DN 4. Cùng Soṇadaṇḍa

Soṇadaṇḍasutta

1. Các Bà-la-môn và Gia chủ ở Campā

[Tôi nghe như vầy.376] Một thời Đức Phật đi du hành trong xứ Aṅga cùng với một Tăng đoàn (Saṅgha / cộng đồng các vị xuất gia) lớn gồm năm trăm vị tỳ kheo và đến Campā,377 Ngài trú tại bờ hồ sen Gaggarā.378

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn (brahmin / một giai cấp trong xã hội Ấn Độ cổ đại, thường là tu sĩ hoặc học giả) Soṇadaṇḍa đang sống ở Campā. Đó là một tài sản của hoàng gia do Vua Seniya Bimbisāra xứ Magadha ban tặng, đông đúc chúng sinh, đầy cỏ, gỗ, nước và ngũ cốc, một khu vườn hoàng gia được ban cho một vị Bà-la-môn.379

Các vị Bà-la-môn và gia chủ ở Campā nghe rằng:380

“Dường như sa môn (ascetic / người tu khổ hạnh, người từ bỏ đời sống thế tục để tu tập) Gotama—một người dòng Thích Ca, xuất gia từ gia tộc Thích Ca—đã đến Campā và đang trú tại bờ hồ sen Gaggarā. Ngài có tiếng tốt đồn xa như sau: ‘Thế Tôn (Blessed One / bậc được tôn kính) ấy là bậc A-la-hán (perfected / người đã đạt được sự giải thoát hoàn toàn), một vị Phật (awakened / bậc giác ngộ) Chánh Đẳng Chánh Giác (fully awakened Buddha / bậc giác ngộ hoàn toàn và viên mãn), bậc Minh Hạnh Túc (accomplished in knowledge and conduct / người đầy đủ trí tuệ và đức hạnh), bậc Thiện Thệ (holy / bậc đã đi qua một cách tốt đẹp), bậc Thế Gian Giải (knower of the world / người hiểu biết thế gian), bậc Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu (supreme guide for those who wish to train / bậc tối cao dẫn dắt những người cần được huấn luyện), bậc Thiên Nhân Sư (teacher of gods and humans / thầy của trời và người), một bậc Giác Ngộ, một Thế Tôn.’ Ngài đã tự mình chứng ngộ thế giới này—với các vị trời, Ma vương (Māras / các thế lực cản trở sự tu tập), và các thiên thần (divinities / các vị trời), dân chúng này với các sa môn và Bà-la-môn, các vị trời và loài người—và Ngài tuyên thuyết điều đó cho người khác. Ngài công bố một giáo pháp tốt đẹp ở phần đầu, tốt đẹp ở phần giữa, và tốt đẹp ở phần cuối, có ý nghĩa và văn từ trau chuốt. Và Ngài khai thị một phạm hạnh (spiritual practice / đời sống tu tập thanh tịnh) hoàn toàn đầy đủ và trong sạch. Thật tốt lành khi được gặp những bậc A-la-hán như vậy.” Sau đó, rời khỏi Campā, họ chia thành từng nhóm và tiến về hồ sen Gaggarā.

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Soṇadaṇḍa đã lui về tầng trên của ngôi nhà sàn dài của mình để nghỉ trưa. Ông thấy các Bà-la-môn và gia chủ đang tiến về hồ sen, và hỏi người quản gia của mình: “Này quản gia, tại sao các Bà-la-môn và gia chủ lại tiến về hồ sen Gaggarā?”

“Sa môn Gotama đã đến Campā và đang trú tại bờ hồ sen Gaggarā. Ngài có tiếng tốt đồn xa như sau: ‘Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, một vị Phật Chánh Đẳng Chánh Giác, bậc Minh Hạnh Túc, bậc Thiện Thệ, bậc Thế Gian Giải, bậc Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu, bậc Thiên Nhân Sư, một bậc Giác Ngộ, một Thế Tôn.’ Họ đang đến để gặp tôn giả Gotama.”

“Vậy thì, hãy đến gặp các Bà-la-môn và gia chủ và nói với họ: ‘Thưa quý vị, Bà-la-môn Soṇadaṇḍa nhờ quý vị đợi một chút, vì ông ấy cũng sẽ đến gặp sa môn Gotama.’”

“Vâng, thưa ngài,” người quản gia đáp, và làm theo lời dặn.

4. KINH SONADANDA (CHỦNG ÐỨC)

(Sonadanda Sutta)

1. Như vậy tôi nghe. Một thời Thế Tôn du hành trong xứ Anga (Ương-già) cùng với đại chúng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị, đến tại thành Campà (Chiêm-bà) và tại Campà, Thế Tôn ở trên bờ hồ Gaggara (Già-già liên-trì). Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Sonadanda (Chủng Ðức) trú tại Campà, một chỗ dân cư đông đúc, cây cỏ, ao nước, lúa gạo phì nhiêu, một vương địa do vua Bimbisara (Tần-bà-ta-la), vua nước Magadha (Ma-kiệt-đà) cấp, một ân tứ của vua, một tịnh ấp.

2. Các Bà-la-môn và gia chủ ở Campà được nghe tiếng đồn như sau: “Sa-môn Gotama, dòng họ Thíchca, xuất gia từ gia tộc Thích-ca, đang du hành trong nước Anga với đại chúng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị đã đến tại thành Campà, và tại Campà. Sa-môn Gotama ở trên bờ hồ Gaggara. Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Thế Tôn Gotama: “Ðây là đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Với thắng trí, Ngài tự thân chứng ngộ thế giới này cùng với Thiên giới, Phạm thiên giới, cùng với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, các loài Trời và Người - Khi đã chứng ngộ, Ngài còn tuyên thuyết điều Ngài đã chứng ngộ, Ngài thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa có văn. Ngài truyền dạy phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ trong sạch. Tốt đẹp thay, sự chiêm ngưỡng một vị A-la-hán như vậy”.

Rồi các Bà-la-môn và gia chủ ở Campà, từng đoàn từng đoàn, lũ lượt đi ra khỏi Campà và đến tại hồ nước Gaggara.

3. Lúc bấy giờ Bà-la-môn Sonadanda đi lên trên lầu để nghỉ trưa, Bà-la-môn Sonadanda thấy các Bà-la-môn và gia chủ ở Campà từng đoàn từng đoàn, lũ lượt đi ra khỏi Campà và đến tại hồ nước Gaggara. Thấy vậy, Bà-la-môn Sonadanda bèn gọi người gác cửa:

− Này người gác cửa, vì sao các Bà-la-môn và gia chủ ở Campà từng đoàn từng đoàn lũ lượt đi ra khỏi Campà và đến tại hồ Gaggara như vậy?

− Thưa Tôn giả, có Sa-môn Gotama, dòng họ Thích-ca, xuất gia từ gia tộc Thích-ca, đang du hành trong nước Anga với đại chúng Tỷ-kheo khoảng năm trăm vị, đến tại thành Campà, và tại Campà Sa-môn Gotama ở trên bờ hồ Gaggara. Tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Thế Tôn Gotama: “Ðây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn”. Nay những người ấy đi đến để yết kiến Tôn giả Gotama.

− Này người giữ cửa, hãy đi đến các Bà-la-môn và gia chủ ở Campà, khi đến nơi, hãy nói với những Bàla-môn và gia chủ: “Bà-la-môn Sonadanda có nói: “Này các Hiền giả, hãy chờ đợi! Bà-la-môn Sonadanda sẽ tự thân hành đến yết kiến Sa-môn Gotama”.

− Dạ vâng!

Người giữ cửa ấy vâng theo lời của Bà-la-môn Sonadanda, đi đến các Bà-la-môn và gia chủ ở Campà. Khi đến xong, liền nói với các Bà-la-môn và gia chủ ở Campà:

− Bà-la-môn Sonadanda có nói: “Này các Hiền giả, hãy chờ đợi! Bà-la-môn Sonadanda sẽ tự thân hành đến yết kiến Sa-môn Gotama”.

2. Phẩm Chất Của Soṇadaṇḍa

Lúc bấy giờ, khoảng năm trăm vị Bà-la-môn từ nơi khác đang cư trú tại Campā vì một số công việc. Họ nghe tin Bà-la-môn Soṇadaṇḍa sắp đến gặp sa môn Gotama. Họ đến gặp Soṇadaṇḍa và hỏi ông: “Có thật là ngài sắp đến gặp sa môn Gotama không?”

“Vâng, thưa quý vị, đúng vậy.”

