Skip to content

Nanamoli-Bodhi [link]

Thích Minh Châu [link]

MN 136. Kinh Đại Phân Biệt Về Nghiệp

(Mahākammavibhanga Sutta)

[207] 1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn trú tại thành Vương Xá (Rājagaha), trong Vườn Trúc, Khu Nuôi Sóc.

2. Bấy giờ, Đại đức Samiddhi đang sống trong một túp lều trong rừng. Khi ấy, du sĩ Potaliputta, trong lúc đi kinh hành và dạo bộ, đã đến chỗ Đại đức Samiddhi và chào hỏi ông. Sau khi cuộc trò chuyện thân mật và vui vẻ kết thúc, ông ta ngồi xuống một bên và nói với Đại đức Samiddhi:

"Này đạo hữu Samiddhi, tôi đã nghe và biết điều này từ chính miệng của Sa môn Gotama: ‘Thân nghiệp là vô ích, khẩu nghiệp là vô ích, chỉ có ý nghiệp là thật.’ Và: ‘Có một tầng thiền mà khi nhập vào đó, người ta không còn cảm thấy gì cả.’"1226

“Đừng nói vậy, đạo hữu Potaliputta, đừng nói vậy. Đừng xuyên tạc Đức Thế Tôn; xuyên tạc Đức Thế Tôn là không tốt. Đức Thế Tôn sẽ không nói như vậy: ‘Thân nghiệp là vô ích, khẩu nghiệp là vô ích, chỉ có ý nghiệp là thật.’ Nhưng, thưa đạo hữu, quả thật có tầng thiền mà khi nhập vào đó, người ta không còn cảm thấy gì cả.”

“Đạo hữu Samiddhi đã xuất gia (went forth - rời bỏ đời sống thế tục để trở thành tu sĩ) được bao lâu rồi?”

“Không lâu, thưa đạo hữu: ba năm.”

“Vậy đó, chúng ta biết nói gì với các vị trưởng lão tỳ kheo (bhikkhus - các vị sư đã thọ giới cụ túc trong Phật giáo) khi một vị tỳ kheo trẻ tuổi lại nghĩ rằng cần phải bảo vệ Bậc Đạo Sư như thế này? Này đạo hữu Samiddhi, sau khi cố ý tạo nghiệp (intentional action - hành động có chủ ý, có tác ý) qua thân, khẩu, hoặc ý, người ta cảm thấy gì?”

“Sau khi cố ý tạo nghiệp qua thân, khẩu, hoặc ý, người ta cảm thấy khổ (suffering - sự đau khổ, bất toại nguyện, một trong ba loại cảm thọ), thưa đạo hữu Potaliputta.”

Sau đó, không tán thành cũng không phản đối lời của Đại đức Samiddhi, du sĩ Potaliputta đứng dậy và rời đi.

3. Ngay sau khi du sĩ Potaliputta rời đi, Đại đức Samiddhi đến gặp Đại đức Ānanda [208] và chào hỏi ngài. Sau khi cuộc trò chuyện thân mật và vui vẻ kết thúc, ông ngồi xuống một bên và kể lại cho Đại đức Ānanda toàn bộ cuộc đối thoại với du sĩ Potaliputta. Sau khi ông nói xong, Đại đức Ānanda bảo ông: “Này đạo hữu Samiddhi, cuộc đối thoại này nên được trình lên Đức Thế Tôn. Nào, chúng ta hãy đến gặp Đức Thế Tôn và trình bày việc này. Đức Thế Tôn giải thích cho chúng ta như thế nào, chúng ta sẽ ghi nhớ như vậy.” - “Vâng, thưa đạo hữu,” Đại đức Samiddhi đáp.

4. Sau đó, Đại đức Ānanda và Đại đức Samiddhi cùng nhau đến gặp Đức Thế Tôn, sau khi đảnh lễ Ngài, họ ngồi xuống một bên. Đại đức Ānanda trình bày lại với Đức Thế Tôn toàn bộ cuộc đối thoại giữa Đại đức Samiddhi và du sĩ Potaliputta.

5. Khi ngài trình bày xong, Đức Thế Tôn bảo Đại đức Ānanda: “Này Ānanda, Ta thậm chí không nhớ đã từng gặp du sĩ Potaliputta, vậy làm sao có thể có cuộc đối thoại này? Mặc dù câu hỏi của du sĩ Potaliputta cần được phân tích trước khi trả lời, nhưng người ngu si này (Samiddhi) đã trả lời một cách phiến diện.”

