồn tại rất nhiều tiền vàng và vàng khối được cất giữ trong các hầm và kho chứa. Bây giờ ngài Raṭṭhapāla nói: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không có gì là của riêng mình; người ta phải từ bỏ tất cả và ra đi.’ Nên hiểu ý nghĩa của câu nói đó như thế nào?”
“Đại vương nghĩ sao? Bây giờ ngài [71] đang tận hưởng cuộc sống được cung cấp và phú cho năm dục công đức (five cords of sensual pleasure - pañca kāmaguṇā - năm loại đối tượng của giác quan mang lại khoái lạc: sắc, thanh, hương, vị, xúc), nhưng liệu ngài có thể có được điều đó trong kiếp sau không: ‘Mong rằng ta cũng được tận hưởng cuộc sống được cung cấp và phú cho chính năm dục công đức này’? Hay người khác sẽ chiếm lấy tài sản này, trong khi ngài sẽ phải ra đi tùy theo nghiệp (actions - kamma - hành động có chủ ý qua thân, khẩu, ý, tạo ra kết quả tương ứng) của mình?”
“Tôi không thể có được điều đó trong kiếp sau, thưa ngài Raṭṭhapāla. Ngược lại, người khác sẽ chiếm lấy tài sản này trong khi tôi sẽ phải ra đi tùy theo nghiệp của mình.” “Tâu Đại vương, chính vì điều này mà Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác, đã nói: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không có gì là của riêng mình; người ta phải từ bỏ tất cả và ra đi’; và khi tôi biết, thấy và nghe điều này, tôi đã xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.”
"Thật kỳ diệu, thưa ngài Raṭṭhapāla, thật tuyệt vời làm sao lời dạy đó đã được Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác, diễn đạt thật hay: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng không có gì là của riêng mình; người ta phải từ bỏ tất cả và ra đi.’ Quả đúng là như vậy!
41. “Bây giờ ngài Raṭṭhapāla nói: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng thiếu thốn, không bao giờ thỏa mãn, là nô lệ của tham ái (craving - taṇhā - sự khao khát, ham muốn không bao giờ thỏa mãn, gốc rễ của khổ đau).’ Nên hiểu ý nghĩa của câu nói đó như thế nào?”
“Đại vương nghĩ sao? Ngài có đang cai trị xứ Kuru giàu có không?”
“Vâng, thưa ngài Raṭṭhapāla, tôi đang cai trị.”
“Đại vương nghĩ sao? Giả sử có một người đáng tin cậy và đáng tin đến gặp ngài từ phương đông và nói: ‘Xin Đại vương biết cho, tôi đến từ phương đông, và ở đó tôi thấy một đất nước rộng lớn, hùng mạnh và giàu có, rất đông dân và người người chen chúc. Ở đó có rất nhiều đội quân voi, rất nhiều kỵ binh, đội quân xe ngựa và bộ binh; ở đó có rất nhiều ngà voi, và rất nhiều tiền vàng và vàng khối cả chưa gia công lẫn đã gia công, và rất nhiều phụ nữ để làm vợ. Với lực lượng hiện tại của ngài, ngài có thể chinh phục nó. Vậy hãy chinh phục nó đi, Đại vương.’ Ngài sẽ làm gì?” [72]
“Chúng tôi sẽ chinh phục nó và cai trị nó, thưa ngài Raṭṭhapāla.”
“Đại vương nghĩ sao? Giả sử có một người đáng tin cậy và đáng tin đến gặp ngài từ phương tây… từ phương bắc… từ phương nam và nói: ‘Xin Đại vương biết cho, tôi đến từ phương nam, và ở đó tôi thấy một đất nước rộng lớn, hùng mạnh và giàu có… Vậy hãy chinh phục nó đi, Đại vương.’ Ngài sẽ làm gì?”
“Chúng tôi cũng sẽ chinh phục nó và cai trị nó, thưa ngài Raṭṭhapāla.”
“Tâu Đại vương, chính vì điều này mà Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác, đã nói: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng thiếu thốn, không bao giờ thỏa mãn, là nô lệ của tham ái’; và khi tôi biết, thấy và nghe điều này, tôi đã xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, sống không nhà cửa.”
