MN 124. Kinh Bakkula

(Bakkula Sutta - Kinh Trung Bộ 124)

1. Tôi nghe như vầy. Một thời, Tôn giả Bakkula trú tại thành Vương Xá (Rājagaha), trong Trúc Lâm (Veḷuvana), khu nuôi dưỡng sóc (Kalandakanivāpa). [^1167]

2. Khi ấy, A-tu-la Ca-diếp (Acela Kassapa - đạo sĩ lõa thể Ca-diếp), một người bạn cũ của Tôn giả Bakkula thời còn là cư sĩ tại gia, [125] tìm đến Tôn giả Bakkula và chào hỏi. Sau khi thăm hỏi xã giao xong, ông ngồi xuống một bên và hỏi Tôn giả Bakkula:

3. “Này hiền giả Bakkula, hiền giả xuất gia (went forth - pabbajjā - rời bỏ đời sống gia đình để tu hành) đã bao lâu rồi?”

“Này hiền giả, tôi xuất gia đã tám mươi năm rồi.”

“Này hiền giả Bakkula, trong tám mươi năm này, hiền giả đã thực hiện việc giao hợp bao nhiêu lần?”

“Này hiền giả Ca-diếp, hiền giả không nên hỏi tôi câu như vậy. Hiền giả nên hỏi tôi câu như thế này: ‘Này hiền giả Bakkula, trong tám mươi năm này, những tưởng về dục vọng (perceptions of sensual desire - kāmasaññā - sự nhận biết, hình dung về các đối tượng ham muốn) đã khởi lên trong hiền giả bao nhiêu lần?’”

“Này hiền giả Bakkula, trong tám mươi năm này, những tưởng về dục vọng đã khởi lên trong hiền giả bao nhiêu lần?”

“Này hiền giả Ca-diếp, trong tám mươi năm kể từ khi xuất gia, tôi không nhớ là có bất kỳ tưởng về dục vọng nào từng khởi lên trong tôi.”

[Việc Tôn giả Bakkula không nhớ có bất kỳ tưởng về dục vọng nào từng khởi lên trong tám mươi năm xuất gia – điều này chúng tôi ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula. [^1168]

4-5. “Này hiền giả, trong tám mươi năm kể từ khi xuất gia, tôi không nhớ là có bất kỳ tưởng về sân hận (perception of ill will - byāpādasaññā - sự nhận biết, hình dung mang tính tức giận, ghét bỏ)… bất kỳ tưởng về làm hại (perception of cruelty - vihiṃsāsaññā - sự nhận biết, hình dung về việc gây tổn hại cho chúng sinh) nào từng khởi lên trong tôi.”

[Việc Tôn giả Bakkula không nhớ có bất kỳ tưởng về sân hận… bất kỳ tưởng về làm hại nào từng khởi lên trong tám mươi năm xuất gia – điều này chúng tôi ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula.]

6. “Này hiền giả, trong tám mươi năm kể từ khi xuất gia, tôi không nhớ là có bất kỳ tư duy về dục vọng (thought of sensual desire - kāmavitakka - suy nghĩ, tầm tư liên quan đến ham muốn) nào từng khởi lên trong tôi.”

[…điều này chúng tôi cũng ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula.]

7-8. “Này hiền giả, trong tám mươi năm kể từ khi xuất gia, tôi không nhớ là có bất kỳ tư duy về sân hận (thought of ill will - byāpādavitakka - suy nghĩ, tầm tư mang tính tức giận, ghét bỏ)… bất kỳ tư duy về làm hại (thought of cruelty - vihiṃsāvitakka - suy nghĩ, tầm tư về việc gây tổn hại cho chúng sinh) nào từng khởi lên trong tôi.”

[…điều này chúng tôi cũng ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula.] [126]

9-15. “Này hiền giả, trong tám mươi năm kể từ khi xuất gia, tôi không nhớ là đã từng nhận y từ một người cư sĩ tại gia (householder - gahapati - người chủ gia đình, người tại gia) [^1169]… đã từng mặc y do người cư sĩ tại gia cúng dường… đã từng dùng dao cắt y… đã từng dùng kim may y… đã từng nhuộm y bằng thuốc nhuộm… đã từng may y trong mùa lễ dâng y Kathina (kathina - lễ cúng dường y đặc biệt sau mùa an cư)… đã từng tham gia làm y cho các vị đồng phạm hạnh (companions in the holy life - sabrahṃacārī - những người cùng thực hành đời sống thánh thiện).”

