MN 108. Với Gopaka Moggallāna
(Kinh Gopakamoggallāna)
1. Như vầy tôi nghe. Một thời, Tôn giả A Nan đang trú tại Vương Xá, trong Trúc Lâm, nơi trú ẩn của loài sóc, không lâu sau khi Đức Thế Tôn nhập đại niết bàn (final Nibbāna - sự nhập diệt hoàn toàn của một vị Phật hay A-la-hán, chấm dứt vòng luân hồi). [^1031]
2. Vào lúc đó, vua A-xà-thế Vedehiputta của xứ Ma-kiệt-đà, vì nghi ngờ vua Pajjota, đang cho gia cố thành Vương Xá. [^1032]
3. Rồi vào buổi sáng, Tôn giả A Nan đắp y, mang bát, vào thành Vương Xá để khất thực. Sau đó, Tôn giả A Nan nghĩ: “Vẫn còn quá sớm để đi khất thực ở Vương Xá. Hay là ta đến chỗ làm việc của bà-la-môn Gopaka Moggallāna.”
4. Vậy Tôn giả A Nan đã đến chỗ làm việc của bà-la-môn Gopaka Moggallāna. Bà-la-môn Gopaka Moggallāna thấy Tôn giả A Nan từ xa đi tới liền nói: “Xin mời Tôn giả A Nan đến! Kính chào Tôn giả A Nan! Đã lâu rồi Tôn giả A Nan mới có dịp đến đây. Xin mời Tôn giả A Nan ngồi; chỗ này đã được soạn sẵn.” Tôn giả A Nan ngồi xuống chỗ đã soạn sẵn. [8] Bà-la-môn Gopaka Moggallāna lấy một chiếc ghế thấp, ngồi xuống một bên và hỏi Tôn giả A Nan:
5. “Thưa Tôn giả A Nan, có vị tỳ kheo (bhikkhu - nhà sư Phật giáo đã thọ giới cụ túc) nào duy nhất hội đủ mọi phương diện tất cả những phẩm chất mà Tôn giả Gotama, bậc xứng đáng, bậc giác ngộ hoàn toàn (accomplished and fully enlightened - A-la-hán và Chánh Đẳng Chánh Giác, người đã đạt được sự giác ngộ hoàn toàn và viên mãn) đã sở hữu không?”
“Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào duy nhất hội đủ mọi phương diện tất cả những phẩm chất mà Đức Thế Tôn, bậc xứng đáng, bậc giác ngộ hoàn toàn đã sở hữu. Vì Đức Thế Tôn là người làm khởi sinh con đường chưa từng khởi sinh, người tạo ra con đường chưa từng được tạo ra, người tuyên thuyết con đường chưa từng được tuyên thuyết; Ngài là người biết đạo lộ (path - con đường thực hành dẫn đến giác ngộ), người tìm ra đạo lộ, người thiện xảo về đạo lộ. Nhưng các đệ tử của Ngài bây giờ đi theo đạo lộ đó và thành tựu đạo lộ ấy về sau.”
6. Nhưng cuộc thảo luận này giữa Tôn giả A Nan và bà-la-môn Gopaka Moggallāna bị gián đoạn; vì lúc đó, bà-la-môn Vassakāra, đại thần xứ Ma-kiệt-đà, [^1033] trong khi giám sát công việc ở Vương Xá, đã đến gặp Tôn giả A Nan tại nơi làm việc của bà-la-môn Gopaka Moggallāna. Ông chào hỏi Tôn giả A Nan, và sau khi cuộc nói chuyện lịch sự và thân mật kết thúc, ông ngồi xuống một bên và hỏi Tôn giả A Nan: “Thưa Tôn giả A Nan, quý vị đang ngồi đây thảo luận về điều gì vậy? Và cuộc thảo luận bị gián đoạn của quý vị là về vấn đề gì?”