6. Khi nghe vậy, Đại đức Udāyin thưa với Đức Thế Tôn: "Bạch Đức Thế Tôn, có lẽ Đại đức Samiddhi nói như vậy là ám chỉ [nguyên tắc]: ‘Bất cứ cái gì được cảm nhận đều là khổ.’"1227

Lúc đó, Đức Thế Tôn nói với Đại đức Ānanda: “Này Ānanda, hãy xem người ngu si Udāyin này xen vào như thế nào. Ta biết, này Ānanda, rằng người ngu si Udāyin này chắc chắn sẽ xen vào một cách không đúng lúc ngay bây giờ. Ngay từ đầu, du sĩ Potaliputta đã hỏi về ba loại cảm thọ (feeling - vedanā - sự cảm nhận dễ chịu, khó chịu hay trung tính khi các giác quan tiếp xúc đối tượng). Người ngu si Samiddhi này [209] lẽ ra đã trả lời đúng cho du sĩ Potaliputta nếu, khi được hỏi như vậy, ông ấy giải thích rằng: ‘Này đạo hữu Potaliputta, sau khi cố ý tạo nghiệp qua thân, khẩu, hoặc ý [mà kết quả] được cảm nhận là lạc (pleasure - sukha - sự vui sướng, hài lòng, cảm giác dễ chịu), người ta cảm thấy lạc. Sau khi cố ý tạo nghiệp qua thân, khẩu, hoặc ý [mà kết quả] được cảm nhận là khổ, người ta cảm thấy khổ. Sau khi cố ý tạo nghiệp qua thân, khẩu, hoặc ý [mà kết quả] được cảm nhận là không khổ không lạc (neither-pain-nor-pleasure - adukkhamasukha - trạng thái cảm thọ trung tính, không vui không buồn, còn gọi là xả thọ), người ta cảm thấy không khổ không lạc.’ Nhưng những kẻ du sĩ ngoại đạo ngu si, thiếu suy nghĩ này là ai mà có thể hiểu được bài đại phân biệt về nghiệp (great exposition of action - mahākammavibhanga - bài giảng chi tiết và rộng lớn về quy luật nghiệp báo) của Như Lai (Tathāgata - người đã đến như vậy hoặc người đã đi như vậy, danh hiệu tự xưng của Đức Phật để chỉ một bậc giác ngộ hoàn toàn)? Này Ānanda, ngươi nên lắng nghe Như Lai giảng giải về đại phân biệt về nghiệp.”

7. “Bạch Đức Thế Tôn, đây là thời điểm thích hợp, bạch Đấng Thiện Thệ, đây là thời điểm thích hợp để Đức Thế Tôn giảng giải về đại phân biệt về nghiệp. Sau khi nghe từ Đức Thế Tôn, các tỳ kheo sẽ ghi nhớ.”

“Vậy thì, này Ānanda, hãy lắng nghe và chú ý kỹ những gì Ta sắp nói.”

“Vâng, bạch Đức Thế Tôn,” Đại đức Ānanda đáp. Đức Thế Tôn nói điều này:

8. "Này Ānanda, [^1228] có bốn loại người tồn tại trên thế gian. Bốn loại nào? Ở đây, có người sát sinh, lấy của không cho, tà dâm trong các dục, nói dối, nói đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời phù phiếm; người ấy tham lam, có tâm sân hận, và giữ tà kiến (wrong view - micchāditthi - cái thấy sai lầm, không đúng sự thật, đặc biệt là về nghiệp báo, tái sinh, Tứ Diệu Đế). Sau khi thân hoại mạng chung, người ấy tái sinh (reappears - upapajjati - sinh trở lại trong một cảnh giới khác sau khi chết) vào cõi khổ (state of deprivation - apāya - cảnh giới đau khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), cảnh giới xấu (unhappy destination - duggati - nơi đến không hạnh phúc), đọa xứ (perdition - vinipāta - nơi bị rơi vào đau khổ), thậm chí địa ngục (hell - niraya - cảnh giới đau khổ nhất).

"Nhưng ở đây, có người sát sinh… và giữ tà kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, người ấy tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp (happy destination - sugati - nơi đến hạnh phúc), thậm chí cõi trời (heavenly world - sagga loka - cảnh giới của các vị trời, nơi hưởng phước báu).

"Ở đây, có người từ bỏ sát sinh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà dâm trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ nói đâm thọc, [210] từ bỏ nói lời thô ác, từ bỏ nói lời phù phiếm; người ấy không tham lam, tâm không sân hận, và giữ chánh kiến (right view - sammāditthi - cái thấy đúng đắn, phù hợp sự thật, đặc biệt là về nghiệp báo, tái sinh, Tứ Diệu Đế). Sau khi thân hoại mạng chung, người ấy tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời.

"Nhưng ở đây, có người từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, người ấy tái sinh vào cõi khổ, cảnh giới xấu, đọa xứ, thậm chí địa ngục.