[…điều này chúng tôi cũng ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula.]

16-19. “Này hiền giả, trong tám mươi năm kể từ khi xuất gia, tôi không nhớ là đã từng nhận lời mời dùng bữa… đã từng khởi lên ý nghĩ: ‘Ồ, mong sao có ai đó mời mình dùng bữa!’… đã từng ngồi trong nhà dân… đã từng ăn trong nhà dân.”

[…điều này chúng tôi cũng ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula.]

20-25. “Này hiền giả, trong tám mươi năm kể từ khi xuất gia, tôi không nhớ là đã từng nắm bắt tướng chung và tướng riêng (signs and features - nimitta, anubyañjana - các đặc điểm tổng quát và chi tiết có thể khơi dậy ham muốn) của một người nữ… đã từng giảng Pháp (Dhamma - giáo lý của Đức Phật) cho một người nữ, dù chỉ là một bài kệ bốn câu… đã từng đi đến nơi ở của các tỳ-kheo-ni (bhikkhunīs - nữ tu sĩ Phật giáo đã thọ đại giới)… đã từng giảng Pháp cho một vị tỳ-kheo-ni… đã từng giảng Pháp cho một vị thức-xoa-ma-na (female probationer - sikkhamānā - nữ tập sự, giai đoạn chuẩn bị trước khi thọ giới tỳ-kheo-ni)… đã từng giảng Pháp cho một vị sa-di-ni (female novice - sāmaṇerī - nữ tu sĩ Phật giáo đã thọ giới sa-di).”

[…điều này chúng tôi cũng ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula.]

26-29. “Này hiền giả, trong tám mươi năm kể từ khi xuất gia, tôi không nhớ là đã từng cho người khác xuất gia… đã từng cho người khác thọ cụ túc giới (full admission - upasampadā - lễ truyền giới chính thức để trở thành tỳ-kheo hoặc tỳ-kheo-ni)… đã từng cho người khác nương tựa (dependence - nissaya - sự hướng dẫn, bảo trợ của thầy tế độ đối với đệ tử)… đã từng có một vị sa-di (novice - sāmaṇera - nam tu sĩ Phật giáo đã thọ giới sa-di) hầu hạ.”

[...điều này chúng tôi cũng ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula.]

30-37. “Này hiền giả, trong tám mươi năm kể từ khi xuất gia, tôi không nhớ là đã từng tắm trong nhà tắm… đã từng tắm bằng bột thơm… đã từng làm việc xoa bóp chân tay cho các vị đồng phạm hạnh [127]… đã từng bị bệnh tật (affliction - ābādha - sự đau đớn, bệnh hoạn) dù chỉ trong khoảng thời gian vắt sữa một con bò… đã từng uống thuốc, dù chỉ bằng một miếng trái诃子 (quả myrobalan)… đã từng dùng gối dựa… đã từng dọn giường nằm… đã từng nhập hạ (Rains - vassa - mùa an cư kiết hạ của Tăng đoàn) tại một nơi trú ngụ trong một ngôi làng.”

[…điều này chúng tôi cũng ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula.]

38. “Này hiền giả, trong bảy ngày sau khi xuất gia, tôi đã thọ dụng vật thực của đàn na tín thí như một người mắc nợ (debtor - iṇa - người mắc nợ, ý nói chưa xứng đáng với sự cúng dường vì chưa đắc đạo); đến ngày thứ tám, trí tuệ cuối cùng (final knowledge - aññā - trí tuệ giác ngộ hoàn toàn của bậc A-la-hán) đã khởi lên.” [^1170]

[Việc Tôn giả Bakkula đã thọ dụng vật thực của đàn na tín thí như một người mắc nợ trong bảy ngày, và vào ngày thứ tám, trí tuệ cuối cùng đã khởi lên – điều này chúng tôi cũng ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula.]

