MN 36. Đại Kinh Saccaka

(Mahāsaccaka Sutta)

1. Tôi nghe như vầy. Một thời, Đức Thế Tôn (the Blessed One - bậc được tôn kính, ở đây chỉ Đức Phật) trú tại Vesālī, trong Rừng Đại Lâm, tại giảng đường có Mái Nhọn.

2. Lúc bấy giờ, vào buổi sáng, Đức Thế Tôn sau khi đắp y xong, cầm bát và y ngoài, muốn vào thành Vesālī để khất thực.

3. Khi ấy, Saccaka, con trai của dòng họ Niganṭha, đang đi dạo và tản bộ để vận động, đi đến giảng đường có Mái Nhọn trong Rừng Đại Lâm. [^380] Tôn giả Ānanda thấy Saccaka từ xa đi đến, liền bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, Saccaka, con trai của dòng họ Niganṭha, là một người giỏi tranh luận và ăn nói khéo léo, được nhiều người xem là bậc thánh. Ông ta muốn làm mất uy tín của Đức Phật, Giáo Pháp (Dhamma - the teachings of the Buddha - những lời dạy của Đức Phật), và Tăng đoàn (Sangha - the community of Buddhist monks and nuns - cộng đồng các tỳ kheo và tỳ kheo ni). Kính mong Đức Thế Tôn vì lòng từ bi mà ngồi lại một lát.” [^1381] Đức Thế Tôn ngồi xuống chỗ đã được chuẩn bị sẵn. Rồi Saccaka, con trai của dòng họ Niganṭha, đi đến chỗ Đức Thế Tôn và chào hỏi Ngài. Sau khi nói chuyện lịch sự và thân thiện xong, ông ta ngồi xuống một bên và thưa với Đức Thế Tôn:

36. ÐẠI KINH SACCAKA

36. ÐẠI KINH SACCAKA (Mahàsaccaka Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Vesali, rừng Ðại Lâm, tại giảng đường Trùng Các.

Lúc bấy giờ, Thế Tôn đắp y thật đầy đủ, cầm y bát, muốn vào Vesali để khất thực. Rồi Niganthaputta Saccaka tánh hay ngao du thiên hạ, trong khi đi khắp đó đây, đến tại Ðại Lâm, giảng đường Trùng Các. Tôn giả Ananda thấy Niganthaputta Saccaka từ xa đi lại, liền bạch Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn, Niganthaputta Saccaka đang đến, tánh ưa luận chiến, biện luận thiện xảo, được số đông tôn kính. Bạch Thế Tôn, vị này ưa chỉ trích Phật, ưa chỉ trích Pháp, ưa chỉ trích Tăng. Bạch Thế Tôn, tốt lành thay nếu Thế Tôn vì lòng từ mẫn ngồi lại một lát.

Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ ngồi đã soạn sẵn. Rồi Niganthaputta Saccaka đi đến chỗ Thế Tôn ở, nói lên những lời hỏi thăm, chúc tụng, xã giao với Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, Niganthaputta Saccaka nói với Thế Tôn:

4. “Thưa Tôn giả Gotama, có một số sa môn và bà la môn sống chuyên tu tập thân thể, nhưng không tu tập tâm. [^382] Họ bị các cảm giác đau đớn của thân thể chi phối. Trong quá khứ, khi một người bị cảm giác đau đớn của thân thể chi phối, đùi của người đó sẽ trở nên cứng đờ, tim như muốn vỡ tung, máu nóng trào ra từ miệng, và người đó sẽ phát điên, mất trí. Như vậy, khi đó tâm bị thân thể chi phối, thân thể làm chủ tâm. Vì sao vậy? [238] Vì tâm không được tu tập. Nhưng có một số sa môn và bà la môn sống chuyên tu tập tâm, nhưng không tu tập thân thể. Họ bị các cảm giác đau đớn của tâm chi phối. Trong quá khứ, khi một người bị cảm giác đau đớn của tâm chi phối, đùi của người đó sẽ trở nên cứng đờ, tim như muốn vỡ tung, máu nóng trào ra từ miệng, và người đó sẽ phát điên, mất trí. Như vậy, khi đó thân thể bị tâm chi phối, tâm làm chủ thân thể. Vì sao vậy? Vì thân thể không được tu tập. Thưa Tôn giả Gotama, con nghĩ rằng: ‘Chắc chắn các đệ tử của Tôn giả Gotama sống chuyên tu tập tâm, nhưng không tu tập thân thể.’”

5. “Nhưng này Aggivessana, ông đã học được gì về sự tu tập thân thể?”

“Ví dụ như, có Nanda Vaccha, Kisa Sankicca, Makkhali Gosāla. [^383] Họ sống lõa thể, không theo các quy ước, liếm tay, không đến khi được gọi, không dừng lại khi được yêu cầu; họ không nhận thức ăn được mang đến, thức ăn được làm riêng, hoặc lời mời dùng bữa; họ không nhận bất cứ thứ gì từ nồi, từ bát, qua ngưỡng cửa, qua cây gậy, qua chày, từ hai người đang ăn cùng nhau, từ người phụ nữ mang thai, từ người phụ nữ đang cho con bú, từ người phụ nữ đang nằm với đàn ông, từ nơi thức ăn được quảng cáo là sẽ phân phát, từ nơi có chó đang đợi, từ nơi có ruồi đang vo ve; họ không nhận cá hoặc thịt, họ không uống rượu, rượu vang, hoặc đồ uống lên men. Họ chỉ đến một nhà, nhận một miếng ăn; họ chỉ đến hai nhà, nhận hai miếng ăn… họ chỉ đến bảy nhà, nhận bảy miếng ăn. Họ sống bằng một đĩa nhỏ thức ăn mỗi ngày, hai đĩa nhỏ thức ăn mỗi ngày… bảy đĩa nhỏ thức ăn mỗi ngày. Họ ăn một lần một ngày, một lần mỗi hai ngày… một lần mỗi bảy ngày, và cứ như vậy cho đến một lần mỗi hai tuần; họ sống theo cách thực hành nhận thức ăn theo những khoảng thời gian nhất định.”

6. “Nhưng họ có sống được với lượng thức ăn ít ỏi như vậy không, Aggivessana?”

“Không, thưa Tôn giả Gotama, đôi khi họ ăn những thức ăn cứng ngon lành, ăn những thức ăn mềm ngon lành, nếm những món ngon tuyệt hảo, uống những thức uống tuyệt hảo. Nhờ đó, họ lại lấy lại được sức lực, bồi bổ cơ thể và trở nên béo tốt.”

“Những gì họ đã từ bỏ trước đây, Aggivessana, sau đó họ lại thu thập lại. Đó là cách mà thân thể này tăng trưởng và suy giảm. Nhưng ông đã học được gì về sự tu tập tâm?” [239]

Khi Saccaka, con trai của dòng họ Nigantha, bị Đức Thế Tôn hỏi về sự tu tập tâm, ông ta không thể trả lời.

7. Sau đó, Đức Thế Tôn nói với ông ta: “Những gì ông vừa nói về sự tu tập thân thể, Aggivessana, không phải là sự tu tập thân thể theo Giáo Pháp trong Giới luật của bậc Thánh (Noble One’s Discipline - những quy tắc và hướng dẫn cho đời sống tu hành của những người theo Phật giáo). Vì ông không biết thế nào là tu tập thân thể, làm sao ông có thể biết thế nào là tu tập tâm? Tuy nhiên, Aggivessana, về việc một người không tu tập thân thể và không tu tập tâm là như thế nào, hãy lắng nghe và chú ý kỹ những gì ta sẽ nói.”

- “Vâng, thưa Tôn giả,” Saccaka, con trai của dòng họ Niganṭha, trả lời. Đức Thế Tôn nói như sau:

– Tôn giả Gotama, có một số Sa-môn, Bà-la-môn sống chuyên lo tu tập về thân, không tu tập về tâm. Tôn giả Gotama, những vị này cảm khổ thọ về thân. Sự tình này đã xảy ra, này Tôn giả Gotama, do cảm khổ về thân, chân sẽ bị tê liệt, quả tim có thể tức bể, máu nóng có thể trào ra từ miệng, có thể bị điên cuồng loạn tâm. Tôn giả Gotama, sự tình này xảy ra đối với người mà tâm tùy thuộc thân, khi tâm chịu sự điều khiển của thân. Vì sao vậy? Vì tâm không được tu tập. Tôn giả Gotama, nhưng có một số Sa- môn, Bà-la-môn, sống chuyên lo tu tập về tâm, không tu tập về thân. Tôn giả Gotama, những vị này cảm khổ thọ về tâm. Sự tình này đã xảy ra, này Tôn giả Gotama; do cảm khổ thọ về tâm, chân sẽ bị tê liệt, quả tim có thể tức bể, máu có thể trào ra từ miệng, có thể bị điên cuồng loạn tâm. Tôn giả Gotama, sự tình này xảy ra đối với người mà thân tùy thuộc tâm, khi thân chịu sự điều khiển của tâm. Vì sao vậy? Vì thân không được tu tập. Này Tôn giả Gotama, rồi tôi suy nghĩ: “Thật sự, Thanh văn đệ tử của Tôn giả Gotama sống chuyên lo tu tập về tâm không tu tập về thân?”

– Này Aggivessana, Ông nghe tu tập về thân như thế nào?

– Như Nanda Vaccha, Kisa Sankicca, Makkhàli Gosàla, những vị này, này Tôn giả Gotama, sống lõa thể, sống phóng túng không theo lễ nghi, liếm tay cho sạch, đi khất thực không chịu bước tới, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn đặc biệt nấu cho mình, không nhận mời đi ăn, không nhận đồ ăn từ nồi chảo, không nhận đồ ăn tại ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn đặt giữa những cây gậy, không nhận đồ ăn đặt giữa những cối giã gạo, không nhận đồ ăn từ hai người, không nhận đồ ăn từ người đàn bà có thai, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ người đàn bà đang giao cấu, không nhận đồ ăn tại chỗ có chó đứng, không nhận đồ ăn tại chỗ ruồi bu, không ăn cá thịt, không uống rượu nấu, rượu men, cháo trấu. Những vị ấy chỉ nhận ăn tại một nhà, chỉ nhận ăn một miếng, hay vị ấy chỉ nhận tại hai nhà, chỉ nhận ăn hai miếng, hay vị ấy chỉ nhận ăn tại bảy nhà, vị ấy chỉ nhận ăn bảy miếng. Vị ấy nuôi sống chỉ với một bát, nuôi sống chỉ với hai bát, nuôi sống chỉ với bảy bát. Vị ấy chỉ ăn một ngày một bữa, hai ngày một bữa, bảy ngày một bữa. Như vậy các vị ấy sống theo hạnh tiết chế ăn uống cho đến nửa tháng mới ăn một lần.