“Này bà-la-môn, bà-la-môn Gopaka Moggallāna đã hỏi tôi: ‘Thưa Tôn giả A Nan, có vị tỳ kheo nào duy nhất hội đủ mọi phương diện tất cả những phẩm chất mà Tôn giả Gotama, bậc xứng đáng, bậc giác ngộ hoàn toàn đã sở hữu không?’ Tôi đã trả lời bà-la-môn Gopaka Moggallāna: ‘Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào duy nhất hội đủ mọi phương diện tất cả những phẩm chất mà Đức Thế Tôn, bậc xứng đáng, bậc giác ngộ hoàn toàn đã sở hữu. Vì Đức Thế Tôn là người làm khởi sinh con đường chưa từng khởi sinh [9]… Nhưng các đệ tử của Ngài bây giờ đi theo đạo lộ đó và thành tựu đạo lộ ấy về sau.’ Đó là cuộc thảo luận của chúng tôi đã bị gián đoạn khi ngài đến.”
7. “Thưa Tôn giả A Nan, có vị tỳ kheo nào duy nhất được Tôn giả Gotama chỉ định rằng: ‘Vị ấy sẽ là nơi nương tựa (refuge - nơi che chở, điểm tựa tinh thần) cho quý vị sau khi ta ra đi,’ mà quý vị hiện đang nương tựa không?”
“Này bà-la-môn, không có vị tỳ kheo nào duy nhất được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc xứng đáng, bậc giác ngộ hoàn toàn, chỉ định rằng: ‘Vị ấy sẽ là nơi nương tựa cho quý vị sau khi ta ra đi,’ mà chúng tôi hiện đang nương tựa.”
8. “Nhưng thưa Tôn giả A Nan, có vị tỳ kheo nào duy nhất được Tăng đoàn (Sangha - cộng đồng những người xuất gia theo Phật) chọn lựa và được một số vị trưởng lão tỳ kheo chỉ định rằng: ‘Vị ấy sẽ là nơi nương tựa của chúng ta sau khi Đức Thế Tôn ra đi,’ mà quý vị hiện đang nương tựa không?”
“Này bà-la-môn, không có vị tỳ kheo nào duy nhất được Tăng đoàn chọn lựa và được một số vị trưởng lão tỳ kheo chỉ định rằng: ‘Vị ấy sẽ là nơi nương tựa của chúng ta sau khi Đức Thế Tôn ra đi,’ mà chúng tôi hiện đang nương tựa.”
9. “Nhưng nếu quý vị không có nơi nương tựa, thưa Tôn giả A Nan, đâu là nguyên nhân cho sự hòa hợp của quý vị?” “Này bà-la-môn, chúng tôi không phải không có nơi nương tựa. Chúng tôi có nơi nương tựa; chúng tôi có Pháp (Dhamma - lời dạy của Đức Phật, chân lý) làm nơi nương tựa.”
10. “Nhưng khi ngài được hỏi: ‘Thưa Tôn giả A Nan, có vị tỳ kheo nào duy nhất được Tôn giả Gotama chỉ định rằng: “Vị ấy sẽ là nơi nương tựa cho quý vị sau khi ta ra đi,” mà quý vị hiện đang nương tựa không?’ ngài đã trả lời: ‘Không có vị tỳ kheo nào như vậy… mà chúng tôi hiện đang nương tựa.’ Khi ngài được hỏi: ‘Thưa Tôn giả A Nan, có vị tỳ kheo nào duy nhất được Tăng đoàn chọn lựa và được một số vị trưởng lão tỳ kheo chỉ định rằng: “Vị ấy sẽ là nơi nương tựa của chúng ta sau khi Đức Thế Tôn ra đi,” mà quý vị hiện đang nương tựa không?’ ngài đã trả lời: ‘Không có vị tỳ kheo nào như vậy…[10]…mà chúng tôi hiện đang nương tựa.’ Khi ngài được hỏi: ‘Nhưng nếu quý vị không có nơi nương tựa, thưa Tôn giả A Nan, đâu là nguyên nhân cho sự hòa hợp của quý vị?’ ngài đã trả lời: ‘Này bà-la-môn, chúng tôi không phải không có nơi nương tựa. Chúng tôi có nơi nương tựa; chúng tôi có Pháp làm nơi nương tựa.’ Vậy thưa Tôn giả A Nan, ý nghĩa của những lời này nên được hiểu như thế nào?”