39. [Khi ấy, A-tu-la Ca-diếp nói:] “Tôi muốn được xuất gia trong Giáo Pháp và Giới Luật (Dhamma and Discipline - dhammavinaya - giáo lý và các quy tắc ứng xử do Đức Phật chế định) này, tôi muốn được thọ cụ túc giới.” Và A-tu-la Ca-diếp đã được xuất gia trong Giáo Pháp và Giới Luật này, đã được thọ cụ túc giới. [^1171] Và không lâu sau khi thọ cụ túc giới, Tôn giả Ca-diếp sống một mình, ẩn dật, tinh cần, nhiệt tâm, quyết chí, đã tự mình chứng ngộ bằng thắng trí (direct knowledge - abhiññā - trí tuệ siêu việt, sự hiểu biết trực tiếp), ngay trong đời này, chứng đạt và an trú vào mục đích tối thượng của đời sống phạm hạnh (supreme goal of the holy life - brahmacariyapariyosāna - đích đến cuối cùng của con đường tu tập, tức là Niết-bàn) mà vì mục đích đó các thiện nam tử (clansmen - kulaputta - người con trai xuất thân từ gia đình tốt, có niềm tin) chân chính xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Vị ấy biết rõ: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.” Và Tôn giả Ca-diếp đã trở thành một trong các vị A-la-hán (arahants - bậc thánh đã đạt giác ngộ hoàn toàn, chấm dứt luân hồi).

40. Rồi vào một dịp khác, Tôn giả Bakkula cầm chìa khóa đi từ cốc này sang cốc khác, nói rằng: “Xin mời các Tôn giả ra khỏi cốc; xin mời các Tôn giả ra khỏi cốc. Hôm nay tôi sẽ nhập đại Niết-bàn (final Nibbāna - parinibbāna - sự tịch diệt hoàn toàn, không còn tái sinh của một vị Phật hay A-la-hán).” [Việc Tôn giả Bakkula cầm chìa khóa đi từ cốc này sang cốc khác nói rằng: “Xin mời các Tôn giả ra khỏi cốc; xin mời các Tôn giả ra khỏi cốc. Hôm nay tôi sẽ nhập đại Niết-bàn” – điều này chúng tôi cũng ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula.] [128]

41. Sau đó, ngồi giữa Tăng đoàn các tỳ-kheo (Sangha of bhikkhus - bhikkhusaṅgha - cộng đồng các vị sư nam đã thọ cụ túc giới), Tôn giả Bakkula đã nhập đại Niết-bàn. [^1172]

[Việc Tôn giả Bakkula ngồi giữa Tăng đoàn các tỳ-kheo và nhập đại Niết-bàn – điều này chúng tôi cũng ghi nhận là một phẩm chất kỳ diệu và phi thường của Tôn giả Bakkula. [^1173]

124. KINH BẠC-CÂU-LA

124. KINH BẠC-CÂU-LA (Bakkula Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Tôn giả Bakkula trú ở Rajagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng các loài sóc (kalandakanivapa).

Rồi lõa thể Kassapa, một người bạn trước kia của Tôn giả Bakkula khi còn là cư sĩ, đi đến Tôn giả Bakkula, sau khi đến, nói lên với Tôn giả Bakkula những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, lõa thể Kassapa nói với Tôn giả Bakkula:

– Này Hiền giả Bakkula, Bạn xuất gia đã bao lâu?

– Ðã được tám mươi năm, này Hiền giả, từ khi tôi xuất gia.

– Hiền giả Bakkula, trong tám mươi năm ấy, đã bao nhiêu lần, Hiền giả hành dâm dục?

– Hiền giả Kassapa, chớ có hỏi tôi như vậy: “Hiền giả Kassapa, trong tám mươi năm ấy, đã bao nhiều lần Hiền giả hành dâm dục!” Hiền giả Kassapa, hãy hỏi tôi như sau: “Hiền giả Bakkula, trong tám mươi năm ấy, đã bao nhiêu lần Hiền giả khởi lên dục tưởng?”

– Hiền giả Bakkula, trong tám mươi năm ấy, đã bao nhiêu lần, Hiền giả khởi lên dục tưởng?

– Hiền giả Kassapa, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không bao giờ nhận thấy, có dục tưởng khởi lên.

– Vì rằng Tôn giả Bakkula trong tám mươi năm không nhận thấy có dục tưởng khởi lên, chúng tôi thọ trì sự việc này là một hy hữu, một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không bao giờ nhận thấy có sân tưởng, có hại tưởng khởi lên.