"Xin ngài Soṇadaṇḍa đừng làm vậy! Ngài không nên đến gặp sa môn Gotama.381 Vì nếu ngài làm vậy, danh tiếng của ngài sẽ giảm sút và danh tiếng của ông ấy sẽ tăng lên. Vì lý do này, ngài không nên đến gặp sa môn Gotama; mà ông ấy nên đến gặp ngài.

Ngài xuất thân cao quý cả bên nội lẫn bên ngoại, dòng dõi thuần khiết, gia phả không thể chối cãi và không tì vết cho đến bảy đời tổ phụ.382 Vì lý do này, ngài không nên đến gặp sa môn Gotama; mà ông ấy nên đến gặp ngài.

Ngài giàu có, sung túc và nhiều của cải. …

Ngài tụng đọc và ghi nhớ các thánh ca, và đã thông thạo ba bộ Phệ-đà (Vedas / bộ kinh thánh cổ của Ấn Độ giáo), cùng với từ vựng và nghi lễ thực hành, âm vị học và phân loại từ, và các thánh điển cổ làm phần thứ năm. Ngài biết tường tận từng chữ và ngữ pháp của chúng. Ngài am tường vũ trụ học và các tướng của bậc đại nhân (marks of a great man / các đặc điểm thể chất của một người phi thường). …

Ngài hấp dẫn, ưa nhìn, khả ái, có vẻ đẹp tuyệt trần. Ngài uy nghi và lộng lẫy như Phạm Thiên (Divinity / một vị trời cao quý trong Ấn Độ giáo, ở đây chỉ vẻ đẹp uy nghi), đáng để chiêm ngưỡng. …383

Ngài là người có giới đức (ethical conduct / hành vi đạo đức), trưởng thành trong giới đức. …

Ngài là người giỏi ăn nói, phát âm chuẩn, giọng nói trau chuốt, rõ ràng, mạch lạc, diễn đạt được ý nghĩa. …

Ngài là thầy của nhiều vị thầy, và dạy ba trăm thanh niên học tụng các thánh ca. Nhiều học trò từ các quận và các nước khác nhau đến vì các thánh ca, mong muốn học các thánh ca. …384

Ngài đã già, cao tuổi và là bậc trưởng thượng, tuổi đã cao, và đã đến giai đoạn cuối của cuộc đời. Sa môn Gotama còn trẻ, và mới xuất gia. …

Ngài được Vua Bimbisāra xứ Magadha tôn kính, quý trọng, sùng kính, ngưỡng mộ và kính nể …

và Bà-la-môn Pokkharasāti. …

Ngài sống ở Campā, một tài sản của hoàng gia do Vua Seniya Bimbisāra xứ Magadha ban tặng, đông đúc chúng sinh, đầy cỏ, gỗ, nước và ngũ cốc, một khu vườn hoàng gia được ban cho một vị Bà-la-môn. Cũng vì lý do này, ngài không nên đến gặp sa môn Gotama; mà ông ấy nên đến gặp ngài."

4. Lúc bấy giờ, có khoảng năm trăm Bà-la-môn từ nhiều địa phương khác nhau, đến ở tại Campà vì công vụ. Những Bà-la-môn nghe: “Bà-la-môn Sonadanda sẽ đến yết kiến Sa-môn Gotama”. Những Bà-la môn này đến Bà-la-môn Sonadanda, khi đến xong, liền thưa với Bà-la-môn Sonadanda:

− Có phải Tôn giả Sonadanda sẽ đến yết kiến Sa-môn Gotama?

− Này các Hiền giả, đó là ý định của ta. Ta sẽ đến yết kiến Sa-môn Gotama.

− Tôn giả Canke, chớ có đến yết kiến Sa-môn Gotama. Thật không xứng đáng cho Tôn giả Sonadanda đến yết kiến Sa-môn Gotama. Nếu Tôn giả Sonadanda đến yết kiến Sa-môn Gotama, thì danh tiếng của Tôn giả Sonadanda bị hao tổn, danh tiếng của Sa-môn Gotama được tăng trưởng. Vì danh tiếng của Tôn giả Sonadanda bị hao tổn và danh tiếng của Sa-môn Gotama được tăng trưởng, do điểm này, thật không xứng đáng cho Tôn giả Sonadanda đến yết kiến Sa-môn Gotama, thật xứng đáng cho Sa-môn Gotama yết kiến Tôn giả Sonadanda.

Lại Tôn giả Sonadanda thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ không bị một vết nhơ nào, không bị một dèm pha nào về vấn đề huyết thống thọ sanh. Vì Tôn giả Sonadanda thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ, không bị một vết nhơ nào, không bị một chỉ trích nào về vấn đề huyết thống thọ sanh, do điểm này, thật không xứng đáng cho Tôn giả Sonadanda đến yết kiến Sa-môn Gotama, thật xứng đáng cho Sa-môn Gotama đến yết kiến Bà-la-môn Sonadanda. Lại Tôn giả Sonadanda là nhà giàu có, đại phú, sung túc… Lại Tôn giả Sonadanda là nhà phúng tụng, nhà trì chú, thông hiểu ba tập Vedà với danh nghĩa, lễ nghi, ngữ nguyên, chú giải và lịch sử truyền thống là thứ năm, thông hiểu ngữ pháp và văn phạm, biện tài về Thuận thế (tự nhiên học) và tướng của vị đại nhân. Tôn giả Sonadanda đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng người, với màu da thù thắng khôi ngô tuấn tú, cử chỉ trang nhã, dáng điệu cao thượng. Tôn giả Sonadanda thiện ngôn, dùng lời thiện ngôn nói lời tao nhã, ý nghĩa minh bạch, giọng nói không bập bẹ phều phào, giải thích nghĩa lý minh xác. Tôn giả Sonadanda là bậc tôn sư của hàng tôn sư nhiều người, dạy ba trăm thanh niên Bà-la-môn tụng đọc chú thuật, thanh niên Bà-la-môn từ nhiều phương, từ nhiều nước, tha thiết với chú thuật đến với Tôn giả Sanadanda để học thuộc lòng các chú thuật. Tôn giả Sonadanda niên cao, lạp lớn, bậc lão thành, đến tuổi trưởng thượng; còn Sa-môn Gotama thì tuổi trẻ, xuất gia chưa được nhiều năm. Tôn giả Sonadanda được vua Seniya Bimbisara (Tần-bà-ta-la) xứ Magadha (Ma-kiệt-đà) kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng. Tôn giả Sonadanda được Bà-la-môn Pokkharasàdi kính trọng tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng. Tôn giả Sonadanda sống ở Campà, một địa phương dân chúng đông đúc, cỏ cây, ao nước phì nhiêu, lúa gạo sung túc, một vương lãnh địa, một tịnh thí địa, một ân tứ của vua Seniya Bimbisàra xứ Magadha. Do điểm này, thật không xứng đáng cho Tôn giả Sonadanda đến yết kiến Sa-môn Gotama, thật xứng đáng cho Sa-môn Gotama yết kiến Tôn giả Sonadanda.

3. Phẩm Chất Của Đức Phật

Khi họ nói xong, Soṇadaṇḍa nói với các vị Bà-la-môn đó:

"Vậy thì, thưa quý vị, hãy nghe tại sao tôi nên đến gặp sa môn Gotama, và không nên chờ ông ấy đến gặp tôi. Ông ấy xuất thân cao quý cả bên nội lẫn bên ngoại, dòng dõi thuần khiết, gia phả không thể chối cãi và không tì vết cho đến bảy đời tổ phụ. Vì lý do này, sa môn Gotama không nên đến gặp tôi; mà tôi nên đến gặp ông ấy.

