MN 128. Những Phiền Não Làm Ô Nhiễm Tâm
(Kinh Upakkilesa - Upakkilesa Sutta)
1. Tôi nghe như vầy. Một thời, Thế Tôn trú tại Kosambī, trong khu vườn của ông Ghosita (Ghosita’s Park).
2. Vào lúc ấy, các vị tỳ kheo (bhikkhus - các nhà sư nam trong Phật giáo) ở Kosambī đã sinh ra tranh cãi, bất hòa, mâu thuẫn sâu sắc, đả kích nhau bằng lời nói như dao găm. [^1186]
3. Khi ấy, một vị tỳ kheo đến gặp Thế Tôn, [153] sau khi đảnh lễ Ngài, vị ấy đứng sang một bên và thưa: “Bạch Thế Tôn, các vị tỳ kheo ở Kosambī này đã sinh ra tranh cãi, bất hòa, mâu thuẫn sâu sắc, đả kích nhau bằng lời nói như dao găm. Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn vì lòng từ bi mà đến gặp các vị tỳ kheo ấy.” Thế Tôn im lặng nhận lời.
4. Sau đó, Thế Tôn đến gặp các vị tỳ kheo ấy và nói: “Thôi đủ rồi, các tỳ kheo, đừng tranh cãi, bất hòa, gây gổ, hay mâu thuẫn nữa.” Khi Ngài nói vậy, một vị tỳ kheo thưa với Thế Tôn: “Xin dừng lại, bạch Thế Tôn! Xin Thế Tôn, bậc Pháp Vương (Lord of the Dhamma - Bậc Tôn Chủ của Giáo Pháp), hãy an trú thoải mái trong hiện tại. Chúng con sẽ chịu trách nhiệm về việc tranh cãi, bất hòa, gây gổ và mâu thuẫn này.”
Lần thứ hai… Lần thứ ba Thế Tôn nói: “Thôi đủ rồi, các tỳ kheo, đừng tranh cãi, bất hòa, gây gổ, hay mâu thuẫn nữa.” Lần thứ ba, vị tỳ kheo kia lại thưa với Thế Tôn: “Xin dừng lại, bạch Thế Tôn!.. Chúng con sẽ chịu trách nhiệm về việc tranh cãi, bất hòa, gây gổ và mâu thuẫn này.”
5. Rồi, vào buổi sáng, Thế Tôn đắp y, mang bát, vào thành Kosambī để khất thực. Sau khi khất thực ở Kosambī và trở về, dùng bữa xong, Ngài dọn dẹp chỗ nghỉ, lấy bát và y, rồi đứng đọc những vần kệ này: [154]
6. "Khi bao tiếng nói cùng la lối Chẳng ai tự thấy mình ngu si; Dù cho Tăng đoàn (Sangha - cộng đồng tu sĩ Phật giáo) đang chia rẽ Chẳng ai nghĩ mình có lỗi chi.
Họ quên lời nói chánh niệm rồi, Chỉ nói lời ám ảnh suông thôi. Miệng không kiềm chế, la hét mãi; Chẳng biết điều gì khiến làm vậy.
‘Nó mắng tôi, nó đánh tôi, [^1187] Nó thắng tôi, nó cướp của tôi’ - Người ôm giữ ý nghĩ như thế Hận thù không bao giờ nguôi ngoai.
Vì trong đời này, hận thù không Bao giờ diệt được bằng hận thù. Chỉ có không-hận thù diệt được: Đó là định luật ngàn xưa nay.
Những người kia không nhận ra rằng Ở đây ta phải tự kiềm chế. Nhưng người trí tuệ hiểu điều này Lập tức chấm dứt mọi hận thù.
Kẻ đập xương, kẻ giết người, Kẻ trộm bò, ngựa, và tài sản, Kẻ cướp phá cả vương quốc - Khi họ còn có thể hợp tác Sao các ông lại không thể làm?
