DN 15. Kinh Lớn Về Các Nhân Duyên

Mahānidānasutta

1. Duyên Khởi

Như vầy tôi nghe.161 Một thời Thế Tôn trú ở xứ Kuru, gần một thị trấn của dân Kuru tên là Kammāsadamma.162

Khi ấy, Tôn giả Ānanda đến đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên và bạch rằng:163 "Thật hy hữu, bạch Thế Tôn, thật vi diệu thay, duyên khởi (dependent origination / sự sinh khởi nhờ vào các điều kiện) này thật sâu sắc và có vẻ sâu sắc, thế mà đối với con, nó lại có vẻ rõ ràng như ban ngày vậy."164

"Này Ānanda, đừng nói vậy, đừng nói vậy! Duyên khởi này thật sâu sắc và có vẻ sâu sắc.165 Chính vì không hiểu rõ, không thâm nhập được pháp (teaching / giáo lý) này mà chúng sanh trở nên như một cuộn chỉ rối, như một ổ kiến, như một bụi cây munja hay lau sậy babaja, và không thoát khỏi đọa xứ, ác thú, địa ngục, luân hồi (places of loss, the bad places, the underworld, transmigration / những nơi khổ đau, cảnh giới xấu, địa ngục, sự tái sanh).166

15. KINH ÐẠI DUYÊN

(Mahànidàna Sutta)

1. Như vậy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn trụ tại bộ lạc Kuru (Câu-lâu), ở ấp Kuru tên là Kammassadhamma (Kiếm-ma-sắt-đàm). Tôn giả Ananda (A Nan) đến tại chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

− Hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, giáo pháp Duyên khởi này thâm thúy, thật sự thâm thúy, và giáo pháp này đối với con hết sức minh bạch rõ ràng.

− Này Ananda, chớ có nói vậy! Này Ananda chớ có nói vậy! Này Ananda, giáo pháp Duyên khởi này thâm thúy, thật sự thâm thúy. Này Ananda, chính vì không giác ngộ, không thâm hiểu giáo pháp này mà chúng sanh hiện tại bị rối loạn như một ổ kén, rối ren như một ống chỉ, giống như cỏ munja và lau sậy babaja (ba-ba-la) không thể nào ra khỏi khổ xứ, ác thú, đọa xứ, sanh tử.

Khi được hỏi: ‘Có nhân duyên (specific condition / điều kiện đặc thù/nhân duyên cụ thể) nào cho già và chết (old age and death / lão tử) không?’ Con nên trả lời: ‘Có.’167 Nếu họ hỏi: ‘Điều kiện nào cho già và chết?’ Con nên trả lời: ‘Tái sanh (Rebirth / sanh) là điều kiện cho già và chết.’168

Khi được hỏi: ‘Có điều kiện đặc thù nào cho tái sanh không?’ Con nên trả lời: ‘Có.’ Nếu họ hỏi: ‘Điều kiện nào cho tái sanh?’ Con nên trả lời: ‘Hữu (Continued existence / bhava / sự tồn tại, sự hiện hữu) là điều kiện cho tái sanh.’169

Khi được hỏi: ‘Có điều kiện đặc thù nào cho hữu không?’ Con nên trả lời: ‘Có.’ Nếu họ hỏi: ‘Điều kiện nào cho hữu?’ Con nên trả lời: ‘Thủ (Grasping / sự chấp giữ, bám víu) là điều kiện cho hữu.’170

Khi được hỏi: ‘Có điều kiện đặc thù nào cho thủ không?’ Con nên trả lời: ‘Có.’ Nếu họ hỏi: ‘Điều kiện nào cho thủ?’ Con nên trả lời: ‘Ái (Craving / sự ham muốn, khát ái) là điều kiện cho thủ.’

Khi được hỏi: ‘Có điều kiện đặc thù nào cho ái không?’ Con nên trả lời: ‘Có.’ Nếu họ hỏi: ‘Điều kiện nào cho ái?’ Con nên trả lời: ‘Thọ (Feeling / cảm giác, cảm xúc) là điều kiện cho ái.’171

Khi được hỏi: ‘Có điều kiện đặc thù nào cho thọ không?’ Con nên trả lời: ‘Có.’ Nếu họ hỏi: ‘Điều kiện nào cho thọ?’ Con nên trả lời: ‘Xúc (Contact / sự tiếp xúc của giác quan với đối tượng) là điều kiện cho thọ.’

Khi được hỏi: ‘Có điều kiện đặc thù nào cho xúc không?’ Con nên trả lời: ‘Có.’ Nếu họ hỏi: ‘Điều kiện nào cho xúc?’ Con nên trả lời: ‘Danh và sắc (Name and form / tâm và vật chất, thân và tâm) là điều kiện cho xúc.’172

Khi được hỏi: ‘Có điều kiện đặc thù nào cho danh và sắc không?’ Con nên trả lời: ‘Có.’ Nếu họ hỏi: ‘Điều kiện nào cho danh và sắc?’ Con nên trả lời: ‘Thức (Consciousness / sự nhận biết của tâm) là điều kiện cho danh và sắc.’

Khi được hỏi: ‘Có điều kiện đặc thù nào cho thức không?’ Con nên trả lời: ‘Có.’ Nếu họ hỏi: ‘Điều kiện nào cho thức?’ Con nên trả lời: ‘Danh và sắc là điều kiện cho thức.’173

2. Này Ananda, nếu có ai hỏi: “Già và chết do duyên nào không?” Hãy đáp: “Có”. Nếu có hỏi: “Già và chết do duyên gì?” Hãy đáp: “Già và chết do duyên sanh”.

Này Ananda, nếu có ai hỏi: “Sanh có duyên nào không?” Hãy đáp: “Có”. Nếu có hỏi: “Sanh do duyên gì?” Hãy đáp: “Sanh do duyên hữu”.

Này Ananda, nếu có ai hỏi: “Hữu có do duyên nào không? Hãy đáp: “Có”. Nếu có hỏi: “Hữu do duyên gì?” Hãy đáp: “Hữu do duyên thủ”.

Này Ananda, nếu có ai hỏi. “Thủ có do duyên nào không?” Hãy đáp: “Có”. Nếu có hỏi: “Thủ do duyên gì?” Hãy đáp: “Thủ do duyên ái”.

Này Ananda, nếu có ai hỏi: “Ái có duyên nào không?” Hãy đáp: “Có”. Nếu có hỏi: “Ái do duyên gì?” Hãy đáp: “Ái do duyên thọ”.

Này Ananda, nếu có ai hỏi: “Thọ có do duyên nào không?” Hãy đáp: “Có”. Nếu có hỏi: “Thọ do duyên gì?” Hãy đáp: “Thọ do duyên xúc”.

Này Ananda, nếu có ai hỏi: “Xúc có do duyên nào không?” Hãy đáp: “Có”. Nếu có hỏi: “Xúc do duyên gì?” Hãy đáp: “Xúc do duyên danh sắc”.

Này Ananda, nếu có ai hỏi: “Danh sắc có duyên nào không?” Hãy đáp: “Có”. Nếu có hỏi: “Danh sắc do duyên gì? Hãy đáp: “Danh sắc do duyên thức”.