Khi xuất gia, ông ấy đã từ bỏ một gia tộc lớn. …

Khi xuất gia, ông ấy đã từ bỏ vô số vàng bạc, cả tiền đúc lẫn vàng khối, được cất giữ trong các hầm ngục và tháp canh. …

Ông ấy từ bỏ đời sống thế tục để sống không nhà cửa khi còn là một thanh niên, trẻ trung, tóc đen nhánh, được ban phước tuổi trẻ, đang ở độ tuổi sung mãn nhất của cuộc đời. …

Mặc dù cha mẹ ông ấy không muốn, khóc lóc với khuôn mặt đẫm lệ, ông ấy đã cạo bỏ râu tóc, khoác y vàng nghệ, và từ bỏ đời sống thế tục để sống không nhà cửa. …385

Ông ấy hấp dẫn, ưa nhìn, khả ái, có vẻ đẹp tuyệt trần. Ông ấy uy nghi và lộng lẫy như Phạm Thiên, đáng để chiêm ngưỡng. …

Ông ấy là người có giới đức, sở hữu giới đức cao quý và thiện giới (skillful ethics / ứng dụng đạo đức một cách khéo léo). …

Ông ấy là người giỏi ăn nói, phát âm chuẩn, giọng nói trau chuốt, rõ ràng, mạch lạc, diễn đạt được ý nghĩa. …

Ông ấy là thầy của các vị thầy. …

Ông ấy đã chấm dứt dục tham (sensual desire / ham muốn các thú vui giác quan), và thoát khỏi sự phù phiếm (caprice / sự thay đổi thất thường, nông nổi). …

Ông ấy dạy về nghiệp và quả của nghiệp (efficacy of deeds and action / tính hiệu quả của hành động và kết quả của nó). Ông ấy không muốn gây hại gì cho cộng đồng Bà-la-môn. …386

Ông ấy xuất gia từ một gia đình danh giá thuộc dòng dõi quý tộc không gián đoạn. …

Ông ấy xuất gia từ một gia đình giàu có, sung túc và nhiều của cải. …

Người ta từ những vùng đất xa xôi và các quốc gia xa xôi đến để hỏi đạo ông ấy. …

Hàng ngàn chư thiên (deities / các vị trời) đã quy y trọn đời nơi ông ấy. …

Ông ấy có tiếng tốt đồn xa như sau: ‘Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, một vị Phật Chánh Đẳng Chánh Giác, bậc Minh Hạnh Túc, bậc Thiện Thệ, bậc Thế Gian Giải, bậc Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu, bậc Thiên Nhân Sư, một bậc Giác Ngộ, một Thế Tôn.’ …

Ông ấy có ba mươi hai tướng của bậc đại nhân. …

Ông ấy niềm nở, thân thiện, lịch sự, hay mỉm cười, cởi mở, và là người mở lời trước. …387

Ông ấy được bốn chúng (four assemblies / bốn nhóm đệ tử của Phật: tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di) tôn kính, quý trọng, sùng kính, ngưỡng mộ và kính nể. …388

Nhiều vị trời và người người đều hết lòng kính mộ ông ấy. …

Khi ông ấy trú ở một làng hay thị trấn nào, các phi nhân (non-human entities / các chúng sinh không phải người, như dạ xoa, ma quỷ) không quấy nhiễu dân chúng ở đó. …

Ông ấy lãnh đạo một giáo hội và một cộng đồng, và là thầy của một cộng đồng, và được cho là bậc xuất sắc nhất trong số các vị giáo chủ khác nhau. Danh tiếng của ông ấy không đến từ những cách thức giống như các sa môn và Bà-la-môn khác.389 Thay vào đó, danh tiếng của ông ấy đến từ minh và hạnh (knowledge and conduct / trí tuệ và đức hạnh) tối thượng của mình. …

Vua Seniya Bimbisāra xứ Magadha cùng vợ con đã quy y trọn đời nơi sa môn Gotama. …390

Vua Pasenadi xứ Kosala cùng vợ con đã quy y trọn đời nơi sa môn Gotama. …391

Bà-la-môn Pokkharasāti cùng vợ con đã quy y trọn đời nơi sa môn Gotama. …392

Ông ấy được Vua Bimbisāra xứ Magadha tôn kính, quý trọng, sùng kính, ngưỡng mộ và kính nể …

Vua Pasenadi xứ Kosala …

và Bà-la-môn Pokkharasāti.

Sa môn Gotama đã đến Campā và đang trú tại hồ sen Gaggarā. Bất kỳ sa môn hay Bà-la-môn nào đến trú trong địa hạt làng của chúng ta đều là khách của chúng ta, và nên được tôn kính và quý trọng như vậy. Cũng vì lý do này, tôn giả Gotama không nên đến gặp tôi; mà tôi nên đến gặp ông ấy. Đây là những lời tán thán tôn giả Gotama mà tôi đã ghi nhớ. Nhưng những lời tán thán ông ấy không chỉ giới hạn ở đây, vì sự tán thán tôn giả Gotama là vô lượng."

Khi ông nói xong, các vị Bà-la-môn đó nói với ông: "Theo những lời tán thán của Soṇadaṇḍa, nếu tôn giả Gotama ở cách xa một trăm do tuần (league / một đơn vị đo khoảng cách cổ, khoảng 7-13km), thì một người thiện tín cũng đáng để đi gặp ông ấy, ngay cả khi phải tự mang lương thực trong túi vải."393

“Vậy thì, thưa quý vị, tất cả chúng ta hãy cùng đi gặp sa môn Gotama.”

6. Nghe nói vậy, Bà-la-môn Sonadanda nói với những Bà-la-môn ấy:

− Các Hiền giả, hãy nghe ta giải thích vì sao thật xứng đáng cho chúng ta đến yết kiến Sa-môn Gotama, trái lại thật không xứng đáng cho Sa-môn Gotama đến thăm chúng ta. Này các Hiền giả, thật vậy, Samôn Gotama thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ không bị một vết nhơ nào, không bị một dèm pha nào về vấn đề huyết thống thọ sanh; vì điểm này thật không xứng đáng cho Sa-môn Gotama đến yết kiến chúng ta, trái lại thật xứng đáng cho chúng ta đến yết kiến Sa-môn Gotama.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama xuất gia từ bỏ đại gia đình quyến thuộc.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama xuất gia từ bỏ rất nhiều vàng bạc, bỏ cả loại đang chôn dưới đất lẫn loại trên mặt đất. Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama trong tuổi thanh niên, tóc còn đen nhánh, trong tuổi trẻ đẹp của thời niên thiếu, đã xuất gia từ bỏ gia đình sống không gia đình.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama dầu song thân không đồng ý, khóc than, nước mắt thấm ướt cả mặt, vẫn cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng mọi người, với màu da thù thắng, khôi ngô tuấn tú, cử chỉ trang nhã, dáng điệu cao thượng.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama có đức hạnh, gìn giữ giới hạnh của bậc Thánh, có thiện đức, đầy đủ thiện đức.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama thiện ngôn, dùng lời thiện ngôn, nói lời tao nhã, ý nghĩa minh bạch, giọng nói không bập bẹ, phều phào, giải thích nghĩa lý minh xác.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama là bậc tôn sư trong các hàng tôn sư của nhiều người.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama đã diệt trừ tham dục, đã diệt trừ được mọi xao động của tâm.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama chủ trương về nghiệp, chủ trương về hành động, đặt trọng tâm vào chí thiện khi thuyết pháp với chúng Bà-la-môn.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama xuất gia từ chủng tộc cao quý, từ dòng họ Sát-đế-lỵ thanh tịnh.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama xuất gia từ chủng tộc khá giả, đại phú, tài sản sung mãn.

Này các Hiền giả, thật vậy, dân chúng băng ngàn vượt biển (băng qua nhiều địa phương, băng qua nhiều quốc độ) đến hỏi đạo Sa-môn Gotama.

Này các Hiền giả, thật vậy, có hàng ngàn Thiên, Nhân đến quy y Sa-môn Gotama.

Này các Hiền giả, thật vậy, tiếng đồn tốt đẹp sau đây được truyền đi về Sa-môn Gotama: “Ngài là bậc Thế Tôn, A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Ðiều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn”.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama có đầy đủ ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama nói lời chào đón, thân thiện, tao nhã, trang trọng, chân trực thẳng thắn, lời nói có dẫn chứng.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama được bốn chúng kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính nể, trọng vọng.

Này các Hiền giả, thật vậy, rất nhiều Thiên, Nhân tín ngưỡng Sa-môn Gotama.

Này các Hiền giả, thật vậy, ở tại làng nào, thôn ấp nào, Sa-môn Gotama cư trú, tại làng ấy, tại thôn ấp ấy, các loài phi nhân không làm hại loài người. Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama là giáo hội chủ, giáo phái chủ, giáo phái sư, được tôn là tối thượng trong các giáo tổ.

Này các Hiền giả, danh tiếng của một số Sa-môn, Bà-la-môn dựa trên những bằng chứng không đâu, danh tiếng của Sa-môn Gotama không phải vậy. Danh tiếng của Sa-môn Gotama dựa trên trí đức vô thượng của Ngài.

Này các Hiền giả, thật vậy, vua Seniya Bimbisàra nước Magadha, cùng với vương tử, cung phi, thị tùng đều quy y Sa-môn Gotama.

Này các Hiền giả, thật vậy, vua Pasenadi nước Kosala, cùng với vương tử, cung phi, thị tùng đều quy y Sa-môn Gotama.

Này các Hiền giả, thật vậy, Bà-la-môn Pokkharasàdi cùng với các con, vợ, thị giả, đều quy y Sa-môn Gotama.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama được vua Seniya Bimbisàra nước Magadha kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng.

Này Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama, được Bà-la-môn Pokkharasàdi kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama được vua Pasenadi nước Kosala kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ trọng vọng.