9. "Ở đây, này Ānanda, nhờ nhiệt tâm, tinh tấn, chuyên chú, không lơ là, và tác ý đúng đắn (right attention - yoniso manasikāra - sự chú ý đúng hướng, có trí tuệ, xem xét vấn đề từ gốc rễ), một vị sa môn hay bà la môn đạt được định tâm (concentration of mind - samādhi - trạng thái tâm tập trung cao độ, yên định vào một đối tượng) đến mức, khi tâm đã định tĩnh, với thiên nhãn (divine eye - dibba-cakkhu - khả năng nhìn thấy các cảnh giới khác và sự tái sinh của chúng sinh, một loại thần thông), vốn thanh tịnh và vượt người thường, vị ấy thấy người ở đây sát sinh… và giữ tà kiến, và vị ấy thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cõi khổ, cảnh giới xấu, đọa xứ, thậm chí địa ngục. Vị ấy nói như sau: ‘Quả thật có ác nghiệp (evil actions - pāpakamma - hành động xấu ác), có quả báo của hành vi xấu (result of misconduct - duccarita-vipāka - kết quả của việc làm sai trái); vì tôi đã thấy một người ở đây sát sinh… và giữ tà kiến, và tôi thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục.’ Vị ấy nói như sau: ‘Sau khi thân hoại mạng chung, tất cả những ai sát sinh… và giữ tà kiến đều tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục. Những ai biết như vậy là biết đúng; những ai nghĩ khác là sai lầm.’ Như vậy, vị ấy cố chấp vào những gì mình tự biết, tự thấy, tự chứng nghiệm, khăng khăng rằng: ‘Chỉ có điều này là thật, ngoài ra đều sai lầm.’

10. "Nhưng ở đây, này Ānanda, [211] nhờ nhiệt tâm… một vị sa môn hay bà la môn đạt được định tâm đến mức, khi tâm đã định tĩnh, với thiên nhãn, vốn thanh tịnh và vượt người thường, vị ấy thấy người ở đây sát sinh… và giữ tà kiến, và vị ấy thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời. Vị ấy nói như sau: ‘Quả thật không có ác nghiệp, không có quả báo của hành vi xấu; vì tôi đã thấy một người ở đây sát sinh… và giữ tà kiến, và tôi thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời.’ Vị ấy nói như sau: ‘Sau khi thân hoại mạng chung, tất cả những ai sát sinh… và giữ tà kiến đều tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời. Những ai biết như vậy là biết đúng; những ai nghĩ khác là sai lầm.’ Như vậy, vị ấy cố chấp vào những gì mình tự biết, tự thấy, tự chứng nghiệm, khăng khăng rằng: ‘Chỉ có điều này là thật, ngoài ra đều sai lầm.’

11. "Ở đây, này Ānanda, nhờ nhiệt tâm… một vị sa môn hay bà la môn đạt được định tâm đến mức, khi tâm đã định tĩnh, với thiên nhãn, vốn thanh tịnh và vượt người thường, vị ấy thấy người ở đây từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến, và vị ấy thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời. Vị ấy nói như sau: ‘Quả thật có thiện nghiệp (good actions - kusalakamma - hành động tốt lành), có quả báo của hành vi tốt (result of good conduct - sucarita-vipāka - kết quả của việc làm đúng đắn); vì tôi đã thấy một người ở đây từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến, và tôi thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời.’ Vị ấy nói như sau: ‘Sau khi thân hoại mạng chung, tất cả những ai từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến đều tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời. Những ai biết như vậy là biết đúng; những ai nghĩ khác là sai lầm.’ Như vậy, vị ấy cố chấp vào những gì mình tự biết, tự thấy, tự chứng nghiệm, khăng khăng rằng: ‘Chỉ có điều này là thật, ngoài ra đều sai lầm.’

12. "Nhưng ở đây, này Ānanda, [212] nhờ nhiệt tâm… một vị sa môn hay bà la môn đạt được định tâm đến mức, khi tâm đã định tĩnh, với thiên nhãn, vốn thanh tịnh và vượt người thường, vị ấy thấy người ở đây từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến, và vị ấy thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cõi khổ, cảnh giới xấu, đọa xứ, thậm chí địa ngục. Vị ấy nói như sau: ‘Quả thật không có thiện nghiệp, không có quả báo của hành vi tốt; vì tôi đã thấy một người ở đây từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến, và tôi thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục.’ Vị ấy nói như sau: ‘Sau khi thân hoại mạng chung, tất cả những ai từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến đều tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục. Những ai biết như vậy là biết đúng; những ai nghĩ khác là sai lầm.’ Như vậy, vị ấy cố chấp vào những gì mình tự biết, tự thấy, tự chứng nghiệm, khăng khăng rằng: ‘Chỉ có điều này là thật, ngoài ra đều sai lầm.’

13. "Trong trường hợp đó, này Ānanda, [^1229] khi một vị sa môn hay bà la môn nói: ‘Quả thật có ác nghiệp, có quả báo của hành vi xấu,’ Ta chấp nhận điều này. Khi vị ấy nói: ‘Tôi đã thấy một người ở đây sát sinh… và giữ tà kiến, và tôi thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục,’ Ta cũng chấp nhận điều này. Nhưng khi vị ấy nói: ‘Sau khi thân hoại mạng chung, tất cả những ai sát sinh… và giữ tà kiến đều tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục,’ Ta không chấp nhận điều này. Và khi vị ấy nói: ‘Những ai biết như vậy là biết đúng; những ai nghĩ khác là sai lầm,’ Ta cũng không chấp nhận điều này. Và khi vị ấy cố chấp vào những gì mình tự biết, tự thấy, tự chứng nghiệm, khăng khăng rằng: ‘Chỉ có điều này là thật, ngoài ra đều sai lầm,’ Ta cũng không chấp nhận điều này. Tại sao vậy? Vì, này Ānanda, trí tuệ của Như Lai về đại phân biệt về nghiệp thì khác.