– Vì rằng Tôn giả Bakkula trong tám mươi năm không nhận thấy có sân tưởng, có hại tưởng khởi lên, chúng tôi thọ trì sự việc này là một hy hữu, một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không nhận thấy dục tầm nào khởi lên.

– Vì rằng Tôn giả… một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không nhận thây sân tầm, hại tầm, nào khởi lên.

– Vì rằng Tôn giả… một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không nhận thấy có thâu nhận y của cư sĩ.

– Vì rằng Tôn giả… một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không nhận thấy có cắt y với con dao.

– Vì rằng Tôn giả… một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không nhận thấy có may y với cây kim.

– Vì rằng Tôn giả… một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm trừ khi tôi xuất gia, tôi không nhận thấy có nhuộm y với thuốc nhuộm

– Vì rằng Tôn giả… một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không nhận thấy có may y kathina.

– Vì rằng Tôn giả… một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không nhận thấy có may y cho các vị đồng Phạm hạnh… có nhận lời mời ăn… có khởi lên tâm như sau: “Mong rằng có người mời tôi ăn”.

– Vì rằng Tôn giả… một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không nhận thấy có ngồi trong nhà… có ngồi ăn trong nhà… có ghi nhận chi tiết các tướng đặc biệt của nữ nhân… có thuyết pháp cho nữ nhân cho đến câu kệ bốn câu… có đi đến trú phòng Tỷ-kheo-ni… có thuyết pháp cho Tỷ-kheo-ni… Tôi không nhận thấy có thuyết pháp cho học pháp nữ… Tôi không nhận thấy có thuyết pháp cho Sa-di-ni.

– Vì rằng Tôn giả Bakkula trong tám mươi năm không nhận thấy có thuyết pháp cho Sa-di-ni, chúng tôi thọ trì sự việc này là một hy hữu, một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Này Hiền giả, trong tám mươi năm từ khi tôi xuất gia, tôi không bao giờ nhận thấy có xuất gia (cho ai)… có thọ đại giới (cho ai)… có nhận làm y chỉ (cho ai)… tôi không bao giờ nhận thấy có Sa-di hầu hạ… có tắm trong nhà tắm… có tắm thoa bột Cunna… có nhờ đồng Phạm hạnh xoa bóp chân tay… tôi không bao giờ nhận thấy có bệnh khởi lên, dầu cho một chốc lát… có mang theo y dược cho đến một miếng nhỏ từ cây a-li-lặc vàng (haritakikhanda)… nằm dựa vào tấm gỗ dựa… nằm dài xuống ngủ… đi an cư mùa mưa tại trú xứ gần làng.

– Vì rằng Tôn giả Bakkula, trong tám mươi năm không nhận thấy có đi an cư mùa mưa tại trú xứ gần làng, chúng tôi thọ trì sự việc này là một hy hữu, một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

– Vừa đúng trong bảy ngày, này Hiền giả, còn uế nhiễm, tôi đã ăn đồ ăn của nội địa, rồi đến ngày thứ tám, chánh trí khởi lên.

– Vì rằng Tôn giả Bakkula vừa đúng trong bảy ngày, còn uế nhiễm, đã ăn đồ ăn của nội địa, rồi đến ngày thứ tám chánh trí khởi lên, chúng tôi thọ trì sự việc này là một hy hữu, một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula. Thưa Hiền giả Bakkula, hãy cho tôi xuất gia trong pháp luật này, hãy cho tôi thọ đại giới.

Rồi lõa thể Kassapa được xuất gia trong pháp và luật này, được thọ đại giới. Thọ đại giới không bao lâu, Tôn giả Kassapa, an trú độc cư, viễn ly, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, không bao lâu với thượng trí tự mình chứng ngộ, chứng đắc và an trú ngay trong hiện tại vô thượng cứu cánh Phạm hạnh mà vì

mục đích ấy các Thiện nam tử chân chánh xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến. Vị ấy biết “Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì cần làm sẽ làm, không còn trở lại trạng thái này nữa”. Và Tôn giả Kassapa trở thành một A-la-hán nữa.