Nếu tìm được bạn hiền xứng đáng, Người đức hạnh, vững vàng đồng hành, Hãy vượt qua mọi hiểm nguy Cùng đi với bạn, vui, chánh niệm.
Nhưng nếu không tìm được bạn hiền, Không người đức hạnh, vững vàng đồng hành, Như vua bỏ lại nước đã chiếm, Hãy đi một mình như voi đầu đàn trong rừng.
Thà đi một mình còn hơn, Không bầu bạn với kẻ ngu si. Đi một mình, không làm điều ác, Thảnh thơi như voi đầu đàn trong rừng."
7. Sau khi đứng đọc những vần kệ này, Thế Tôn đi đến làng Bālakaloṇakāra. Vào lúc ấy [155], Đại đức (venerable - tôn xưng các vị tỳ kheo) Bhagu đang sống tại làng Bālakaloṇakāra. Khi Đại đức Bhagu thấy Thế Tôn từ xa đi tới, ông đã chuẩn bị chỗ ngồi và đặt sẵn nước rửa chân. Thế Tôn ngồi xuống chỗ đã soạn sẵn và rửa chân. Đại đức Bhagu đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi sang một bên, và Thế Tôn hỏi ông: “Này tỳ kheo, ông vẫn khỏe chứ, ông có thoải mái không, ông có gặp khó khăn gì trong việc khất thực không?”
“Con vẫn khỏe, bạch Thế Tôn, con vẫn thoải mái, và con không gặp khó khăn gì trong việc khất thực.”
Sau đó, Thế Tôn đã giảng dạy, khích lệ, làm phấn chấn và khuyến khích Đại đức Bhagu bằng một bài pháp thoại (talk on the Dhamma - bài nói chuyện về Giáo Pháp), rồi Ngài đứng dậy rời khỏi chỗ ngồi và đi đến Công viên Trúc Lâm phía Đông (Eastern Bamboo Park).
8. Vào lúc ấy, Đại đức Anuruddha, Đại đức Nandiya và Đại đức Kimbila đang sống tại Công viên Trúc Lâm phía Đông. [^1168] Người giữ vườn thấy Thế Tôn từ xa đi tới liền nói với Ngài: “Này vị ẩn sĩ (recluse - người sống ẩn dật, tu hành), xin đừng vào công viên này. Có ba vị thuộc dòng dõi quý tộc đang ở đây tìm cầu lợi ích cho bản thân. Xin đừng làm phiền họ.”
9. Đại đức Anuruddha nghe người giữ vườn nói với Thế Tôn liền bảo ông ta: “Này bạn giữ vườn, đừng ngăn Thế Tôn lại. Đó là Bậc Đạo Sư (Teacher - Bậc Thầy) của chúng tôi, Thế Tôn đã đến.” Rồi Đại đức Anuruddha đến gặp Đại đức Nandiya và Đại đức Kimbila và nói: “Xin mời các Đại đức ra ngoài, mời ra ngoài! Bậc Đạo Sư của chúng ta, Thế Tôn, đã đến.”
10. Rồi cả ba vị cùng ra đón Thế Tôn. Một vị nhận lấy bát và y của Ngài, một vị chuẩn bị chỗ ngồi, và một vị đặt sẵn nước rửa chân. Thế Tôn ngồi xuống chỗ đã soạn sẵn và rửa chân. Sau đó, ba vị Đại đức ấy đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi sang một bên, và Thế Tôn hỏi họ: “Này Anuruddha, các ông có khỏe không, có thoải mái không, có gặp khó khăn gì trong việc khất thực không?” [156]
"Chúng con vẫn khỏe, bạch Thế Tôn, chúng con vẫn thoải mái, và chúng con không gặp khó khăn gì trong việc khất thực."
11. “Này Anuruddha, Ta hy vọng các ông đang sống hòa hợp, quý mến lẫn nhau, không tranh cãi, hòa thuận như nước với sữa, nhìn nhau bằng ánh mắt từ ái.”