– Này Aggivessana, họ có thể tự nuôi sống với mức độ như vậy chăng?

– Không phải vậy, này Tôn giả Gotama. Thỉnh thoảng, này Tôn giả Gotama, họ ăn những món ăn thù thắng loại cứng, họ ăn những món ăn thù thắng loại mền, họ nếm những vị ăn thù thắng, họ uống những

đồ uống thù thắng. Họ nhờ các món ăn ấy gầy dựng thân lực, làm cho thân to lớn, làm cho thân béo mập.

– Này Aggivessana, như vậy những gì ban đầu họ từ bỏ, về sau họ lại thọ dụng. Như vậy có tụ, có tán (có được, có mất) cho thân này. Này Aggivessana, Ông nghe tu tập về tâm như thế nào?

Niganthaputta Saccaka, được Thế Tôn hỏi tu tập về tâm, không có thể trả lời được. Rồi Thế Tôn nói với Niganthaputta Saccaka:

– Này Aggivessana, thân tu tập mà Ông vừa mới nói đầu tiên ấy không phải là thân tu tập đúng pháp trong giới luật của bậc Thánh. Này Aggivessana, Ông còn không hiểu thân tu tập, làm sao Ông có thể hiểu tâm tu tập. Và này Aggivessana, như thế nào là thân không tu tập, tâm không tu tập; như thế nào là thân tu tập, tâm tu tập? Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Niganthaputta Saccaka trả lời Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

8. "Này Aggivessana, thế nào là một người không tu tập thân thể và không tu tập tâm? Ở đây, Aggivessana, cảm giác dễ chịu (pleasant feeling - cảm giác thoải mái, hài lòng) khởi lên ở một người phàm phu không được giáo hóa. Bị cảm giác dễ chịu đó hấp dẫn, người ấy khao khát , goi là dục lạc (lust after pleasure - ham muốn khoái lạc) và khao khát tiếp tục lập lại dục lạc. Cảm giác dễ chịu đó của người ấy chấm dứt. Với sự chấm dứt của cảm giác dễ chịu, cảm giác đau khổ (painful feeling - cảm giác khó chịu, không hài lòng) khởi lên. Bị cảm giác đau khổ đó chi phối, người ấy sầu muộn, than khóc, và than vãn, người ấy đấm ngực khóc lóc và trở nên quẫn trí. Khi cảm giác dễ chịu đó khởi lên trong người ấy, nó xâm chiếm tâm trí người ấy và cố định ở đó vì không được tu tập thân thể. Và khi cảm giác đau khổ đó khởi lên trong người ấy, nó xâm chiếm tâm trí người ấy và cố định ở đó vì tâm không được tu tập. Bất cứ ai, theo cách hai chiều này, cảm giác dễ chịu khởi lên xâm chiếm tâm trí và cố định vì thân thể không được tu tập, và cảm giác đau khổ khởi lên xâm chiếm tâm trí và cố định vì tâm không được tu tập, là người không tu tập thân thể và không tu tập tâm.

9. “Và này Aggivessana, thế nào là một người tu tập thân thể và tu tập tâm? Ở đây, Aggivessana, cảm giác dễ chịu khởi lên ở một vị thánh đệ tử (noble disciple - người đệ tử đã giác ngộ) đã được giáo hóa kỹ càng. Bị cảm giác dễ chịu đó chi phối, người ấy không khao khát dục lạc hoặc tiếp tục khao khát dục lạc. Cảm giác dễ chịu đó của người ấy chấm dứt. Với sự chấm dứt của cảm giác dễ chịu, cảm giác đau khổ khởi lên. Bị cảm giác đau khổ đó chi phối, người ấy không sầu muộn, than khóc, và than vãn, người ấy không đấm ngực khóc lóc và trở nên quẫn trí. Khi cảm giác dễ chịu đó khởi lên trong người ấy, nó không xâm chiếm tâm trí người ấy và tồn tại vì thân thể được tu tập. Và khi cảm giác đau khổ đó khởi lên trong người ấy, nó không xâm chiếm tâm trí người ấy và tồn tại vì tâm được tu tập. Bất cứ ai, theo cách hai chiều này, cảm giác dễ chịu khởi lên [240] không xâm chiếm tâm trí và tồn tại vì thân thể được tu tập, và cảm giác đau khổ khởi lên không xâm chiếm tâm trí và tồn tại vì tâm được tu tập, là người tu tập thân thể và tu tập tâm.”

10. “Con có niềm tin vào Tôn giả Gotama như sau: ‘Tôn giả Gotama là người tu tập thân thể và tu tập tâm.’” “Chắc chắn rồi, Aggivessana, lời nói của ông thật xúc phạm và bất kính, nhưng ta vẫn sẽ trả lời ông. Kể từ khi ta cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và từ bỏ đời sống gia đình để sống đời sống xuất gia, không có cảm giác dễ chịu nào khởi lên có thể xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại, hoặc cảm giác đau khổ nào khởi lên có thể xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại.”

– Này Aggivessana, thế nào là thân không tu tập và thế nào là tâm không tu tập? Ở đây, này Aggivessana, kẻ vô văn phàm phu khởi lên lạc thọ. Người này được cảm giác lạc thọ, liền tham đắm lạc thọ và rơi vào sự tham đắm lạc thọ. Nếu lạc thọ ấy bị diệt mất, do lạc thọ đoạn diệt, khởi lên khổ thọ. Người ấy, do cảm giác khổ thọ, nên sầu muộn, than van, khóc lóc, đập ngực, đưa đến bất tỉnh. Này Aggivessana, lạc thọ ấy khởi lên cho người kia, chi phối tâm và an trú, do thân không tu tập. Khổ thọ ấy khởi lên chi phối tâm và an trú, do tâm không tu tập. Này Aggivessana, không luận người nào mà cả hai phương tiện đều có lạc thọ khởi lên, chi phối tâm và an trú, do thân không tu tập; khổ thọ khởi lên, chi phối tâm và an trú, do tâm không tu tập. Như vậy, này Aggivessana, người ấy là người có thân không tu tập và tâm không tu tập.

Và này Aggivessana, thế nào là thân tu tập và tâm tu tập? Ở đây, này Aggivessana, lạc thọ khởi lên cho vị Thánh đệ tử nghe nhiều. Vị này được cảm giác lạc thọ, nhưng không tham đắm lạc thọ, không rơi vào sự tham đắm lạc thọ. Nếu lạc thọ ấy bị diệt mất, do lạc thọ đoạn diệt, khởi lên khổ thọ, vị ấy cảm giác khổ thọ nhưng không sầu muộn, than van, khóc lóc, đập ngực, đưa đến bất tỉnh. Này Aggivessana, lạc thọ ấy khởi lên cho vị kia, không chi phối tâm và không an trú, do thân có tu tập; khổ thọ ấy khởi lên cho vị kia, không chi phối tâm và không an trú, do tâm có tu tập. Này Aggivessana, không luận người nào mà cả hai phương tiện đều có lạc thọ khởi lên, không chi phối tâm và không an trú, do thân có tu tập; khổ thọ khởi lên, không chi phối tâm và không an trú, do tâm có tu tập, như vậy này Aggivessana, người ấy là người có thân tu tập, có tâm tu tập.

– Như vậy, tôi có lòng tin tưởng với Tôn giả Gotama. Tôn giả Gotama là vị có thân tu tập và có tâm tu tập.

– Này Aggivessana, dầu cho lời nói của Ông có vẻ trịch thượng và khiêu khích, nhưng Ta sẽ trả lời cho Ông. Này Aggivessana, vì Ta đã cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, lạc thọ thật sự khởi lên nơi Ta, chi phối tâm và an trú, hay khổ thọ thật sự khởi lên nơi Ta, chi phối tâm và an trú, sự tình như vậy không thể xảy ra.

11. “Có bao giờ Tôn giả Gotama chưa từng khởi lên một cảm giác dễ chịu đến mức nó có thể xâm chiếm tâm trí của Ngài và tồn tại không? Có bao giờ Tôn giả Gotama chưa từng khởi lên một cảm giác đau khổ đến mức nó có thể xâm chiếm tâm trí của Ngài và tồn tại không?”

12. "Tại sao lại không, Aggivessana? [^385] Ở đây, Aggivessana, trước khi ta giác ngộ, khi ta vẫn còn là một vị Bồ Tát (Bodhisatta - a being who is on the path to enlightenment - một chúng sinh đang trên đường giác ngộ) chưa giác ngộ, ta nghĩ: ‘Đời sống gia đình thì chật hẹp và đầy bụi bặm; đời sống xuất gia thì rộng mở. Thật không dễ dàng, khi sống trong gia đình, để sống đời sống thánh thiện (holy life - đời sống tu hành thanh tịnh) hoàn toàn trọn vẹn và thanh tịnh như một vỏ ốc được đánh bóng. Vậy ta hãy cạo bỏ râu tóc, đắp y vàng, và từ bỏ đời sống gia đình để sống đời sống xuất gia.’

13-16. “Sau đó, khi còn trẻ, một thanh niên tóc đen, được ban phước với tuổi trẻ, đang ở độ tuổi sung sức nhất…(như MN 26.14-17 )…Và ta ngồi xuống đó, nghĩ rằng: ‘Điều này sẽ giúp ích cho sự nỗ lực.’”

– Phải chăng, một lạc thọ không khởi lên nơi Tôn giả Gotama một cách khiến cho lạc thọ ấy không thể chi phối tâm và an trú, phải chăng một khổ thọ khởi lên nơi Tôn giả Gotama một cách khiến cho khổ thọ ấy không thể chi phối tâm và an trú?

– Này Aggivessana, sao có thể không như vậy được? Ở đây, này Aggivessana, trước khi Ta giác ngộ, chưa chứng Chánh Ðẳng Giác, khi còn là Bồ-tát, Ta suy nghĩ như sau: “Ðời sống gia đình bị gò bó, con đường đầy những bụi đời. Ðời sống xuất gia như sống giữa hư không. Thật rất khó sống tại gia đình mà có thể sống hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh đời sống phạm hạnh thuần tịnh. Hãy cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình”.