Rồi Tôn giả Bakkula, sau một thời gian, cầm chìa khóa, đi từ trú xứ này đến trú xứ khác và nói như sau:

– Chư Tôn giả hãy đi ra! Chư Tôn giả hãy đi ra! Hôm nay tôi sẽ nhập Niết-bàn.

– Vì rằng Tôn giả Bakkula cầm chìa khóa, đi từ trú xứ này đến trú xứ khác và nói như sau: “Chư Tôn giả hãy đi ra! Chư Tôn giả hãy đi ra! Hôm nay tôi sẽ nhập Niết-bàn”; chúng tôi thọ trì sự việc này là một hy hữu, một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

Rồi Tôn giả Bakkula ngồi giữa chúng Tỷ-kheo nhập Niết-bàn.

– Vì rằng Tôn giả Bakkula ngồi giữa chúng Tỷ-kheo nhập Niết-bàn, chúng tôi thọ trì sự việc này là một hy hữu, một vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• Xuất gia / Pabbajjā / Went forth: Rời bỏ đời sống gia đình, thế tục để trở thành tu sĩ, thực hành đời sống phạm hạnh theo giáo lý của Đức Phật.
• Tưởng về dục vọng / Kāmasaññā / Perceptions of sensual desire: Sự nhận biết, hình dung, ghi nhớ về các đối tượng thuộc năm giác quan (hình ảnh, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm) có khả năng khơi dậy lòng ham muốn, tham ái.
• Tưởng về sân hận / Byāpādasaññā / Perception of ill will: Sự nhận biết, hình dung, ghi nhớ mang tính chất tức giận, ác ý, ghét bỏ đối với chúng sinh hoặc sự vật.
• Tưởng về làm hại / Vihiṃsāsaññā / Perception of cruelty: Sự nhận biết, hình dung, ghi nhớ về ý định hoặc hành động gây tổn hại, đau khổ cho chúng sinh khác.
• Tư duy về dục vọng / Kāmavitakka / Thought of sensual desire: Suy nghĩ, tầm tư, sự chú ý có chủ đích liên quan đến các đối tượng ham muốn của năm giác quan.
• Tư duy về sân hận / Byāpādavitakka / Thought of ill will: Suy nghĩ, tầm tư, sự chú ý có chủ đích mang tính chất tức giận, ác ý, ghét bỏ.
• Tư duy về làm hại / Vihiṃsāvitakka / Thought of cruelty: Suy nghĩ, tầm tư, sự chú ý có chủ đích về việc gây tổn hại, đau khổ cho chúng sinh khác.
• Cư sĩ tại gia / Gahapati / Householder: Người chủ gia đình, người sống tại gia, không phải tu sĩ, thường là người có tài sản và địa vị xã hội, hộ trì Tam Bảo.
• Kathina / Kathina / Kathina: Một nghi lễ Phật giáo Theravada quan trọng diễn ra hàng năm sau mùa an cư kiết hạ (Vassa), trong đó các Phật tử tại gia cúng dường y mới và các vật dụng cần thiết khác cho Tăng đoàn.
• Đồng phạm hạnh / Sabrahṃacārī / Companions in the holy life: Những người cùng thực hành đời sống thánh thiện, tức là các vị tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, hoặc những người cùng tu tập theo con đường giải thoát.
• Tướng chung và tướng riêng / Nimitta, Anubyañjana / Signs and features: Các đặc điểm tổng quát (tướng chung) và chi tiết (tướng riêng) của một đối tượng, đặc biệt là cơ thể người, có thể khơi dậy sự chú ý, ham muốn hoặc các phiền não khác nếu tâm không được phòng hộ.
• Pháp / Dhamma / Dhamma: Giáo lý, lời dạy của Đức Phật về sự thật và con đường dẫn đến giải thoát khổ đau; cũng có nghĩa là các hiện tượng, các pháp (sự vật, tâm thái).
• Tỳ-kheo-ni / Bhikkhunī / Bhikkhunī: Nữ tu sĩ Phật giáo đã thọ giới cụ túc (giới cao nhất), tương đương với Tỳ-kheo (nam tu sĩ).