“Này bà-la-môn, Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc xứng đáng, bậc giác ngộ hoàn toàn, đã quy định giới luật tu tập cho các tỳ kheo và đã chế định giới bổn Ba-la-đề-mộc-xoa (Pātimokkha - bộ giới luật cơ bản cho tỳ kheo và tỳ kheo ni). Vào ngày Bố-tát (Uposatha day - ngày sám hối và tụng giới của Tăng đoàn, thường vào ngày rằm và cuối tháng âm lịch), tất cả chúng tôi sống phụ thuộc vào một khu vực làng xã nào đó sẽ tụ họp lại trong sự hòa hợp. Khi tụ họp, chúng tôi yêu cầu một vị biết giới bổn Ba-la-đề-mộc-xoa đọc tụng giới ấy. Nếu một vị tỳ kheo nhớ ra một điều vi phạm hoặc lỗi lầm (offence or transgression - hành vi sai trái so với giới luật) trong khi giới bổn đang được đọc tụng, chúng tôi xử lý vị ấy theo Pháp, theo cách chúng tôi đã được chỉ dạy. Không phải các bậc đáng kính xử lý chúng tôi; chính Pháp xử lý chúng tôi.”[^1034]
11. “Thưa Tôn giả A Nan, có vị tỳ kheo nào duy nhất mà quý vị hiện đang tôn kính, quý trọng, ngưỡng mộ và tôn thờ, và là người mà quý vị sống nương tựa với lòng tôn kính và quý trọng không?”
“Này bà-la-môn, có một vị tỳ kheo mà chúng tôi hiện đang tôn kính, quý trọng, ngưỡng mộ và tôn thờ, và là người mà chúng tôi sống nương tựa với lòng tôn kính và quý trọng.”
12. “Nhưng khi ngài được hỏi: ‘Thưa Tôn giả A Nan, có vị tỳ kheo nào duy nhất được Tôn giả Gotama chỉ định…?’ ngài đã trả lời ‘Không có vị tỳ kheo nào như vậy…’ Khi ngài được hỏi: ‘Thưa Tôn giả A Nan, có vị tỳ kheo nào duy nhất được Tăng đoàn chọn lựa…?’ [11] ngài đã trả lời: ‘Không có vị tỳ kheo nào như vậy…’ Khi ngài được hỏi: ‘Thưa Tôn giả A Nan, có vị tỳ kheo nào duy nhất mà quý vị tôn kính, quý trọng, ngưỡng mộ, và tôn thờ, và là người mà quý vị sống nương tựa với lòng tôn kính và quý trọng không?’ ngài đã trả lời: ‘Có một vị tỳ kheo như vậy mà chúng tôi hiện đang tôn kính… và là người mà chúng tôi sống nương tựa với lòng tôn kính và quý trọng.’ Vậy thưa Tôn giả A Nan, ý nghĩa của những lời này nên được hiểu như thế nào?”
13. "Này bà-la-môn, có mười phẩm chất đáng tin cậy (qualities inspiring confidence - những đặc tính khiến người khác phát sinh lòng tin và kính trọng) đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc xứng đáng, bậc giác ngộ hoàn toàn, tuyên bố. Khi những phẩm chất này được tìm thấy ở bất kỳ ai trong chúng tôi, chúng tôi tôn kính, quý trọng, ngưỡng mộ và tôn thờ vị ấy, và sống nương tựa vào vị ấy với lòng tôn kính và quý trọng. Mười phẩm chất đó là gì?
14. (1) "Này bà-la-môn, ở đây, một vị tỳ kheo có giới hạnh (virtuous - có đạo đức, giữ gìn giới luật), vị ấy sống được thu thúc trong giới bổn Ba-la-đề-mộc-xoa, có hạnh kiểm và nơi thích hợp (conduct and resort - cách cư xử và môi trường sống/giao tiếp phù hợp) hoàn hảo, thấy sợ hãi trong những lỗi nhỏ nhặt nhất, và tự rèn luyện mình bằng cách thực hành các điều học (training precepts - các quy tắc rèn luyện đạo đức).