Rồi này Aggivessana, sau một thời gian, khi Ta còn trẻ, niên thiếu, tóc đen nhánh, đầy đủ huyết khí của tuổi thanh xuân, trong thời vàng son cuộc đời, mặc dầu cha mẹ không bằng lòng, nước mắt đầy mặt, than khóc, Ta cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

Ta xuất gia như vậy, một người đi tìm cái gì chí thiện, tìm cầu vô thượng tối thắng an tịnh đạo lộ. Ta đến chỗ Alara Kalama ở, khi đến xong liền thưa với Alara Kalama: “Hiền giả Kalama, tôi muốn sống phạm hạnh trong pháp luật này”. Này Aggivessana, được nghe nói vậy, Alara Kalama nói với Ta: “Này Tôn giả, hãy sống (và an trú). Pháp này là như vậy, khiến kẻ có trí, không bao lâu như vị Bổn sư của mình (chỉ dạy), tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú”. Này Aggivessana, và không bao lâu Ta đã thông suốt pháp ấy một cách mau chóng. Và này Aggivessana, cho đến vấn đề khua môi và vấn đề phát ngôn mà nói, thời Ta nói giáo lý của kẻ trí và giáo lý của bậc Trưởng lão (Thượng tọa), và Ta tự cho rằng Ta như kẻ khác cũng vậy, Ta biết và Ta thấy.

Này Aggivessana, Ta suy nghĩ như sau: “Alara Kalama tuyên bố pháp này không phải chỉ vì lòng tin: “Sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt, Ta mới an trú”. Chắc chắn Alara Kalama biết pháp này, thấy pháp này rồi mới an trú”. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta đi đến chỗ Alara Kalama ở, sau khi đến Ta nói với Alara Kalama: “Hiền giả Kalama, cho đến mức độ nào, Ngài tự tri, tự chứng, tự đạt, và tuyên bố pháp này?” Này Aggivessana, được nói vậy, Alara Kalama tuyên bố về Vô sở hữu xứ.

Rồi này Aggivessana, Ta suy nghĩ: "Không phải chỉ có Alara Kalama có lòng tin, Ta cũng có lòng tin. Không phải chỉ có Alara Kalama mới có tinh tấn, Ta cũng có tinh tấn. Không phải chỉ có Alara Kalama mới có niệm, Ta cũng có niệm. Không phải chỉ có Alara Kalama mới có định, Ta cũng có định. Không phải chỉ có Alara Kalama mới có tuệ, Ta cũng có tuệ. Vậy Ta hãy cố gắng chứng cho được pháp mà Alara Kalama tuyên bố: “Sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt, ta an trú”.

Rồi này Aggivessana, không bao lâu sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt pháp ấy một cách mau chóng, Ta an trú. Rồi này các Tỷ-kheo, Ta đi đến chỗ Alara Kalama ở, sau khi đến, Ta nói với Alara Kalama: “Này Hiền giả Kalama, có phải Hiền giả đã tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy?” --“Vâng, Hiền giả, tôi đã tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy”. – “Này Hiền giả, tôi cũng tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy”. --“Thật lợi ích thay cho chúng tôi, Thật khéo lợi ích thay cho chúng tôi, khi chúng tôi được thấy một đồng phạm hạnh như Tôn giả! Pháp mà tôi tự tri, tự chứng, tự đạt, và tuyên bố, chính pháp ấy Hiền giả tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú; pháp mà Hiền giả tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú, chính pháp ấy tôi tự tri, tự chứng tự đạt và tuyên bố; pháp mà tôi biết, chính pháp ấy Hiền giả biết; pháp mà Hiền giả biết, chính pháp ấy tôi biết. Tôi như thế nào, Hiền giả là như vậy; Hiền giả như thế nào, tôi là như vậy. Nay hãy đến đây, Hiền giả, hai chúng ta hãy chăm sóc hội chúng này!”

Như vậy nàyAggivessana, Alara Kalama là Ðạo Sư của Ta, lại đặt Ta, đệ tử của vị ấy ngang hàng với mình, và tôn sùng Ta với sự tôn sùng tối thượng. Này các Tỷ-kheo, rồi Ta tự suy nghĩ: “Pháp này không hướng đến yểm ly, không hướng đến ly tham, không hướng đến đoạn diệt, không hướng đến an tịnh, không hướng đến thượng trí, không hướng đến giác ngộ, không hướng đến Niết-bàn, mà chỉ đưa đến sự chứng đạt Vô sở hữu xứ”. Như vậy này Aggivessana, Ta không tôn kính pháp này, và từ bỏ pháp ấy, Ta bỏ đi.

Rồi này Aggivessana, Ta, kẻ đi tìm cái gì chí thiện, tìm cầu vô thượng tối thắng an tịnh đạo lộ. Ta đi đến chỗ Uddaka Ramaputta, khi đến xong Ta nói với Uddaka Ramaputta: “Hiền giả, tôi muốn sống phạm hạnh trong pháp luật này”. Ðược nói vậy, này Aggivessana, Uddaka Ramaputta nói với Ta: “Này Tôn giả, hãy sống (và an trú), pháp này là như vậy, khiến người có trí không bao lâu như vị Bổn sư của mình (chỉ dạy) tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú”. Này Aggivessana, Ta đã thông suốt pháp ấy một cách mau chóng. Và này Aggivessana, cho đến vấn đề khua môi và vấn đề phát ngôn mà nói, thời Ta nói giáo lý của kẻ trí, và giáo lý của bậc Trưởng lão (Thượng Tọa), và Ta tự cho rằng Ta như người khác cũng vậy, Ta biết và Ta thấy.

Này Aggivessana, Ta suy nghĩ như sau: “Rama tuyên bố pháp này không phải vì lòng tin: “Sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt, ta mới an trú”. Chắc chắn Rama thấy pháp này, biết pháp này, rồi mới an trú”. Này Aggivessana, rồi Ta đi đến chỗ Uddaka Ramaputta ở, sau khi đến Ta nói với Uddaka Ramaputta: “Hiền giả Rama, cho đến mức độ nào, Ngài tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này?” Này Aggivessana, được nghe nói vậy, Uddaka Ramaputta tuyên bố về Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

Rồi này Aggivessana, Ta suy nghĩ: "Không phải chỉ có Rama mới có lòng tin. Ta cũng có lòng tin. Không phải chỉ có Rama mới có tinh tấn, Ta cũng có tinh tấn. Không phải chỉ có Rama mới có niệm, Ta cũng có niệm. Không phải chỉ có Rama mới có định, Ta cũng có định. Không phải chỉ có Rama mới có tuệ, Ta cũng có tuệ. Vậy ta hãy cố gắng chứng cho được pháp mà Rama tuyên bố: “Sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt, tự an trú”.

Rồi này Aggivessana, không bao lâu sau khi tự tri, tự chứng, tự đạt pháp ấy một cách mau chóng, Ta an trú. Rồi này Aggivessana, Ta đi đến chỗ Uddaka Ramaputta ở, sau khi đến, Ta nói với Uddaka Ramaputta: “Này Hiền giả Rama, có phải Hiền giả đã tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy?” --“Vâng Hiền giả, tôi đã tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy”. --“Này Hiền giả, tôi cũng đã tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố pháp này đến mức độ như vậy.” Thật lợi ích thay cho chúng tôi! Thật khéo lợi ích thay cho chúng tôi, khi chúng tôi được thấy một đồng phạm hạnh như Tôn giả! Pháp mà tôi, tự tri tự chứng, tự đạt và tuyên bố, chính pháp ấy Hiền giả tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú; pháp mà Hiền giả tự tri, tự chứng, tự đạt và an trú, chính pháp ấy tôi tự tri, tự chứng, tự đạt và tuyên bố; pháp mà tôi biết, chính pháp ấy Hiền giả biết; pháp mà Hiền giả biết, chính pháp ấy tôi biết. Tôi như thế nào, Hiền giả là như vậy; Hiền giả như thế nào, Tôi là như vậy. Nay hãy đến đây, Hiền giả, hai chúng ta hãy chăm sóc hội chúng này!"

Như vậy, này Aggivessana, Uddaka Ramaputta-là Ðạo Sư của Ta, lại đặt Ta, đệ tử của vị ấy ngang hàng với mình, và tôn sùng Ta với sự tôn sùng tối thượng. Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: “Pháp này không hướng đến yểm ly, không hướng đến ly tham, không hướng đến đoạn diệt, không hướng đến an tịnh, không hướng đến thượng trí, không hướng đến giác ngộ, không hướng đến Niết-bàn, mà chỉ đưa đến sự chứng đạt Phi tưởng phi phi tưởng xứ”. Như vậy, này Aggivessana, Ta không tôn kính pháp ấy và từ bỏ pháp ấy, Ta bỏ đi.

Này Aggivessana, Ta, kẻ đi tìm cái gì chí thiện, tìm cầu vô thượng tối thắng an tịnh đạo lộ, tuần tự du hành tại nước Magadha (Ma kiệt đà) và đến tại tụ lạc Uruvela (Ưu lâu tần loa). Tại đây, Ta thấy một địa điểm khả ái, một khóm rừng thoải mái, có con sông trong sáng chảy gần, với một chỗ lội qua dễ dàng khả ái, và xung quanh có làng mạc bao bọc dễ dàng đi khất thực. Này Aggivessana, rồi Ta tự nghĩ: “Thật là một địa điểm khả ái, một khóm rừng thoải mái, có con sông trong sáng chảy gần, với một chỗ lội qua dễ dàng khả ái, và xung quanh có làng mạc bao bọc dễ dàng đi khất thực. Thật là một chỗ vừa đủ cho một Thiện nam tử tha thiết tinh cần có thể tinh tấn”. Và này các Tỷ-kheo, Ta ngồi xuống tại chỗ ấy và nghĩ rằng: “Thật đáng cố gắng tinh tấn ở nơi đây”.

17. “Bây giờ, ba ví dụ này tự nhiên xuất hiện trong tâm trí ta, chưa từng được nghe trước đây. Giả sử có một khúc gỗ ướt, còn nhựa cây nằm trong nước, và một người đàn ông đến với một que đánh lửa, nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đốt lửa, ta sẽ tạo ra nhiệt.’ Ông nghĩ sao, Aggivessana? Người đàn ông đó có thể đốt lửa và tạo ra nhiệt bằng cách lấy que đánh lửa và cọ xát nó vào khúc gỗ ướt, còn nhựa cây nằm trong nước không?”

“Không, thưa Tôn giả Gotama. Tại sao không? Vì đó là một khúc gỗ ướt, còn nhựa cây, [241] và nó đang nằm trong nước. Cuối cùng, người đàn ông đó sẽ chỉ gặt hái được sự mệt mỏi và thất vọng.”