• Thức-xoa-ma-na / Sikkhamānā / Female probationer: Nữ tập sự, một giai đoạn tu học và giữ giới kéo dài hai năm dành cho các sa-di-ni trước khi có thể thọ giới tỳ-kheo-ni.
• Sa-di-ni / Sāmaṇerī / Female novice: Nữ tu sĩ Phật giáo đã thọ mười giới sa-di, là giai đoạn trước khi trở thành thức-xoa-ma-na (nếu muốn tiến tới thọ giới tỳ-kheo-ni).
• Thọ cụ túc giới / Upasampadā / Full admission: Lễ truyền giới chính thức và cao nhất trong Phật giáo, công nhận một người trở thành tỳ-kheo (nam) hoặc tỳ-kheo-ni (nữ).
• Nương tựa / Nissaya / Dependence: Sự hướng dẫn, bảo trợ, và trách nhiệm của một vị thầy (thường là thầy tế độ hoặc thầy yết-ma) đối với đệ tử mới xuất gia hoặc mới thọ giới.
• Sa-di / Sāmaṇera / Novice: Nam tu sĩ Phật giáo đã thọ mười giới sa-di, là giai đoạn tu học trước khi thọ giới cụ túc để trở thành tỳ-kheo.
• Bệnh tật / Ābādha / Affliction: Sự đau đớn, bệnh hoạn, phiền não về thể chất hoặc tinh thần.
• Nhập hạ / Vassa / Rains (rains retreat): Mùa an cư kiết hạ, thường kéo dài ba tháng trong mùa mưa, trong thời gian này các tu sĩ Phật giáo tập trung tại một nơi nhất định để tu học, hạn chế đi lại.
• Mắc nợ / Iṇa / Debtor: Trong ngữ cảnh này, chỉ người thọ dụng vật thực cúng dường của tín thí nhưng chưa tu tập đắc đạo, chưa xứng đáng với sự cúng dường đó, giống như người mắc nợ.
• Trí tuệ cuối cùng / Aññā / Final knowledge: Trí tuệ giác ngộ hoàn toàn, sự hiểu biết cuối cùng và trọn vẹn về Tứ Thánh Đế, đạt được bởi bậc A-la-hán, chấm dứt mọi lậu hoặc và vòng luân hồi.
• Giáo Pháp và Giới Luật / Dhammavinaya / Dhamma and Discipline: Toàn bộ giáo lý (Dhamma) và các quy tắc ứng xử, giới luật (Vinaya) do Đức Phật chế định, tạo thành nền tảng của Phật giáo.
• Thắng trí / Abhiññā / Direct knowledge: Trí tuệ siêu việt, sự hiểu biết trực tiếp, không qua trung gian suy luận, bao gồm các năng lực đặc biệt như thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm thông, túc mạng thông, lậu tận thông.
• Mục đích tối thượng của đời sống phạm hạnh / Brahmacariyapariyosāna / Supreme goal of the holy life: Đích đến cuối cùng, kết quả cao nhất của việc thực hành đời sống thánh thiện (phạm hạnh), chính là Niết-bàn (Nibbāna), sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau và luân hồi.
• Thiện nam tử / Kulaputta / Clansmen: Người con trai xuất thân từ gia đình tốt, có niềm tin vào Tam Bảo, thường dùng để chỉ những người có thiện căn, có khả năng xuất gia tu hành chân chính.
• A-la-hán / Arahant / Arahant: Bậc thánh đã đạt được quả vị giác ngộ cao nhất trong Phật giáo Theravada, đã đoạn trừ hoàn toàn mọi phiền não (lậu hoặc), chấm dứt tái sinh trong vòng luân hồi.
• Đại Niết-bàn / Parinibbāna / Final Nibbāna (complete nirvana): Sự tịch diệt hoàn toàn của ngũ uẩn, sự chấm dứt cuối cùng của mọi khổ đau và sự tồn tại trong luân hồi, xảy ra khi một vị Phật hoặc A-la-hán qua đời.
• Tăng đoàn các tỳ-kheo / Bhikkhusaṅgha / Sangha of bhikkhus: Cộng đồng các vị sư nam đã thọ giới cụ túc (tỳ-kheo), một trong ba ngôi báu (Phật, Pháp, Tăng).
• A-tu-la / Acela / Naked ascetic: Đạo sĩ lõa thể, một trường phái tu khổ hạnh phổ biến ở Ấn Độ thời Đức Phật, không mặc quần áo.