15. (2) "Vị ấy đã học nhiều, nhớ những gì đã học, và củng cố những gì đã học. Những lời dạy tốt đẹp ở phần đầu, tốt đẹp ở phần giữa, và tốt đẹp ở phần cuối, có ý nghĩa và lời văn đúng đắn, và khẳng định một đời sống phạm hạnh (holy life - đời sống trong sạch, thanh tịnh, hướng đến giải thoát) hoàn toàn viên mãn và trong sạch – những lời dạy như vậy vị ấy đã học nhiều, ghi nhớ, thuộc lòng, tìm hiểu bằng tâm trí, và thâm nhập tốt bằng trí kiến.
16. (3) "Vị ấy biết đủ với y phục, vật thực khất thực, chỗ ở, và thuốc men trị bệnh (robes, almsfood, resting place, and medicinal requisites - tứ sự cúng dường cần thiết cho đời sống xuất gia).
17. (4) "Vị ấy đạt được tùy ý muốn, không khó khăn hay trở ngại, bốn tầng thiền (jhānas - các trạng thái thiền định sâu sắc) tạo thành tâm cao thượng (higher mind - trạng thái tâm phát triển qua thiền định) và mang lại sự trú ngụ an lạc (pleasant abiding - trạng thái sống thoải mái, dễ chịu trong hiện tại) ngay trong hiện tại.
18. (5) "Vị ấy vận dụng được các loại thần thông (supernormal power - những năng lực phi thường) khác nhau: từ một thân hiện ra nhiều thân; từ nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình và biến mất; đi xuyên qua tường, qua thành lũy, qua núi không bị cản trở như đi trong hư không; độn thổ và trồi lên khỏi mặt đất như ở trong nước; đi trên mặt nước không chìm như đi trên đất liền; [12] ngồi kiết già, bay đi trong không gian như chim; dùng tay chạm và vuốt mặt trăng, mặt trời dù chúng có uy lực và hùng mạnh đến đâu; vận dụng thân thể quyền năng đến tận cõi Phạm thiên (Brahma-world - các cõi trời cao trong vũ trụ quan Phật giáo).
19. (6) "Với thiên nhĩ thông (divine ear element - khả năng nghe được âm thanh ở xa, cả cõi người và cõi trời), thanh tịnh và vượt xa tai người thường, vị ấy nghe được cả hai loại âm thanh, của trời và của người, dù xa hay gần.
20. (7) "Vị ấy hiểu được tâm của các chúng sinh khác, của những người khác, bằng cách bao trùm chúng bằng tâm của chính mình (tha tâm thông - understanding the minds of other beings - khả năng biết được tâm niệm của người khác). Vị ấy hiểu tâm bị tham chi phối là tâm bị tham chi phối và tâm không bị tham chi phối là tâm không bị tham chi phối; vị ấy hiểu tâm bị sân chi phối là tâm bị sân chi phối và tâm không bị sân chi phối là tâm không bị sân chi phối; vị ấy hiểu tâm bị si chi phối là tâm bị si chi phối và tâm không bị si chi phối là tâm không bị si chi phối; vị ấy hiểu tâm co rút là tâm co rút và tâm tán loạn là tâm tán loạn; vị ấy hiểu tâm cao thượng là tâm cao thượng và tâm không cao thượng là tâm không cao thượng; vị ấy hiểu tâm hữu hạn là tâm hữu hạn và tâm vô thượng là tâm vô thượng; vị ấy hiểu tâm định tĩnh là tâm định tĩnh và tâm không định tĩnh là tâm không định tĩnh; vị ấy hiểu tâm giải thoát là tâm giải thoát và tâm không giải thoát là tâm không giải thoát.
21. (8) "Vị ấy nhớ lại nhiều kiếp sống quá khứ của mình (túc mạng thông - recollection of past lives - khả năng nhớ lại các kiếp sống trước), nghĩa là, một kiếp, hai kiếp…(như Kinh 51, §24)…Như vậy, với các khía cạnh và chi tiết, vị ấy nhớ lại nhiều kiếp sống quá khứ của mình.