Này các Hiền giả, thật vậy, Sa-môn Gotama đã đến Campà, nay đang ở tại Campà, trên bờ ao Gaggara. Những Sa-môn, Bà-la-môn nào đến ruộng làng chúng ta đều là khách của chúng ta. Ðối với khách, chúng ta phải kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng. Này các Hiền giả, nay Sa-môn Gotama đã đến Campà, hiện ở tại Campà trên bờ hồ Gaggara, như vậy Sa-môn Gotama là khách của chúng ta. Và đã là khách, chúng ta phải kính trọng, tôn sùng, chiêm ngưỡng, kính lễ, trọng vọng. Do điểm này, thật không xứng đáng cho Tôn giả Gotama đến yết kiến chúng ta, thật xứng đáng cho chúng ta đến yết kiến Tôn giả Gotama. Này các Hiền giả, đó là những ưu điểm mà ta được biết về Tôn giả Gotama. Tôn giả Gotama không phải có chừng ấy ưu điểm mà thôi. Tôn giả Gotama có đến vô lượng ưu điểm.

7. Khi nghe nói vậy, các Bà-la-môn ấy nói với Bà-la-môn Sonadanda:

− Tôn giả Sonadanda đã tán thán Sa-môn Gotama như vậy dầu cho một ai ở xa Tôn giả Gotama đến một trăm do tuần cũng đủ cho người ấy cùng gia tộc đi đến yết kiến Sa-môn Gotama, dầu phải đem theo lương thực. Do vậy, tất cả chúng tôi sẽ đi đến yết kiến Sa-môn Gotama.

4. Soṇadaṇḍa Suy Nghĩ Lại

Sau đó, Soṇadaṇḍa cùng với một nhóm đông các Bà-la-môn đến gặp Đức Phật.

Nhưng khi ông đến bìa rừng phía xa, ý nghĩ này nảy sinh trong tâm trí ông: "Giả sử ta hỏi sa môn Gotama một câu. Ông ấy có thể nói với ta: ‘Này Bà-la-môn, ông không nên hỏi câu hỏi như vậy. Đây mới là cách ông nên hỏi.’ Và hội chúng có thể chê bai ta vì điều đó: 'Soṇadaṇḍa thật ngu ngốc và bất tài. Ông ta không thể hỏi sa môn Gotama một câu hỏi hợp lý.'394 Và khi bị hội chúng chê bai, danh tiếng của ta sẽ giảm sút. Khi danh tiếng giảm sút, của cải của ta cũng giảm sút. Nhưng của cải của ta lại dựa vào danh tiếng của ta.

Hoặc nếu sa môn Gotama hỏi ta một câu, ta có thể không làm ông ấy hài lòng với câu trả lời của mình. Ông ấy có thể nói với ta: ‘Này Bà-la-môn, ông không nên trả lời câu hỏi như vậy. Đây mới là cách ông nên trả lời.’ Và hội chúng có thể chê bai ta vì điều đó: ‘Soṇadaṇḍa thật ngu ngốc và bất tài. Ông ta không thể làm hài lòng tâm trí của sa môn Gotama bằng câu trả lời của mình.’ Và khi bị hội chúng chê bai, danh tiếng của ta sẽ giảm sút. Khi danh tiếng giảm sút, của cải của ta cũng giảm sút. Nhưng của cải của ta lại dựa vào danh tiếng của ta.

Mặt khác, nếu ta quay về sau khi đã đi xa đến vậy mà không gặp sa môn Gotama, hội chúng có thể chê bai ta vì điều đó: ‘Soṇadaṇḍa thật ngu ngốc và bất tài. Ông ta kiêu căng và sợ hãi. Ông ta không dám đến gặp sa môn Gotama. Làm sao ông ta có thể quay về sau khi đã đi xa đến vậy mà không gặp sa môn Gotama chứ!’ Và khi bị hội chúng chê bai, danh tiếng của ta sẽ giảm sút. Khi danh tiếng giảm sút, của cải của ta cũng giảm sút. Nhưng của cải của ta lại dựa vào danh tiếng của ta."

Sau đó, Soṇadaṇḍa đến gặp Đức Phật và chào hỏi Ngài.395 Sau khi chào hỏi và trò chuyện thân mật xong, ông ngồi xuống một bên. Trước khi ngồi xuống một bên, một số Bà-la-môn và gia chủ ở Campā cúi đầu, một số chào hỏi và trò chuyện thân mật, một số chắp tay hướng về Đức Phật, một số xưng tên và dòng tộc, trong khi một số giữ im lặng.

Nhưng khi ngồi đó, Soṇadaṇḍa vẫn tiếp tục bị dày vò bởi nhiều suy nghĩ đắn đo. Ông nghĩ: “Giá như sa môn Gotama hỏi ta về di sản kinh điển ba bộ Phệ-đà của thầy ta! Khi đó ta chắc chắn có thể làm hài lòng tâm trí ông ấy bằng câu trả lời của mình.”

Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Sonadanda cùng với đại chúng Bà-la-môn đi đến bờ hồ Gaggara.

8. Sự lo lắng sau đây khởi lên trong tâm trí của Bà-la-môn Sonadanda khi đi ngang qua khu rừng: “Nếu ta hỏi Sa-môn Gotama một câu và nếu Sa-môn Gotama trả lời với ta như sau: “Này Bà-la-môn, không nên đặt câu hỏi như thế này”. Thời như vậy, hội chúng này sẽ khinh miệt ta: “Bà-la-môn Sonadanda là ngu si, bất tài, không thể hỏi một câu cho chín chắn”. Nếu hội chúng này khinh miệt ta thời danh tiếng ta bị giảm bớt. Và ai bị danh tiếng giảm bớt thời thâu nhận cúng dường bị giảm thiểu. Vì cúng dường của chúng ta tùy thuộc với danh dự chúng ta được có. Nếu Sa-môn Gotama hỏi ta một câu, câu trả lời của ta về câu hỏi ấy có thể không làm cho tâm trí được thỏa mãn; và nếu Sa-môn Gotama nói với ta như sau: “Này Bà-la-môn, câu hỏi ấy nên trả lời như thế này”, thời như vậy, hội chúng này sẽ khinh miệt ta: “Bàla-môn Sonadanda là ngu si bất tài không thể làm cho tâm trí Sa-môn Gotama thỏa mãn với câu trả lời câu hỏi ấy”. Nếu hội chúng này khinh miệt ta thì danh tiếng ta bị giảm bớt và ai bị danh tiếng giảm bớt, thời thâu nhận cúng dường bị giảm thiểu, vì cúng dường của chúng ta tùy thuộc với danh dự chúng ta được có. Nếu ta đi đến gần như thế này mà ta trở về không gặp Sa-môn Gotama, thời hội chúng này sẽ khinh miệt ta: “Bà-la-môn Sonadanda là người ngu si bất tài, kiêu mạn, cứng đầu, sợ hãi, không dám đến yết kiến Sa-môn Gotama, làm sao đã đi đến gần như thế này mà lại trở về không gặp Sa-môn Gotama”. Nếu hội chúng khinh miệt ta, thì danh dự ta bị giảm bớt, và ai bị danh dự giảm bớt thời thâu nhận cúng dường bị giảm thiểu. Vì cúng dường của chúng ta tùy thuộc với danh dự chúng ta được có”.

9. Lúc bấy giờ Bà-la-môn Sonadanda đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đến bèn nói lời thân ái, chào đón, chúc tụng rồi ngồi xuống một bên. Các Bà-la-môn và gia chủ ở Campà, có người đảnh lễ Sa-môn Gotama rồi ngồi xuống một bên, có người nói lời thân ái chào đón chúc tụng với Sa-môn Gotama rồi ngồi xuống một bên, có người chắp tay vái chào Sa-môn Gotama rồi ngồi xuống một bên, có người nói tên và dòng họ rồi ngồi xuống một bên, có người yên lặng ngồi xuống một bên.