14. "Trong trường hợp đó, này Ānanda, khi một vị sa môn hay bà la môn nói: ‘Quả thật không có ác nghiệp, không có quả báo của hành vi xấu,’ Ta không chấp nhận điều này. Khi vị ấy nói: ‘Tôi đã thấy một người ở đây sát sinh… và giữ tà kiến, và tôi thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời,’ Ta chấp nhận điều này. Nhưng khi vị ấy nói: ‘Sau khi thân hoại mạng chung, tất cả những ai sát sinh… và giữ tà kiến đều tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời,’ [213] Ta không chấp nhận điều này. Và khi vị ấy nói: ‘Những ai biết như vậy là biết đúng; những ai nghĩ khác là sai lầm,’ Ta cũng không chấp nhận điều này. Và khi vị ấy cố chấp vào những gì mình tự biết, tự thấy, tự chứng nghiệm, khăng khăng rằng: ‘Chỉ có điều này là thật, ngoài ra đều sai lầm,’ Ta cũng không chấp nhận điều này. Tại sao vậy? Vì, này Ānanda, trí tuệ của Như Lai về đại phân biệt về nghiệp thì khác.

15. "Trong trường hợp đó, này Ānanda, khi một vị sa môn hay bà la môn nói: ‘Quả thật có thiện nghiệp, có quả báo của hành vi tốt,’ Ta chấp nhận điều này. Và khi vị ấy nói: ‘Tôi đã thấy một người ở đây từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến, và tôi thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời,’ Ta cũng chấp nhận điều này. Nhưng khi vị ấy nói: ‘Sau khi thân hoại mạng chung, tất cả những ai từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến đều tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời,’ Ta không chấp nhận điều này. Và khi vị ấy nói: ‘Những ai biết như vậy là biết đúng; những ai nghĩ khác là sai lầm,’ Ta cũng không chấp nhận điều này. Và khi vị ấy cố chấp vào những gì mình tự biết, tự thấy, tự chứng nghiệm, khăng khăng rằng: ‘Chỉ có điều này là thật, ngoài ra đều sai lầm,’ Ta cũng không chấp nhận điều này. Tại sao vậy? Vì, này Ānanda, trí tuệ của Như Lai về đại phân biệt về nghiệp thì khác.

16. "Trong trường hợp đó, này Ānanda, khi một vị sa môn hay bà la môn nói: ‘Quả thật không có thiện nghiệp, không có quả báo của hành vi tốt,’ Ta không chấp nhận điều này. Khi vị ấy nói: ‘Tôi đã thấy một người ở đây từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến, và tôi thấy rằng sau khi thân hoại mạng chung, người đó đã tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục,’ Ta chấp nhận điều này. Nhưng khi vị ấy nói: ‘Sau khi thân hoại mạng chung, tất cả những ai từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến đều tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục,’ Ta không chấp nhận điều này. Và khi vị ấy nói: [214] ‘Những ai biết như vậy là biết đúng; những ai nghĩ khác là sai lầm,’ Ta cũng không chấp nhận điều này. Và khi vị ấy cố chấp vào những gì mình tự biết, tự thấy, tự chứng nghiệm, khăng khăng rằng: ‘Chỉ có điều này là thật, ngoài ra đều sai lầm,’ Ta cũng không chấp nhận điều này. Tại sao vậy? Vì, này Ānanda, trí tuệ của Như Lai về đại phân biệt về nghiệp thì khác.

17. "Trong trường hợp đó, này Ānanda, [^1230] đối với người ở đây sát sinh… và giữ tà kiến, và sau khi thân hoại mạng chung, tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục: hoặc là trước đó người ấy đã làm một ác nghiệp sẽ cảm thấy khổ đau, hoặc là sau đó người ấy đã làm một ác nghiệp sẽ cảm thấy khổ đau, hoặc là vào lúc lâm chung người ấy đã chấp nhận và giữ lấy tà kiến. [^1231] Vì lý do đó, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy đã tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục. Và vì ở đây người ấy đã sát sinh… và giữ tà kiến, người ấy sẽ trải nghiệm quả báo của những hành động đó ngay trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong một kiếp sống nào đó tiếp theo. [^1232]

18. "Trong trường hợp đó, này Ānanda, đối với người ở đây sát sinh… và giữ tà kiến, và sau khi thân hoại mạng chung, tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời: hoặc là trước đó người ấy đã làm một thiện nghiệp sẽ cảm thấy vui sướng, hoặc là sau đó người ấy đã làm một thiện nghiệp sẽ cảm thấy vui sướng, hoặc là vào lúc lâm chung người ấy đã chấp nhận và giữ lấy chánh kiến. [^1233] Vì lý do đó, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy đã tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời. Nhưng vì ở đây người ấy đã sát sinh… và giữ tà kiến, người ấy sẽ trải nghiệm quả báo của những hành động đó ngay trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong một kiếp sống nào đó tiếp theo.

