MN 144. Lời Khuyên Dạy Chan Na

(Kinh Channovāda - Channovāda Sutta)

1. Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn trú tại Vương Xá (Rājagaha), trong Rừng Trúc (Veluvana), nơi nuôi dưỡng các con sóc (Kalandakanivāpa).

2. Vào lúc bấy giờ, Đại đức Xá Lợi Phất (Sāriputta), Đại đức Đại Ca Chiên Diên (Mahā Cunda), và Đại đức Chan Na (Channa) đang sống trên núi Linh Thứu (Gijjhakūta).

3. Khi ấy, Đại đức Chan Na bị bệnh, đau đớn và lâm trọng bệnh. Rồi vào buổi chiều, Đại đức Xá Lợi Phất xả thiền, đi đến chỗ Đại đức Đại Ca Chiên Diên và nói: “Này Hiền giả Cunda, chúng ta hãy đến thăm Đại đức Chan Na và hỏi thăm về bệnh tình của ngài.” - “Vâng, thưa Hiền giả,” Đại đức Đại Ca Chiên Diên đáp lời.

4. Sau đó, Đại đức Xá Lợi Phất và Đại đức Đại Ca Chiên Diên đi đến chỗ Đại đức Chan Na và chào hỏi lẫn nhau. Khi [264] cuộc thăm hỏi xã giao này kết thúc, họ ngồi xuống một bên và Đại đức Xá Lợi Phất nói với Đại đức Chan Na: “Mong rằng Hiền giả Chan Na khỏe hơn, mong rằng Hiền giả cảm thấy dễ chịu. Mong rằng các cảm thọ đau đớn của Hiền giả đang thuyên giảm chứ không tăng thêm, và sự thuyên giảm của chúng, chứ không phải sự tăng thêm, đang thể hiện rõ.”

5. “Thưa Hiền giả Xá Lợi Phất, tôi không khỏe hơn, tôi không cảm thấy dễ chịu. Các cảm thọ đau đớn của tôi đang tăng thêm chứ không thuyên giảm;…(như Kinh 143, §4)…sự tăng thêm của chúng, chứ không phải sự thuyên giảm, đang thể hiện rõ. Tôi sẽ dùng dao,[^1307] thưa Hiền giả Xá Lợi Phất; tôi không muốn sống nữa.”

6. “Xin Đại đức Chan Na đừng dùng dao. Xin Đại đức Chan Na hãy sống. Chúng tôi muốn Đại đức Chan Na sống. Nếu ngài thiếu thực phẩm thích hợp, tôi sẽ đi tìm thực phẩm thích hợp cho ngài. Nếu ngài thiếu thuốc men thích hợp, tôi sẽ đi tìm thuốc men thích hợp cho ngài. Nếu ngài thiếu người chăm sóc phù hợp, tôi sẽ chăm sóc ngài. Xin Đại đức Chan Na đừng dùng dao. Xin Đại đức Chan Na hãy sống. Chúng tôi muốn Đại đức Chan Na sống.”

7. “Thưa Hiền giả Xá Lợi Phất, không phải là tôi không có thực phẩm và thuốc men thích hợp hay không có người chăm sóc phù hợp. Mà đúng hơn, thưa Hiền giả Xá Lợi Phất, Bậc Đạo Sư (Teacher - Đức Phật) từ lâu đã được tôi tôn kính với lòng thương mến, không phải không thương mến; vì đó là điều thích hợp cho người đệ tử (disciple - người học trò theo Phật) tôn kính Bậc Đạo Sư với lòng thương mến, không phải không thương mến. Thưa Hiền giả Xá Lợi Phất, hãy ghi nhớ điều này: tỳ kheo (bhikkhus - nhà sư Phật giáo đã thọ giới cụ túc) Channa sẽ dùng dao một cách không đáng chê trách.”[^1308]

8. “Chúng tôi muốn hỏi Đại đức Chan Na một vài câu hỏi, nếu Đại đức Chan Na thấy thuận tiện để trả lời.”

“Xin cứ hỏi, thưa Hiền giả Xá Lợi Phất. Sau khi nghe, tôi sẽ biết.”

9. “Hiền giả Chan Na, ngài có xem xét mắt, nhãn thức, và các pháp được nhận biết [bởi tâm] qua nhãn thức như thế này: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, [265] cái này là tự ngã (self - cái ta, bản ngã thường hằng mà đạo Phật phủ nhận) của tôi’ không? Ngài có xem xét tai… mũi… lưỡi… thân… ý, ý thức, và các pháp được nhận biết [bởi tâm] qua ý thức như thế này: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’ không?”