10. Lúc ấy Bà-la-môn Sonadanda đang ngồi, tâm trí lo lắng: “Nếu ta hỏi Sa-môn Gotama một câu và nếu Sa-môn Gotama trả lời với ta như sau: “Này Bà-la-môn, không nên đặt câu hỏi như vậy, nên đặt câu hỏi như thế này”. Thời như vậy hội chúng sẽ khinh miệt ta: “Bà-la-môn Sonadanda là ngu si, bất tài, không thể hỏi một câu cho chín chắn”. Nếu hội chúng này khinh miệt ta thì danh tiếng ta bị giảm bớt. Và ai bị danh tiếng giảm bớt thời thâu nhận cúng dường bị giảm thiểu. Vì cúng dường của chúng ta tùy thuộc với danh tiếng chúng ta được có. Nếu Sa-môn Gotama hỏi ta một câu và câu trả lời của ta về câu hỏi ấy có thể không làm cho tâm trí được thỏa mãn, và nếu Sa-môn Gotama nói với ta như thế này; “Này Bà-la-môn, câu hỏi ấy không nên trả lời như vậy”. Này Bà-la-môn, câu hỏi ấy nên trả lời như thế này, thời như vậy hội chúng này sẽ khinh miệt ta: “Bà-la-môn Sonadanda là người ngu si, bất tài, không làm cho tâm trí Sa-môn Gotama thỏa mãn với câu trả lời (ấy)”. Nếu hội chúng này khinh miệt ta thời danh tiếng ta bị giảm bớt. Và ai danh tiếng bị giảm bớt thì thâu nhận cúng dường bị giảm thiểu. Vì cúng dường của chúng ta tùy thuộc với danh tiếng chúng ta được có. Mong rằng Sa-môn Gotama hãy hỏi ta câu hỏi thuộc sự truyền bá về ba quyển Vedà. Như vậy chắc chắn ta có thể làm tâm trí của Ngài được thỏa mãn với câu trả lời của ta cho câu hỏi ấy”.

5. Điều Gì Làm Nên Một Bà-la-môn

Bấy giờ, Đức Phật, biết được dòng suy nghĩ của Soṇadaṇḍa, nghĩ rằng: "Bà-la-môn Soṇadaṇḍa này đang bị chính những suy nghĩ của mình làm phiền muộn. Tại sao ta không hỏi ông ấy về di sản kinh điển ba bộ Phệ-đà của thầy ông ấy nhỉ?"396

Vì vậy, Ngài nói với Soṇadaṇḍa: “Này Bà-la-môn, một Bà-la-môn cần phải có bao nhiêu yếu tố để các Bà-la-môn khác mô tả ông ta là một Bà-la-môn; và để khi ông ta nói ‘Tôi là một Bà-la-môn’ thì ông ta nói đúng sự thật, không rơi vào sai lầm?”

Khi đó Soṇadaṇḍa nghĩ: “Sa môn Gotama đã hỏi ta đúng về điều ta muốn, điều ta ước, điều ta khao khát, điều ta mong mỏi; đó chính là di sản kinh điển của ta. Ta chắc chắn có thể làm hài lòng tâm trí ông ấy bằng câu trả lời của mình.”

Sau đó, Soṇadaṇḍa thẳng lưng, nhìn quanh hội chúng, và nói với Đức Phật: “Thưa tôn giả Gotama, một Bà-la-môn phải có năm yếu tố để các Bà-la-môn khác mô tả ông ta là một Bà-la-môn; và để khi ông ta nói ‘Tôi là một Bà-la-môn’ thì ông ta nói đúng sự thật, không rơi vào sai lầm. Năm yếu tố đó là gì? Đó là khi một Bà-la-môn xuất thân cao quý cả bên nội lẫn bên ngoại, dòng dõi thuần khiết, gia phả không thể chối cãi và không tì vết cho đến bảy đời tổ phụ. Ông ta tụng đọc và ghi nhớ các thánh ca, và đã thông thạo ba bộ Phệ-đà, cùng với từ vựng và nghi lễ thực hành, âm vị học và phân loại từ, và các thánh điển cổ làm phần thứ năm. Ông ta biết tường tận từng chữ và ngữ pháp của chúng. Ông ta am tường vũ trụ học và các tướng của bậc đại nhân. Ông ta hấp dẫn, ưa nhìn, khả ái, có vẻ đẹp tuyệt trần. Ông ta uy nghi và lộng lẫy như Phạm Thiên, đáng để chiêm ngưỡng. Ông ta là người có giới đức, trưởng thành trong giới đức. Ông ta sắc sảo và thông minh, là người thứ nhất hoặc thứ hai cầm muỗng tế lễ (sacrificial ladle / cái muỗng dùng trong các nghi lễ cúng tế).397 Đây là năm yếu tố mà một Bà-la-môn phải có để các Bà-la-môn khác mô tả ông ta là một Bà-la-môn; và để khi ông ta nói ‘Tôi là một Bà-la-môn’ thì ông ta nói đúng sự thật, không rơi vào sai lầm.”

"Nhưng này Bà-la-môn, liệu có thể bỏ qua một trong năm yếu tố này mà vẫn mô tả đúng một người là Bà-la-môn không?"398

“Có thể, thưa tôn giả Gotama. Chúng ta có thể bỏ qua ngoại hình trong năm yếu tố đó. Vì ngoại hình có quan trọng gì đâu? Một Bà-la-môn phải có bốn yếu tố còn lại để các Bà-la-môn khác mô tả đúng ông ta là một Bà-la-môn.”

“Nhưng này Bà-la-môn, liệu có thể bỏ qua một trong bốn yếu tố này mà vẫn mô tả đúng một người là Bà-la-môn không?”

“Có thể, thưa tôn giả Gotama. Chúng ta có thể bỏ qua các thánh ca trong bốn yếu tố đó. Vì các thánh ca có quan trọng gì đâu? Một Bà-la-môn phải có ba yếu tố còn lại để các Bà-la-môn khác mô tả đúng ông ta là một Bà-la-môn.”

“Nhưng này Bà-la-môn, liệu có thể bỏ qua một trong ba yếu tố này mà vẫn mô tả đúng một người là Bà-la-môn không?”

“Có thể, thưa tôn giả Gotama. Chúng ta có thể bỏ qua xuất thân trong ba yếu tố đó. Vì xuất thân có quan trọng gì đâu? Đó là khi một Bà-la-môn có giới đức, trưởng thành trong giới đức; và ông ta sắc sảo và thông minh, là người thứ nhất hoặc thứ hai cầm muỗng tế lễ. Một Bà-la-môn phải có hai yếu tố này để các Bà-la-môn khác mô tả đúng ông ta là một Bà-la-môn.”

Khi ông nói xong, các vị Bà-la-môn đó nói với ông: “Xin ngài Soṇadaṇḍa đừng nói vậy, xin đừng nói vậy! Ngài đang chỉ trích ngoại hình, các thánh ca, và xuất thân! Ngài hoàn toàn nghiêng về giáo lý của sa môn Gotama rồi!”

Vì vậy, Đức Phật nói với họ: “Này các Bà-la-môn, nếu quý vị nghĩ rằng Soṇadaṇḍa ít học, nói năng kém cỏi, không có trí tuệ, và không có khả năng tranh luận với ta về vấn đề này, thì hãy để ông ấy sang một bên và quý vị có thể tranh luận với ta. Nhưng nếu quý vị nghĩ rằng ông ấy học rộng, nói năng lưu loát, sắc sảo, và có khả năng tranh luận với ta về vấn đề này, thì quý vị nên đứng sang một bên và để ông ấy tranh luận với ta.”

Khi Ngài nói điều này, Soṇadaṇḍa nói với Đức Phật: “Cứ để vậy đi, thưa tôn giả Gotama, xin Ngài hãy im lặng. Chính tôi sẽ trả lời họ một cách hợp lý.” Sau đó, ông nói với các vị Bà-la-môn đó: “Xin quý vị đừng nói thế này, đừng nói thế này: ‘Ngài đang chỉ trích ngoại hình, các thánh ca, và xuất thân! Ngài hoàn toàn nghiêng về giáo lý của sa môn Gotama rồi!’ Tôi không chỉ trích ngoại hình, các thánh ca, hay xuất thân.”

Lúc bấy giờ, cháu của Soṇadaṇḍa, một thanh niên học trò tên là Aṅgaka, đang ngồi trong hội chúng đó. Sau đó, Soṇadaṇḍa nói với các vị Bà-la-môn đó: “Thưa quý vị, quý vị có thấy cháu tôi, thanh niên học trò Aṅgaka không?”

“Vâng, thưa ngài.”

“Aṅgaka hấp dẫn, ưa nhìn, khả ái, có vẻ đẹp tuyệt trần. Anh ấy uy nghi và lộng lẫy như Phạm Thiên, đáng để chiêm ngưỡng. Trong hội chúng này không ai ưa nhìn bằng anh ấy, ngoại trừ sa môn Gotama. Aṅgaka tụng đọc và ghi nhớ các thánh ca, và đã thông thạo ba bộ Phệ-đà, cùng với từ vựng và nghi lễ thực hành, âm vị học và phân loại từ, và các thánh điển cổ làm phần thứ năm. Anh ấy biết tường tận từng chữ và ngữ pháp của chúng. Anh ấy am tường vũ trụ học và các tướng của bậc đại nhân. Và tôi là người dạy anh ấy các thánh ca. Aṅgaka xuất thân cao quý cả bên nội lẫn bên ngoại, dòng dõi thuần khiết, gia phả không thể chối cãi và không tì vết cho đến bảy đời tổ phụ. Và tôi biết cha mẹ anh ấy. Nhưng nếu Aṅgaka sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, và uống rượu, thì ngoại hình, các thánh ca, hay xuất thân của anh ấy có ích gì? Đó là khi một Bà-la-môn có giới đức, trưởng thành trong giới đức; và ông ta sắc sảo và thông minh, là người thứ nhất hoặc thứ hai cầm muỗng tế lễ. Một Bà-la-môn phải có hai yếu tố này để các Bà-la-môn khác mô tả đúng ông ta là một Bà-la-môn.”

11. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn được biết sự phân vân lo lắng của Bà-la-môn Sonadanda với tri giác của mình, liền tự nghĩ: “Bà-la-môn Sonadanda này đang phân vân lo lắng. Ta hãy hỏi Bà-la-môn Sonadanda với câu hỏi thuộc sự truyền bá về ba quyển Vedà”.

Rồi đức Thế Tôn hỏi Bà-la-môn Sonadanda:

− Này Bà-la-môn, những vị Bà-la-môn phải đầy đủ bao nhiêu đức tính mới được gọi là Bà-la-môn, và để có thể khi nói “tôi là Bà-la-môn “, lời nói ấy là chơn chánh, không phải là lời nói dối?

12. Lúc bấy giờ Bà-la-môn Sonadanda suy nghĩ: “Thật vậy, điều mà chúng ta mong ước, hy vọng, yêu cầu, mong đợi. Mong Sa-môn Gotama hãy hỏi ta câu hỏi thuộc sự truyền về ba quyển Vedà. Như vậy chắc chắn ta có thể làm tâm trí của Ngài được thỏa mãn với câu trả lời cho câu hỏi ấy. Nay Sa-môn Gotama hỏi ta câu hỏi thuộc sự truyền bá về ba quyển Vedà. Chắc chắn ta có thể làm cho tâm trí của Ngài được thỏa mãn với câu trả lời cho câu hỏi ấy”.

13. Rồi Bà-la-môn Sonadanda ngồi thẳng lưng, nhìn xung quanh hội chúng và bạch đức Thế Tôn:

− Có năm đức tánh, những vị Bà-la-môn phải đầy đủ mới được gọi là Bà-la-môn và để có thể khi nói: “Tôi là Bà-la-môn “, lời nói ấy chơn chánh, không phải là lời nói dối. Thế nào là năm? Ở đây, này Tôn giả, người Bà-la-môn thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ, không bị một vết nhơ nào, không bị một dèm pha nào về vấn đề huyết thống thọ sanh. Vị ấy là nhà phúng tụng, nhà trì chú, thông hiểu ba tập Vedà với danh nghĩa, lễ nghi, ngữ nguyên, chú giải và lịch sử truyền thống là thứ năm, thông hiểu ngữ pháp và văn phạm, biệt tài về Thuận thế (tự nhiên học) và tướng của vị đại nhân. Vị ấy đẹp trai, khả ái, làm đẹp lòng mọi người, với màu da thù thắng, khôi ngô tuấn tú, cử chỉ trang nhã, dáng điệu cao thượng. Vị ấy có đức hạnh, đức độ cao dày, đầy đủ giới hạnh cao dày. Và vị ấy là người học rộng, sáng suốt, là người đệ nhất hay đệ nhị trong những người cầm muỗng (để đổ bơ làm lễ tế thần). Này Tôn giả Gotama, đó là năm đức tánh, những vị Bà-la-môn phải đầy đủ mới được gọi là Bà-la-môn và để có thể, khi nói: “Tôi là Bà-la-môn “, lời nói ấy là chơn chánh, không phải là lời nói dối.

14. - Này Bà-la-môn, trong năm đức tánh này, có thể bỏ qua một đức tánh nào, chỉ có bốn đức tánh thôi, mà vẫn có thể gọi là Bà-la-môn và để có thể khi nói: “Tôi là Bà-la-môn “, lời nói ấy là lời nói chơn chánh, không phải là lời nói dối.

− Tôn giả Gotama, có thể được. Tôn giả Gotama, trong năm đức tánh này, chúng tôi có thể bỏ dung sắc. Thật vậy, dung sắc làm được gì? Khi một Tôn giả Bà-la-môn thiện sanh từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ, không bị một vết nhơ nào, không bị một dèm pha nào về vấn đề huyết thống thọ sanh. Vị ấy lại là nhà phúng tụng, nhà trì chú, thông hiểu ba tập Vedà với danh nghĩa, lễ nghi, ngữ nguyên, chú giải, và lịch sử truyền thống là thứ năm, thông hiểu ngữ pháp và văn phạm, biệt tài về Thuận thế (tự nhiên học) và tướng của vị đại nhân. Vị ấy có đức hạnh, đức độ cao dày, đầy đủ giới hạnh cao dày. Và vị ấy là người học rộng, sáng suốt, là người đệ nhất hay đệ nhị trong những người cầm muỗng. Này Tôn giả Gotama, những đức tánh này, những vị Bà-la-môn phải đầy đủ mới được gọi là Bà-la-môn và để có thể, khi nói: “Tôi là Bà-la-môn “, lời nói ấy là chơn chánh, không phải là lời nói dối.

15. - Này Bà-la-môn, trong bốn đức tánh này, có thể bỏ qua một đức tánh nào, chỉ có ba đức tánh thôi, mà vẫn có thể gọi là Bà-la-môn và để có thể khi nói: “Tôi là Bà-la-môn “, lời nói ấy là lời nói chơn chánh, không phải là lời nói dối.

− Tôn giả Gotama, có thể được. Tôn giả Gotama, trong bốn đức tánh này, chúng tôi có thể bỏ chú thuật. Thật vậy, chú thuật làm được gì? Khi một Tôn giả Bà-la-môn thiện sanh từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ, không bị một vết nhơ nào, không bị một dèm pha nào về vấn đề huyết thống thọ sanh. Vị ấy lại là nhà phúng tụng, nhà trì chú, thông hiểu ba tập Vedà với danh nghĩa, lễ nghi, ngữ nguyên, chú giải, và lịch sử truyền thống là thứ năm, thông hiểu ngữ pháp và văn phạm, biệt tài về Thuận thế (tự nhiên học) và tướng của vị đại nhân, vị ấy lại có đức hạnh, đức độ cao dày, đầy đủ giới hạnh cao dày, vị ấy là người học rộng, sáng suốt, là người đệ nhất hay đệ nhị trong những người cầm muỗng. - Này Tôn giả Gotama, những đức tính này, những vị Bà-la-môn phải đầy đủ mới được gọi là Bà-la-môn và để có thể, khi nói: “Tôi là Bà-la-môn “, lời nói ấy là chơn chánh, không phải là lời nói dối.

16. - Này Bà-la-môn, trong ba đức tánh này, có thể bỏ qua một đức tánh nào, chỉ có hai đức tánh thôi, mà vẫn có thể gọi là Bà-la-môn và để có thể khi nói: “Tôi là Bà-la-môn “, lời nói ấy là chơn chánh, không phải là lời nói dối.

− Tôn giả Gotama, có thể được. Tôn giả Gotama, trong ba đức tánh này, chúng tôi có thể bỏ thọ sanh. Thật vậy, thọ sanh làm được gì? Khi một Tôn giả Bà-la-môn có đức hạnh, đức độ cao dày, đầy đủ giới hạnh cao dày, vị ấy là người học rộng, sáng suốt, là người đệ nhất hay đệ nhị trong những người cầm muỗng. Những đức tánh này, những vị Bà-la-môn phải đầy đủ mới được gọi là Bà-la-môn và để có thể, khi nói: “Tôi là Bà-la-môn “ lời nói ấy là chơn chánh, không phải là lời nói dối. 17. Khi nghe nói vậy, những vị Bà-la-môn kia nói với Bà-la-môn Sonadanda:

− Này Tôn giả Sonadanda, chớ có nói như vậy! Này Tôn giả Sonadanda, chớ có nói như vậy! Tôn giả Sonadanda khinh bác dung sắc, khinh bác chú thuật, khinh bác thọ sanh. Thật sự Tôn giả Sonadanda đã ngả theo quan niệm của Sa-môn Gotama.