22. (9) "Với thiên nhãn thông (divine eye - khả năng nhìn thấy các chúng sinh tái sinh và hiểu nghiệp báo của họ), thanh tịnh và vượt xa mắt người thường, vị ấy thấy các chúng sinh chết đi và tái sinh, hạ liệt và cao sang, xinh đẹp và xấu xí, may mắn và bất hạnh, và vị ấy hiểu chúng sinh tiếp diễn như thế nào tùy theo hành động (nghiệp) của họ.
23. (10) "Bằng cách tự mình chứng ngộ với thắng trí (direct knowledge - sự hiểu biết trực tiếp, không qua trung gian), vị ấy ngay trong hiện tại chứng đạt và an trú trong tâm giải thoát (deliverance of mind - sự giải thoát khỏi các phiền não về mặt tâm lý, cảm xúc) và tuệ giải thoát (deliverance by wisdom - sự giải thoát nhờ trí tuệ, sự hiểu biết đúng đắn) không còn lậu hoặc (taintless - không còn các ô nhiễm tinh thần) với sự đoạn trừ các lậu hoặc (destruction of the taints - sự chấm dứt hoàn toàn các ô nhiễm tinh thần).
“Này bà-la-môn, đó là mười phẩm chất đáng tin cậy đã được Đức Thế Tôn, bậc biết và thấy, bậc xứng đáng, bậc giác ngộ hoàn toàn, tuyên bố. Khi những phẩm chất này được tìm thấy ở bất kỳ ai trong chúng tôi, chúng tôi tôn kính, quý trọng, ngưỡng mộ và tôn thờ vị ấy, và sống nương tựa vào vị ấy với lòng tôn kính và quý trọng.” [13]
24. Khi nghe vậy, bà-la-môn Vassakāra, đại thần xứ Ma-kiệt-đà, nói với tướng quân Upananda: “Thưa tướng quân, ngài nghĩ sao? Khi những bậc đáng kính này tôn kính người đáng tôn kính, quý trọng người đáng quý trọng, ngưỡng mộ người đáng ngưỡng mộ, và tôn thờ người đáng tôn thờ, chắc chắn họ tôn kính người đáng tôn kính… và tôn thờ người đáng tôn thờ. Vì nếu những bậc đáng kính này không tôn kính, quý trọng, ngưỡng mộ và tôn thờ một người như vậy, thì họ có thể tôn kính, quý trọng, ngưỡng mộ và tôn thờ ai, và họ có thể sống nương tựa vào ai với lòng tôn kính và quý trọng?”
25. Sau đó, bà-la-môn Vassakāra, đại thần xứ Ma-kiệt-đà, hỏi Tôn giả A Nan: “Hiện nay Tôn giả A Nan đang trú ở đâu?”
“Này bà-la-môn, hiện tôi đang trú ở Trúc Lâm.”
“Thưa Tôn giả A Nan, tôi hy vọng rằng Trúc Lâm là nơi dễ chịu, yên tĩnh và không bị tiếng ồn làm phiền, với không khí ẩn dật, xa lánh mọi người, thuận lợi cho việc tĩnh tu.”
“Quả thực, này bà-la-môn, Trúc Lâm là nơi dễ chịu… thuận lợi cho việc tĩnh tu là nhờ có những người bảo hộ như ngài.”
“Quả thực, thưa Tôn giả A Nan, Trúc Lâm là nơi dễ chịu… thuận lợi cho việc tĩnh tu là nhờ có những bậc đáng kính là những người hành thiền và tu tập thiền định. Các bậc đáng kính là những người hành thiền và tu tập thiền định. Có một lần, thưa Tôn giả A Nan, Tôn giả Gotama đang trú tại Vesālī trong Giảng đường có mái nhọn ở Đại Lâm. Khi đó tôi đã đến đó và tiếp cận Tôn giả Gotama, và Ngài đã thuyết giảng về thiền định bằng nhiều cách. Tôn giả Gotama là một người hành thiền và tu tập thiền định, và Ngài đã tán thán mọi loại thiền định.”