"Cũng vậy, Aggivessana, đối với những sa môn và bà la môn vẫn không sống xa lìa dục lạc (sensual pleasures - những khoái lạc giác quan) về thân thể và tâm trí, và những người mà dục vọng, sự yêu thích, sự mê đắm, sự khao khát, và sự nóng nảy đối với dục lạc vẫn chưa được từ bỏ và chế ngự hoàn toàn từ bên trong, ngay cả khi họ cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, xuyên thấu do sự nỗ lực, họ cũng không có khả năng đạt được tri kiến (knowledge and vision - kiến thức và tầm nhìn) và giác ngộ tối thượng (supreme enlightenment - sự giác ngộ cao nhất); và ngay cả khi họ không cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, xuyên thấu do sự nỗ lực, họ cũng không có khả năng đạt được tri kiến và giác ngộ tối thượng. Đây là ví dụ đầu tiên tự nhiên xuất hiện trong tâm trí ta, chưa từng được nghe trước đây.

18. “Lại nữa, Aggivessana, một ví dụ thứ hai tự nhiên xuất hiện trong tâm trí ta, chưa từng được nghe trước đây. Giả sử có một khúc gỗ ướt, còn nhựa cây nằm trên đất khô cách xa nước, và một người đàn ông đến với một que đánh lửa, nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đốt lửa, ta sẽ tạo ra nhiệt.’ Ông nghĩ sao, Aggivessana? Người đàn ông đó có thể đốt lửa và tạo ra nhiệt bằng cách lấy que đánh lửa và cọ xát nó vào khúc gỗ ướt, còn nhựa cây nằm trên đất khô cách xa nước không?”

“Không, thưa Tôn giả Gotama. Tại sao không? Vì đó là một khúc gỗ ướt, còn nhựa cây, mặc dù nó đang nằm trên đất khô cách xa nước. Cuối cùng, người đàn ông đó sẽ chỉ gặt hái được sự mệt mỏi và thất vọng.”

"Cũng vậy, Aggivessana, đối với những sa môn và bà la môn sống xa lìa dục lạc về thân thể và tâm trí, [^386] nhưng những người mà dục vọng, sự yêu thích, sự mê đắm, sự khao khát, và sự nóng nảy đối với dục lạc vẫn chưa được từ bỏ và chế ngự hoàn toàn từ bên trong, ngay cả khi những họ cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, xuyên thấu do sự nỗ lực, họ cũng không có khả năng đạt được tri kiến và giác ngộ tối thượng; và ngay cả khi họ không cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, xuyên thấu do sự nỗ lực, họ cũng không có khả năng đạt được tri kiến và giác ngộ tối thượng. Đây là ví dụ thứ hai tự nhiên xuất hiện trong tâm trí ta, chưa từng được nghe trước đây.

19. “Lại nữa, Aggivessana, một ví dụ thứ ba tự nhiên xuất hiện trong tâm trí ta [242], chưa từng được nghe trước đây. Giả sử có một khúc gỗ khô, không còn nhựa cây nằm trên đất khô cách xa nước, và một người đàn ông đến với một que đánh lửa, nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đốt lửa, ta sẽ tạo ra nhiệt.’ Ông nghĩ sao, Aggivessana? Người đàn ông đó có thể đốt lửa và tạo ra nhiệt bằng cách cọ xát nó vào khúc gỗ khô, không còn nhựa cây nằm trên đất khô cách xa nước không?”

“Có, thưa Tôn giả Gotama. Tại sao vậy? Vì đó là một khúc gỗ khô, không còn nhựa cây, và nó đang nằm trên đất khô cách xa nước.”

"Cũng vậy, Aggivessana, đối với những sa môn và bà la môn sống xa lìa dục lạc về thân thể và tâm trí, và những người mà dục vọng, sự yêu thích, sự mê đắm, sự khao khát, và sự nóng nảy đối với dục lạc đã được từ bỏ và chế ngự hoàn toàn từ bên trong, ngay cả khi họ cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, xuyên thấu do sự nỗ lực, thì họ có khả năng đạt được tri kiến và giác ngộ tối thượng; và ngay cả khi họ không cảm thấy những cảm giác đau đớn, dữ dội, xuyên thấu do sự nỗ lực, thì họ cũng có khả năng đạt được tri kiến và giác ngộ tối thượng. [^387] Đây là ví dụ thứ ba tự nhiên xuất hiện trong tâm trí ta, chưa từng được nghe trước đây. Đây là ba ví dụ tự nhiên xuất hiện trong tâm trí ta, chưa từng được nghe trước đây.

Rồi này Aggivessana, ba ví dụ khởi lên nơi Ta, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe: Này Aggivessana, ví như có một khúc cây đẫm ướt, đầy nhựa sống và đặt trong nước. Có một người đến,

cầm dụng cụ làm lửa với ý nghĩ: “Ta sẽ nhen lửa, hơi nóng sẽ hiện ra”. Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc cây đẫm ướt, đầy nhựa sống đặt trong nước ấy, rồi cọ xát với dụng cụ làm lửa thì có thể nhen lửa, khiến lửa nóng hiện ra được không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Này Tôn giả Gotama, vì cành cây ấy đẫm ướt, đầy nhựa sống lại bị ngâm trong nước, nên người ấy chỉ bị mệt nhọc và bực bội.

– Cũng vậy, này Aggivessana, những Sa-môn hay những Bà-la-môn sống không xả ly các dục về thân, những gì đối với chúng thuộc các dục như dục tham, dục ái, dục hôn ám, dục khát vọng, dục nhiệt não, về nội tâm chưa được khéo đoạn trừ, chưa được khéo làm cho nhẹ bớt, nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh Ðẳng Giác, và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà- la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy cũng không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh Ðẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ nhất, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.

Này Aggivessana, rồi một ví dụ thứ hai, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta. Này Aggivessana, ví như có một khúc cây đẫm ướt, đầy nhựa sống, được vớt khỏi nước, được đặt trên đất khô. Có một người đến, cầm dụng cụ làm lửa với ý nghĩ: “Ta sẽ nhen lửa, hơi nóng sẽ hiện ra”. Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc cây đẫm ướt, đầy nhựa sống, được vớt khỏi nước, được đặt trên đất khô ấy, rồi cọ xát với dụng cụ làm lửa, có thể nhen lửa, khiến hơi nóng hiện ra được không?

– Thưa không, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Này Tôn giả Gotama, vì khúc cây ấy đẫm ướt, đầy nhựa sống, dầu được vớt khỏi nước, được đặt trên đất khô, nên người ấy chỉ bị mệt nhọc và bực bội.

– Cũng vậy, này Aggivessana, những Sa-môn hay Bà-la-môn sống không xả ly các dục về thân, những gì đối với các vị ấy thuộc các dục như dục tham, dục ái, dục hôm ám, dục khát vọng, dục nhiệt não, về nội tâm chưa được khéo đoạn trừ, chưa được khéo làm cho nhẹ bớt. Nếu những Tôn giả Sa-môn, hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh Ðẳng Giác. Và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà- la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy cũng không có thể chứng được tri kiến, vô thượng Chánh Ðẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ hai, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.

Này Aggivessana, rồi một ví dụ thứ ba, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta. Này Aggivessana, ví như có một khúc cây khô, không nhựa, được vớt khỏi nước, được đặt trên đất khô. Có một người đến cầm dụng cụ làm lửa với ý nghĩ: “Ta sẽ nhen lửa, lửa nóng sẽ hiện ra”. Này Aggivessana, Ông nghĩ thế nào? Người ấy lấy khúc cây khô, không nhựa, được vớt khỏi nước, được đặt trên đất khô, rồi cọ xát với dụng cụ làm lửa, có thể nhen lửa, khiến nơi nóng hiện ra được không?

– Thưa được, Tôn giả Gotama. Vì sao vậy? Này Tôn giả Gotama, vì khúc cây ấy khô, không nhựa, lại được vớt khỏi nước, được đặt trên đất khô.

– Cũng vậy, này Aggivessana, những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn sống xả ly các dục về thân, những gì đối với các vị ấy thuộc các dục, như dục tham, dục ái, dục hôn ám, dục khác vọng, dục nhiệt não, về nội tâm được khéo đoạn trừ. Nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị ấy có thể chứng được tri kiến vô thượng Chánh Ðẳng Giác. Và nếu những Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này không thình lình cảm thọ những cảm giác khổ đau, kịch liệt, khốc liệt, các vị này cũng có thể chứng được tri kiến vô thượng Chánh Ðẳng Giác. Này Aggivessana, đó là ví dụ thứ ba, vi diệu, từ trước chưa từng được nghe, được khởi lên nơi Ta.

20. "Ta nghĩ: ‘Giả sử, với răng nghiến chặt và lưỡi ép sát vòm miệng, ta chế ngự, kiềm chế, và đè nén tâm bằng tâm.’ Vì vậy, với răng nghiến chặt và lưỡi ép sát vòm miệng, ta chế ngự, kiềm chế, và đè nén tâm bằng tâm. Trong khi ta làm như vậy, mồ hôi chảy ra từ nách. Giống như một người đàn ông khỏe mạnh có thể túm lấy một người đàn ông yếu hơn bằng đầu hoặc vai và chế ngự, kiềm chế, và đè nén anh ta, cũng vậy, với răng nghiến chặt và lưỡi ép sát vòm miệng, ta chế ngự, kiềm chế, và đè nén tâm bằng tâm, và mồ hôi chảy ra từ nách. Nhưng mặc dù năng lượng không mệt mỏi (tireless energy - năng lượng không biết mệt mỏi) đã được khơi dậy trong ta và niệm (mindfulness - chánh niệm, sự tỉnh giác) không gián đoạn đã được thiết lập, thân thể ta đã quá sức [243] và không an tịnh vì ta đã kiệt sức bởi sự nỗ lực đau đớn. Nhưng cảm giác đau đớn như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại. [^388]

21. "Ta nghĩ: ‘Giả sử ta thực hành thiền định (meditation - sự tập trung tâm trí) không thở.’ Vì vậy, ta dừng việc hít vào và thở ra bằng miệng và mũi. Trong khi ta làm như vậy, có một âm thanh lớn của gió phát ra từ lỗ tai. Giống như có một âm thanh lớn khi ống bễ của thợ rèn được thổi, cũng vậy, trong khi ta dừng việc hít vào và thở ra bằng mũi và tai, có một âm thanh lớn của gió phát ra từ lỗ tai. Nhưng mặc dù năng lượng không mệt mỏi đã được khơi dậy trong ta và niệm không gián đoạn đã được thiết lập, thân thể ta đã quá sức và không an tịnh vì ta đã kiệt sức bởi sự nỗ lực đau đớn. Nhưng cảm giác đau đớn như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại.