“Thưa Hiền giả Xá Lợi Phất, tôi xem xét mắt, nhãn thức, và các pháp được nhận biết [bởi tâm] qua nhãn thức như thế này: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi.’ Tôi xem xét tai… mũi… lưỡi… thân… ý, ý thức, và các pháp được nhận biết [bởi tâm] qua ý thức như thế này: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi.’”

10. “Hiền giả Chan Na, ngài đã thấy gì, đã trực nhận (directly known - biết rõ, thắng tri) điều gì nơi mắt, nơi nhãn thức, và nơi các pháp được nhận biết [bởi tâm] qua nhãn thức, mà ngài xem xét chúng như thế này: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi’? Ngài đã thấy gì, đã trực nhận điều gì nơi tai… nơi mũi… nơi lưỡi… nơi thân… nơi ý, nơi ý thức, và nơi các pháp được nhận biết [bởi tâm] qua ý thức, mà ngài xem xét chúng như thế này: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi?’”

“Thưa Hiền giả Xá Lợi Phất, chính nhờ thấy được sự đoạn diệt (cessation - nirodha - sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau), nhờ trực nhận sự đoạn diệt nơi mắt, nơi nhãn thức, và nơi các pháp được nhận biết [bởi tâm] qua nhãn thức, mà tôi xem xét chúng như thế này: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi.’ Chính nhờ thấy được sự đoạn diệt, nhờ trực nhận sự đoạn diệt nơi tai… nơi mũi… nơi lưỡi… nơi thân… nơi ý, nơi ý thức, và nơi các pháp được nhận biết [bởi tâm] qua ý thức, [266] mà tôi xem xét chúng như thế này: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi.’”

11. Khi nghe vậy, Đại đức Đại Ca Chiên Diên nói với Đại đức Chan Na:[^1309] “Vậy thì, Hiền giả Chan Na, lời dạy này của Đức Thế Tôn cần phải được thường xuyên chú tâm đến: ‘Có sự dao động ở người còn nương tựa (dependent - phụ thuộc, dựa dẫm vào các yếu tố khác như ngũ uẩn, ái, thủ), không có sự dao động ở người không còn nương tựa (independent - không phụ thuộc, không dựa dẫm, trạng thái giải thoát); khi không có sự dao động, có sự tĩnh lặng (tranquillity - passaddhi - sự an tĩnh, lắng dịu của thân và tâm); khi có sự tĩnh lặng, không có sự thiên lệch (bias - nati - sự nghiêng về, xu hướng của tâm bị cuốn theo); khi không có sự thiên lệch, không có sự đến và đi (coming and going - āgati gati - sự đến và đi trong vòng luân hồi); khi không có sự đến và đi, không có sự chết và tái sinh (passing away and reappearing - cutūpapāta - sự chết đi ở một kiếp sống và sự sinh lại ở một kiếp sống khác); khi không có sự chết và tái sinh, không có đời này, đời sau, hay khoảng giữa. Đây chính là sự chấm dứt khổ đau (end of suffering - dukkhassanta - sự kết thúc hoàn toàn của khổ).’”[^1310]

12. Sau khi Đại đức Xá Lợi Phất và Đại đức Đại Ca Chiên Diên khuyên dạy Đại đức Chan Na như vậy, họ đứng dậy và rời đi. Rồi, không lâu sau khi họ đi, Đại đức Chan Na đã dùng dao.[^1311]

13. Sau đó, Đại đức Xá Lợi Phất đi đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài, rồi ngồi xuống một bên và bạch Đức Thế Tôn: “Bạch Đức Thế Tôn, Đại đức Chan Na đã dùng dao. Thú hướng (destination - gati - cảnh giới tái sinh) của ông ấy là gì, tương lai của ông ấy sẽ ra sao?”