Này Ananda, nếu có ai hỏi: “Thức có do duyên nào không?” Hãy đáp: “Có”. Nếu có hỏi: “Thức do duyên gì?” Hãy đáp: “Thức do duyên danh sắc”.

Như vậy: danh và sắc là điều kiện cho thức. Thức là điều kiện cho danh và sắc. Danh và sắc là điều kiện cho xúc. Xúc là điều kiện cho thọ. Thọ là điều kiện cho ái. Ái là điều kiện cho thủ. Thủ là điều kiện cho hữu. Hữu là điều kiện cho tái sanh. Tái sanh là điều kiện cho già và chết, sầu, bi, khổ, ưu, não (sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress / buồn rầu, than khóc, đau đớn thể xác, buồn bã tinh thần, và tuyệt vọng) khởi lên.174 Đó là cách toàn bộ khối khổ đau này phát sinh.

3. Này Ananda, như vậy do duyên danh sắc, thức sanh; do duyên thức, danh sắc sanh; do duyên danh sắc, xúc sanh; do duyên xúc, thọ sanh; do duyên thọ; ái sanh; do duyên ái, thủ sanh; do duyên thủ, hữu sanh; do duyên hữu, sanh sanh; do duyên sanh, lão tử sanh, do duyên lão tử, sầu, bi, khổ, ưu não sanh. Như vậy là toàn bộ khổ uẩn tập khởi.

‘Tái sanh là điều kiện cho già và chết’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.175 Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có tái sanh cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu.176 Nghĩa là, không có sự tái sanh của chúng sanh (sentient beings / các loài hữu tình) vào các cõi (realms / cảnh giới) khác nhau của họ—của chư thiên, càn-thát-bà (centaurs / một loại thiên thần âm nhạc), dạ-xoa (spirits / một loại phi nhân, loài không phải là người), các loài sinh vật, loài người, loài bốn chân, loài chim, hay loài bò sát, mỗi loài vào cõi riêng của mình. Khi hoàn toàn không có tái sanh, với sự đoạn diệt (cessation / sự chấm dứt hoàn toàn) của tái sanh, liệu già và chết có còn được tìm thấy không?"177

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của già và chết, đó chính là tái sanh.178

‘Hữu là điều kiện cho tái sanh’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy. Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có hữu cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Nghĩa là, hữu trong dục giới (sensual realm / cõi dục), sắc giới (realm of luminous form / cõi sắc), hay vô sắc giới (formless realm / cõi không có sắc). Khi hoàn toàn không có hữu, với sự đoạn diệt của hữu, liệu tái sanh có còn được tìm thấy không?"179

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của tái sanh, đó chính là hữu.

‘Thủ là điều kiện cho hữu’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy. Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có thủ cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Nghĩa là, chấp thủ dục lạc (sensual pleasures / niềm vui thú giác quan), kiến thủ (views / sự chấp thủ vào các quan điểm sai lầm), sùng tín và giáo điều (grasping at precepts and observances / giới cấm thủ / sự chấp thủ vào giới luật và nghi lễ một cách hình thức, mê tín), và ngã luận (theories of a self / atta-vāda-upādāna / sự chấp thủ vào lý thuyết về một cái tôi thường hằng). Khi hoàn toàn không có thủ, với sự đoạn diệt của thủ, liệu hữu có còn được tìm thấy không?"180

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của hữu, đó chính là thủ.

‘Ái là điều kiện cho thủ’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy. Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có ái cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Nghĩa là, ái đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc, và pháp [trần] (ideas / đối tượng của ý / dhammārammaṇa). Khi hoàn toàn không có ái, với sự đoạn diệt của ái, liệu thủ có còn được tìm thấy không?"181

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của thủ, đó chính là ái.

‘Thọ là điều kiện cho ái’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy. Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có thọ cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Nghĩa là, thọ sanh khởi từ sự tiếp xúc qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, và ý. Khi hoàn toàn không có thọ, với sự đoạn diệt của thọ, liệu ái có còn được tìm thấy không?"182

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của ái, đó chính là thọ.

4. Trước đã nói: “Do duyên sanh; lão tử sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên sanh; lão tử sanh”? Này Ananda, nếu sanh không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, như chư Thiên hay Thiên giới, Càn-thát-bà hay Càn-thát-bà-giới, Dạ-xoa hay Dạ Xoa giới. Quỷ thần hay Quỷ thần giới, loài Người hay Nhân giới, loại bốn chân hay tứ túc giới, loài chim hay điểu giới, loài trùng xà hay trùng xà giới. Này Ananda, nếu không có sanh cho tất cả, do sanh diệt thời lão tử có thể hiện hữu không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của lão tử, tức là sanh.

5. Trước đã nói: “Do duyên hữu, sanh sanh ra”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên hữu, sanh sanh ra”? Này Ananda, nếu hữu không có bất cứ loại nào giới nào, bất cứ chỗ nào xứ nào, như dục hữu, sắc hữu hay vô sắc hữu. Nếu không có hữu cho tất cả, do hữu diệt thời sanh có thể hiện hữu không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của sanh, tức là hữu.

6. Trước đã nói: “Do duyên thủ, hữu sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu hỏi: “Do duyên thủ, hữu sanh”? Này Ananda, nếu thủ không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, như dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ hay ngã chấp thủ. Nếu không có thủ cho tất cả, do thủ diệt thời hữu có thể hiện hữu không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của hữu, tức là thủ.

7. Trước đã nói: “Do duyên ái, thủ sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên ái, thủ sanh”? Này Ananda, nếu ái không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, như sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái hay pháp ái. Nếu không có ái cho tất cả, do ái diệt thời thủ có thể hiện hữu không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thủ, tức là ái.

8. Trước đã nói: “Do duyên thọ, ái sanh”. Này Ananda, nếu thọ không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, như nhãn xúc sở sanh thọ, nhĩ xúc sở sanh thọ, tỷ xúc sở sanh thọ, thiệt xúc sở sanh thọ, tỷ xúc sở sanh thọ, ý xúc sở sanh thọ. Nếu không có thọ cho tất cả, nếu thọ diệt thời ái có thể hiện hữu không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của ái, tức là thọ.

Như vậy đó, Ānanda, thọ là nguyên nhân của ái. Ái là nguyên nhân của sự tìm cầu (seeking / pariyesanā / sự theo đuổi, tìm kiếm). Sự tìm cầu là nguyên nhân của sự thủ đắc vật chất (gaining material things / lābha / sự thu được lợi lộc, của cải). Sự thủ đắc vật chất là nguyên nhân của sự thẩm định (evaluation / vinicchaya / sự xem xét, quyết định). Sự thẩm định là nguyên nhân của dục và tham (desire and lust / chanda-rāga / sự ham muốn và say đắm). Dục và tham là nguyên nhân của sự dính mắc (attachment / ajjhosāna / sự bám chặt, quyến luyến). Sự dính mắc là nguyên nhân của sự sở hữu (ownership / pariggaha / sự chiếm hữu, nắm giữ). Sự sở hữu là nguyên nhân của sự keo kiệt (stinginess / macchariya / sự bỏn xẻn, ích kỷ). Sự keo kiệt là nguyên nhân của sự bảo vệ (safeguarding / ārakkha / sự trông coi, gìn giữ).183 Do sự bảo vệ, nhiều điều xấu xa, bất thiện khởi lên: việc cầm gậy, cầm kiếm, cãi cọ, tranh luận, và tranh chấp, vu khống, nói chia rẽ, và nói dối.184

‘Do sự bảo vệ, nhiều điều xấu xa, bất thiện khởi lên: việc cầm gậy, cầm kiếm, cãi cọ, tranh luận, và tranh chấp, vu khống, nói chia rẽ, và nói dối’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.185 Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có sự bảo vệ cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Khi hoàn toàn không có sự bảo vệ, với sự đoạn diệt của sự bảo vệ, liệu những điều xấu xa, bất thiện đó có còn khởi lên không?"