26. "Này bà-la-môn, Đức Thế Tôn không tán thán mọi loại thiền định, cũng không chỉ trích mọi loại thiền định. Loại [14] thiền định nào Đức Thế Tôn không tán thán? Này bà-la-môn, ở đây, có người sống với tâm bị ám ảnh bởi tham dục (sensual lust - một trong năm triền cái, sự ham muốn, luyến ái đối với các đối tượng của giác quan), là nạn nhân của tham dục, và không hiểu đúng như thật lối thoát khỏi tham dục đã khởi sinh. Trong khi nuôi dưỡng tham dục bên trong, người ấy thiền định, tiền thiền định, ngoại thiền định, và tà thiền định. [^1035] Người ấy sống với tâm bị ám ảnh bởi sân hận (ill will - một trong năm triền cái, sự tức giận, ác ý, chống đối), là nạn nhân của sân hận… với tâm bị ám ảnh bởi hôn trầm và thụy miên (sloth and torpor - một trong năm triền cái, sự lười biếng, uể oải của tâm và sự buồn ngủ, rã rời của thân), là nạn nhân của hôn trầm và thụy miên… với tâm bị ám ảnh bởi trạo cử và hối quá (restlessness and remorse - một trong năm triền cái, sự phóng dật, không yên của tâm và sự hối hận, ăn năn), là nạn nhân của trạo cử và hối quá… với tâm bị ám ảnh bởi nghi ngờ (doubt - một trong năm triền cái, sự hoài nghi, thiếu niềm tin), là nạn nhân của nghi ngờ, và không hiểu đúng như thật lối thoát khỏi nghi ngờ đã khởi sinh. Trong khi nuôi dưỡng nghi ngờ bên trong, người ấy thiền định, tiền thiền định, ngoại thiền định, và tà thiền định. Đức Thế Tôn không tán thán loại thiền định đó.
27. “Và loại thiền định nào Đức Thế Tôn tán thán? Này bà-la-môn, ở đây, hoàn toàn ly dục, ly các trạng thái bất thiện (unwholesome states - các trạng thái tâm tiêu cực, có hại), một vị tỳ kheo chứng đạt và an trú trong tầng thiền thứ nhất… Với sự lắng dịu của tầm và tứ (applied and sustained thought - sự hướng tâm đến đối tượng và sự duy trì tâm trên đối tượng), vị ấy chứng đạt và an trú trong tầng thiền thứ hai… Với sự phai nhạt của hỷ (rapture - niềm vui, sự phấn khởi trong thiền định)… vị ấy chứng đạt và an trú trong tầng thiền thứ ba… Với sự từ bỏ lạc và khổ… vị ấy chứng đạt và an trú trong tầng thiền thứ tư… Đức Thế Tôn tán thán loại thiền định đó.”
28. “Dường như, thưa Tôn giả A Nan, Tôn giả Gotama đã khiển trách loại thiền định đáng bị khiển trách và tán thán loại thiền định đáng được tán thán. Và bây giờ, thưa Tôn giả A Nan, chúng tôi xin phép đi. Chúng tôi bận rộn và có nhiều việc phải làm.”
“Này bà-la-môn, bây giờ là lúc ngài làm những gì ngài thấy phù hợp.” [15]
Sau đó, bà-la-môn Vassakāra, đại thần xứ Ma-kiệt-đà, hoan hỷ và vui mừng với những lời của Tôn giả A Nan, từ chỗ ngồi đứng dậy và ra về.
29. Rồi, ngay sau khi ông ấy rời đi, bà-la-môn Gopaka Moggallāna nói với Tôn giả A Nan: “Tôn giả A Nan vẫn chưa trả lời điều chúng tôi đã hỏi.”
“Chẳng phải chúng tôi đã nói với ông rồi sao, này bà-la-môn: ‘Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào duy nhất hội đủ mọi phương diện tất cả những phẩm chất mà Đức Thế Tôn, bậc xứng đáng, bậc giác ngộ hoàn toàn đã sở hữu. Vì Đức Thế Tôn là người làm khởi sinh con đường chưa từng khởi sinh, người tạo ra con đường chưa từng được tạo ra, người tuyên thuyết con đường chưa từng được tuyên thuyết; Ngài là người biết đạo lộ, người tìm ra đạo lộ, người thiện xảo về đạo lộ. Nhưng các đệ tử của Ngài bây giờ đi theo đạo lộ đó và thành tựu đạo lộ ấy về sau’?”