“Này Xá Lợi Phất, chẳng phải tỳ kheo Channa đã tuyên bố với các ông về sự không đáng chê trách (blamelessness - sự không có lỗi lầm dẫn đến tái sinh khổ đau) của mình sao?”[^1312]

“Bạch Đức Thế Tôn, có một ngôi làng của người Vajjī tên là Pubbajira. Ở đó, Đại đức Chan Na có những gia đình là bạn bè, những gia đình thân thiết, những gia đình đáng bị khiển trách (blameworthy - đáng bị chê bai do hành vi không phù hợp).”[^1313]

“Này Xá Lợi Phất, có những gia đình là bạn bè của tỳ kheo Channa, những gia đình thân thiết, những gia đình đáng bị khiển trách; nhưng Ta không nói rằng ông ấy đáng bị chê trách đến mức độ đó. Này Xá Lợi Phất, khi một người từ bỏ thân này và còn bám víu (clings - upādāna - chấp thủ, dính mắc mạnh mẽ vào các đối tượng, là nguyên nhân của khổ) vào một thân mới, khi ấy Ta mới nói người đó đáng bị chê trách. Điều đó đã không xảy ra với tỳ kheo Channa; tỳ kheo Channa đã dùng dao một cách không đáng chê trách.”[^1314]

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã dạy. Đại đức Xá Lợi Phất hoan hỷ và tín thọ lời Đức Thế Tôn dạy.

144. KINH GIÁO GIỚI CHANNA

144. KINH GIÁO GIỚI CHANNA (Channovàda Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá), Veluvana (Trúc-lâm), tại chỗ nuôi dưỡng sóc (Kalandakanivapa).

Lúc bấy giờ Tôn giả Sariputta (Xá lợi phất), Tôn giả Mahacunda (Ðại Chu-na) và Tôn giả Channa (Xiển-đà) cùng trú ở Gijjhakuta (Linh Thứu). Lúc bấy giờ, Tôn giả Channa bị bệnh, đau khổ, bị trọng bệnh. Rồi Tôn giả Sariputta, vào buổi chiều từ Thiền tịnh độc cư đứng dậy, đi đến Tôn giả Mahacunda, sau khi đến, nói với Tôn giả Mahacunda:

– Chúng ta hãy đi, này Hiền giả Cunda, chúng ta hãy đi đến Tôn giả Channa để hỏi thăm bệnh trạng.

– Thưa vâng, Hiền giả.

Tôn giả Mahacunda vâng đáp Tôn giả Sariputta. Rồi Tôn giả Sariputta cùng với Tôn giả Mahacunda đi đến Tôn giả Channa; sau khi đến, nói lên với Tôn giả Channa những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Sariputta nói với Tôn giả Channa:

– Này Hiền giả Channa, mong rằng Hiền giả có thể kham nhẫn! Mong rằng Hiền giả có thể chịu đựng! Mong rằng khổ thọ được giảm thiểu không có gia tăng, và sự giảm thiểu được rõ rệt, không có gia tăng!

– Thưa Hiền giả Sariputta, tôi không có thể kham nhẫn, tôi không có thể chịu đựng. Sự thống khổ của tôi gia tăng không có giảm thiểu, và sự gia tăng rõ rệt, không có giảm thiểu. Thưa Hiền giả Sariputta, tôi sẽ đem dao (cho tôi). Tôi không còn muốn sống.

– Tôn giả Channa, chớ có đem lại con dao! Tôn giả Channa, hãy tiếp tục sống! Chúng tôi muốn Tôn giả Channa tiếp tục sống. Nếu Tôn giả Channa không có các món ăn tốt lành, tôi sẽ đi tìm các món ăn tốt lành cho Tôn giả Channa. Nếu Tôn giả Channa không có các dược phẩm tốt lành, tôi sẽ đi tìm các dược phẩm tốt lành cho Tôn giả Channa. Nếu Tôn giả Channa không có người thị giả thích đáng, tôi sẽ hầu hạ Tôn giả Channa. Tôn giả Channa chớ có đem lại con dao! Tôn giả Channa hãy tiếp tục sống! Chúng tôi muốn Tôn giả Channa tiếp tục sống.

– Thưa Hiền giả Sariputta, không phải tôi không có các món ăn tốt lành, cũng không phải tôi không có các dược phẩm tốt lành. Cũng không phải tôi không có thị giả thích đáng. Thưa Hiền giả Sariputta, trong một thời gian dài, tôi đã hầu hạ bậc Ðạo Sư, làm cho (bậc Ðạo sư) được đẹp lòng, không phải không được đẹp lòng. Thưa Hiền giả Sariputta, thật là thích đáng cho người đệ tử hầu hạ bậc Ðạo Sư, làm cho (bậc Ðạo Sư) được đẹp lòng, không phải không được đẹp lòng. Tỷ-kheo Channa đem lại con dao không có phạm tội. Thưa Hiền giả Sariputta, hãy thọ trì như vậy!

– Chúng tôi muốn hỏi Tôn giả Channa về một vấn đề đặc biệt, nếu Tôn giả Channa cho chúng tôi được phép đặt câu hỏi.