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do cho sự phát sinh của những điều xấu xa, bất thiện đó, đó chính là sự bảo vệ.

9. Này Ananda, như vậy do duyên thọ, ái sanh; do duyên ái, tìm cầu sanh; do duyên tìm cầu, lợi sanh; do duyên lợi, quyết định (sở dụng của lợi) sanh; do duyên quyết định, tham dục sanh; do duyên tham dục, đam trước sanh; do duyên đam trước, chấp thủ sanh; do duyên chấp thủ, hà tiện sanh; do duyên hà tiện, thủ hộ sanh; do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện pháp như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ. 10. Trước đã nói: “Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện pháp, như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên thủ hộ, phát sanh một số ác, bất thiện pháp, như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ”? Này Ananda, nếu thủ hộ không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có thủ hộ cho tất cả, nếu thủ hộ diệt thời một số ác, bất thiện pháp như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của một số ác, bất thiện pháp như chấp trượng, chấp kiếm, tranh đấu, tranh luận, đấu khẩu, khẩu chiến, ác khẩu, vọng ngữ, tức là thủ hộ.

‘Sự keo kiệt là nguyên nhân của sự bảo vệ’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.186 Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có sự keo kiệt cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Khi hoàn toàn không có sự keo kiệt, với sự đoạn diệt của sự keo kiệt, liệu sự bảo vệ có còn được tìm thấy không?"

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của sự bảo vệ, đó chính là sự keo kiệt.

‘Sự sở hữu là nguyên nhân của sự keo kiệt’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy. Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có sự sở hữu cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Khi hoàn toàn không có sự sở hữu, với sự đoạn diệt của sự sở hữu, liệu sự keo kiệt có còn được tìm thấy không?"

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của sự keo kiệt, đó chính là sự sở hữu.

‘Sự dính mắc là nguyên nhân của sự sở hữu’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.187 Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có sự dính mắc cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Khi hoàn toàn không có sự dính mắc, với sự đoạn diệt của sự dính mắc, liệu sự sở hữu có còn được tìm thấy không?"

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của sự sở hữu, đó chính là sự dính mắc.

‘Dục và tham là nguyên nhân của sự dính mắc’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy. Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có dục và tham cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Khi hoàn toàn không có dục và tham, với sự đoạn diệt của dục và tham, liệu sự dính mắc có còn được tìm thấy không?"

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của sự dính mắc, đó chính là dục và tham.

‘Sự thẩm định là nguyên nhân của dục và tham’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.188 Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có sự thẩm định cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Khi hoàn toàn không có sự thẩm định, với sự đoạn diệt của sự thẩm định, liệu dục và tham có còn được tìm thấy không?"

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của dục và tham, đó chính là sự thẩm định.

‘Sự thủ đắc vật chất là nguyên nhân của sự thẩm định’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.189 Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có sự thủ đắc vật chất cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Khi hoàn toàn không có sự thủ đắc vật chất, với sự đoạn diệt của sự thủ đắc vật chất, liệu sự thẩm định có còn được tìm thấy không?"

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của sự thẩm định, đó chính là sự thủ đắc vật chất.

‘Sự tìm cầu là nguyên nhân của sự thủ đắc vật chất’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.190 Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có sự tìm cầu cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Khi hoàn toàn không có sự tìm cầu, với sự đoạn diệt của sự tìm cầu, liệu sự thủ đắc vật chất có còn được tìm thấy không?"

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của sự thủ đắc vật chất, đó chính là sự tìm cầu.

‘Ái là nguyên nhân của sự tìm cầu’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy. Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có ái cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Nghĩa là, dục ái (craving for sensual pleasures / ham muốn dục lạc), Hữu ái, và phi hữu ái (craving to end existence / ham muốn không tồn tại). Khi hoàn toàn không có ái, với sự đoạn diệt của ái, liệu sự tìm cầu có còn được tìm thấy không?"191

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của sự tìm cầu, đó chính là ái. Và như vậy, Ānanda, hai pháp này được hợp nhất bởi hai phương diện của cảm thọ.192

11. Trước đã nói: “Do duyên hà tiện, thủ hộ sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên hà tiện thủ hộ sanh”? Này Ananda, nếu hà tiện không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có hà tiện, cho tất cả, nếu hà tiện diệt thời thủ hộ có thể hiện hữu không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thủ hộ, tức là hà tiện.

12. Trước đã nói: “Do duyên chấp thủ, hà tiện sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên chấp thủ, hà tiện sanh”? Này Ananda, nếu chấp thủ không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không chấp thủ cho tất cả, nếu chấp thủ diệt thời hà tiện có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của hà tiện, tức là chấp thủ.

13. Trước đã nói: “Do duyên đam trước, chấp thủ sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên đam trước, chấp thủ sanh”? Này Ananda, nếu đam trước không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có đam trước cho tất cả, nếu đam trước diệt thời chấp thủ có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của chấp thủ, tức là đam mê.

14. Trước đã nói: “Do duyên tham dục, đam trước sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên tham dục, đam trước sanh”? Này Ananda, nếu tham dục không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có tham dục cho tất cả, nếu tham dục diệt thời đam trước có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của đam trước, tức là tham dục.

15. Trước đã nói: “Do duyên quyết định, tham dục sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên quyết định tham dục sanh”? Này Ananda, nếu quyết định không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu không có quyết định cho tất cả, nếu quyết định diệt thời tham dục có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của tham dục tức là quyết định.

16. Trước đã nói: “Do duyên lợi, quyết định sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên lợi quyết định sanh”? Này Ananda, nếu lợi không có không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu lợi không có cho tất cả, nếu lợi diệt thời quyết định có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của quyết định, tức là lợi.

17. Trước đã nói: “Do duyên tầm cầu, lợi sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên tầm cầu, lợi sanh”? Này Ananda, nếu tầm cầu không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu tầm cầu không có cho tất cả, nếu tầm cầu diệt thời lợi có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của lợi, tức là tầm cầu.

18. Trước đã nói: “Do duyên ái, tầm cầu sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên ái, tầm cầu sanh”? Này Ananda, nếu không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, nếu ái không có cho tất cả, nếu ái diệt thời tầm cầu có thể hiện hữu được không?- Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của tầm cầu, tức là ái.

Này Ananda, như vậy hai phương diện (của ái) tuy hai nhưng hòa hợp thành một, nhờ thọ (làm duyên sanh).

‘Xúc là điều kiện cho thọ’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.193 Giả sử hoàn toàn và tuyệt đối không có xúc cho bất kỳ ai ở bất cứ đâu. Nghĩa là, xúc qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, và ý. Khi hoàn toàn không có xúc, với sự đoạn diệt của xúc, liệu thọ có còn được tìm thấy không?"194

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của thọ, đó chính là xúc.