22. "Ta nghĩ: ‘Giả sử ta thực hành thêm thiền định không thở.’ Vì vậy, ta dừng việc hít vào và thở ra bằng miệng, mũi và tai. Trong khi ta làm như vậy, những cơn gió dữ dội cắt xuyên qua đầu ta. Giống như thể một người đàn ông khỏe mạnh đang dùng một thanh kiếm sắc bén để bổ đầu ta ra, cũng vậy, trong khi ta dừng việc hít vào và thở ra bằng miệng, mũi và tai, những cơn gió dữ dội cắt xuyên qua đầu ta. Nhưng mặc dù năng lượng không mệt mỏi đã được khơi dậy trong ta và niệm không gián đoạn đã được thiết lập, thân thể ta đã quá sức và không an tịnh vì ta đã kiệt sức bởi sự nỗ lực đau đớn. Nhưng cảm giác đau đớn như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại.

23. "Ta nghĩ: ‘Giả sử ta thực hành thêm thiền định không thở.’ Vì vậy, ta dừng việc hít vào và thở ra bằng miệng, mũi và tai. Trong khi ta làm như vậy, có những cơn đau dữ dội trong đầu ta. Giống như thể một người đàn ông khỏe mạnh [244] đang siết chặt một sợi dây da cứng quanh đầu ta như một cái băng đô, cũng vậy, trong khi ta dừng việc hít vào và thở ra bằng miệng, mũi và tai, có những cơn đau dữ dội trong đầu ta. Nhưng mặc dù năng lượng không mệt mỏi đã được khơi dậy trong ta và niệm không gián đoạn đã được thiết lập, thân thể ta đã quá sức và không an tịnh vì ta đã kiệt sức bởi sự nỗ lực đau đớn. Nhưng cảm giác đau đớn như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại.

24. "Ta nghĩ: ‘Giả sử ta thực hành thêm thiền định không thở.’ Vì vậy, ta dừng việc hít vào và thở ra bằng miệng, mũi và tai. Trong khi ta làm như vậy, những cơn gió dữ dội xé toạc bụng ta. Giống như thể một người đồ tể lành nghề hoặc người học việc của anh ta đang dùng một con dao mổ bò sắc bén để xé toạc bụng một con bò, cũng vậy, trong khi ta dừng việc hít vào và thở ra bằng miệng, mũi và tai, những cơn gió dữ dội xé toạc bụng ta. Nhưng mặc dù năng lượng không mệt mỏi đã được khơi dậy trong ta và niệm không gián đoạn đã được thiết lập, thân thể ta đã quá sức và không an tịnh vì ta đã kiệt sức bởi sự nỗ lực đau đớn. Nhưng cảm giác đau đớn như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại.

25. "Ta nghĩ: ‘Giả sử ta thực hành thêm thiền định không thở.’ Vì vậy, ta dừng việc hít vào và thở ra bằng miệng, mũi và tai. Trong khi ta làm như vậy, có một sự nóng rát dữ dội trong cơ thể ta. Giống như thể hai người đàn ông khỏe mạnh đang túm lấy một người đàn ông yếu hơn bằng cả hai tay và nướng anh ta trên một hố than nóng, cũng vậy, trong khi ta dừng việc hít vào và thở ra bằng miệng, mũi và tai, có một sự nóng rát dữ dội trong cơ thể ta. Nhưng mặc dù năng lượng không mệt mỏi đã được khơi dậy trong ta và niệm không gián đoạn đã được thiết lập, thân thể ta đã quá sức và không an tịnh vì ta đã kiệt sức bởi sự nỗ lực đau đớn. Nhưng cảm giác đau đớn như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại.

26. 'Bây giờ, khi [245] chư thiên (deities - các vị thần) thấy ta, một số nói: ‘Sa môn Gotama đã chết.’ Các vị chư thiên khác nói: ‘Sa môn Gotama chưa chết, ông ấy đang hấp hối.’ Và các vị chư thiên khác nói: ‘Sa môn Gotama không chết cũng không hấp hối; ông ấy là một vị A-la-hán (arahant - a perfected person, one who has attained nirvana - một người đã hoàn thiện, một người đã đạt được niết bàn), vì đó là cách mà các vị A-la-hán an trú.’

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: “Ta hãy nghiến răng, dán chặt lên lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm!” Này Aggivessana, rồi Ta nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm. Khi Ta đang nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm, mồ hôi thoát ra từ nơi nách của Ta. Này Aggivessana, như một người lực sĩ nắm lấy đầu một người ốm yếu hay nắm lấy vai, có thể chế ngự, nhiếp phục và đánh bại người ấy. Này Aggivessana, khi Ta đang nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, lấy tâm chế ngự tâm, nhiếp phục tâm, đánh bại tâm, mồ hôi thoát ra từ nơi nách của Ta, này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm tinh cần, tinh tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: “Ta hãy tu Thiền nín thở”. Và này Aggivessana, rồi Ta nín thở vô, thở ra ngang qua miệng và ngang qua mũi. Này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra ngang qua miệng và ngang qua mũi, thì một tiếng gió động kinh khủng thổi lên, ngang qua lỗ tai. Này Aggivessana, ví như tiếng kinh khủng phát ra từ ống thổi bệ đang thổi của người thợ rèn. Cũng vậy này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra ngang qua miệng và ngang qua mũi, thời một tiếng gió động kinh khủng thổi lên, ngang qua lỗ tai. Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm tinh cần, tinh tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị kích động, không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: “Ta hãy tu thêm Thiền nín thở”. Và này Aggivessana, rồi Ta nín thở vô, thở ra ngang qua miệng, ngang qua mũi, và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở vô thở ra ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, thì có ngọn gió kinh khủng thổi lên đau nhói trong đầu Ta. Này Aggivessana, ví như một người lực sĩ chém đầu một người khác với một thanh kiếm sắc, cũng vậy này Aggivessana, khi ta nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, thì có ngọn gió kinh khủng thổi lên đau nhói trong đầu Ta. Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần, tinh tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn, do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau : “Ta hãy tu thêm Thiền nín thở”. Và này Aggivessana, rồi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, Ta cảm giác đau đầu, một cách kinh khủng. Này Aggivessana, ví như một người lực sĩ lấy một dây nịt bằng da cứng quấn tròn quanh đầu rồi xiết mạnh; cũng vậy, này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi, và ngang qua tai, Ta cảm giác đau đầu một cách kinh khủng. Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần, tinh tấn tận lực, dầu cho niệm được an trú không dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: “Ta hãy tu thêm Thiền nín thở”. Và này Aggivessana, rồi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, một ngọn gió kinh khủng cắt ngang bụng của Ta. Này Aggivessana, ví như một người đồ tể thiện xảo hay đệ tử người đồ tể cắt ngang bụng với một con dao cắt thịt bò sắc bén. Cũng vậy, này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, một ngọn kinh khủng cắt ngang bụng của Ta. Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần, tinh tấn, tận lực, dẫu cho niệm được an trú, không dao động nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn, do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy này Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn tại, nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: “Ta hãy tu thêm Thiền nín thở”. Và này Aggivessana, rồi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai, thì có một sức nóng kinh khủng khởi lên trong thân Ta. Này Aggivessana, ví như hai người lực sĩ sau khi nắm cánh tay một người yếu hơn, nướng người ấy, đốt người ấy trên một hố than hừng. Cũng vậy, này Aggivessana, khi Ta nín thở vô, thở ra, ngang qua miệng, ngang qua mũi và ngang qua tai thì có một sức nóng kinh khủng khởi lên trong thân Ta. Này Aggivessana, dầu cho Ta có chí tâm, tinh cần, tinh tấn, tận lực, dầu cho niệm được an trú, không dao động, nhưng thân của Ta vẫn bị khích động, không được khinh an, vì Ta bị chi phối bởi sự tinh tấn, do tinh tấn chống lại khổ thọ ấy. Tuy vậy, này Aggivessana, khổ thọ ấy khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Lại nữa, này Aggivessana, chư Thiên thấy vậy nói như sau: “Sa-môn Gotama đã chết rồi”. Một số chư Thiên nói như sau: “Sa-môn Gotama chưa chết, nhưng Sa-môn Gotama sắp sửa chết”. Một số chư Thiên nói như sau: “Sa-môn Gotama chưa chết. Sa-môn Gotama, cũng không phải sắp chết. Sa-môn Gotama là bậc A-la-hán, đời sống của một A-la-hán là như vậy”.

27. "Ta nghĩ: ‘Giả sử ta thực hành hoàn toàn cắt đứt thức ăn.’ Rồi chư thiên đến gặp ta và nói: ‘Thưa ngài, xin đừng thực hành hoàn toàn cắt đứt thức ăn. Nếu ngài làm như vậy, chúng tôi sẽ truyền thức ăn của chư thiên vào các lỗ chân lông trên da của ngài và ngài sẽ sống nhờ đó.’ Ta suy nghĩ: ‘Nếu ta tuyên bố là hoàn toàn nhịn ăn trong khi các vị chư thiên này truyền thức ăn của chư thiên vào các lỗ chân lông trên da của ta và ta sống nhờ đó, thì ta sẽ nói dối.’ Vì vậy, ta từ chối các vị chư thiên đó, nói rằng: ‘Không cần thiết.’

28. "Ta nghĩ: ‘Giả sử ta ăn rất ít thức ăn, mỗi lần một nắm tay, dù là súp đậu, súp đậu lăng, súp đậu tằm, hay súp đậu Hà Lan.’ Vì vậy, ta ăn rất ít thức ăn, mỗi lần một nắm tay, dù là súp đậu, súp đậu lăng, súp đậu tằm, hay súp đậu Hà Lan. Trong khi ta làm như vậy, cơ thể ta trở nên cực kỳ hốc hác. Vì ăn quá ít, các chi của ta trở nên giống như các đốt của thân cây nho hoặc thân cây tre. Vì ăn quá ít, mông của ta trở nên giống như móng guốc của lạc đà. Vì ăn quá ít, các đốt sống của ta nhô ra như chuỗi hạt. Vì ăn quá ít, xương sườn của ta nhô ra gầy guộc như những thanh xà nhà xiêu vẹo của một nhà kho cũ không có mái. Vì ăn quá ít, ánh sáng trong mắt ta chìm sâu trong hốc mắt, trông giống như ánh nước đã chìm sâu trong một cái giếng sâu. Vì ăn quá ít, da đầu của ta nhăn nheo và khô héo như [246] một quả mướp đắng xanh nhăn nheo và khô héo dưới gió và nắng. Vì ăn quá ít, da bụng của ta dính sát vào xương sống; do đó, nếu ta chạm vào da bụng của ta, ta sẽ chạm vào xương sống và nếu ta chạm vào xương sống, ta sẽ chạm vào da bụng. Vì ăn quá ít, nếu ta đi tiểu hoặc đại tiện, ta sẽ ngã úp mặt xuống đất. Vì ăn quá ít, nếu ta cố gắng xoa dịu cơ thể bằng cách xoa bóp các chi bằng tay, lông, bị mục ở chân lông, sẽ rụng khỏi cơ thể ta khi ta xoa bóp.