– Hãy bỏ đi, Hiền giả Sariputta; sau khi nghe, tôi sẽ biết (nói như thế nào).

– Hiền giả Channa, Hiền giả có xem con mắt, nhãn thức và các pháp do mắt nhận thức là: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi? " Hiền giả Channa, Hiền giả có xem tai, nhĩ thức… Hiền

giả Channa, Hiền giả có xem mũi, tỷ thức… Hiền giả Channa, Hiền giả có xem lưỡi, thiệt thức… Hiền giả Channa, Hiền giả có xem thân, thân thức… Hiền giả Channa, Hiền giả có xem ý, ý thức và các pháp do ý nhận thức là: “Cái này của tôi, cái này là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi?”

– Hiền giả Sariputta, tôi xem mắt, nhãn thức và các pháp do mắt nhận thức là: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”. Hiền giả Sariputta, tôi xem tai, nhĩ thức… Hiền giả Sariputta, tôi xem mũi, tỷ thức… Hiền giả Sariputta, tôi xem cái lưỡi, thiệt thức… Hiền giả Sariputta, tôi xem thân, thân thức… Hiền giả Sariputta, tôi xem ý, ý thức, các pháp do ý nhận thức là: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”.

– Này Hiền giả Channa, Hiền giả đã thấy cái gì, đã chứng tri cái gì trong mắt, trong nhãn thức, trong các pháp được mắt nhận thức mà Hiền giả xem mắt, nhãn thức và các pháp do mắt nhận thức là: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi?” Hiền giả Channa, Hiền giả đã thấy cái gì, đã chứng tri cái gì trong tai, trong nhĩ thức… trong mũi, trong tỷ thức… trong lưỡi, trong thiệt thức… trong thân, trong thân thức… trong ý, trong ý thức, trong các pháp do ý nhận thức mà Hiền giả xem ý, ý thức và các pháp do ý nhận thức là: "Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi "?

– Thưa Hiền giả Sariputta, chính vì tôi thấy sự diệt (nirodha), chứng tri sự diệt trong mắt, trong nhãn thức, trong các pháp do mắt nhận thức, mà tôi xem mắt, nhãn thức, và các pháp do mắt nhận thức là: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”. Thưa Hiền giả Sariputta, chính vì tôi thấy sự diệt, chứng tri sự diệt trong tai, trong nhĩ thức… trong mũi, trong tỷ thức… trong lưỡi, trong thiệt thức… trong thân, trong thân thức… trong ý, trong ý thức, trong các pháp do ý nhận thức mà tôi xem ý, ý thức và các pháp do ý nhận thức là: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi”.

Khi được nghe nói vậy, Tôn giả Mahacunda nói với Tôn giả Channa:

– Do vậy, này Hiền giả Channa, lời dạy này của Thế Tôn phải được thường trực tác ý: “Ai có chấp trước là có dao động. Ai không chấp trước không có dao động. Không có dao động, thời có khinh an; có khinh an thời không có hy cầu (nati); không có hy cầu thời không có khứ lai; không có khứ lai thời không có tử sanh; không có tử sanh thời không có đời này, không có đời sau, không có giữa hai đời. Như vậy là sự đoạn tận đau khổ”.

Rồi Tôn giả Sariputta và Tôn giả Mahacunda sau khi giáo giới cho Tôn giả Channa, từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi. Rồi Tôn giả Channa, sau khi Tôn giả Sariputta và Tôn giả Mahacunda ra đi không bao lâu, đem dao lại (cho mình). Rồi Tôn giả Sariputta đi đến Thế Tôn, sau khi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Sariputta bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Tôn giả Channa đã đem dao lại (cho mình), sanh xứ của Tôn giả ấy là gì? Ðời sống tương lai là gì?

– Này Sariputta, có phải trước mặt Ông Tỷ-kheo Channa đã tuyên bố sự không phạm tội?

– Bạch Thế Tôn, có một ngôi làng của dòng họ Vajji (Bạt-kỳ) tên là Pubbajira). Tại đấy, có những gia đình thân hữu, những gia đình hộ trì Tôn giả Channa, những gia đình cần được viếng thăm.