‘Danh và sắc là điều kiện cho xúc’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.195 Giả sử không có những đặc điểm, thuộc tính, dấu hiệu, và chi tiết nào mà qua đó tập hợp các hiện tượng tâm được gọi là danh được tìm thấy. Liệu xúc chạm danh xưng (labeling contact / adhivacana-samphassa / sự tiếp xúc qua tên gọi, khái niệm) có còn được tìm thấy trong tập hợp các hiện tượng vật chất không?"196

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Giả sử không có những đặc điểm, thuộc tính, dấu hiệu, và chi tiết nào mà qua đó tập hợp các hiện tượng vật chất được gọi là sắc được tìm thấy. Liệu xúc chạm đối ngại (impingement contact / paṭigha-samphassa / sự tiếp xúc va chạm vật lý) có còn được tìm thấy trong tập hợp các hiện tượng tâm không?"197

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Giả sử không có những đặc điểm, thuộc tính, dấu hiệu, và chi tiết nào mà qua đó tập hợp các hiện tượng được gọi là danh và tập hợp các hiện tượng được gọi là sắc được tìm thấy. Liệu xúc chạm danh xưng hay xúc chạm đối ngại có còn được tìm thấy không?"198

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Giả sử không có những đặc điểm, thuộc tính, dấu hiệu, và chi tiết nào mà qua đó danh và sắc được tìm thấy. Liệu xúc có còn được tìm thấy không?"199

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của xúc, đó chính là danh và sắc.

‘Thức là điều kiện cho danh và sắc’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.200 Nếu thức không được thọ thai trong bụng mẹ, liệu danh và sắc có kết tụ ở đó không?"201

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Nếu thức, sau khi được thọ thai trong bụng mẹ, bị sẩy thai, liệu danh và sắc có được sanh ra đời này không?"202

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Nếu thức của một đứa bé trai hay bé gái bị cắt đứt, liệu danh và sắc có đạt được sự tăng trưởng, phát triển, và trưởng thành không?"203

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của danh và sắc, đó chính là thức.

‘Danh và sắc là điều kiện cho thức’—đó là điều Ta đã nói. Và đây là cách để hiểu tại sao lại như vậy.204 Nếu thức không có chỗ đứng trong danh và sắc, liệu sự hình thành nguồn gốc của khổ đau—của tái sanh, già, và chết trong tương lai—có được tìm thấy không?"205

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao đây là nguyên nhân, nguồn gốc, căn nguyên, và lý do của thức, đó chính là danh và sắc. Đây là mức độ mà một người có thể tái sanh, già đi, chết đi, qua đời, hay tái sanh lại.206 Đây là mức độ mà phạm vi của danh xưng, thuật ngữ, và mô tả mở rộng; mức độ mà phạm vi của trí tuệ mở rộng; mức độ mà vòng luân hồi tiếp diễn để trạng thái hiện hữu này có thể được tìm thấy; đó là, danh và sắc cùng với thức.207

19. Trước đã nói: “Do duyên xúc, thọ sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên xúc, thọ sanh”? Này Ananda, nếu xúc không có bất cứ loại nào, bất cứ chỗ nào, như nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc, nếu xúc không có cho tất cả, nếu xúc diệt thời thọ có thể hiện hữu không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thọ, tức là xúc.

20. Trước đã nói: “Do duyên danh sắc, xúc sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên danh sắc, xúc sanh”? Này Ananda, nếu những hình, những sắc, những tướng, những mạo, nhờ đó mà danh thân và sắc thân thi thiết; nếu những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy không có, thời danh mục xúc trong sắc thân có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy nhờ đó mà sắc thân được thi thiết, nếu những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy không có, thời hữu đối xúc trong danh thân có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng, những mạo nhờ đó mà danh thân và sắc thân được thi thiết, nếu những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy không có, thời danh mục xúc hay hữu đối xúc có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, những hình, những sắc, những tướng, những mạo nhờ đó mà danh sắc được thi thiết, nếu những hình, những sắc, những tướng, những mạo ấy không có thì xúc có thể hiện hữu được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của xúc, tức là danh sắc.

21. Trước đã nói: “Do duyên thức, danh sắc sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên thức, danh sắc sanh”? Này Ananda, nếu thức không đi vào trong bụng của người mẹ, thời danh sắc có thể hình thành trong bụng bà mẹ không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, nếu thức đi vào trong bụng bà mẹ rồi bị tiêu diệt, thời danh sắc có thể hình thành trạng thái này, trạng thái khác không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, nếu thức bị đoạn trừ trong đứa con nít, hoặc là đồng nam hay đồng nữ, thời danh sắc có thể lớn hơn, trưởng thành và thành mãn được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của danh sắc, tức là thức.

22. Trước đã nói: “Do duyên danh sắc, thức sanh”. Này Ananda, phải hiểu như thế nào câu nói: “Do duyên sanh sắc thức sanh “? Này Ananda, nếu thức không an trú được trong danh sắc, thời trong tương lai, có thể hiện hữu sự hình thành của sanh, lão, tử, khổ, tập không?

− Bạch Thế Tôn, không! − Do vậy, này Ananda, như vậy là nhơn, như vậy là duyên, như vậy là tập khởi, như vậy là nhơn duyên của thức, tức là danh sắc.

− Này Ananda, trong giới hạn con người được sanh, con người được già, con người được chết, con người được diệt, hay con người được tái sanh, trong giới hạn ấy là danh mục đạo, trong giới hạn ấy là ngôn ngữ đạo, trong giới hạn ấy là thi thiết đạo, trong giới hạn ấy là tuệ giới, trong giới hạn ấy là lưu chuyển luân hồi hiện hữu trạng thái này trạng thái khác nghĩa là danh sắc và thức.

2. Mô Tả Tự Ngã

Những người mô tả tự ngã mô tả nó như thế nào?208 Họ mô tả nó là có hình tướng và hữu hạn (formed and limited / rūpī paritto):209 ‘Tự ngã của tôi có hình tướng và hữu hạn.’210 Hoặc họ mô tả nó là có hình tướng và vô hạn (formed and infinite / rūpī ananto): ‘Tự ngã của tôi có hình tướng và vô hạn.’211 Hoặc họ mô tả nó là vô hình tướng và hữu hạn (formless and limited / arūpī paritto): ‘Tự ngã của tôi vô hình tướng và hữu hạn.’212 Hoặc họ mô tả nó là vô hình tướng và vô hạn (formless and infinite / arūpī ananto): ‘Tự ngã của tôi vô hình tướng và vô hạn.’213

Này, đối với những người mô tả tự ngã là có hình tướng và hữu hạn. Họ mô tả tự ngã trong hiện tại là có hình tướng và hữu hạn; hoặc họ mô tả nó chắc chắn sẽ ở một nơi nào đó có hình tướng và hữu hạn; hoặc họ nghĩ: ‘Dù nó không phải như vậy, tôi sẽ đảm bảo nó được cung cấp những gì cần thiết để trở thành như vậy.’214 Vì vậy, thật thích hợp để nói rằng một quan điểm về tự ngã là có hình tướng và hữu hạn ẩn tàng (underlies / anuseti / nằm ngầm bên dưới) nơi họ.215

Này, đối với những người mô tả tự ngã là có hình tướng và vô hạn … vô hình tướng và hữu hạn … vô hình tướng và vô hạn. Họ mô tả tự ngã là vô hình tướng và vô hạn trong hiện tại; hoặc chắc chắn sẽ trở thành vô hình tướng và vô hạn ở một nơi nào đó; hoặc họ nghĩ: ‘Dù nó không phải như vậy, tôi sẽ đảm bảo nó được cung cấp những gì cần thiết để trở thành như vậy.’ Vì vậy, thật thích hợp để nói rằng một quan điểm về tự ngã là vô hình tướng và vô hạn ẩn tàng nơi họ. Đó là cách những người mô tả tự ngã mô tả nó.