29. "Bây giờ, khi mọi người thấy ta, một số nói: ‘Sa môn Gotama có màu đen.’ Những người khác nói: ‘Sa môn Gotama không có màu đen, ông ấy có màu nâu.’ Những người khác nói: ‘Sa môn Gotama không đen cũng không nâu, ông ấy có làn da màu vàng.’ Màu da sáng và trong trẻo của ta đã xấu đi rất nhiều vì ăn quá ít.

30. "Ta nghĩ: ‘Bất cứ sa môn hay bà la môn nào trong quá khứ đã trải qua những cảm giác đau đớn, dữ dội, xuyên thấu do sự nỗ lực, đây là tột cùng, không có gì vượt quá điều này. Và bất cứ sa môn và bà la môn nào trong tương lai sẽ trải qua những cảm giác đau đớn, dữ dội, xuyên thấu do sự nỗ lực, đây là tột cùng, không có gì vượt quá điều này. Và bất cứ sa môn và bà la môn nào hiện tại đang trải qua những cảm giác đau đớn, dữ dội, xuyên thấu do sự nỗ lực, đây là tột cùng, không có gì vượt quá điều này. Nhưng bằng sự thực hành khổ hạnh (practice of austerities - thực hành các phương pháp tu khổ) dữ dội này, ta đã không đạt được bất kỳ trạng thái siêu nhân (superhuman states - những trạng thái vượt quá khả năng của người bình thường) nào, bất kỳ sự thù thắng (distinction - sự khác biệt, vượt trội) nào trong tri kiến xứng đáng với các bậc thánh. Liệu có con đường nào khác dẫn đến giác ngộ không?’

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: “Ta hãy hoàn toàn tuyệt thực”. Rồi này Aggivessana, chư Thiên đến Ta và nói như sau: “Này Thiện hữu, Hiền giả chớ có hoàn toàn tuyệt thực. Này Thiện hữu, nếu Hiền giả có hoàn toàn tuyệt thực, chúng tôi sẽ đổ các món ăn chư Thiên ngang qua các lỗ chân lông cho Hiền giả, và nhờ vậy Hiền giả vẫn sống”. Rồi này Aggivessana, Ta suy nghĩ như sau: “Nếu Ta hoàn toàn tuyệt thực và chư Thiên này đổ các món ăn chư Thiên ngang qua các lỗ chân lông cho Ta và nhờ vậy Ta vẫn sống, thời như vậy Ta tự dối Ta”. Này Aggivessana, Ta bác bỏ chư Thiên ấy và nói: “Như vậy là đủ”.

Này Aggivessana, rồi Ta tự suy nghĩ như sau: “Ta hãy giảm thiểu tối đa ăn uống, ăn ít từng giọt một, như xúp đậu xanh, xúp đậu đen hay xúp đậu hột hay xúp đậu nhỏ”. Và này Aggivessana, trong khi Ta giảm thiểu tối đa sự ăn uống, ăn từng giọt một, như xúp đậu xanh, xúp đậu đen hay xúp đậu hột hay xúp đậu nhỏ, thân của Ta trở thành hết sức gầy yếu. Vì Ta ăn quá ít, tay chân Ta trở thành như những gọng cỏ hay những đốt cây leo khô héo; vì Ta ăn quá ít, bàn trôn của Ta trở thành như móng chân con lạc đà; vì Ta ăn quá ít, xương sống phô bày của Ta giống như một chuỗi banh; vì Ta ăn quá ít, các xương sườn gầy mòn của Ta giống như rui cột một nhà sàn hư nát; vì Ta ăn quá ít, nên con ngươi long lanh của Ta nằm sâu thẳm trong lỗ con mắt, giống như ánh nước long lanh nằm sâu thẳm trong một giếng nước thâm sâu; vì Ta ăn quá ít, da đầu Ta trở thành nhăn nhiu khô cằn như trái bí trắng và đắng bị cắt trước khi chín, bị cơn gió nóng làm cho nhăn nhíu khô cằn. Này Aggivessana, nếu Ta nghĩ: “Ta hãy rờ da bụng”, thì chính xương sống bị Ta nắm lấy. Nếu Ta nghĩ: “Ta hãy rờ xương sống”, thì chính da bụng bị Ta nắm lấy. Vì Ta ăn quá ít, nên này Aggivessana, da bụng của Ta đến bám chặt xương sống. Này Aggivessana, nếu Ta nghĩ: “Ta đi đại tiện, hay đi tiểu tiện” thì Ta ngã quúp mặt xuống đất, vì Ta ăn quá ít. Này Aggivessana, nếu Ta muốn xoa dịu thân Ta, lấy tay xoa bóp chân tay, thì này Aggivessana, trong khi Ta xoa bóp chân tay, các lông tóc hư mục rụng khỏi thân Ta, vì Ta ăn quá ít.

Lại nữa, này Aggivessana, có người thấy vậy nói như sau: “Sa-môn Gotama có da đen”. Một số người nói như sau: “Sa-môn Gotama, da không đen, Sa-môn Gotama có da màu xám”. Một số người nói như sau: “Sa-môn Gotama da không đen, da không xám.” Một số người nói như sau: “Sa-môn Gotama da không đen, da không xám, Sa-môn Gotama có da màu vàng sẫm”. Cho đến mức độ như vậy, này Aggivessana, da của Ta vốn thanh tịnh, trong sáng bị hư hoại vì Ta ăn quá ít.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: “Thuở xưa có những Sa-môn hay Bà-la-môn thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt. Những sự đau khổ này là tối thượng, không thể có gì hơn nữa. Về tương lai, có những Sa-môn hay Bà-la-môn thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt. Những sự đau khổ này là tối thượng không thể có gì hơn nữa. Trong hiện tại, có những Sa-môn hay Bà-la-môn thình lình cảm thọ những cảm giác chói đau, khổ đau, kịch liệt, khốc liệt. Những sự đau khổ này là tối thượng, không thể có gì hơn nữa. Nhưng Ta, với sự khổ hạnh khốc liệt như thế này, vẫn không chứng được pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh. Hay là có đạo lộ nào khác đưa đến giác ngộ?”

31. "Ta suy nghĩ: ‘Ta nhớ lại rằng khi cha ta, người Sakyan, đang bận rộn, trong khi ta đang ngồi dưới bóng mát của một cây táo hồng, hoàn toàn xa lìa dục lạc, xa lìa các trạng thái bất thiện (unwholesome states - những trạng thái tâm không lành mạnh, không tốt), ta đã nhập vào và an trú trong sơ thiền (first jhāna - tầng thiền thứ nhất), là trạng thái có tầm (applied thought - sự hướng tâm đến đối tượng) và tứ (sustained thought - sự duy trì tâm trên đối tượng), với hỷ (rapture - trạng thái hân hoan, sung sướng) và lạc (pleasure - trạng thái hạnh phúc, an lạc) sinh ra từ sự ly dục (seclusion - sự tách biệt khỏi các đối tượng giác quan). [^389] Liệu đó có thể là con đường dẫn đến giác ngộ không?’ Rồi, theo sau ký ức đó, sự nhận thức (realisation - sự hiểu biết sâu sắc, thấu hiểu) đến: ‘Đó chính là con đường dẫn đến giác ngộ.’

32. "Ta nghĩ: ‘Tại sao [247] ta lại sợ hãi niềm vui đó, thứ không liên quan gì đến dục lạc và các trạng thái bất thiện?’ Ta nghĩ: 'Ta không sợ hãi niềm vui đó vì nó không liên quan gì đến dục lạc và các trạng thái bất thiện. [^390]

33. "Ta suy nghĩ: ‘Thật không dễ dàng để đạt được niềm vui đó với một cơ thể quá hốc hác. Giả sử ta ăn một ít thức ăn đặc - một ít cơm và bánh mì.’ Và ta đã ăn một ít thức ăn đặc - một ít cơm và bánh mì. Lúc đó, có năm vị tỳ kheo (bhikkhus) đang hầu hạ ta, nghĩ rằng: ‘Nếu sa môn Gotama của chúng ta đạt được một trạng thái cao hơn, ông ấy sẽ thông báo cho chúng ta.’ Nhưng khi ta ăn cơm và bánh mì, năm vị tỳ kheo đã chán ghét và rời bỏ ta, nghĩ rằng: ‘Sa môn Gotama bây giờ sống xa hoa; ông ấy đã từ bỏ sự nỗ lực và quay trở lại với sự xa hoa.’

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ như sau: “Ta biết, trong khi phụ thân Ta, thuộc giòng Sakka (Thích- ca) đang cày và Ta đang ngồi dưới bóng mát cây diêm-phù-đề (jambu), Ta ly dục, ly pháp bất thiện chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ”. Khi an trú như vậy, Ta nghĩ: “Ðạo lộ này có thể đưa đến giác ngộ chăng?” Và này Aggivessana, tiếp theo ý niệm ấy, ý thức này khởi lên nơi Ta: “Ðây là đạo lộ đưa đến giác ngộ”.

Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: “Ta có sợ chăng lạc thọ này, một lạc thọ ly dục, ly pháp bất thiện?” Này Aggivessana, rồi Ta suy nghĩ: “Ta không sợ lạc thọ này, một lạc thọ ly dục, ly pháp bất thiện”.’

Rồi này Aggivessana, Ta suy nghĩ: “Nay thật không dễ gì chứng đạt lạc thọ ấy, với thân thể ốm yếu kinh khủng như thế này. Ta hãy ăn thô thực ăn cơm chua”. Rồi này Aggivessana, Ta ăn thô thực, ăn cơm chua. Này Aggivessana, lúc bấy giờ, năm Tỷ-kheo đang hầu hạ Ta suy nghĩ: “Khi nào Sa-môn Gotama chứng pháp, vị ấy sẽ nói cho chúng ta biết”. Này Aggivessana, khi thấy Ta ăn thô thực, ăn cơm chua, các vị ấy chán ghét Ta, bỏ đi và nói: “Sa-môn Gotama nay sống đầy đủ vật chất, từ bỏ tinh tấn, trở lui đời sống sung túc”.