“Chắc chắn rồi, bạch Thế Tôn, chúng con đang sống hòa hợp, quý mến lẫn nhau, không tranh cãi, hòa thuận như nước với sữa, nhìn nhau bằng ánh mắt từ ái.”
“Nhưng, này Anuruddha, làm thế nào các ông sống được như vậy?”
12. “Bạch Thế Tôn, về điều đó, con suy nghĩ thế này: ‘Thật là lợi ích cho con, thật là lợi ích lớn lao cho con khi được sống cùng những bạn đồng tu (companions in the holy life - những người bạn cùng thực hành đời sống phạm hạnh) như vậy.’ Con duy trì những hành động thân ái (bodily acts of loving-kindness - hành động thân thể thể hiện lòng từ ái) đối với các vị Đại đức này, cả công khai lẫn riêng tư; con duy trì những hành động khẩu ái (verbal acts of loving-kindness - lời nói thể hiện lòng từ ái) đối với họ, cả công khai lẫn riêng tư; con duy trì những hành động ý ái (mental acts of loving-kindness - ý nghĩ thể hiện lòng từ ái) đối với họ, cả công khai lẫn riêng tư. Con suy xét: ‘Tại sao mình không gác lại điều mình muốn làm và làm điều các vị Đại đức này muốn làm?’ Rồi con gác lại điều mình muốn làm và làm điều các vị Đại đức này muốn làm. Chúng con tuy thân khác nhau, bạch Thế Tôn, nhưng tâm thì là một.”
Đại đức Nandiya và Đại đức Kimbila mỗi vị cũng nói tương tự, và thêm rằng: “Đó là cách chúng con sống hòa hợp, bạch Thế Tôn, chúng con đang sống hòa hợp, quý mến lẫn nhau, không tranh cãi, hòa thuận như nước với sữa, nhìn nhau bằng ánh mắt từ ái.”
13. “Tốt lắm, tốt lắm, Anuruddha. Ta hy vọng các ông luôn sống tinh tấn (diligent - siêng năng, nỗ lực), nhiệt tâm (ardent - hăng hái, sốt sắng), và quyết tâm (resolute - sự quyết tâm vững chắc, không dao động). [157]”
“Chắc chắn rồi, bạch Thế Tôn, chúng con luôn sống tinh tấn, nhiệt tâm, và quyết tâm.”
“Nhưng, này Anuruddha, làm thế nào các ông sống được như vậy?”
14. "Bạch Thế Tôn, về điều đó, ai trong chúng con đi khất thực từ làng về trước sẽ chuẩn bị chỗ ngồi, đặt sẵn nước uống và nước rửa, và đặt thùng rác vào đúng chỗ. Ai trong chúng con về sau cùng, nếu muốn, sẽ ăn phần thức ăn còn lại; nếu không thì đổ bỏ ở nơi không có cây cỏ hoặc thả xuống nước nơi không có sinh vật. Vị ấy cất dọn chỗ ngồi, nước uống và nước rửa. Vị ấy cất thùng rác đi sau khi rửa sạch, và quét dọn nhà ăn. Ai thấy các bình nước uống, nước rửa, hoặc nước trong nhà vệ sinh sắp hết hoặc đã cạn thì lo liệu.
Nếu bình quá nặng đối với một người, vị ấy ra hiệu bằng tay gọi người khác và họ cùng nhau khiêng đi, nhưng vì việc này chúng con không nói chuyện với nhau. Nhưng cứ mỗi năm ngày, chúng con lại ngồi cùng nhau suốt đêm để thảo luận về Giáo Pháp (Dhamma - Giáo Pháp của Đức Phật). Đó là cách chúng con sống tinh tấn, nhiệt tâm, và quyết tâm."