23. Này Ananda, có bao nhiêu lời tuyên bố về ngã? Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là có sắc và hạn lượng trong câu: “Ngã của tôi có sắc và hạn lượng”. Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là có sắc và vô lượng trong câu: “Ngã của tôi có sắc và vô lượng”. Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là không có sắc và có hạn lượng trong câu: “Ngã của tôi không có sắc và có hạn lượng”. Này Ananda, hoặc ngã được tuyên bố là không có sắc và vô lượng trong câu: “Ngã của tôi không có sắc và vô lượng”.

24. Này Ananda, có người tuyên bố ngã có sắc và có hạn lượng trong hiện tại, người này tuyên bố hoặc ngã có sắc và có hạn lượng trong tương lai. Hoặc như thế này: “Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy”. Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và có hạn lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người tuyên bố ngã có sắc và vô lượng người này tuyên bố hoặc ngã có sắc và vô lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và vô lượng trong tương lai. Hoặc như thế này: “Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy”. Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người tuyên bố ngã không có sắc và có hạn lượng, người này tuyên bố hoặc ngã không có sắc và có hạn lượng trong hiện tại hoặc ngã không có sắc và có hạn lượng trong tương lai… hoặc ngã không có sắc và vô lượng trong tương lai. Hoặc như thế này: “Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy”. Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy là quá đủ rồi. Này Ananda, như vậy, là có bấy nhiêu lời tuyên bố về ngã.

3. Không Mô Tả Tự Ngã

Những người không mô tả tự ngã thì không mô tả nó như thế nào?216 Họ không mô tả nó là có hình tướng và hữu hạn … có hình tướng và vô hạn … vô hình tướng và hữu hạn … vô hình tướng và vô hạn: ‘Tự ngã của tôi vô hình tướng và vô hạn.’

Này, đối với những người không mô tả tự ngã là có hình tướng và hữu hạn … có hình tướng và vô hạn … vô hình tướng và hữu hạn … vô hình tướng và vô hạn. Họ không mô tả tự ngã trong hiện tại là vô hình tướng và vô hạn; hoặc chắc chắn sẽ trở thành ở một nơi nào đó vô hình tướng và vô hạn; và họ không nghĩ: ‘Dù nó không phải như vậy, tôi sẽ đảm bảo nó được cung cấp những gì cần thiết để trở thành như vậy.’ Vì vậy, thật thích hợp để nói rằng một quan điểm về tự ngã là vô hình tướng và vô hạn không ẩn tàng nơi họ. Đó là cách những người không mô tả tự ngã không mô tả nó.

25. Này Ananda, có bao nhiêu lời không tuyên bố về ngã? Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là có sắc và có hạn lượng trong câu: “Ngã của tôi có sắc và có hạn lượng”. Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là có sắc và vô lượng trong câu: “Ngã của tôi có sắc và vô lượng”. Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là không có sắc và có hạn lượng trong câu: “Ngã của tôi không có sắc và có hạn lượng”. Này Ananda, hoặc ngã không được tuyên bố là không có sắc và vô lượng trong câu: “Ngã của tôi không có sắc và vô lượng”.

26. Này Ananda, có người không tuyên bố ngã có sắc và có hạn lượng, người này không tuyên bố, hoặc ngã có sắc và có hạn lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và có hạn lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này: “Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy”. Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và có hạn lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã có sắc và vô lượng, người này không tuyên bố hoặc ngã có sắc và vô lượng trong hiện tại, hoặc ngã có sắc và vô lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này. “Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy”. Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã không có sắc và có hạn lượng, người này tuyên bố, hoặc ngã không có sắc và có hạn lượng trong hiện tại, hoặc ngã không có sắc và có hạn lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này: “Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy”. Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến ngã không có sắc và có hạn lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, có người không tuyên bố ngã không có sắc và vô lượng, người này không tuyên bố ngã không có sắc và vô lượng trong hiện tại, hoặc ngã không có sắc và vô lượng trong tương lai. Hoặc không như thế này: “Ngã của tôi không phải như vậy, tôi sẽ uốn nắn cho như vậy”. Này Ananda, sự việc là như vậy thời lời không tuyên bố về tà kiến ngã có sắc và vô lượng như vậy là quá đủ rồi.

Này Ananda, như vậy là có bấy nhiêu lời không tuyên bố về ngã.

4. Quan Niệm Về Tự Ngã

Những người quan niệm về tự ngã thì quan niệm nó như thế nào?217 Họ quan niệm cảm thọ là tự ngã:218 ‘Cảm thọ là tự ngã của tôi.’219 Hoặc họ quan niệm như thế này: ‘Cảm thọ chắc chắn không phải là tự ngã của tôi. Tự ngã của tôi không trải nghiệm cảm thọ.’220 Hoặc họ quan niệm như thế này: ‘Cảm thọ chắc chắn không phải là tự ngã của tôi. Nhưng không phải là tự ngã của tôi không trải nghiệm cảm thọ. Tự ngã của tôi cảm nhận, vì tự ngã của tôi có khả năng cảm nhận.’221

Này, đối với những người nói:222 ‘Cảm thọ là tự ngã của tôi.’ Ông nên nói với họ điều này: ‘Thưa bạn, có ba loại cảm thọ: Lạc thọ, khổ thọ, và bất khổ bất lạc thọ (pleasant, painful, and neutral feeling / cảm giác dễ chịu, đau đớn, và không khổ không vui).223 Bạn xem loại nào trong số này là tự ngã?’ Này Ānanda, vào lúc ông cảm nhận một lạc thọ, ông không cảm nhận một khổ thọ hay một bất khổ bất lạc thọ;224 ông chỉ cảm nhận một lạc thọ. Vào lúc ông cảm nhận một khổ thọ, ông không cảm nhận một lạc thọ hay một bất khổ bất lạc thọ; ông chỉ cảm nhận một khổ thọ. Vào lúc ông cảm nhận một bất khổ bất lạc thọ, ông không cảm nhận một lạc thọ hay một khổ thọ; ông chỉ cảm nhận một bất khổ bất lạc thọ.