18. Lúc bấy giờ đức Thế Tôn nói với những vị Bà-la-môn ấy:

− Nếu các người Bà-la-môn nghĩ: “Bà-la-môn Sonadanda không phải là bậc đa văn, Bà-la-môn Sonadanda không phải là nhà hùng biện giỏi, Bà-la-môn Sonadanda không phải là nhà bác học và Bà-la-môn Sonadanda không có thể biện luận với Sa-môn Gotama về vấn đề này”, thời Bà-la-môn Sonadanda hãy đứng yên và để các ngươi biện luận với Ta. Nếu các người Bà-la-môn nghĩ: “Bà-la-môn Sonadanda là bậc đa văn, Bà-la-môn Sonadanda là nhà hùng biện giỏi, Bà-la-môn Sonadanda là nhà bác học, và Bàla-môn Sonadanda có thể biện luận với Sa-môn Gotama về vấn đề này”, thời các ngươi đứng yên và để Bà-la-môn Sonadanda biện luận với Ta.

19. Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Sonadanda bạch với đức Thế Tôn:

− Tôn giả Gotama hãy đứng yên. Tôn giả Gotama hãy giữ im lặng. Tôi sẽ trả lời cho các vị Bà-la-môn ấy đúng với chánh pháp.

Rồi Bà-la-môn Sonadanda nói với những vị Bà-la-môn ấy:

− Này các Hiền giả, chớ có nói như vậy: “Tôn giả Sonadanda khinh bác dung sắc, khinh bác chú thuật, khinh bác thọ sanh. Thật sự Tôn giả Sonadanda đã ngả theo quan niệm của Sa-môn Gotama”. Này các Hiền giả, tôi không có phỉ báng dung sắc hoặc chú thuật hoặc thọ sanh.

20. Lúc bấy giờ thanh niên Angaka là người cháu của Bà-la-môn Sonadanda đang ngồi trong hội chúng ấy. Bà-la-môn Sonadanda nói với những vị Bà-la-môn kia:

− Này các Hiền giả, các Hiền giả có thấy người cháu tôi, thanh niên Angaka không?

− Thưa Tôn giả, có thấy.

− Các Hiền giả, thanh niên Angaka là đẹp trai khả ái, làm đẹp lòng mọi người, với màu da thù thắng, khôi ngô tuấn tú, cử chỉ trang nhã, dáng điệu cao thượng, không một ai trong chúng này có thể bằng được về dung sắc, trừ Sa-môn Gotama. Này các Hiền giả, thanh niên Angaka là nhà trì chú, thông hiểu ba tập Vedà, với danh nghĩa, lễ nghi, ngữ nguyên, chú giải, và lịch sử truyền thống là thứ năm, thông hiểu ngữ pháp và văn phạm, biệt tài về Thuận thế (tự nhiên học) và tướng của vị đại nhân. Chính ta dạy cho nó chú thuật. Này các Hiền giả, thanh niên Angaka thiện sanh cả từ mẫu hệ và phụ hệ, huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời tổ phụ, không bị một chỉ trích nào về vấn đề huyết thống thọ sanh. Ta biết cha và mẹ nó. Này các Hiền giả nếu thanh niên Angaka giết hại các loại hữu tình, lấy của không cho, đi tư thông với vợ người, nói láo, uống rượu, như vậy này các Hiền giả, nay dung sắc làm được cái gì, thọ sanh làm được cái gì? Này các Hiền giả, khi một Bà-la-môn nào có đức hạnh, đức độ cao dày, đầy đủ giới hạnh cao dày, lại là người học rộng, sáng suốt, là người đệ nhất hay đệ nhị trong những người cầm muỗng; này các Hiền giả, những Bà-la-môn nào đầy đủ hai đức tánh ấy mới được gọi là Bà-la-môn và để có thể, khi nói: “Tôi là Bà-la-môn “, lời nói ấy là chơn chánh, không phải là lời nói dối.

6. Thảo Luận Về Giới Đức và Trí Tuệ

“Nhưng này Bà-la-môn, liệu có thể bỏ qua một trong hai yếu tố này mà vẫn mô tả đúng một người là Bà-la-môn không?”

“Không, thưa tôn giả Gotama. Vì trí tuệ (wisdom / sự hiểu biết sâu sắc, khả năng nhận thức đúng đắn) được thanh lọc bởi giới đức, và giới đức được thanh lọc bởi trí tuệ. Giới đức và trí tuệ luôn đi cùng nhau. Người có giới đức thì có trí tuệ, và người có trí tuệ thì có giới đức. Và giới đức và trí tuệ được cho là những điều tốt đẹp nhất trên thế gian. Điều đó cũng giống như khi ta rửa tay này bằng tay kia, hoặc rửa chân này bằng chân kia. Cũng vậy, trí tuệ được thanh lọc bởi giới đức, và giới đức được thanh lọc bởi trí tuệ. Giới đức và trí tuệ luôn đi cùng nhau. Người có giới đức thì có trí tuệ, và người có trí tuệ thì có giới đức. Và giới đức và trí tuệ được cho là những điều tốt đẹp nhất trên thế gian.”

"Đúng vậy, này Bà-la-môn, đúng vậy! Vì trí tuệ được thanh lọc bởi giới đức, và giới đức được thanh lọc bởi trí tuệ.399 Giới đức và trí tuệ luôn đi cùng nhau. Người có giới đức thì có trí tuệ, và người có trí tuệ thì có giới đức. Và giới đức và trí tuệ được cho là những điều tốt đẹp nhất trên thế gian. Điều đó cũng giống như khi ta rửa tay này bằng tay kia, hoặc rửa chân này bằng chân kia. Cũng vậy, trí tuệ được thanh lọc bởi giới đức, và giới đức được thanh lọc bởi trí tuệ. Giới đức và trí tuệ luôn đi cùng nhau. Người có giới đức thì có trí tuệ, và người có trí tuệ thì có giới đức. Và giới đức và trí tuệ được cho là những điều tốt đẹp nhất trên thế gian.

Nhưng này Bà-la-môn, giới đức đó là gì?400 Và trí tuệ đó là gì?"

“Đó là tất cả những gì tôi biết về vấn đề này, thưa tôn giả Gotama. Xin tôn giả Gotama hãy tự mình làm sáng tỏ ý nghĩa của điều này.”

“Vậy thì, này Bà-la-môn, hãy lắng nghe và chú tâm suy nghĩ kỹ, ta sẽ nói.”

“Vâng, thưa ngài,” Soṇadaṇḍa đáp. Đức Phật nói điều này:

“Đó là khi một bậc Như Lai (Realized One / người đã đến như vậy, một danh hiệu của Phật) xuất hiện trên thế gian, một bậc A-la-hán, một vị Phật Chánh Đẳng Chánh Giác … Đó là cách một vị tỳ kheo thành tựu giới đức. Này Bà-la-môn, đây chính là giới đức đó. … Vị ấy nhập và trú trong sơ thiền (absorption / trạng thái nhập định) …401 nhị thiền … tam thiền … tứ thiền … Vị ấy hướng tâm và mở rộng tâm đến tri kiến (knowledge and vision / sự thấy biết) … Điều này thuộc về trí tuệ của vị ấy. … Vị ấy hiểu rõ: ‘… không còn gì nữa cho nơi này.’ Điều này thuộc về trí tuệ của vị ấy. Này Bà-la-môn, đây chính là trí tuệ đó.”

21. - Này Bà-la-môn trong hai đức tánh ấy, có thể bỏ qua một đức tánh, và những người Bà-la-môn đầy đủ một đức tánh nào, để có thể khi nói: “Tôi là Bà môn”, lời nói ấy là lời nói chơn chánh, không phải là lời nói dối.

− Tôn giả Gotama, không thể được. Tôn giả Gotama, trí tuệ được giới hạnh làm cho thanh tịnh, giới hạnh được trí tuệ làm cho thanh tịnh. Chỗ nào có giới hạnh, chỗ ấy có trí tuệ; chỗ nào có trí tuệ, chỗ ấy có giới hạnh; người có giới hạnh nhất định có trí tuệ; người có trí tuệ nhất định có giới hạnh. Giới hạnh và trí tuệ được xem là tối thắng ở trên đời. Tôn giả Gotama, cũng như lấy bàn tay rửa bàn tay, lấy bàn chân để rửa bàn chân; cũng vậy, Tôn giả Gotama, trí tuệ được giới hạnh làm cho thanh tịnh, giới hạnh được trí tuệ làm cho thanh tịnh. Chỗ nào có giới hạnh, chỗ ấy có trí tuệ; chỗ nào có trí tuệ, chỗ ấy có giới hạnh. Người có giới hạnh nhất định có trí tuệ; người có trí tuệ nhất định có giới hạnh. Giới hạnh và trí tuệ được xem là tối thắng ở trên đời.