15. “Tốt lắm, tốt lắm, Anuruddha. Nhưng khi sống tinh tấn, nhiệt tâm, và quyết tâm như vậy, các ông có đạt được trạng thái siêu phàm (superhuman states - những trạng thái tâm thức vượt ngoài người thường) nào không, có sự chứng đắc đặc biệt nào về tri kiến (knowledge and vision - sự hiểu biết và thấy biết) xứng đáng với bậc thánh (noble ones - những bậc đã giác ngộ hoặc đang trên đường giác ngộ), một sự an trú thoải mái nào không?”
“Bạch Thế Tôn, khi chúng con sống tinh tấn, nhiệt tâm, và quyết tâm ở đây, chúng con nhận biết được cả ánh sáng (light - obhāsa - ánh sáng xuất hiện trong thiền định) lẫn hình ảnh các sắc tướng (vision of forms - rūpa nimitta - sự thấy các hình ảnh, đối tượng trong thiền định). [^1189] Nhưng ngay sau đó, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất, và chúng con chưa tìm ra nguyên nhân của việc đó.”
16. "Các ông nên tìm ra nguyên nhân của việc đó, [^1190] Anuruddha. Trước khi Ta giác ngộ (enlightenment - bodhi - sự chứng ngộ hoàn toàn), khi còn là một vị Bồ Tát (Bodhisatta - người đang trên đường tu tập để thành Phật) chưa giác ngộ, Ta cũng nhận biết được cả ánh sáng lẫn hình ảnh các sắc tướng.
Ngay sau đó, ánh sáng [158] và hình ảnh các sắc tướng biến mất. Ta đã nghĩ: ‘Nguyên nhân và điều kiện nào khiến ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất?’ Rồi Ta suy xét thế này: ‘Sự nghi ngờ (doubt - vicikicchā - sự hoài nghi, không chắc chắn về pháp hành) đã khởi lên trong Ta, và vì nghi ngờ nên định lực (concentration - samādhi - sự tập trung tâm ý vào một đối tượng) của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. Ta sẽ hành động sao cho sự nghi ngờ không khởi lên trong Ta nữa.’"
17. “Này Anuruddha, khi Ta đang sống tinh tấn, nhiệt tâm, và quyết tâm, Ta nhận biết được cả ánh sáng lẫn hình ảnh các sắc tướng. Ngay sau đó, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. Ta đã nghĩ: ‘Nguyên nhân và điều kiện nào khiến ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất?’ Rồi Ta suy xét thế này: ‘Sự không chú tâm (inattention - amanasikāra - sự thiếu chú ý, xao lãng) đã khởi lên trong Ta, và vì không chú tâm nên định lực của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. Ta sẽ hành động sao cho cả nghi ngờ lẫn sự không chú tâm không khởi lên trong Ta nữa.’”
18. “Này Anuruddha, khi Ta đang sống tinh tấn… Ta suy xét thế này: ‘Sự hôn trầm và thụy miên (sloth and torpor - thīna-middha - trạng thái tâm lừ đừ, buồn ngủ, thiếu năng lực) đã khởi lên trong Ta, và vì hôn trầm và thụy miên nên định lực của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. Ta sẽ hành động sao cho cả nghi ngờ, sự không chú tâm, lẫn hôn trầm và thụy miên không khởi lên trong Ta nữa.’”
19. “Này Anuruddha, khi Ta đang sống tinh tấn… Ta suy xét thế này: ‘Sự sợ hãi (fear - bhaya - nỗi lo sợ, bất an) đã khởi lên trong Ta, và vì sợ hãi nên định lực của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất.’ Giống như một người đang đi trên đường và bọn cướp nhảy ra từ hai bên; khi đó nỗi sợ hãi sẽ khởi lên trong người ấy vì việc đó. Cũng vậy, sự sợ hãi đã khởi lên trong Ta… ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. [Ta suy xét:] ‘Ta sẽ hành động sao cho [159] cả nghi ngờ, sự không chú tâm, hôn trầm và thụy miên, lẫn sự sợ hãi không khởi lên trong Ta nữa.’”