Lạc thọ, khổ thọ, và bất khổ bất lạc thọ đều là vô thường, hữu vi, duyên sanh, chịu sự đoạn tận, hoại diệt, phai nhạt, và chấm dứt (impermanent, conditioned, dependently originated, liable to end, vanish, fade away, and cease / không thường còn, do điều kiện tạo thành, sinh khởi nhờ duyên, có xu hướng kết thúc, biến mất, mờ dần, và dừng lại). Khi cảm nhận một lạc thọ, họ nghĩ: ‘Đây là tự ngã của tôi.’ Khi lạc thọ của họ chấm dứt, họ nghĩ: ‘Tự ngã của tôi đã biến mất.’ Khi cảm nhận một khổ thọ, họ nghĩ: ‘Đây là tự ngã của tôi.’ Khi khổ thọ của họ chấm dứt, họ nghĩ: ‘Tự ngã của tôi đã biến mất.’ Khi cảm nhận một bất khổ bất lạc thọ, họ nghĩ: ‘Đây là tự ngã của tôi.’ Khi bất khổ bất lạc thọ của họ chấm dứt, họ nghĩ: ‘Tự ngã của tôi đã biến mất.’ Vì vậy, những người nói ‘cảm thọ là tự ngã của tôi’ xem cái rõ ràng là vô thường, pha trộn giữa lạc và khổ, và có tính sanh diệt là tự ngã. Đó là lý do tại sao không thể chấp nhận việc xem cảm thọ là tự ngã.

Này, đối với những người nói: ‘Cảm thọ chắc chắn không phải là tự ngã của tôi. Tự ngã của tôi không trải nghiệm cảm thọ.’ Ông nên nói với họ điều này, ‘Nhưng thưa bạn, nơi mà hoàn toàn không có cảm giác gì, liệu ý nghĩ “Tôi là” có khởi lên ở đó không?’"225

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao không thể chấp nhận việc xem tự ngã là cái không trải nghiệm cảm thọ.

Này, đối với những người nói: ‘Cảm thọ chắc chắn không phải là tự ngã của tôi. Nhưng không phải là tự ngã của tôi không trải nghiệm cảm thọ. Tự ngã của tôi cảm nhận, vì tự ngã của tôi có khả năng cảm nhận.’ Ông nên nói với họ điều này, ‘Giả sử các cảm thọ hoàn toàn và tuyệt đối chấm dứt không còn sót lại gì. Khi hoàn toàn không có cảm thọ nào, với sự đoạn diệt của cảm thọ, liệu ý nghĩ “Tôi là cái này” có khởi lên ở đó không?’"226

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Đó là lý do tại sao không thể chấp nhận việc xem tự ngã là cái có khả năng cảm nhận.

27. Này Ananda, dưới bao nhiêu hình thức, ngã được quan niệm? Này Ananda, ngã được quan niệm như thọ trong câu: “Ngã của tôi là thọ”. Hay trái lại: “Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi không có cảm thọ”. Này Ananda, hoặc ngã được quan niệm như trong câu: “Ngã của tôi không phải là thọ, cũng không phải là không có cảm thọ; ngã của tôi có cảm thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ”. Như vậy, này Ananda, ngã được quan niệm.

28. Này Ananda, ai nói: “ngã của tôi là thọ”. Người ấy cần được trả lời: “Này Hiền giả, có ba loại cảm thọ, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Trong ba loại thọ này, loại nào ông xem là ngã?”

Này Ananda, khi cảm giác một lạc thọ, chúng ta không cảm giác một khổ thọ, không cảm giác một bất khổ bất lạc thọ, khi ấy chỉ cảm giác một lạc thọ thôi. Này Ananda, khi cảm giác một khổ thọ, chúng ta không cảm giác một lạc thọ, không cảm giác một bất khổ bất lạc thọ, khi ấy chỉ cảm giác một khổ thọ thôi. Này Ananda, khi cảm giác một bất khổ bất lạc thọ, chúng ta không cảm giác một lạc thọ, không cảm giác một khổ thọ, khi ấy chỉ cảm giác một bất khổ bất lạc thọ thôi.

29. Lại nữa, này Ananda, lạc thọ là vô thường, hữu vi, là pháp duyên khởi, là pháp đoạn hoại, là pháp đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt tận. Này Ananda, khổ thọ là vô thường, hữu vi, là pháp duyên khởi, là pháp đoạn hoại, là pháp đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt tận. Này Ananda, bất khổ bất lạc thọ là vô thường, hữu vi, là pháp duyên khởi, là pháp đoạn hoại, là pháp đoạn diệt, là pháp ly dục, là pháp diệt tận. Khi cảm giác một lạc thọ mà nói rằng: “Ðó là ngã của tôi”, thời khi lạc thọ ấy diệt mất người ấy cũng nghĩ rằng: “Ngã của tôi cũng diệt”. Khi cảm giác một khổ thọ mà nói rằng: “Ðó là ngã của tôi”, thời khi khổ thọ ấy diệt mất người ấy cũng nghĩ rằng: “Ngã của tôi cũng diệt”. Khi cảm giác một bất khổ bất lạc thọ mà nói rằng: “Ðó là ngã của tôi”, thời khi bất khổ bất lạc thọ ấy diệt mất, người ấy cũng nghĩ rằng: “Ngã của tôi cũng diệt”.

Vậy những ai nói rằng: “Ngã của tôi là thọ”, người ấy sẽ xem ngã của mình như một cái gì trong hiện tại, cái gì ấy là vô thường, lạc khổ xen lẫn, là pháp sanh diệt. Do vậy, này Ananda, không thể chấp nhận quan niệm “Ngã của tôi là thọ”.

30. Này Ananda, ai nói như sau: “Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi không có cảm thọ”, người ấy cần được trả lời: “Này Hiền giả, chỗ nào không có một cảm thọ gì cả, chỗ ấy có thể xem là “Tôi có” được không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Do vậy, này Ananda, không thể chấp nhận quan niệm “Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi không có cảm thọ”.

31. Này Ananda, ai nói như sau: “Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi không phải không có cảm thọ; ngã của tôi có cảm thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ”, người ấy cần được trả lời: “Này Hiền giả nếu tất cả mọi loại cảm thọ đều đoạn diệt hoàn toàn, khi không còn một loại cảm thọ nào cả, khi thọ đã tận diệt, thời ở tại chỗ ấy, có thể nói: “Tôi là như vậy” chăng?”

− Bạch Thế Tôn, không!

− Do vậy, này Ananda, không thể chấp nhận quan niệm “Ngã của tôi không phải là thọ, ngã của tôi không phải không có cảm thọ; ngã của tôi có cảm thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ”.

Không quan niệm bất cứ điều gì theo cách này, họ không chấp thủ bất cứ điều gì trên thế gian. Không chấp thủ, họ không lo âu (anxious / paritassati / bồn chồn, sợ hãi). Không lo âu, họ tự mình đạt được Niết-bàn (extinguished / parinibbāyati / sự tịch diệt, giải thoát hoàn toàn).227 Họ hiểu: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’

Sẽ không thích hợp để nói rằng một vị Tỳ kheo có tâm giải thoát như vậy lại có những quan điểm sau: ‘Một Như Lai (A realized one / Tathāgata / bậc đã chứng ngộ, bậc đã đến và đi như vậy) vẫn tồn tại sau khi chết’; ‘Một Như Lai không còn tồn tại sau khi chết’; ‘Một Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết’; ‘Một Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại sau khi chết’.