34. "Bây giờ, khi ta đã ăn thức ăn đặc và lấy lại được sức lực, thì hoàn toàn xa lìa dục lạc, xa lìa các trạng thái bất thiện, ta đã nhập vào và an trú trong sơ thiền, là trạng thái có tầm và tứ, với hỷ và lạc sinh ra từ sự ly dục. Nhưng cảm giác dễ chịu như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại. [^391]

35-37. "Với sự lắng dịu của tầm và tứ, ta đã nhập vào và an trú trong nhị thiền (second jhāna - tầng thiền thứ hai)…Với sự phai nhạt của hỷ…ta đã nhập vào và an trú trong tam thiền (third jhāna - tầng thiền thứ ba)…Với sự từ bỏ lạc và khổ…ta đã nhập vào và an trú trong tứ thiền (fourth jhāna - tầng thiền thứ tư)…Nhưng cảm giác dễ chịu như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại.

38. "Khi tâm ta định tĩnh (concentrated mind - tâm tập trung cao độ) được thanh tịnh (purified - làm cho trong sạch), sáng suốt, không tỳ vết, thoát khỏi khiếm khuyết, dễ uốn nắn, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến trạng thái bất động (imperturbability - trạng thái không bị xao động), [248] ta hướng nó đến tri kiến về sự hồi tưởng về các kiếp sống quá khứ (knowledge of the recollection of past lives - khả năng nhớ lại các kiếp sống trước đây). Ta nhớ lại vô số kiếp sống quá khứ của mình, đó là, một kiếp, hai kiếp…(như Kinh 4, §27)…Như vậy, với các khía cạnh và chi tiết của chúng, ta nhớ lại vô số kiếp sống quá khứ của mình.

39. "Đây là tri kiến chân thật (true knowledge - kiến thức đúng đắn, chân lý) đầu tiên mà ta đạt được trong canh đầu của đêm. Vô minh (ignorance - sự thiếu hiểu biết, mê mờ) đã bị xua tan và tri kiến chân thật đã khởi lên, bóng tối đã bị xua tan và ánh sáng đã khởi lên, như xảy ra ở một người sống tinh tấn (diligent - siêng năng, chuyên cần), nhiệt thành (ardent - hăng hái, nỗ lực), và kiên định (resolute - quyết tâm, không lay chuyển). Nhưng cảm giác dễ chịu như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại.

40. "Khi tâm ta định tĩnh được thanh tịnh, sáng suốt, không tỳ vết, thoát khỏi khiếm khuyết, dễ uốn nắn, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến trạng thái bất động, ta hướng nó đến tri kiến về sự biến mất và tái xuất hiện của chúng sinh (knowledge of the passing away and reappearance of beings - khả năng thấy được sự chết và tái sinh của các chúng sinh)…(như Kinh 4, §29)… Như vậy, với thiên nhãn (divine eye - con mắt thần thánh), thanh tịnh và vượt qua khả năng của con người, ta thấy chúng sinh biến mất và tái xuất hiện, thấp kém và cao quý, xinh đẹp và xấu xí, may mắn và bất hạnh, và ta hiểu cách chúng sinh tiếp tục theo nghiệp (actions - hành động, việc làm) của họ.

41. "Đây là tri kiến chân thật thứ hai mà ta đạt được trong canh thứ hai của đêm. Vô minh đã bị xua tan và tri kiến chân thật đã khởi lên, [249] bóng tối đã bị xua tan và ánh sáng đã khởi lên, như xảy ra ở một người sống tinh tấn, nhiệt thành, và kiên định. Nhưng cảm giác dễ chịu như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại.

42. "Khi tâm ta định tĩnh được thanh tịnh, sáng suốt, không tỳ vết, thoát khỏi khiếm khuyết, dễ uốn nắn, dễ sử dụng, vững chắc, và đạt đến trạng thái bất động, ta hướng nó đến tri kiến về sự diệt trừ các lậu hoặc (taints - ô nhiễm, phiền não). Ta trực tiếp biết như thật (directly knew as it actually is - hiểu biết một cách trực tiếp và chính xác): ‘Đây là khổ (suffering - sự đau khổ, bất toại nguyện)’;…‘Đây là nguyên nhân của khổ (origin of suffering - nguồn gốc của sự đau khổ)’;…‘Đây là sự chấm dứt khổ (cessation of suffering - sự diệt khổ)’;…‘Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ (way leading to the cessation of suffering - con đường diệt khổ)’;…‘Đây là các lậu hoặc (taints - những ô nhiễm, phiền não)’;…‘Đây là nguyên nhân của các lậu hoặc’;…‘Đây là sự chấm dứt các lậu hoặc’;…‘Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt các lậu hoặc.’

43. "Khi ta biết và thấy như vậy, tâm ta được giải thoát (liberated - được tự do, không còn ràng buộc) khỏi lậu hoặc dục (taint of sensual desire - ô nhiễm bởi ham muốn dục lạc), khỏi lậu hoặc hữu (taint of being - ô nhiễm bởi sự tồn tại, ham muốn được tồn tại), và khỏi lậu hoặc vô minh (taint of ignorance - ô nhiễm bởi sự thiếu hiểu biết). Khi nó được giải thoát, tri kiến khởi lên: ‘Nó đã được giải thoát.’ Ta trực tiếp biết: ‘Sự tái sinh đã bị phá hủy, đời sống thánh thiện đã được sống, những gì cần phải làm đã được làm, không còn trở lại bất kỳ trạng thái tồn tại nào nữa.’

44. "Đây là tri kiến chân thật thứ ba mà ta đạt được trong canh thứ ba của đêm. Vô minh đã bị xua tan và tri kiến chân thật đã khởi lên, bóng tối đã bị xua tan và ánh sáng đã khởi lên, như xảy ra ở một người sống tinh tấn, nhiệt thành, và kiên định. Nhưng cảm giác dễ chịu như vậy khởi lên trong ta không xâm chiếm tâm trí ta và tồn tại.

45. “Aggivessana, Ta nhớ đã từng giảng Pháp (Dhamma) cho một hội chúng hàng trăm người. Có lẽ mỗi người nghĩ: ‘Sa môn (recluse - người từ bỏ đời sống thế tục để tu hành) Gotama đang giảng Pháp đặc biệt cho ta.’ Nhưng không nên xem như vậy; Như Lai (Tathāgata - một danh xưng của Đức Phật, thường được dịch là “Thus Come One” or “Thus Gone One”) giảng Pháp cho người khác chỉ để truyền đạt kiến thức. Khi bài giảng kết thúc, Aggivessana, Ta trụ tâm vào bên trong, làm cho nó tĩnh lặng, đưa nó về nhất điểm, và tập trung nó vào chính tướng định (sign of concentration) như trước, nơi Ta thường xuyên an trú.”

“Điều này có thể tin được ở Tôn giả Gotama, vì Ngài là bậc A-la-hán (accomplished - bậc đã thành tựu) và giác ngộ hoàn toàn. Nhưng Tôn giả Gotama có nhớ mình có ngủ vào ban ngày không?”

46. “Ta nhớ, Aggivessana, vào tháng cuối của mùa nóng, sau khi đi khất thực (almsround) về, sau bữa ăn, Ta trải tấm y ngoài gấp làm bốn, nằm xuống nghiêng bên phải, và ngủ trong chánh niệm (mindful - sự nhận biết và ghi nhớ) và tỉnh giác (fully aware).”

“Một số sa môn và bà-la-môn (brahmins) gọi đó là an trú trong si mê (delusion), thưa Tôn giả Gotama.”

“Không phải như vậy mà có thể gọi một người là si mê hay không si mê, Aggivessana. Về việc một người si mê hay không si mê như thế nào, hãy lắng nghe và chú tâm kỹ đến những gì Ta sẽ nói.”

- “Vâng, thưa Tôn giả,” Saccaka con trai của Niganṭha đáp. Đức Thế Tôn nói như sau:

47. “Ta gọi người đó là si mê, Aggivessana, người chưa từ bỏ các lậu hoặc (taints - những ô nhiễm) làm ô uế, đưa đến tái sinh (renewal of being), gây phiền não, chín muồi trong khổ đau, và dẫn đến sinh, già, và chết trong tương lai; vì chính do không từ bỏ các lậu hoặc mà người đó si mê. Ta gọi người đó là không si mê, người đã từ bỏ các lậu hoặc làm ô uế, đưa đến tái sinh, gây phiền não, chín muồi trong khổ đau, và dẫn đến sinh, già, và chết trong tương lai; vì chính do từ bỏ các lậu hoặc mà người đó không si mê. Như Lai, Aggivessana, đã từ bỏ các lậu hoặc làm ô uế, đưa đến tái sinh, gây phiền não, chín muồi trong khổ đau, và dẫn đến sinh, già, và chết trong tương lai; Ngài đã cắt đứt chúng tận gốc, làm cho chúng như gốc cây thốt nốt, loại bỏ chúng để chúng không còn là đối tượng của sự sinh khởi trong tương lai. Giống như một cây thốt nốt bị cắt ngọn không thể phát triển thêm, cũng vậy, Như Lai đã từ bỏ các lậu hoặc làm ô uế… loại bỏ chúng để chúng không còn là đối tượng của sự sinh khởi trong tương lai.”

48. Khi điều này được nói ra, Saccaka con trai của Nigantha nói: “Thật kỳ diệu, thưa Tôn giả Gotama, thật tuyệt vời làm sao khi Tôn giả Gotama bị nói xấu hết lần này đến lần khác, bị tấn công bằng những lời lẽ bất lịch sự, mà sắc da của Ngài vẫn tươi sáng và sắc mặt của Ngài vẫn rạng rỡ, như mong đợi ở một người đã thành tựu và giác ngộ hoàn toàn. Con nhớ, thưa Tôn giả Gotama, đã từng tranh luận với Pūraṇa Kassapa, và rồi ông ta đã nói quanh co, dẫn dắt cuộc nói chuyện sang hướng khác, và tỏ ra giận dữ, thù hận, và cay đắng. Nhưng khi Tôn giả Gotama bị nói xấu hết lần này đến lần khác, bị tấn công bằng những lời lẽ bất lịch sự, mà sắc da của Ngài vẫn tươi sáng và sắc mặt của Ngài vẫn rạng rỡ, như mong đợi ở một người đã thành tựu và giác ngộ hoàn toàn. Con nhớ, thưa Tôn giả Gotama, đã từng tranh luận với Makkhali Gosāla… Ajita Kesakambalin… Pakudha Kaccāyana… Sañjaya Belaṭthiputta… Nigantha Nātaputta, và rồi ông ta đã nói quanh co, dẫn dắt cuộc nói chuyện sang hướng khác, và tỏ ra giận dữ, thù hận, và cay đắng. Nhưng khi Tôn giả Gotama bị nói xấu hết lần này đến lần khác, bị tấn công bằng những lời lẽ bất lịch sự, mà sắc da của Ngài vẫn tươi sáng và sắc mặt của Ngài vẫn rạng rỡ, như mong đợi ở một người đã thành tựu và giác ngộ hoàn toàn. Và bây giờ, thưa Tôn giả Gotama, chúng con xin phép ra về. Chúng con bận rộn và có nhiều việc phải làm.”