19. "Trong trường hợp đó, này Ānanda, đối với người ở đây từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến, và sau khi thân hoại mạng chung, tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời: hoặc là trước đó người ấy đã làm một thiện nghiệp sẽ cảm thấy vui sướng, hoặc là sau đó người ấy đã làm một thiện nghiệp sẽ cảm thấy vui sướng, hoặc là vào lúc lâm chung người ấy đã chấp nhận và giữ lấy chánh kiến. Vì lý do đó, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy đã tái sinh vào cảnh giới tốt đẹp, thậm chí cõi trời. Và vì ở đây người ấy đã từ bỏ sát sinh [215]… và giữ chánh kiến, người ấy sẽ trải nghiệm quả báo của những hành động đó ngay trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong một kiếp sống nào đó tiếp theo.

20. "Trong trường hợp đó, này Ānanda, đối với người ở đây từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến, và sau khi thân hoại mạng chung, tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục: hoặc là trước đó người ấy đã làm một ác nghiệp sẽ cảm thấy khổ đau, hoặc là sau đó người ấy đã làm một ác nghiệp sẽ cảm thấy khổ đau, hoặc là vào lúc lâm chung người ấy đã chấp nhận và giữ lấy tà kiến. Vì lý do đó, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy đã tái sinh vào cõi khổ… thậm chí địa ngục. Nhưng vì ở đây người ấy đã từ bỏ sát sinh… và giữ chánh kiến, người ấy sẽ trải nghiệm quả báo của những hành động đó ngay trong hiện tại, hoặc trong đời sau, hoặc trong một kiếp sống nào đó tiếp theo.

21. "Như vậy, này Ānanda, có nghiệp không có khả năng [cho quả tốt] và trông như không có khả năng; có nghiệp không có khả năng [cho quả tốt] và trông như có khả năng; có nghiệp có khả năng [cho quả tốt] và trông như có khả năng; và có nghiệp có khả năng [cho quả tốt] và trông như không có khả năng."1234

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã nói. Đại đức Ānanda hài lòng và hoan hỷ với lời dạy của Đức Thế Tôn.

136. ÐẠI KINH NGHIỆP PHÂN BIỆT

136. ÐẠI KINH NGHIỆP PHÂN BIỆT (Mahàkammavibhanga)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc Lâm), tại chỗ nuôi dưỡng sóc.

Lúc bấy giờ Tôn giả Samiddhi trú tại một cái cốc trong rừng. Rồi du sĩ ngoại đạo Potaliputta tiêu dao tản bộ, tuần tự du hành, đi đến Tôn giả Samiddhi; sau khi đến, nói lên với Tôn giả Samiddhi những lời chào đón hỏi thăm. Sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, du sĩ ngoại đạo Potaliputta thưa với Tôn giả Samiddhi:

– Này Hiền giả Samiddhi, trước mặt Thế Tôn, tôi tự thân nghe, tự thân ghi nhận như sau: “Hư vọng là thân nghiệp, hư vọng là khẩu nghiệp, chỉ có ý nghiệp là chân thật. Và có một Thiền chứng (samapatti), do thành tựu Thiền chứng này, sẽ không có cảm giác gì”.

– Này Hiền giả Potaliputta, chớ có nói vậy. Này Hiền giả Potaliputta, chớ có nói vậy. Chớ có phỉ báng Thế Tôn; phỉ báng Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn không có nói như vậy: “Hư vọng là thân nghiệp, hư vọng là khẩu nghiệp, chỉ có ý nghiệp là chân thật”. Và Hiền giả, có một Thiền Chứng, do thành tựu thiền chứng này, sẽ không có cảm giác gì.

– Ngài xuất gia đã bao lâu, thưa Hiền giả Samiddhi?

– Không lâu, thưa Hiền giả. Có ba năm.

– Nay ở đây chúng tôi còn hỏi các Tỷ-kheo trưởng lão làm gì khi một tân Tỷ-kheo nghĩ rằng cần phải bảo vệ vị Ðạo sư như vậy. Thưa Hiền giả Samiddhi, khi một người có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp thời người ấy có cảm giác gì?

– Này Hiền giả Potaliputta, khi một người có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp thời người ấy cảm giác khổ đau.

Rồi du sĩ ngoại đạo Potaliputta, không tán thán cũng không phản đối lời nói của Tôn giả Samiddhi. Không tán thán, không phản đối, du sĩ ngoại đạo Potaliputta từ chỗ ngồi đứng dậy rồi ra đi.

Rồi Tôn giả Samiddhi, sau khi du sĩ ngoại đạo Potaliputta ra đi không bao lâu, liền đi đến Tôn giả Ananda; sau khi đến, nói lên với Tôn giả Ananda những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Samiddhi kể lại cho Tôn giả Ananda tất cả cuộc đàm thoại với du sĩ ngoại đạo Potaliputta. Sau khi nghe nói vậy, Tôn giả Ananda nói với Tôn giả Samiddhi:

– Này Hiền giả Samiddhi, đây là đề tài một câu chuyện cần phải yết kiến Thế Tôn. Này Hiền giả Samiddhi, chúng ta hãy đi đến Thế Tôn, sau khi đến hãy trình bày lên Thế Tôn rõ ý nghĩa này. Thế Tôn trả lời chúng ta như thế nào, chúng ta hãy như vậy thọ trì.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tôn giả Samiddhi vâng đáp Tôn giả Ananda. Rồi Tôn giả Ananda và Tôn giả Samiddhi đi đến Thế Tôn; sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda, trình lên Thế Tôn tất cả câu chuyện giữa Tôn giả Samiddhi với du sĩ ngoại đạo Potaliputta.

Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, Ta chưa từng thấy du sĩ ngoại đạo Potaliputta, thời câu chuyện này từ đây xảy ra? Này Ananda, câu hỏi đáng lý phải trả lời phân tích rõ ràng cho du sĩ ngoại đạo Potaliputta, lại được kẻ ngu si Samiddhi này trả lời theo một chiều.

Khi nghe nói vậy, Tôn giả Udayi bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, nếu đây là ý nghĩa của Tôn giả Samiddhi nói lên, thời cảm giác gì người ấy cảm thọ là cảm giác khổ đau.

Rồi Thế Tôn nói với Tôn giả Ananda:

– Này Ananda, hãy xem con đường sai lạc của kẻ ngu si Udayi này. Này Ananda, Ta biết rằng, nếu nay kẻ ngu si Udayi này mở miệng ra (đề cập vấn đề gì), ông ấy sẽ mở miệng đề cập một cách không như lý (ayoniso). Này Ananda, thật sự chỗ khởi thủy của du sĩ ngoại đạo Potaliputta hỏi là về ba cảm thọ. Này Ananda, nếu kẻ ngu si Samiddhi này được du sĩ ngoại đạo Potaliputta hỏi như vậy và trả lời như sau: “Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp, có khả năng đưa đến lạc thọ, người ấy sẽ cảm giác lạc thọ. Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có khả năng đưa đến khổ thọ, người ấy sẽ cảm giác khổ thọ. Này Hiền giả Potaliputta, nếu một ai có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có khả năng đưa đến bất khổ bất lạc thọ, người ấy sẽ cảm giác bất khổ bất lạc thọ”; nếu trả lời như vậy, này Ananda, kẻ ngu si Samiddhi đã trả lời một cách chơn chánh cho du sĩ ngoại đạo Potaliputta. Và lại nữa, này Ananda, những kẻ du sĩ ngoại đạo ngu si, kém học, họ sẽ hiểu được đại phân biệt về nghiệp của Như Lai, này Ananda, nếu Ông nghe Như Lai phân tích đại phân biệt về nghiệp".

– Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời; bạch Thiện Thệ nay đã đến thời, Thế Tôn hãy phân tích đại phân biệt về nghiệp! Sau khi nghe Thế Tôn, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

– Vậy này Ananda, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói:

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Ananda vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này Ananda, có bốn loại người này có mặt ở đời. Thế nào là bốn? Ở đây, này Ananda, có người sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói lời ác khẩu, nói lời phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Nhưng ở đây, này Ananda, có người sát sanh,… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

Ở đây, này Ananda, có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói ác khẩu, từ bỏ nói lời phù phiếm, từ bỏ tham dục, từ bỏ sân tâm, có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này.

Nhưng ở đây, này Ananda, có người từ bỏ sát sanh,… có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Ở đây, này Ananda, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn, nhờ cần mẫn, nhờ không phóng dật, nhờ chánh tác ý, nên tâm nhập định. Khi tâm nhập định, nhờ thiên nhãn thanh tịnh siêu nhân, vị ấy thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói ác khẩu, nói lời phù phiếm, có tham dục, có sân tâm, có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Vị ấy nói như sau: “Thật sự có những ác nghiệp, có quả báo ác hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho… nói hai lưỡi… có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục”. Vị ấy nói như sau: “Chắc chắn tất cả mọi người sát sanh, lấy của không cho… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục”. Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí. Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: “Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng”.

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn hay Bà-la-môn, nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn,… vị ấy thấy có người sát sanh, lấy của không cho… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, vị ấy được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: "Thật sự không có những ác nghiệp, không có quả báo ác hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây sát sanh, lấy của không cho… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: “Chắc chắn tất cả mọi người sát sanh, lấy của không cho… có tà kiến; “sau khi thân hoại mạng chung, họ đều được sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này”. Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến”. Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: “Chỉ như vậy mới chân thực, ngoài ra đều là hư vọng”.

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn hay Bà-la-môn, nhờ nhiệt tâm, nhờ tinh tấn,… vị ấy thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Vị ấy nói như sau: “Thật sự có những thiện nghiệp, có quả báo thiện hạnh. Và ta đã thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này”. Vị ấy nói như sau: “Chắc chắn tất cả mọi người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà trí”. Như vậy, điều này vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: “Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng”.

Ở đây, này Ananda, có Sa-môn… vị ấy thấy có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Vị ấy nói như sau: “Thật sự không có những thiện nghiệp, không có quả báo thiện hạnh. Và Ta đã thấy có người ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục”. Vị ấy nói như sau: “Chắc chắn tất cả mọi người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến”. Như vậy, điều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: “Chỉ như vậy mới chân thực, ngoài ra đều là hư vọng”.

Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau: “Chắc chắn có ác nghiệp, có quả báo ác nghiệp”. Như vậy, Ta chấp nhận cho vị ấy. Vị ấy nói như sau: “Tôi đã thấy ở đây có người sát sanh, lấy của không cho… có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục”. Như vậy, Ta cũng chấp nhận cho vị ấy. Còn nếu vị ấy nói như sau: “Chắc chắn tất cả những ai sát sanh, lấy của không cho… ; sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục”, như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy. Và nếu vị ấy nói như sau: “Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến”;

như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy. Ðiều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: “Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng”. Như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy, này Ananda, là trí của Như Lai về Ðại phân biệt về nghiệp.

Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau: “Chắc chắn không có ác nghiệp, không có quả báo ác hạnh”. Như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy. Và vị ấy nói như sau: “Tôi đã thấy ở đây có người sát sanh, lấy của không cho… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này”. Như vậy, Ta chấp nhận cho vị ấy. Còn nếu vị ấy nói như sau: “Chắc chắn tất cả những ai sát sanh, lấy của không cho… tất cả sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào thiện thú Thiên giới, cõi đời này”; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy. Và nếu vị ấy nói như sau: “Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chơn chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến”; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy. Ðiều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: “Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng”. Như vậy Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy, này Ananda, là trí của Như Lai về Ðại phân biệt về nghiệp.

Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau: “Chắc chắn có thiện nghiệp, có quả báo thiện hạnh”. Như vậy Ta chấp nhận cho vị ấy. Và vị ấy nói như sau: “Tôi đã thấy ở đây có người từụ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này”. Như vậy, Ta cũng chấp nhận cho vị ấy. Còn nếu vị ấy nói như sau: “Chắc chắn tất cả những ai từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… tất cả sau khi thân hoại mạng chung; họ đều sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này”; như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy. Và nếu vị ấy nói như sau: “Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến”, như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Ðiều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây, vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: “Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng”. Như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy, này Ananda, là trí của Như Lai về Ðại phân biệt về nghiệp.

Ở đây, này Ananda, Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau: "Chắc chắn không có thiện nghiệp, không có quả báo thiện hạnh ". Như vậy, Ta không chấp nhận cho vị ấy. Và vị ấy nói như sau: “Tôi đã thấy ở đây có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, tôi thấy người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục”. Như vậy, Ta chấp nhận cho vị ấy. Còn nếu vị ấy nói như sau: “Chắc chắn những ai từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến, tất cả sau khi thân hoại mạng chung, họ đều sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục”; như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Và nếu vị ấy nói như sau: “Những ai biết như vậy, những vị ấy biết một cách chân chánh. Những ai biết khác như vậy, trí của họ thuộc tà kiến”; như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Ðiều vị ấy tự mình biết, tự mình thấy, tự mình hiểu rõ, ở đây vị ấy nắm giữ, chấp trước và tuyên bố: “Chỉ như vậy mới chơn thực, ngoài ra đều là hư vọng”. Như vậy, Ta cũng không chấp nhận cho vị ấy. Vì cớ sao? Khác như vậy, này Ananda, là trí của Như Lai về Ðại phân biệt về nghiệp.

Ở đây, này Ananda, người nào sát sanh, lấy của không cho… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục… Hoặc là một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm lúc trước, hay một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Và ai ở đây sát sanh, lấy của không cho… có tà kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

Ở đây, này Ananda, người nào sát sanh, lấy của không cho… có tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này… Hoặc là một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm lúc trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau,

hay trong khi mệnh chung, một chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Và ai ở đây sát sanh, lấy của không cho… có tà kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

Ở đây, này Ananda, người nào từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này… Hoặc là một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm từ trước, hay một thiện nghiệp đưa đến cảm giác lạc thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, Thiên giới, cõi đời này. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại, hay trong một đời khác.

Ở đây, này Ananda, người nào từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, người ấy bị sanh vào cói dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục… Hoặc là một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm từ trước, hay một ác nghiệp đưa đến cảm giác khổ thọ do người ấy làm về sau, hay trong khi mệnh chung, một tà kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt. Do vậy, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Và ai ở đây từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho… có chánh kiến, người ấy phải lãnh thọ quả báo được khởi lên ngay hiện tại hay trong một đời khác.