Tại sao vậy? Một vị Tỳ kheo được giải thoát bằng cách thắng tri (directly knowing / abhijāna / biết một cách trực tiếp và thấu đáo) điều này: phạm vi của danh xưng và sự mở rộng của danh xưng; phạm vi của thuật ngữ và sự mở rộng của thuật ngữ; phạm vi của mô tả và sự mở rộng của mô tả; phạm vi của trí tuệ và sự mở rộng của trí tuệ; phạm vi của vòng luân hồi và sự tiếp diễn của nó. Sẽ không thích hợp để nói rằng một vị Tỳ kheo được giải thoát bằng cách thắng tri điều này lại có quan điểm: ‘Không có cái gọi là biết và thấy.’228

32. Này Ananda, khi có một vị Tỷ-kheo không quan niệm ngã là thọ, không quan niệm ngã không phải thọ, không quan niệm: “Ngã của tôi là thọ, ngã của tôi có khả năng cảm thọ”, khi ấy vị này sẽ không chấp trước một điều gì ở trên đời, vì không chấp trước nên không sợ hãi; vì không sợ hãi nên hoàn toàn tự mình tịch diệt. Vị ấy biết sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những việc cần làm đã làm, sau đời này không còn đời nào khác nữa.

Này Ananda, với vị Tỷ-kheo có tâm giải thoát như vậy, nếu có ai nói vị Tỷ-kheo ấy có tà kiến như sau: “Như Lai có tồn tại sau khi chết” thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: “Như Lai không có tồn tại sau khi chết”, thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: “Như Lai có tồn tại và không có tồn tại sau khi chết”, thời thật hoàn toàn phi lý. Hoặc có tà kiến như sau: “Như Lai không có tồn tại và không không có tồn tại sau khi chết”, thời thật hoàn toàn phi lý. Tại sao vậy? Này Ananda, ví dầu có bao nhiêu danh mục, bao nhiêu danh mục đạo, dầu có bao nhiêu ngôn ngữ, bao nhiêu ngôn ngữ đạo, dầu có bao nhiêu thi thiết, bao nhiêu thi thiết đạo, dầu có bao nhiêu trí tuệ, bao nhiêu trí tuệ giới, dầu có bao nhiêu luân chuyển, bao nhiêu vận hành, với thắng trí hiểu biết tất cả, vị Tỷ-kheo được giải thoát. Với vị Tỷ-kheo thắng trí giải thoát như vậy mà nói rằng vị Tỷ-kheo ấy không biết, không thấy, thời thật là một sự phi lý.

5. Các Thức Trú

Này Ānanda, có bảy thức trú (planes of consciousness / các cảnh giới mà thức có thể trú ngụ) và hai xứ (dimensions / āyatana / các cõi, lĩnh vực).229 Bảy loại đó là gì?

Có những chúng sanh thân dị biệt và nhận thức (perceptions / tưởng, nhận biết-phân biệt và gắn nhãn) dị biệt, chẳng hạn như loài người, một số chư thiên, và một số chúng sanh ở đọa xứ. Đây là thức trú thứ nhất.230

Có những chúng sanh thân dị biệt và nhận thức đồng nhất, chẳng hạn như chư thiên sanh vào cõi Phạm Chúng Thiên (Divinity’s host / Brahmakāyikā devā / chư thiên cõi trời Phạm Thiên) qua sơ thiền (first absorption / paṭhama jhāna / tầng thiền thứ nhất). Đây là thức trú thứ hai.

Có những chúng sanh thân đồng nhất và nhận thức dị biệt, chẳng hạn như chư thiên Quang Âm Thiên (gods of streaming radiance / Ābhassara devā / chư thiên cõi trời ánh sáng rực rỡ). Đây là thức trú thứ ba.

Có những chúng sanh thân đồng nhất và nhận thức đồng nhất, chẳng hạn như chư thiên Biến Tịnh Thiên (gods of universal beauty / Subhakiṇha devā / chư thiên cõi trời tịnh quang phổ quát). Đây là thức trú thứ tư.

Có những chúng sanh đã hoàn toàn vượt qua nhận thức về hình sắc. Với sự chấm dứt của nhận thức về đối ngại, không tác ý đến nhận thức về sự đa dạng, nhận biết rằng ‘không gian là vô biên’, họ đã tái sanh vào Không Vô Biên Xứ (dimension of infinite space / cõi không gian vô tận). Đây là thức trú thứ năm.

Có những chúng sanh đã hoàn toàn vượt qua Không Vô Biên Xứ. Nhận biết rằng ‘thức là vô biên’, họ đã tái sanh vào Thức Vô Biên Xứ (dimension of infinite consciousness / cõi thức vô tận). Đây là thức trú thứ sáu.

Có những chúng sanh đã hoàn toàn vượt qua Thức Vô Biên Xứ. Nhận biết rằng ‘không có gì cả’, họ đã tái sanh vào Vô Sở Hữu Xứ (dimension of nothingness / cõi không có gì). Đây là thức trú thứ bảy.

Rồi có Vô Tưởng Xứ (dimension of non-percipient beings / cõi của chúng sanh không có nhận thức), và thứ hai là Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ (dimension of neither perception nor non-perception / cõi không có nhận thức cũng không phải không có nhận thức).231

Này, đối với bảy thức trú này và hai xứ này, liệu có thích hợp cho một người hiểu chúng—và sự sanh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm, và sự giải thoát (origin, ending, gratification, drawback, and escape / samudaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa / sự tập khởi, sự chấm dứt, sự hấp dẫn, sự tai hại, và sự xuất ly) của chúng—mà lại thích thú nơi chúng không?"232

“Bạch Thế Tôn, không.”

"Khi một vị Tỳ kheo, sau khi đã thực sự hiểu rõ sự sanh khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt, sự nguy hiểm, và sự giải thoát đối với bảy thức trú này và hai xứ này, được giải thoát nhờ không chấp thủ, vị ấy được gọi là Tỳ kheo tuệ giải thoát (freed by wisdom / paññāvimutti / giải thoát bằng trí tuệ).233

33. Này Ananda, có bảy trú xứ của thức và hai xứ. Thế nào là bảy? Này Ananda, có những loại hữu tình, thân dị loại và tưởng dị loại, như loài Người, một số chư Thiên và một số trong địa ngục. Ðó là trú xứ thứ nhất của thức.

Này Ananda, có những loại hữu tình, thân dị loại nhưng tưởng nhất loại, như các vị Phạm Chúng thiên được sanh vào cõi ấy, nhờ sơ Thiền. Ðó là trú xứ thứ hai của thức.

Này Ananda, có những loại hữu tình, thân nhất loại nhưng tưởng dị loại, như các vị Quang Âm thiên (Abhassarà). Ðó là trú xứ thứ ba của thức.

Này Ananda, có những loại hữu tình, thân nhất loại và tưởng cũng nhất loại, như các vị Biến Tịnh thiên (Subhakinna). Ðó là trú xứ thứ tư của thức. Này Ananda, có những loại hữu tình, vượt ra khỏi tất cả sắc tưởng, đoạn trừ tất cả hữu đối tưởng, không suy tư đến mọi dị loại tưởng, chỉ có tưởng “Hư không là vô biên”, được sanh vào cõi Hư không vô biên xứ. Ðó là trú xứ thứ năm của thức. Này Ananda, có những loại hữu tình hoàn toàn vượt ra khỏi Không vô biên xứ, chỉ có tưởng “Thức là vô biên”, được sanh vào cõi Thức vô biên xứ. Ðó là trú xứ thứ sáu của thức.