20. “Này Anuruddha, khi Ta đang sống tinh tấn… Ta suy xét thế này: ‘Sự phấn khích quá độ (elation - uppila - sự vui mừng, hưng phấn quá mức) đã khởi lên trong Ta, và vì phấn khích quá độ nên định lực của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất.’ Giống như một người đang tìm một lối vào kho báu ẩn giấu mà bất ngờ tìm thấy năm lối vào; [^1191] khi đó sự phấn khích quá độ sẽ khởi lên trong người ấy vì việc đó. Cũng vậy, sự phấn khích quá độ đã khởi lên trong Ta… ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. [Ta suy xét:] ‘Ta sẽ hành động sao cho cả nghi ngờ, sự không chú tâm… lẫn sự sợ hãi, sự phấn khích quá độ không khởi lên trong Ta nữa.’”
21. “Này Anuruddha, khi Ta đang sống tinh tấn… Ta suy xét thế này: ‘Sự trì trệ (inertia - chambhitatta (related concept) - sự uể oải, thiếu linh hoạt, cứng nhắc trong tâm) đã khởi lên trong Ta, và vì trì trệ nên định lực của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. Ta sẽ hành động sao cho cả nghi ngờ, sự không chú tâm… lẫn sự phấn khích quá độ, sự trì trệ không khởi lên trong Ta nữa.’”
22. “Này Anuruddha, khi Ta đang sống tinh tấn… Ta suy xét thế này: ‘Sự tinh tấn quá mức (excess of energy - accāraddha-viriya - sự nỗ lực quá căng thẳng, mất quân bình) đã khởi lên trong Ta, và vì tinh tấn quá mức nên định lực của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất.’ Giống như một người nắm chặt con chim cút bằng cả hai tay; nó sẽ chết ngay tại đó. Cũng vậy, sự tinh tấn quá mức đã khởi lên trong Ta… ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. [Ta suy xét:] ‘Ta sẽ hành động sao cho cả nghi ngờ, sự không chú tâm… lẫn sự trì trệ, sự tinh tấn quá mức không khởi lên trong Ta nữa.’”
23. “Này Anuruddha, khi Ta đang sống tinh tấn… Ta suy xét thế này: ‘Sự thiếu tinh tấn (deficiency of energy - atilīna-viriya - sự nỗ lực quá yếu ớt, lười biếng) đã khởi lên trong Ta, [160] và vì thiếu tinh tấn nên định lực của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất.’ Giống như một người nắm lỏng con chim cút; nó sẽ bay khỏi tay người ấy. Cũng vậy, sự thiếu tinh tấn đã khởi lên trong Ta… ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. [Ta suy xét:] ‘Ta sẽ hành động sao cho cả nghi ngờ, sự không chú tâm… lẫn sự tinh tấn quá mức, sự thiếu tinh tấn không khởi lên trong Ta nữa.’”
24. “Này Anuruddha, khi Ta đang sống tinh tấn… Ta suy xét thế này: ‘Sự khao khát (longing - abhijappā - sự mong muốn, ham muốn mãnh liệt) đã khởi lên trong Ta, và vì khao khát đó nên định lực của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. Ta sẽ hành động sao cho cả nghi ngờ, sự không chú tâm… lẫn sự thiếu tinh tấn, sự khao khát không khởi lên trong Ta nữa.’”
25. “Này Anuruddha, khi Ta đang sống tinh tấn… Ta suy xét thế này: ‘Sự nhận thức về tính đa dạng (perception of diversity - nānatta-saññā - sự chú ý đến nhiều đối tượng khác nhau thay vì một đối tượng thiền định) đã khởi lên trong Ta, [^1192] và vì nhận thức về tính đa dạng nên định lực của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. Ta sẽ hành động sao cho cả nghi ngờ, sự không chú tâm… lẫn sự khao khát, sự nhận thức về tính đa dạng không khởi lên trong Ta nữa.’”