“Bây giờ là lúc, Aggivessana, để làm như ngươi nghĩ là thích hợp.”

Rồi Saccaka con trai của Nigantha, hoan hỷ và tán thán lời của Đức Thế Tôn, đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra về.

Và này Aggivessana, sau khi ăn thô thực và được sức lực trở lại, Ta ly dục, ly pháp bất thiện, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Này Aggivessana, như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Này Aggivessana, như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Này Aggivessana, như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này Aggivessana, như vậy lạc thọ khởi lên nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh trong sáng không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến Túc mạng minh. Ta nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Ta nhớ rằng: “Tại chỗ kia, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, Ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, Ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này”. Như vậy Ta nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Này Aggivessana, đó là minh thứ nhất Ta đã chứng được trong đêm canh một, vô minh diệt, minh sanh, ám diệt, ánh sáng sanh, do Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần. Như vậy, này Aggivessana, lạc thọ sanh nơi Ta được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh trong sáng không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Ta với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Ta biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Những chúng sanh làm những ác hạnh về thân, lời và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến; những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, lời và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến; những vị này sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Như vậy Ta với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Ta biết rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt, kẻ cao sang, người đẹp đẽ, kẻ thô xấu, người may mắn, kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của họ. Này Aggivessana, đó là minh thứ hai Ta đã chứng được trong đêm canh giữa, vô minh diệt, minh sanh, ám diệt, ánh sáng sanh, do Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần. Như vậy, này Aggivessana, lạc thọ sanh nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, trong sáng không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình tĩnh như vậy, Ta dẫn tâm, hướng tâm đến Lậu tận trí. Ta biết như thật: “Ðây là Khổ”, biết như thật: “Ðây là Nguyên nhân của khổ”, biết như thật: “Ðây là sự Diệt khổ”, biết như thật: “Ðây là Con đường đưa đến diệt khổ”, biết như thật: “Ðây là những lậu hoặc”, biết như thật: “Ðây là nguyên nhân của lậu hoặc”, biết như thật: “Ðây là sự diệt trừ các lậu hoặc”, biết như thật: “Ðây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc”. Nhờ biết như vậy, nhận thức như vậy, tâm của Ta thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Ðối với tự thân đã giải thoát như vậy, Ta khởi lên sự hiểu biết: “Ta đã giải thoát” Ta đã biết: “Sanh đã diệt, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại không có đời sống nào khác nữa”. Này Aggivessana, đó là minh thứ ba mà Ta đã chứng được trong canh cuối, vô minh diệt, minh sanh, ám diệt, ánh sáng sanh, do Ta sống không phóng dật, nhiệt tâm tinh cần. Như vậy này Aggivessana, lạc thọ sanh nơi Ta, được tồn tại nhưng không chi phối tâm Ta.

Này Aggivessana, Ta biết rằng khi Ta thuyết pháp cho đại chúng gồm hàng trăm người, mỗi người nghĩ như thế này về Ta: “Ðặc biệt cho ta, Sa-môn Gotama thuyết pháp”. Này Aggivessana, chớ có hiểu như vậy. Khi Như Lai thuyết pháp cho đại chúng, thì đó chỉ vì mục đích giảng dạy. Và Ta, này Aggivessana, sau khi chấm dứt một buổi thuyết giảng như vậy, Ta an trú nội tâm, làm cho tịnh chỉ, làm cho nhất tâm, làm cho định tĩnh trên định tướng thứ nhất ấy, và như vậy Ta sống an trú, trường cửu, vĩnh viễn.

– Như vậy, Tôn giả Gotama thật đáng tin cậy, vì Ngài là bậc A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác. Nhưng không biết Tôn giả Gotama có cho phép ngủ ban ngày không?

– Này Aggivessana, Ta có cho phép, vào cuối tháng hạ, sau khi khất thực về, sau khi xếp áo sanghati (đại y) thành bốn, chánh niệm tỉnh giác, Ta nằm xuống ngủ, nằm phía tay mặt.

– Này Tôn giả Gotama, như vậy một số Sa-môn, Bà-la-môn gọi là an trú nơi si ám.

– Này Aggivessana, như vậy không phải là si ám hay không si ám. Này Aggivessana, như thế nào là si ám và như thế nào là không si ám? Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ nói.

– Thưa vâng, Tôn giả.

Niganthaputta Saccaka trả lời Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Ðối với ai, các lậu hoặc chưa được đoạn trừ, những lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng

đến sanh, già, chết trong tương lai, vị ấy Ta gọi là còn si ám. Này Aggivessana, đối với ai các lậu hoặc đã được đoạn trừ, những lậu hoặc, đưa đến quả khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, vị ấy Ta gọi là không si ám. Này Aggivessana, sự đoạn trừ lậu hoặc là không si ám. Này Aggivessana, đối với Như Lai, các lậu hoặc đã được đoạn trừ, những lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, chúng bị cắt tận gốc, được làm như cây ta-la bị chặt đầu, khiến cho không thể tái sanh, không thể sanh lại trong tương lai. Này Aggivessana, ví như cây ta-la bị chặt đứt đầu, không lớn lên; cũng vậy, này Aggivessana, đối với Như Lai, các lậu hoặc đã được đoạn trừ, những lậu hoặc liên hệ đến phiền não, sanh khởi hậu hữu, đáng sợ hãi, đưa đến quả khổ dị thục, hướng đến sanh, già, chết trong tương lai, chúng bị cắt tận gốc, được làm như cây ta-la bị chặt đầu, khiến cho không thể tái sanh, không thể sanh lại trong tương lai.

Khi được nghe nói vậy, Niganthaputta Saccaka bạch Thế Tôn:

– Thật kỳ diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật hy hữu thay, Tôn giả Gotama! Dầu cho Tôn giả Gotama bị chống đối một cách mỉa mai, dầu cho bị công kích với những lời lẽ buộc tội trong cuộc đối thoại, màu da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan hỷ, như một A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác. Này Tôn giả Gotama, tôi xác nhận tôi cùng với Purana Kassapa biện luận, vị này khi bị tôi dùng lời nói chất vấn, liền tránh né với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề, và tỏ lộ sự phẫn nộ, sân hận, tức tối. Còn Tôn giả Gotama, dầu bị chống đối một cách mỉa mai, dầu bị công kích với những lời lẽ buộc tội trong cuộc đối thoại, màu da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan hỷ như một A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác. Này Tôn giả Gotama, tôi xác nhận tôi cùng với Makkhali Gosala… Ajita Kesakambala… Pakudha Kaccayana… Sanjaya Belatthiputta… cùng với Nigantha Nataputta biện luận, vị này khi bị tôi dùng lời nói chất vấn liền tránh né với một vấn đề khác, trả lời ra ngoài vấn đề và tỏ lộ sự phẫn nộ, sân hận và tức tối. Còn Tôn giả Gotama, dầu bị chống đối một cách mỉa mai, dầu bị công kích với những lời lẽ buộc tội, trong cuộc đối thoại, màu da Tôn giả vẫn sáng suốt, sắc mặt Tôn giả vẫn hoan hỷ như một A-la-hán, Chánh Ðẳng Giác. Và này Tôn giả Gotama, chúng tôi nay phải đi, chúng tôi có nhiều công việc, có nhiều việc phải làm.

– Này Aggivessana, Ông hãy làm những gì Ông nghĩ là hợp thời.

Rồi Niganthaputta Saccaka hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy và từ biệt.

-ooOoo-

Từ ngữ:

• Pháp / Dhamma / Dhamma: Giáo lý của Đức Phật, con đường dẫn đến giác ngộ.
• Sa môn / recluse / recluse: Người từ bỏ đời sống thế tục để tu hành, thường sống trong các cộng đồng tu viện hoặc sống ẩn dật.
• Như Lai / Tathāgata / Tathāgata: Một danh xưng của Đức Phật, thường được dịch là “Thus Come One” or “Thus Gone One”, chỉ người đã đến và đi như vậy, tức là đã đạt đến giác ngộ và giải thoát hoàn toàn.
• A-la-hán / accomplished / accomplished: Bậc đã thành tựu viên mãn, diệt trừ hoàn toàn phiền não, đạt được giác ngộ và giải thoát.
• Khất thực / almsround / almsround: Hành động đi xin thức ăn của các nhà sư, một truyền thống trong Phật giáo.
• Chánh niệm / mindful / mindful: Sự chú tâm, tập trung vào hiện tại, nhận biết rõ ràng những gì đang xảy ra mà không phán xét.
• Tỉnh giác / fully aware / fully aware: Trạng thái nhận biết rõ ràng, hoàn toàn tỉnh thức với những gì đang diễn ra.
• Bà-la-môn / brahmins / brahmins: Tầng lớp tu sĩ, trí thức trong xã hội Ấn Độ cổ đại.
• Si mê / delusion / delusion: Trạng thái tâm trí bị che mờ, không nhận thức đúng thực tế, thường do tham, sân, si gây ra.
• Lậu hoặc / taints / taints: Những ô nhiễm tinh thần, gốc rễ của phiền não và khổ đau, bao gồm tham, sân, si, và các quan điểm sai lầm.
• Tái sinh / renewal of being / renewal of being: Quá trình sinh ra và chết đi liên tục trong vòng luân hồi, do nghiệp và lậu hoặc chi phối.
• Tướng định / sign of concentration / sign of concentration: Đối tượng mà tâm tập trung vào trong quá trình thiền định.
• Đức Thế Tôn / Blessed One / Blessed One: Một danh xưng tôn kính dành cho Đức Phật, thể hiện sự tôn trọng và ngưỡng mộ đối với Ngài.