Này Ananda, có những loại hữu tình, hoàn toàn vượt ra khỏi Thức vô biên xứ, chỉ có tưởng “Vô sở hữu”, được sanh vào cõi Vô sở hữu xứ. Ðó là trú xứ thứ bảy của thức.

Hai xứ là Vô tưởng hữu tình xứ và Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

34. Này Ananda, trong thức trú xứ thứ nhất có thân dị loại và tưởng dị loại này, như loài Người, một số chư Thiên và một số hữu tình trong địa ngục. Này Ananda nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất ly của trú xứ này, một vị như vậy có thể còn hoan hỷ ưa thích trú xứ này không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, trong thức trú xứ thứ hai … thứ ba … thứ tư … thứ năm … thứ sáu … Này Ananda, trong thức trú xứ thứ bảy, hoàn toàn vượt ra khỏi Thức vô biên xứ, chỉ có tưởng “Vô sở hữu”, được sanh vào cõi Vô sở hữu xứ. Này Ananda nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất ly của trú xứ này, một vị như vậy có thể còn hoan hỷ ưa thích trú xứ này không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, với Vô tưởng hữu tình xứ này, này Ananda, nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất ly của trú xứ này, một vị như vậy có thể còn hoan hỷ ưa thích trú xứ này không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, với Phi tưởng phi phi tưởng xứ này, này Ananda nếu có ai hiểu được trú xứ này, hiểu được sự tập khởi, hiểu được sự đoạn diệt, hiểu được vị ngọt, hiểu được sự nguy hiểm và hiểu được sự xuất ly của trú xứ này, một vị như vậy có thể còn hoan hỷ ưa thích trú xứ này không?

− Bạch Thế Tôn, không!

− Này Ananda, bởi bảy thức trú xứ và hai xứ này, nếu có vị Tỷ-kheo đã như chơn hiểu được tập khởi, đoạn trừ, vị ngọt, sự nguy hiểm, xuất ly của chúng, nhờ không còn chấp thủ, vị này được giải thoát. Này Ananda, vị Tỷ-kheo như vậy được gọi là Tuệ giải thoát.

6. Tám Giải Thoát

Này Ānanda, có tám giải thoát (eight liberations / aṭṭha vimokkhā) này.234 Tám loại đó là gì?

Có hình sắc, họ thấy các hình sắc.235 Đây là giải thoát thứ nhất.

Không nhận thức hình sắc bên trong, họ thấy các hình sắc bên ngoài.236 Đây là giải thoát thứ hai.

Họ chỉ chú tâm vào tịnh (beauty / subha / sự thanh tịnh, tốt đẹp).237 Đây là giải thoát thứ ba.

Hoàn toàn vượt qua nhận thức về hình sắc, với sự chấm dứt của nhận thức về đối ngại, không tác ý đến nhận thức về sự đa dạng, nhận biết rằng ‘không gian là vô biên’, họ nhập và trú vào Không Vô Biên Xứ. Đây là giải thoát thứ tư.

Hoàn toàn vượt qua Không Vô Biên Xứ, nhận biết rằng ‘thức là vô biên’, họ nhập và trú vào Thức Vô Biên Xứ. Đây là giải thoát thứ năm.

Hoàn toàn vượt qua Thức Vô Biên Xứ, nhận biết rằng ‘không có gì cả’, họ nhập và trú vào Vô Sở Hữu Xứ. Đây là giải thoát thứ sáu.

Hoàn toàn vượt qua Vô Sở Hữu Xứ, họ nhập và trú vào Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Đây là giải thoát thứ bảy.

Hoàn toàn vượt qua Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, họ nhập và trú vào diệt thọ tưởng định (cessation of perception and feeling / saññāvedayitanirodha / sự chấm dứt của nhận thức và cảm thọ, một trạng thái thiền định cao).238 Đây là giải thoát thứ tám.

Đó là tám giải thoát.

Khi một vị Tỳ kheo nhập và xuất tám giải thoát này—theo thứ tự xuôi, ngược, và cả xuôi lẫn ngược—bất cứ nơi nào họ muốn, bất cứ khi nào họ muốn, và trong bao lâu họ muốn;239 và khi họ chứng ngộ vô lậu (undefiled / anāsava / không còn các lậu hoặc, ô nhiễm) tâm giải thoát (freedom of heart / cetovimutti / sự giải thoát của tâm) và tuệ giải thoát ngay trong đời này, và sống sau khi đã chứng ngộ điều đó bằng thắng trí của chính mình do sự đoạn tận các lậu hoặc (defilements / āsava / những ô nhiễm tiềm ẩn làm rỉ chảy tâm), vị ấy được gọi là Tỳ kheo câu phần giải thoát (freed both ways / ubhatobhāgavimutti / giải thoát cả hai phần, tức là cả tâm giải thoát và tuệ giải thoát).240 Và, này Ānanda, không có sự giải thoát cả hai phần nào khác tốt hơn hay cao thượng hơn sự giải thoát này."

Đó là những gì Đức Phật đã nói. Tôn giả Ānanda hoan hỷ, tín thọ lời Đức Phật dạy.

35. Này Ananda, có tám giải thoát. Thế nào là tám?

Tự mình có sắc, thấy các sắc; đó là sự giải thoát thứ nhất.

Quán tưởng nội sắc là vô sắc, thấy các ngoại sắc; đó là sự giải thoát thứ hai.

Quán tưởng (sắc là) tịnh, chú tâm trên suy tưởng ấy; đó là sự giải thoát thứ ba.

Vượt khỏi hoàn toàn sắc tưởng, diệt trừ các tưởng hữu đối, không tác ý đến những tưởng khác biệt, với suy tư “hư không là vô biên”, chứng và trú Không vô biên xứ; đó là sự giải thoát thứ tư.

Vượt khỏi hoàn toàn Không vô biên xứ, với suy tư “thức là vô biên”, chứng và trú Thức vô biên xứ; đó là giải thoát thứ năm.

Vượt khỏi hoàn toàn Thức vô biên xứ, với suy tư “không có vật gì”, chứng và trú Vô sở hữu xứ; đó là sự giải thoát thứ sáu.

Vượt khỏi hoàn toàn Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ; đó là sự giải thoát thứ bảy.

Vượt khỏi hoàn toàn Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng; đó là sự giải thoát thứ tám. Này Ananda, như vậy là tám giải thoát.

36. Này Ananda, khi một vị Tỷ-kheo thuận thứ thể nhập tám giải thoát này, có thể nhập và có thể xuất khỏi bất cứ giải thoát nào khi nào mình muốn, chỗ nào mình muốn và dài bao lâu mình muốn - và với các lậu hoặc được đoạn trừ, vị Tỷ-kheo chứng và an trú trong tám giải thoát và tuệ giải thoát, không còn lậu hoặc ngay trong thời hiện tại, tự mình thấu đạt và chứng ngộ. Này Ananda, không còn có một Câu giải thoát nào khác cao hơn và thù thắng hơn Câu giải thoát này.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

-ooOoo-