26. “Này Anuruddha, khi Ta đang sống tinh tấn… Ta suy xét thế này: ‘Sự chú tâm quá mức vào các sắc tướng (excessive meditation upon forms - atinijjhāyitattaṃ rūpānaṃ - sự tập trung quá nhiều vào các hình ảnh, đối tượng thiền định mà mất đi sự quân bình) đã khởi lên trong Ta, [^1193] và vì chú tâm quá mức vào các sắc tướng nên định lực của Ta suy giảm; khi định lực suy giảm, ánh sáng và hình ảnh các sắc tướng biến mất. Ta sẽ hành động sao cho cả nghi ngờ, sự không chú tâm… lẫn sự nhận thức về tính đa dạng, sự chú tâm quá mức vào các sắc tướng không khởi lên trong Ta nữa.’”
27. “Này Anuruddha, khi Ta hiểu rằng nghi ngờ là một sự phiền não làm ô nhiễm tâm (imperfection of the mind - upakkilesa - sự bất tịnh, cấu uế của tâm trí), [^1194] Ta đã từ bỏ nghi ngờ, một sự phiền não làm ô nhiễm tâm. Khi Ta hiểu rằng sự không chú tâm… hôn trầm và thụy miên… sợ hãi… phấn khích quá độ… trì trệ… tinh tấn quá mức… thiếu tinh tấn… khao khát… nhận thức về tính đa dạng… sự chú tâm quá mức vào các sắc tướng [161] là một sự phiền não làm ô nhiễm tâm, Ta đã từ bỏ sự chú tâm quá mức vào các sắc tướng, một sự phiền não làm ô nhiễm tâm.”
28. “Này Anuruddha, khi Ta sống tinh tấn, nhiệt tâm, và quyết tâm, có lúc Ta nhận biết ánh sáng nhưng không thấy sắc tướng; có lúc Ta thấy sắc tướng nhưng không nhận biết ánh sáng, suốt cả đêm hay cả ngày, hay cả ngày lẫn đêm. Ta đã nghĩ: ‘Nguyên nhân và điều kiện nào gây ra việc này?’ Rồi Ta suy xét thế này: ‘Vào lúc Ta không chú ý đến dấu hiệu của sắc tướng (sign of forms - đặc điểm, đối tượng của sắc tướng) mà chú ý đến dấu hiệu của ánh sáng (sign of light - đặc điểm, đối tượng của ánh sáng), thì Ta nhận biết ánh sáng nhưng không thấy sắc tướng. Vào lúc Ta không chú ý đến dấu hiệu của ánh sáng mà chú ý đến dấu hiệu của sắc tướng, thì Ta thấy sắc tướng nhưng không nhận biết ánh sáng, suốt cả đêm hay cả ngày, hay cả ngày lẫn đêm.’”
29. “Này Anuruddha, khi Ta sống tinh tấn, nhiệt tâm, và quyết tâm, có lúc Ta nhận biết ánh sáng giới hạn và thấy sắc tướng giới hạn; có lúc Ta nhận biết ánh sáng vô lượng (immeasurable light - appamāṇa obhāsa - ánh sáng không thể đo lường, rộng lớn) và thấy sắc tướng vô lượng (immeasurable forms - appamāṇa rūpa - sắc tướng không thể đo lường, rộng lớn), suốt cả đêm hay cả ngày, hay cả ngày lẫn đêm. Ta đã nghĩ: ‘Nguyên nhân và điều kiện nào gây ra việc này?’ Rồi Ta suy xét thế này: ‘Vào lúc định lực có giới hạn, tầm nhìn (vision - cakkhu (metaphorical) - khả năng thấy biết bằng tâm) của Ta có giới hạn, và với tầm nhìn giới hạn, Ta nhận biết ánh sáng giới hạn và sắc tướng giới hạn. Nhưng vào lúc định lực vô lượng (immeasurable concentration - appamāṇa samādhi - định lực không thể đo lường, sâu rộng), tầm nhìn của Ta vô lượng, và với tầm nhìn vô lượng, Ta nhận biết ánh sáng vô lượng và thấy sắc tướng vô lượng, suốt cả đêm hay cả ngày, hay cả ngày lẫn đêm.’”