– Này Sariputta, có những gia đình ấy là những gia đình thân hữu, những gia đình hộ trì Tỷ-kheo Channa, những gia đình cần được viếng thăm. Này Sariputta, cho đến nay, Ta không nói rằng Tỷ-kheo Channa có phạm tội. Này Sariputta, ai quăng bỏ thân này, và chấp thủ thân khác, Ta nói rằng người ấy

có phạm tội. Tỷ-kheo Channa không có (chấp thủ) như vậy. Tỷ-kheo Channa đem con dao lại (cho mình), không có phạm tội.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Sariputta hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• tỳ kheo / bhikkhu / monk: Nhà sư Phật giáo Theravada đã thọ giới cụ túc (giới luật cao nhất dành cho tu sĩ).
• Bậc Đạo Sư / Satthā / Teacher: Một danh hiệu tôn kính dành cho Đức Phật, người chỉ đường dẫn lối đến giác ngộ.
• đệ tử / sāvaka / disciple: Người học trò, người đi theo sự dẫn dắt của Đức Phật hoặc một vị thầy tâm linh.
• tự ngã / attā / self: Cái ta, bản ngã; một thực thể được cho là trường tồn, độc lập, cốt lõi của một cá nhân. Phật giáo phủ nhận sự tồn tại của một tự ngã như vậy (vô ngã - anattā).
• trực nhận / abhiññā / directly known: Sự biết rõ, biết một cách trực tiếp thông qua kinh nghiệm tu tập và trí tuệ phát triển, còn gọi là thắng trí.
• sự đoạn diệt / nirodha / cessation: Sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau (dukkha) và các nguyên nhân của nó (phiền não, ái, thủ, nghiệp). Thường được dùng để chỉ Niết Bàn (Nibbāna).
• nương tựa / nissita / dependent: Trạng thái phụ thuộc, dựa dẫm vào các điều kiện, các yếu tố khác để tồn tại hoặc vận hành (ví dụ: tâm nương tựa vào các đối tượng, chúng sinh nương tựa vào ái và thủ để tái sinh).
• không nương tựa / anissita / independent: Trạng thái không phụ thuộc, không dựa dẫm vào bất kỳ điều kiện nào; trạng thái tâm giải thoát, tự do khỏi sự ràng buộc của luân hồi.
• sự tĩnh lặng / passaddhi / tranquillity: Sự an tĩnh, lắng dịu của cả thân và tâm. Đây là một yếu tố quan trọng trong thiền định (samatha) và là một trong các yếu tố giác ngộ (bojjhaṅga).
• sự thiên lệch / nati / bias: Sự nghiêng về, xu hướng của tâm bị cuốn hút hoặc đẩy ra bởi các đối tượng thông qua thích (tham) hoặc không thích (sân).
• sự đến và đi / āgati-gati / coming and going: Chỉ sự vận hành trong vòng luân hồi (saṃsāra), sự di chuyển từ kiếp sống này sang kiếp sống khác, sự tái sinh liên tục.
• sự chết và tái sinh / cutūpapāta / passing away and reappearing: Sự chấm dứt một kiếp sống (chết - cuti) và sự khởi đầu một kiếp sống mới (tái sinh - upapāta) trong vòng luân hồi.
• sự chấm dứt khổ đau / dukkhassanta / end of suffering: Sự kết thúc hoàn toàn của mọi hình thức khổ đau, mục tiêu tối hậu của con đường tu tập Phật giáo, đồng nghĩa với Niết Bàn.
• thú hướng / gati / destination: Cảnh giới, nơi tái sinh của một chúng sinh sau khi chết, được quyết định bởi nghiệp (kamma) đã tạo. Có năm hoặc sáu thú hướng tùy theo cách phân loại (cõi trời, người, a-tu-la, ngạ quỷ, súc sinh, địa ngục).
• sự không đáng chê trách / anupavajja / blamelessness: Trạng thái không có lỗi lầm, không đáng bị khiển trách, đặc biệt là không có các phiền não vi tế dẫn đến tái sinh khi lâm chung. Trong kinh này, chỉ việc Đại đức Channa tự vẫn nhưng tâm đã giải thoát, không còn ái thủ.
• đáng bị khiển trách / upavajja / blameworthy: Đáng bị chê bai, chỉ trích do có hành vi hoặc trạng thái tâm không phù hợp với giới luật hoặc đạo đức. Trong kinh này, áp dụng cho các gia đình cư sĩ có mối quan hệ không phù hợp với tu sĩ.
• bám víu / upādāna / clinging: Sự chấp thủ, dính mắc, nắm giữ mạnh mẽ. Có bốn loại bám víu: vào dục lạc (kāmupādāna), vào tà kiến (diṭṭhupādāna), vào giới cấm thủ (sīlabbatupādāna), và vào chấp ngã (attavādupādāna). Bám víu là mắt xích quan trọng trong chuỗi Thập Nhị Nhân Duyên, dẫn đến khổ đau và tái sinh.