22. - Thật như vậy, này Bà-la-môn . Này Bà-la-môn, trí tuệ được giới hạnh làm cho thanh tịnh, giới hạnh được trí tuệ làm cho thanh tịnh. Chỗ nào có giới hạnh, chỗ ấy có trí tuệ; chỗ nào có trí tuệ, chỗ ấy có giới hạnh. Người có giới hạnh nhất định có trí tuệ; người có trí tuệ nhất định có giới hạnh. Giới hạnh và trí tuệ được xem là tối thắng ở trên đời. Nhưng này Bà-la-môn, thế nào là giới hạnh, thế nào là trí tuệ?

− Tôn giả Gotama, chúng tôi chỉ biết có vậy là tột bực về vấn đề này. Lành thay, nếu Tôn giả Gotama giải thích ý nghĩa của câu nói ấy!

23. - Này Bà-la-môn, vậy hãy nghe và suy nghĩ kỹ, ta sẽ nói.

− Tôn giả, xin vâng. Bà-la-môn Sonadanda trả lời đức Thế Tôn.

Ðức Thế Tôn thuyết như sau:

− Này Bà-la-môn, ở đây đức Thế Tôn ra đời, là bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác… [giống như kinh “Sa_môn quả”- kinh số 2, đoạn kinh 40-74] … Này Bà-la-môn, như vậy vị Tỷ-kheo đầy đủ giới hạnh. Này_ Bà-la-môn, đó là giới hạnh.

… vị ấy chứng và trú sơ thiền… chứng và trú đệ nhị thiền… đệ tam thiền… chứng và trú đệ tứ thiền… tâm hướng đến tri kiến… Này Bà-la-môn như vậy là trí huệ [như kinh “Sa-môn quả”, đoạn kinh 75-98].

7. Soṇadaṇḍa Tuyên Bố Là Cư Sĩ Tại Gia

Khi Ngài nói xong, Soṇadaṇḍa nói với Đức Phật: “Thật tuyệt vời, thưa tôn giả Gotama! Thật tuyệt vời! Như thể người ta dựng lại những gì bị lật đổ, hay phơi bày những gì bị che giấu, hay chỉ đường cho người bị lạc, hay thắp đèn trong bóng tối để người có mắt sáng có thể thấy những gì ở đó, tôn giả Gotama đã làm sáng tỏ Giáo Pháp (Teaching / lời dạy của Đức Phật) bằng nhiều cách. Con xin quy y tôn giả Gotama, quy y Giáo Pháp, và quy y Tăng đoàn tỳ kheo. Kể từ hôm nay, xin tôn giả Gotama hãy ghi nhớ con là một cư sĩ tại gia (lay follower / người Phật tử tại gia) đã quy y trọn đời. Xin Ngài và Tăng đoàn tỳ kheo hoan hỷ nhận lời mời dùng bữa của con vào ngày mai được không?” Đức Phật im lặng chấp thuận.

Sau đó, biết rằng Đức Phật đã chấp thuận, Soṇadaṇḍa đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cúi đầu, và kính cẩn đi quanh Đức Phật, giữ Ngài ở bên phải mình, trước khi rời đi. Và khi đêm đã qua, Soṇadaṇḍa đã chuẩn bị các món ăn tươi ngon và nấu chín thịnh soạn tại nhà mình. Sau đó, ông cho người báo giờ với Đức Phật, nói rằng: “Đã đến giờ, thưa tôn giả Gotama, bữa ăn đã sẵn sàng.” Bấy giờ, vào buổi sáng, Đức Phật mặc y, mang bát và y, cùng với Tăng đoàn tỳ kheo đến nhà Soṇadaṇḍa, nơi Ngài ngồi trên chỗ đã trải sẵn. Sau đó, Soṇadaṇḍa tự tay phục vụ và làm hài lòng Tăng đoàn tỳ kheo do Đức Phật dẫn đầu bằng các món ăn tươi ngon và nấu chín thịnh soạn.

Khi Đức Phật đã dùng bữa xong và rửa tay và bát, Soṇadaṇḍa lấy một chiếc ghế thấp và ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, ông nói với Đức Phật: "Thưa tôn giả Gotama, nếu khi con đến một hội chúng, con đứng dậy khỏi chỗ ngồi và cúi đầu chào Đức Phật, hội chúng đó có thể chê bai con vì điều đó. Và khi bị hội chúng chê bai, danh tiếng của con sẽ giảm sút. Khi danh tiếng giảm sút, của cải của con cũng giảm sút. Nhưng của cải của con lại dựa vào danh tiếng của con. Nếu khi con đến một hội chúng, con chắp tay, xin Ngài hãy hiểu rằng con đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi. Và nếu con cởi khăn xếp, xin Ngài hãy hiểu rằng con đã cúi đầu. Và thưa tôn giả Gotama, nếu khi con đang ở trên xe, con xuống xe và cúi đầu chào Đức Phật, hội chúng đó có thể chê bai con vì điều đó. Nếu khi con đang ở trên xe, con giơ cây gậy thúc ngựa lên, xin Ngài hãy hiểu rằng con đã xuống xe. Và nếu con hạ dù che nắng xuống, xin Ngài hãy hiểu rằng con đã cúi đầu."402

Sau đó, Đức Phật đã giáo huấn, khuyến khích, khích lệ và truyền cảm hứng cho Bà-la-môn Soṇadaṇḍa bằng một bài pháp thoại (Dhamma talk / bài giảng về giáo pháp), sau đó Ngài đứng dậy khỏi chỗ ngồi và rời đi.

24. Khi nghe nói như vậy, Bà-la-môn Sonadanda nói với đức Thế Tôn:

− Thật là vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật là vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy chánh pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày giải thích. Vậy nay con xin quy y Thế Tôn Gotama, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng. Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng. Và mong Tôn giả Gotama, ngày mai cùng chúng Tỷ-kheo nhận lời mời đến dùng cơm do con mời.

Ðức Thế Tôn im lặng nhận lời. Lúc bấy giờ Bà-la-môn Sonadanda được biết Ðức Thế Tôn đã nhận lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ đức Thế Tôn, thân phía hữu hướng về đức Phật và từ biệt. Rồi Bà-la-môn Sonadanda khi đêm đã mãn liền làm cho sẵn sàng tại nhà các món thượng vị, loại cứng và loại mềm, rồi báo thì giờ cho đức Thế Tôn: “Giờ đã đến, Tôn giả Gotama, cơm đã sẵn sàng”.

25. Khi ấy đức Thế Tôn buổi sáng đắp y, đem theo bình bát, và cùng chúng Tỷ-kheo đi đến cư xá của Bà-la-môn Sonadanda, đi đến liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Bà-la-môn Sonadanda tự tay làm cho chúng Tỷ-kheo với đức Phật là vị cầm đầu, thỏa mãn với những món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm. Lúc bấy giờ Bà-la-môn Sonadanda, sau khi được biết đức Thế Tôn dùng cơm đã xong, đã rửa tay và bát, liền lấy một ghế thấp khác ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Sonadanda bạch đức Thế Tôn:

26. - Tôn giả Gotama, khi con ở trong hội chúng nếu con từ chỗ ngồi đứng dậy và đảnh lễ Thế Tôn Gotama thời hội chúng này sẽ phỉ báng con. Ai bị hội chúng này phỉ báng, thời danh tiếng sẽ bị tổn giảm, và ai danh tiếng bị tổn giảm, thời thâu nhận cúng dường bị giảm thiểu. Vì cúng dường tùy thuộc vào danh tiếng chúng con có. Tôn giả Gotama, nếu ở trong hội chúng mà con chắp tay vái chào, mong Tôn giả Gotama nhận đấy là con đứng dậy. Tôn giả Gotama, nếu trong hội chúng mà con tháo khăn đầu, mong Tôn giả Gotama nhận đấy là con vái chào với đầu của con. Tôn giả Gotama, khi con đi trên xe, nếu con xuống xe và đảnh lễ Thế Tôn Gotama, thời hội chúng sẽ phỉ báng con. Ai bị hội chúng này phỉ báng, thời danh tiếng bị tổn giảm, và ai bị danh tiếng tổn giảm, thời thâu nhận cúng dường bị giảm thiểu. Vì sự cúng dường tùy thuộc vào danh tiếng chúng con có. Tôn giả Gotama, nếu trong khi con đi xe, con hạ cán roi xuống, mong Tôn giả Gotama nhận đấy là con xuống xe. Tôn giả Gotama, nếu trong khi con đi xe, con vẫy tay, mong Tôn giả Gotama nhận đấy là con vái chào với đầu của con.

27. Rồi đức Thế Tôn với một thời thuyết pháp, giảng dạy, khích lệ, kích thích và làm cho Bà-la-môn Sonadanda hoan hỷ, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy và từ biệt.

-ooOoo-