30. “Khi, [162] Anuruddha, Ta hiểu rằng nghi ngờ là một sự phiền não làm ô nhiễm tâm và đã từ bỏ nghi ngờ, một sự phiền não làm ô nhiễm tâm; khi Ta hiểu rằng sự không chú tâm là một sự phiền não làm ô nhiễm tâm và đã từ bỏ sự không chú tâm… đã từ bỏ hôn trầm và thụy miên… đã từ bỏ sợ hãi… đã từ bỏ phấn khích quá độ… đã từ bỏ trì trệ… đã từ bỏ tinh tấn quá mức… đã từ bỏ thiếu tinh tấn… đã từ bỏ khao khát… đã từ bỏ nhận thức về tính đa dạng… đã từ bỏ sự chú tâm quá mức vào các sắc tướng, một sự phiền não làm ô nhiễm tâm; lúc đó Ta nghĩ: ‘Ta đã từ bỏ những phiền não làm ô nhiễm tâm ấy. Giờ Ta sẽ phát triển định lực theo ba cách. [^1195]’”
31. “Sau đó, Anuruddha, Ta đã phát triển định có tầm và có tứ (concentration with applied thought and sustained thought - savitakka savicāra samādhi - định có sự hướng tâm ban đầu và duy trì sự chú tâm, tương ứng Thiền thứ nhất); Ta đã phát triển định không tầm nhưng chỉ có tứ (concentration without applied thought but with sustained thought only - avitakka vicāramatta samādhi - định không có sự hướng tâm ban đầu nhưng vẫn còn sự duy trì chú tâm); Ta đã phát triển định không tầm và không tứ (concentration without applied thought and without sustained thought - avitakka avicāra samādhi - định không cần hướng tâm ban đầu và không cần duy trì sự chú tâm liên tục, tâm an trụ vững chắc, tương ứng Thiền thứ hai trở lên); Ta đã phát triển định có hỷ (concentration with rapture - pīti sahagata samādhi - định đi kèm với sự vui mừng, phấn khởi, có trong Thiền thứ nhất đến thứ ba); Ta đã phát triển định không hỷ (concentration without rapture - nippītika samādhi - định không còn sự vui mừng, phấn khởi, tương ứng Thiền thứ tư); Ta đã phát triển định đi kèm với lạc (concentration accompanied by enjoyment - sukha sahagata samādhi - định đi kèm với cảm giác dễ chịu, hạnh phúc, có trong Thiền thứ nhất đến thứ ba); Ta đã phát triển định đi kèm với xả (concentration accompanied by equanimity - upekkhā sahagata samādhi - định đi kèm với trạng thái bình thản, không dao động, có trong Thiền thứ tư). [^1196]”
32. “Này Anuruddha, khi Ta đã phát triển định có tầm và có tứ… khi Ta đã phát triển định đi kèm với xả, tri kiến khởi lên trong Ta: ‘Sự giải thoát (deliverance - vimutti - sự thoát khỏi khổ đau và vòng luân hồi) của Ta là không thể lay chuyển; đây là đời sống cuối cùng của Ta; nay không còn tái sinh (renewal of being - punabbhava - sự tiếp tục tồn tại trong vòng luân hồi) nữa.’”[^1197]
Đó là những gì Thế Tôn đã nói. Đại đức Anuruddha hoan hỷ và tín thọ lời Thế Tôn dạy.