“Thật kỳ diệu, thưa ngài Raṭṭhapāla, thật tuyệt vời làm sao lời dạy đó đã được Đức Thế Tôn, bậc Biết và Thấy, bậc Ứng Cúng và Chánh Đẳng Giác, diễn đạt thật hay: ‘[Đời sống trong] bất kỳ thế giới nào cũng thiếu thốn, không bao giờ thỏa mãn, là nô lệ của tham ái.’ Quả đúng là như vậy!”
42. Đó là những gì tôn giả Raṭṭhapāla đã nói. Và sau khi nói xong, ngài nói thêm:
"Ta thấy người giàu có trên thế gian, nhưng Vì vô minh (ignorance - avijjā - sự không hiểu biết chân lý, đặc biệt là Tứ Diệu Đế), không cho đi của cải tích lũy. Họ tham lam tích trữ của cải Vẫn khao khát thêm những thú vui giác quan.
Một vị vua đã chinh phục trái đất bằng vũ lực Và cai trị vùng đất giáp biển Vẫn chưa thỏa mãn với bờ biển gần kề Mà còn khao khát cả bờ bên kia nữa. [73]
Hầu hết những người khác cũng vậy, không chỉ riêng vua, Đối mặt với cái chết mà lòng tham ái không suy giảm; [Với những kế hoạch] còn dang dở, họ rời bỏ xác thân; Ham muốn vẫn chưa được thỏa mãn trên thế gian.
Người thân của họ than khóc và vò đầu bứt tóc, Khóc than, ‘Ôi thôi! Than ôi! Người thân yêu của chúng ta đã chết!’ Họ mang xác được quấn trong vải liệm Để đặt lên giàn thiêu và đốt cháy ở đó.
Mặc tấm vải liệm, người ấy bỏ lại của cải, Bị cây sào thúc đẩy, người ấy cháy [trên giàn thiêu]. Và khi chết, không người thân hay bạn bè nào Có thể che chở và làm nơi nương tựa cho người ấy ở đây.
Trong khi những người thừa kế chiếm lấy của cải, chúng sinh này Phải ra đi tùy theo nghiệp của mình; Và khi chết, không gì có thể theo sau người ấy; Không con cái, không vợ, không của cải, không ngôi vị hoàng gia.
Tuổi thọ không thể có được bằng của cải Sự thịnh vượng cũng không thể xua đuổi tuổi già; Cuộc đời này ngắn ngủi, như tất cả các bậc hiền triết nói, Nó không biết đến sự vĩnh cửu, chỉ có thay đổi.
Người giàu và người nghèo đều sẽ cảm nhận cái chạm [của Tử thần], Kẻ ngu và người trí cũng sẽ cảm nhận nó; Nhưng trong khi kẻ ngu nằm quằn quại vì sự ngu si của mình, Không bậc hiền triết nào run sợ trước cái chạm đó.
Trí tuệ (wisdom - paññā - sự hiểu biết đúng đắn về thực tại) ở đây tốt hơn bất kỳ của cải nào, Vì nhờ trí tuệ người ta đạt được mục đích cuối cùng. Vì con người qua vô minh làm những điều ác Trong khi không đạt được mục đích từ đời này sang đời khác.
Khi một người đi vào bào thai và thế giới tiếp theo, Làm mới vòng sinh tử kế tiếp, Một người khác ít trí tuệ, tin tưởng vào người đó, Cũng đi vào bào thai và thế giới tiếp theo. [74]
Giống như tên trộm bị bắt quả tang khi ăn trộm Phải chịu khổ vì hành vi xấu xa của mình, Vì vậy, con người sau khi chết, ở thế giới tiếp theo, Phải chịu khổ vì những hành vi xấu xa của mình.
Những thú vui giác quan, đa dạng, ngọt ngào, thú vị, Theo nhiều cách khác nhau làm xáo trộn tâm trí: Thấy sự nguy hiểm trong những ràng buộc giác quan này Ta đã chọn sống đời sống không nhà, hỡi Đức Vua.
Như trái cây rơi khỏi cây, con người cũng vậy, Cả trẻ và già, đều gục ngã khi thân xác này tan rã. Thấy điều này nữa, hỡi Đức Vua, ta đã xuất gia: Tốt hơn là đời sống sa-môn được đảm bảo."