Như vậy, này Ananda, có nghiệp vô hữu tợ vô hữu, có nghiệp vô hữu tợ hữu, có nghiệp hữu tợ hữu, có nghiệp hữu tợ vô hữu.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-

Từ ngữ:

  • xuất gia / pabbajjā / went forth: Rời bỏ đời sống gia đình, thế tục để sống đời sống không nhà của một tu sĩ Phật giáo.
  • tỳ kheo / bhikkhu / bhikkhu: Tu sĩ Phật giáo nam đã thọ giới cụ túc (giới luật cao nhất), tương đương với nhà sư.
  • cố ý tạo nghiệp / sañcetanika kamma / intentional action: Hành động được thực hiện với chủ ý, tác ý; đây là yếu tố chính tạo ra nghiệp báo.
  • khổ / dukkha / suffering: Một trong ba cảm thọ cơ bản (lạc, khổ, xả); bao gồm sự đau đớn thể xác, buồn phiền tinh thần, và sự bất toại nguyện cố hữu của vòng luân hồi.
  • cảm thọ / vedanā / feeling: Sự cảm nhận dễ chịu (lạc), khó chịu (khổ), hoặc trung tính (không khổ không lạc/xả) phát sinh khi các giác quan tiếp xúc với đối tượng.
  • lạc / sukha / pleasure: Cảm giác dễ chịu, vui sướng, hài lòng; một trong ba loại cảm thọ.
  • không khổ không lạc / adukkhamasukha-vedanā / neither-pain-nor-pleasure: Cảm thọ trung tính, không dễ chịu cũng không khó chịu; còn gọi là xả thọ; một trong ba loại cảm thọ.
  • đại phân biệt về nghiệp / Mahākammavibhanga / great exposition of action: Tên bài kinh, có nghĩa là bài giảng giải chi tiết, rộng lớn về sự phân loại và hoạt động của nghiệp (kamma).
  • Như Lai / Tathāgata / Tathāgata: Danh hiệu Đức Phật thường tự xưng, có nghĩa là “Người đã đến như vậy” hoặc “Người đã đi như vậy”, chỉ một bậc đã đạt đến chân lý tối hậu, giác ngộ hoàn toàn.
  • tà kiến / micchāditthi / wrong view: Cái thấy, quan điểm sai lầm, không phù hợp với sự thật, đặc biệt là phủ nhận luật nhân quả, nghiệp báo, sự tái sinh, giá trị của các hành động thiện ác.
  • tái sinh / upapajjati / reappears: Sự sinh trở lại trong một hình thức tồn tại mới sau khi chết, diễn ra trong vòng luân hồi (saṃsāra) do nghiệp lực chi phối.
  • cõi khổ / apāya / state of deprivation: Các cảnh giới tái sinh đau khổ, bất hạnh, bao gồm địa ngục, ngạ quỷ (chúng sinh đói khổ), và súc sinh.
  • cảnh giới xấu / duggati / unhappy destination: Nơi đến không hạnh phúc, đồng nghĩa với cõi khổ (apāya).
  • đọa xứ / vinipāta / perdition: Nơi bị rơi vào, nơi bị hủy hoại, thường chỉ các cõi khổ.
  • địa ngục / niraya / hell: Cảnh giới tái sinh đau khổ nhất trong các cõi khổ, do các ác nghiệp nặng nề tạo ra.
  • cảnh giới tốt đẹp / sugati / happy destination: Nơi đến hạnh phúc, các cõi tái sinh an vui như cõi người và các cõi trời, là kết quả của các thiện nghiệp.
  • cõi trời / sagga loka / heavenly world: Các cảnh giới sống của chư thiên (deva), nơi chúng sinh hưởng phước báu và hạnh phúc lâu dài hơn cõi người, kết quả của thiện nghiệp và thiền định.
  • chánh kiến / sammāditthi / right view: Cái thấy, quan điểm đúng đắn, phù hợp với sự thật, đặc biệt là hiểu biết về Tứ Diệu Đế, luật nhân quả, nghiệp báo, tái sinh; là yếu tố đầu tiên trong Tám Bước Thiện (Bát Chánh Đạo).
  • tác ý đúng đắn / yoniso manasikāra / right attention: Sự chú ý, suy xét vấn đề một cách khôn ngoan, đúng hướng, từ gốc rễ, phù hợp với Chánh pháp.
  • định tâm / samādhi / concentration of mind: Trạng thái tâm trí tập trung, nhất tâm, yên định vào một đối tượng duy nhất; một yếu tố quan trọng trong thiền định và tu tập.
  • thiên nhãn / dibba-cakkhu / divine eye: Một trong các loại thần thông (abhiññā), khả năng nhìn thấy các chúng sinh ở các cõi giới khác nhau và biết được sự tái sinh của họ tùy theo nghiệp.
  • ác nghiệp / pāpakamma / evil actions: Những hành động bất thiện, xấu ác về thân, khẩu, ý, đưa đến kết quả khổ đau.
  • quả báo của hành vi xấu / duccarita-vipāka / result of misconduct: Kết quả, hậu quả xấu phát sinh từ những hành động sai trái, bất thiện.
  • thiện nghiệp / kusalakamma / good actions: Những hành động thiện lành, tốt đẹp về thân, khẩu, ý, đưa đến kết quả an vui, hạnh phúc.
  • quả báo của hành vi tốt / sucarita-vipāka / result of good conduct: Kết quả, hậu quả tốt đẹp phát sinh từ những hành động đúng đắn, thiện lành.
  • nghiệp / kamma / action: Hành động có chủ ý (cố ý tạo tác) qua thân, khẩu, ý; tạo ra năng lực đưa đến kết quả (quả báo) tương ứng trong tương lai.